Cach trinh chieu luan van cao hoc

Từ đó xác định mục tiêu về mặt trình độ nhận thức ứng với từng kiến thức mà học sinh cần đạt được ; kết hợp với việc vận dụng cơ sở lý luận về kiểm tra, đánh giá để soạn 50 câu hỏi loạ[r]

Bé GI¸O DôC Vµ §µo t¹o

tr êng §¹i häc s ph¹m hµ néi 2

-  

 -LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

CHUYÊN NGÀNH LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BỘ MÔN VẬT LÍ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS NGÔ DIỆU NGA

Hµ néi - 2009

TRẦN VĂN NAM

XÂY DỰNG HỆ THỐNG CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN NHIỀU LỰA CHỌN

SỬ DỤNG TRONG KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ CHẤT LƯỢNG KIẾN THỨC CHƯƠNG “HẠT

NHÂN NGUYÊN TỬ” CỦA HỌC SINH LỚP 12 THPT

2 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

Trong thời gian qua, có nhiều tác giả nghiên cứu

về phương pháp TNKQ đã đạt được những kết quả nhất định Trong khuôn khổ giới hạn của một luận

văn Thạc sĩ, chúng tôi chỉ dừng lại ở việc " Xây dựng

hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn sử dụng trong kiểm tra đánh giá trình độ nắm vững một số kiến thức thuộc chương “Hạt nhân

nguyên tử ” của học sinh lớp 12 THPT."

3 MỤC ĐÍCH NGHIấN CỨU CỦA ĐỀ TÀI

Nghiờn cứu xõy dựng được một hệ thống cõu hỏi trắc nghiệm khỏch quan nhiều lựa chọn đỏp ứng yờu cầu khoa học của hệ thống cõu hỏi, đỏp ứng yờu cầu kiểm tra, đỏnh giỏ trỡnh độ nắm vững một số kiến thức của học sinh chương “Hạt nhõn

nguyờn tử” của học sinh lớp 12 THPT.

4 Giả thuyết khoa học của đề tài

Nếu cú một hệ thống cõu hỏi được soạn thảo một cỏch

khoa học theo phương phỏp trắc nghiệm khỏch quan nhiều lựa chọn phự hợp với mục tiờu dạy học và nội dung kiến

thức chương "Hạt nhõn nguyờn tử " của lớp 12 THPT thỡ cú

thể đỏnh giỏ chớnh xỏc, khỏch quan mức độ nắm vững kiến thức của học sinh ở chương này, gúp phần nõng cao hiệu quả dạy và học Vật lớ.

5 Đối t ợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài:

5.1 Đối tượng nghiờn cứu:

Hệ thống cõu hỏi TNKQNLC sử dụng trong

kiểm tra đỏnh giỏ kết quả học tập một số kiến thức

thuộc chương “Hạt nhõn nguyờn tử" của học sinh lớp

12 THPT

5.2 Phạm vi nghiờn cứu:Đề tài nghiờn cứu phương phỏp trắc nghiệm khỏch quan nhiều lựa chọn để soạn thảo hệ

thống cõu hỏi nhằm kiểm tra đỏnh giỏ chất lượng kiến

thức chương "Hạt nhõn nguyờn tử " của học sinh lớp 12 THPT và thực nghiệm trờn một số lớp 12 ở cỏc trường

THPT của tỉnh Bắc Giang

6 NhiÖm vô nghiªn cøu.

-Nghiên cứu cơ sở lý luận về kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh ở trường phổ thông

-Nghiên cứu cơ sở lý luận và kỹ thuật xây dựng câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn

- Nghiên cứu nội dung chương trình vật lí 12 nói chung và

chương "Hạt nhân nguyên tử " nói riêng; trên cơ sở đó

xác định trình độ của mục tiêu nhận thức chung ứng với từng kiến thức mà học sinh cần đạt được

- Vận dụng cơ sở lý luận xây dựng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm

khách quan nhiều lựa chọn chương “Hạt nhân nguyên tử " lớp 12 THPT.

- Thực nghiệm sư phạm để đánh giá hệ thống câu hỏi đã soạn thảo

7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Sử dụng phương pháp nghiên cứu lý luận, phương pháp điều tra, phương pháp thực nghiệm, phương pháp

thống kê toán học

8 ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI

* Đóng góp về mặt khoa học: Đề tài nghiên cứu, hệ thống lại phương pháp kiểm tra đánh giá thành quả học tập của học sinh trong dạy học vật lí Đặc biệt nghiên cứu sâu cách soạn câu trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn và sử dụng phương pháp trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn để kiểm

tra đánh giá kết quả học tập chương "Hạt nhân nguyên tử "

của học sinh lớp 12 THPT

-Đóng góp về mặt thực tiễn:

- Góp phần khẳng định tính ưu việt của phương pháp trắc nghiệm khách

quan nhiều lựa chọn trong kiểm tra đánh giá

- Làm tài liệu tham khảo về kiểm tra đánh giá trong bộ môn Vật lí ở

trường phổ thông

- Mặt khác, bộ câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn này có thể xem như là một hệ thống bài tập mà thông qua đó người học có thể tự

kiểm tra, đánh giá kết quả học của mình

8 BỐ CỤC CỦA LUẬN VĂN: Ngoài phần mở đầu và kết luận, đề tài gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học ở trường phổ thông

Chương 2: Soạn thảo hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan

nhiều lựa chọn chương "Hạt nhân nguyên tử " lớp 12 THPT

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC Ở NHÀ TRƯỜNG PHỔ THÔNG

1.1.CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KTĐG TRONG QUÁ TRÌNH DH:

1.2 MỤC TIÊU DẠY HỌC

1.3 PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ THUẬT TNKQNLC

KẾT LUẬN CHƯƠNG I

•1.1.Cơ sở lý luận về KTĐG trong quá trình DH:

1.1.1 Khái niệm về kiểm tra đánh giá 1.1.2 Mục đích của kiểm tra đánh giá 1.1.3 Chức năng của kiểm tra đánh giá.

1.1.4 Các yêu cầu sư phạm đối với việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh

1.1.5 Nguyên tắc chung cần quán triệt trong kiểm tra đánh giá

1.1.6 Các hình thức kiểm tra đánh giá cơ bản

•1.2 Mục tiêu dạy học

1.2.1 Tầm quan trọng của việc xác định mục tiêu dạy học.1.2.2 Cần phát biểu mục tiêu như thế nào?

1.2.3 Phân biệt bốn trình độ của mục tiêu nhận thức

- Trình độ nhận biết, tái hiện, tái tạo

- Trình độ hiểu, áp dụng (giải quyết tình huống tương tự như tình huống đã biết)

- Trình độ vận dụng linh hoạt (giải quyết được tình huống có biến đổi so với tình huống đã biết)

- Trình độ sáng tạo (đề xuất và giải quyết vấn đề không theo mẫu có sẵn)

- Xác định mục đích của bài trắc nghiệm

- Phân tích nội dung môn học cần kiểm tra đánh giá

- Thiết lập dàn bài trắc nghiệm: Lập bảng ma trận hai chiều

- Lựa chọn số câu hỏi và soạn các câu hỏi cụ thể

1.4 Cách trình bày và chấm điểm một bài TNKQNLC

 Trình bày: - Viết bài lên phim ảnh

- In bài TN lên giấy thành nhiều bản

z  

1.5 Phõn tớch cõu hỏi

- Mục đớch của phõn tớch cõu hỏi: giỳp giỏo viờn đỏnh giỏ mức

độ thành cụng của cụng việc giảng dạy và học tập

- Phương phỏp phõn tớch cõu hỏi.

1.6 Phân tích đánh giá bài trắc nghiệm thông qua các chỉ số

thống kê

- Độ khó của bài trắc nghiệm

- Độ khó vừa phải của một câu hỏi

- Độ lệch tiêu chuẩn

- Hệ số tin cậy

- Sai số tiêu chuẩn đo l ờng

- Đánh giá một bài trắc nghiệm

- Tiờu chuẩn để lựa chọn cõu hỏi hay

Kết luận ch ơng I

+ Mục đích, chức năng của việc kiểm tra, đánh giá + Cách phát biểu mục tiêu dạy học và phân loại mục tiêu dạy học.+ u nh ợc điểm của các hình thức kiểm tra, đánh giá Trong đó chú trọng tới CSLL và kỹ thuật xây dựng câu hỏi TNKQNLC cụ thể là

- Các yêu cầu s phạm đối với việc KTĐG

- Nguyên tắc chung cần quán triệt trong KTĐG

- Ph ơng pháp và kỹ thuật TNKQNLC

- Các giai đoạn soạn thảo bài TNKQNLC

- Nguyên tắc soạn thảo những câu hỏi TNKQNLC

- Cách trình bày và cách chấm điểm một bài TNKQNLC

- Phân tích đánh giá bài trắc nghiệm thông qua các chỉ số thống kê

Ch ¬ng 2

Soạn thảo hệ thống câu trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn

chương "Hạt nhân nguyên tử" ở lớp 12 - THPT

2.1 Đặc điểm cấu trúc nội dung chương “ Hạt nhân nguyên tử” lớp 12 THPT

2.2 Nội dung về kiến thức, kĩ năng học sinh cần đạt được sau khi học

2.3 Soạn thảo hệ thống câu hỏi theo phương pháp trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn cho chương“Hạt nhân nguyên tử” Lớp

12 THPT

Kết luận chương 2

Nhà máy điện nguyên tử

Sơ đồ cấu trúc nội dung chương “Hạt nhân nguyên tử”

Hiện tượng phóng

xạ

Phản ứng hạt nhân

Hạt nhân của các

đồng vị

Độ hụt khối

Năng lượng Liên kết hạt nhân

Các loại tia phóng xạ

Định luật phóng xạ

Phản ứng nhiệt hạch

Phản ứng dây chuyền Tia anpha Tia Bêta Tia Gama

○

Cấu tạo hạt nhân nguyên tử

2.2 Nội dung về kiến thức, kĩ năng học sinh cần đạt được sau khi học.

2.2.1 Nội dung kiến thức

2.2.1.1 Các kiến thức về cấu tạo hạt nhân nguyên tử

2.2.1.2 Các kiến thức hiện tượng phóng xạ

2.2.1.3.Các kiến thức về phản ứng hạt nhân

2.2.2 Các kĩ năng cơ bản học sinh cần rèn luyện.

- Kĩ năng đổi đơn vị của năng lượng từ MeV sang eV hoặc đơn vị Jun.

- kĩ năng vận dụng các kiến thức toán học như lũy thừa, loogarit….

- kĩ năng phán đoán, suy luận giải một số dạng bài tập vật lí của chương, cụ thể :

+ Bài tập về tính năng lượng và năng lượng liên kết riêng của hạt nhân.

+ Bài tập về tính số hạt nhân, khối lượng chất phóng xạ còn lại hoặc đã phân rã tại thời điểm t.

+ Tính độ phóng xạ, hằng số phóng xạ + Tính tuổi của mẫu chất phóng xạ, chu kì bán rã của chất phóng xạ.

+ Tính năng lượng tỏa ra hay thu vào của một phản ứng hạt nhân.

+ Tính động năng, vận tốc, góc giữa phương chuyển động của các hạt tham gia và tạo thành trong phản ứng hạt nhân

3 Câu số 8,9,10

2 Câu số 11,12

Hiện Tượng phóng xạ 5

13,14,15, 16,17

5 Câu số 18,19,20, 21,22

6 Câu số 23,24,25, 26,27,28

Phản ứng hạt nhân 7

Câu số 29,30,31,32, 33,34,35

8 Câu số 36,37,38,39, 40,41,42,43

7 Câu số 44,45,46,47, 48,49,50

Kết luận chương 2

Các bài kiểm tra trắc nghiệm được xem như là phương tiện của kiểm tra đánh giá trong quá trình dạy học Vì vậy, việc soạn thảo nội dung các bài kiểm tra có tầm quan trọng đặc biệt trong việc kiểm tra, đánh giá thành quả học tập của học sinh.

Để viết được một bài trắc nghiệm đảm bảo độ giá trị, độ tin cậy và độ nhậy là một việc làm rất khó Để cố gắng đạt được những điều đó, ở chương II chúng tôi đã nghiên cứu nội dung kiến thức chương ‘Hạt nhân nguyên tử’,vật lí 12 THPT Từ đó xác định mục tiêu về mặt trình độ nhận thức ứng với từng kiến thức mà học sinh cần đạt được ; kết hợp với việc vận dụng cơ sở lý luận

về kiểm tra, đánh giá để soạn 50 câu hỏi loại trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn thuộc 03 nhóm kiến thức ( Cấu tạo hạt nhân nguyên tử và năng lượng liên kết hạt nhân ; hiện tượng phóng

xạ ; phản ứng hạt nhân) ở ba trình độ nhận thức ( nhận biết, hiểu, vận dụng) nhằm kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh.

Qua nghiên cứu chúng tôi nhận thấy có thể áp dụng phương pháp soạn thảo câu hỏi TNKQNLC cho các phần kiến thức khác trong chương trình Vật lí THPT nhằm không ngừng nâng cao chất lượng kiểm tra đánh giá qua đó nâng cao chất lượng dạy học vật lí Chúng tôi hy vọng rằng kết quả thực nghiệm sẽ cho chúng tôi những bài học bổ ích trong công tác giảng dạy

và nghiên cứu sau này.

3.1 Mục đích của thực nghiệm sư phạm (TNSP)

Qua TNSP ( kiểm tra học sinh bằng hệ thống câu hỏi đã soạn), dựa trên kết quả TNSP chúng tôi thực hiện mục đích:

1- Đánh giá độ tin cậy của bộ câu hỏi đã soạn và sự phù hợp của chúng

với đối tượng; từ đó điều chỉnh, bổ sung hệ thống câu hỏi

2- Dùng hệ thống câu hỏi đã soạn thảo để kiểm tra đánh giá kết quả học

tập của học sinh theo mục tiêu đã đề ra

3.2 Đối tượng thực nghiệm

Học sinh lớp 12 ngay sau khi học xong chương “Hạt nhân nguyên tử” trong SGK Vật lí 12 THPT ở các trường THPT Yên Thế và THPT Bố Hạ thuộc tỉnh Bắc Giang

- Đợt 1: Thử nghiệm trên 205 học sinh lớp 12 ngay sau khi vừa học xong chương

“Hạt nhân nguyên tử” SGK vật lý 12 THPT Học sinh làm hai bài kiểm tra:

Bài số 1: Kiểm tra các kiến thức về cấu tạo hạt nhân nguyên tử và hiện tượng phóng xạ gồm 30 câu hỏi TNKQNLC, thời gian làm bài 45 phút.

Bài số 2: Kiểm tra các kiến thức về phóng xạ và phản ứng hạt nhân gồm 25 câu hỏi, thời gian làm bài 45 phút.

Trước khi làm bài kiểm tra, học sinh được thông báo cách thức kiểm tra và giáo viên có hướng dẫn cách thức làm bài trắc nghiệm Kết quả của bài kiểm tra dùng làm cơ sở để phân tích, loại bỏ các câu hỏi không có giá trị, sửa chữa, chỉnh lý lại các câu hỏi đặc biệt là các mồi nhử và bổ sung thêm vào hệ thống câu hỏi mới đồng thời dự định thời gian làm bài lần sau cho phù hợp

-Đợt 2: Thực nghiệm trên 135 học sinh ở hai trường ở hai trường khác nhau vào thời điểm học sinh đang ôn thi tốt nghiệp ( sau đợt 1 khoảng 3 tuần) Học sinh làm bài kiểm tra 90 phút, nội dung làm bài kiểm tra là hệ thống câu hỏi TNKQNLC chương “Hạt nhân nguyên tử” SGK vật lý 12 THPT đã được chỉnh lý, bổ sung Trước ngày kiểm tra một tuần, học sinh được thông báo về nội dung và cách thức kiểm tra để

ôn tập

Bảng 3.2 Tần số, tần suất điểm chuẩn bài làm của học sinh

3.5.2 Đánh giá theo mục tiêu trắc nghiệm

Kết quả sau khi chấm chúng tôi sắp xếp theo các trình độ của mục tiêu nhận thức: Nhận biết, hiểu, vận dụng linh ho t.ạ

Gồm: - 19 câu hỏi thuộc trình độ nhận biết

- 16 câu hỏi thuộc trình độ hiểu

- 15 câu hỏi thuộc trình độ vận dụng linh hoạt

- Ở trình độ nhận biết, các câu hỏi là dễ đối với học sinh,

17 câu dễ trên tổng số 19 câu ở trình độ nhận biết Có 7/19 câu

có độ phân biệt tốt, còn lại các câu có độ phân biệt tạm được

và khá tốt

- Ở trình độ hiểu; các câu hỏi kiểm tra trình độ áp dụng định luật bảo toàn điện tích, bảo toàn số khối, áp dụng công thức tính năng lượng của phản ứng hạt nhân là những câu hỏi dễ đối với học sinh; có 8/16 câu dễ ở trình độ hiểu Các câu còn lại đa số ở mức

độ vừa phải và hơi khó, nội dung kiểm tra của các câu hỏi này là trình độ hiểu của học sinh về đặc điểm của các khái niệm, các hiện tượng, các công thức vật lí một cách sáng tạo Tỉ lệ học sinh trả lời sai ở những câu này tương đối cao, nguyên nhân do học sinh hiểu chưa sâu sắc các khái niệm, hiện tượng vật lí và vận dụng công cụ toán học không thành thạo

Ở trình độ hiểu, đa số các câu có độ phân biệt tốt (10/16 câu) Điều này cho thấy với học sinh đại trà thì các câu hỏi ở trình độ hiểu

có khả năng tốt nhất để phân biệt giữa học sinh giỏi và học sinh kém

Các câu hỏi khó và hơi khó tập trung nhiều ở trình độ vận dụng kiến thức như: tính tuổi của mẫu chất phóng xạ, áp dụng định luật bảo toàn động lượng và bảo toàn năng lượng toàn phần tính động năng, vận tốc và góc giữa phương chuyển động của các hạt nhân sinh ra trong phản ứng hạt nhân

3.54 Phân tích các câu hỏi trắc nghiệm theo chỉ số thống kê

Để đánh giá độ khó, chúng tôi dựa vào độ khó vừa phải của câu, phân loại theo nhóm:

Dễ: P>0,62; V a ph i:0,5<P<0,62; h¬i khã: 0,4<P<0,5 , ừ ả Khó P<0,4 Hạt nhân mẹ Ra đứng yên biến đổi thành một hạt và một hạt

nhân con Rn Phản ứng trên thu hay tỏa bao nhiêu năng lượng?

Biết m(Ra) = 225,977u, m(Rn) = 221,970u; m(α) = 4,0015u

Chọn đáp án đúng?

A 0,056 MeV B 5,123MeV

C 8,197J D 5,123 eV

Mục đích: Kiểm tra khả năng vận dụng kiến thức của học sinh ở mức

độ đơn giản, tính năng lượng của phản ứng hạt nhân.

Mức độ nhận thức: Hiểu

Học sinh chỉ cần nhớ công thức tính năng lượng của phản ứng hạt nhân đồng thời có kĩ năng đổi đơn vị năng lượng ra MEV, eV, J là có thể chọn được phương án đúng là B Nếu nhầm lẫn tính độ hụt khối sẽ chọn

A Đổi đơn vị hoặc tính toán sai chọn nhầm C hoặc D

SỐ NGƯỜI NHÓM KÉM CHỌN

TỔNG SỐ NGƯỜI CHỌN

NHÓM GIỎI TRỪ NHÓM KÉM (H-L)/32

+ Mồi C có 10 học sinh chọn, mồi này được.

+ Mồi D có 08 học sinh chọn, độ phân biệt thấp, tạm chấp nhận

% 100

120

3.55.Đánh giá tổng quan về bài trắc nghiệm

Điểm trung bình toàn bài:

% 50 , 62

% 2

25

100





* Nhận xét:

- Điểm trung bình toàn bài thấp hơn so với điểm trung bình lý thuyết

- Hệ thống câu hỏi có độ phân biệt khá tốt, kể cả mồi nhử

- Độ khó của bài trắc nghiệm là 60,2%

Đối chiếu điểm trung bình thực tế của bài thực nghiệm với điểm trung bình lý thuyết có độ lệch là: 31,25-30,1 = 1,15 Độ lệch này ở bài

có 50 câu hỏi với điểm tối đa là 50, là độ lệch vừa phải Điều này cho thấy bài trắc nghiệm hơi dễ đối với đối tượng học sinh thực nghiệm