Kiến thức: Thấy được mục đích, tác dụng của việc học chân chính: Học để làm người, để góp phần làm cho đất nước hưng thịnh; đồng thời HS thấy được tác hại của lối học chuộng hình thức, c[r]
Trang 1BÀN LUẬN VỀ PHÉP HỌC
(Nguyễn Thiếp)
I MỤC TIÊU: Gúp HS:
1 Kiến thức: Thấy được mục đích, tác dụng của việc học chân chính: Học
để làm người, để góp phần làm cho đất nước hưng thịnh; đồng thời HS thấy
được tác hại của lối học chuộng hình thức, cầu danh lợi
- Nhận thức được phương pháp học tập đúng đắn kết hợp với thực hành Học
tập cách lập luận của tác giả Biết cách viết bài văn nghị luận theo chủ đề nhất
định
2 Kĩ năng: Rèn cho HS có năng đọc, phân tích tìm hiểu tác phẩm văn nghị
luận cổ
3 Thái độ: HS biết phát huy truyền thống hiếu học, lòng tự hào dân tộc.
4 Hình thành năng lực cho HS: Năng lực cảm thụ văn học.
II CHUẨN BỊ: - GV: Soạn GA, chân dung Nguyễn Thiếp; hướng dẫn HS
chuẩn bị bài
- HS: Chuẩn bị bài theo hướng dẫn của GV
III TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC CỦA HS:
*HĐ 1: Dẫn dắt vào bài (1’):
Mục tiêu: Tạo tâm thế học tập, giúp HS ý thức
được nhiệm vụ học tập, hứng thú học bài mới
Những văn bản trước các em đã được học các thể
loại chiếu, hịch, cáo Đặc điểm chung của các thể
loại đó là gì? (Vua chúa ban bố mệnh lệnh, thông
tin cho thần dân)
Hôm nay các em sẽ được học một thể văn cổ
ngược lại với các thể loại trên, do dân gửi lên vua
chúa, đó là thể loại tấu qua VB “Bàn luận về phép
học”
*Hoạt động 2: Hình thành kiến thức cho HS:
*HD đọc - tìm hiểu chung về VB (10’).
Mục tiêu: HS HS nắm được những nét chính về
tiểu sử, sự nghiệp, đặc điểm văn chương của TG;
Biết đọc VB thể hiện cảm xúc; Nắm được PTBĐ và
bố cục của VB
? Qua phần chuẩn bị ở nhà và chú thích dấu sao, em
hãy cho biết vài nét về Nguyễn Thiếp
? Tại sao Nguyễn Thiếp làm quan dưới thời Lê Sơ
đã từ quan lại đồng ý hợp tác với triều Tây Sơn
(Quang Trung)? -> Nhận thức được đây là minh
quân, Nguyễn Thiếp muốn góp sức cho đời.
? Tấu là thể văn NTN? Xuất xứ đoạn trích Bàn luận
về phép học?
? Cùng với thể loại tấu, còn có thể loại nào nữa?
(Nghị, biểu, sớ)
I Đọc - Tìm hiểu chung:
1 Tác giả, tác phẩm:
- Nguyễn Thiếp (1723 -1804) quê ở tỉnh Hà Tĩnh, là người học cao, hiểu rộng, từng làm quan dưới triều Lê nhưng sau từ quan về dạy học Vua Quang Trung nhiều lần viết thư mời ông cộng tác Ông ra giúp triều Tây Sơn, góp phần xây dựng đất nước
- Tấu là một loại văn thư của bề tôi, thần dân gửi lên vua chúa để trình bày
sự việc, ý kiến hoặc đề nghị, kiến nghị “Bàn luận về phép học” trích từ bài tấu của Nguyễn Thiếp gửi vua Quang Trung, tháng 8 - 1791
2 Đọc văn bản:
Trang 2- Hướng dẫn HS đọc, chú ý giọng điệu trang trọng;
chú ý tính chất cân xứng, nhịp nhàng của câu văn
biền ngẫu GV đọc mẫu và gọi HS đọc.
? Phương thức biểu đạt của văn bản là gì? Vì sao
đây là VB nghị luận?
(Dùng lí lẽ để thuyết phục người đọc làm theo ý
kiến của mình).
? Xác định bố cục của bài? Nội dung từng phần?
- Từ đầu -> Điều tệ hại ấy: Bàn về mục đích của
việc học và phê phán những sai lệch trong việc học.
- Tiếp -> Xin chớ bỏ qua: Bàn về cách học.
- Đoạn còn lại: Tác dụng của phép học đúng đắn.
- GV chuyển ý: …
* HD đọc - phân tích VB theo bố cục (24’):
Mục tiêu: Thấy được mục đích, tác dụng của
việc học chân chính Nhận thức được phương pháp
học tập đúng đắn kết hợp với thực hành Học tập
cách lập luận của tác giả
? Qua hai câu đầu của VB, em hiểu Nguyễn Thiếp
quan niệm NTN về việc học ?
? Em hiểu chữ “Đạo” mà Nguyễn Thiếp nói nghĩa
là gì theo quan niệm xưa? (Đạo là đạo đức, nhân
cách) -> Mang tư tưởng Nho giáo rõ rệt:
+ Đạo tam cương: Học để giữ đạo vua – tôi, cha
– con, vợ – chồng
+ Đạo ngũ thường: Học để sống và thực hiện 5
đức tính của con người: nhân, lễ nghĩa, trí, tín
? (Thảo luận nhóm) Quan điểm trên có mặt nào
tích cực, mặt nào còn hạn chế cần bổ sung thêm?
+ Tích cực: Học để rèn đạo đức, nhân cách.
+ Cần bổ sung: Học để tiếp thu tri thức KHKT,
hiện đại
? Tác giả nêu câu châm ngôn “Ngọc không mài
không thành đồ vật, người không học không biết rõ
đạo” – Nguyên văn là “Ngọc bất trác bất thành
khí, nhân bất học bất tri lí” ở đầu câu như vậy có
tác dụng gì? (Việc được giải thích bằng hình ảnh dễ
hiểu -> Tăng tính thuyết phục).
- GV? Nêu mục đích của việc học, sau đó tác giả đề
cập đến nội dung nào?
- GV? Tác giả đã chỉ ra những biểu hiện sai trái
trong việc học thời đó NTN?
- GV? Tam cương ngũ thường là gì? (Đạo đức,
nhân cách gọi chung là đạo lí)
- GV? (Thảo luận nhóm) Liên hệ thực tế hiện nay,
thế nào là lối học hình thức, cầu danh lợi?
3 Phương thức biểu đạt:ï Nghị
luận + tự sự, biểu cảm
4 Bố cục: 3 phần.
II Đọc - Tìm hiểu VB:
1 Bàn về việc học:
a Mục đích học tập chân chính:
=> Học tập, con người mới trở thành tốt đẹp, có tác dụng trong xã hội
b Phê phán những sai lệch trong việc học:
- Lối học chuộng hình thức, cầu danh lợi
- Không biết tam cương, ngũ thường
=> Lối học để cầu danh lợi, cá nhân, không biết đạo lí
* Tác hại: Chúa trọng nịnh thần, nước
mất, nhà tan
2 Quan điểm và phương pháp đúng đắn trong học tập: (Bàn luận
về cách học):
- Mở trường học ở khắp nơi, thầy trò tùy đâu tiện đấy mà đi học
- Học từ dễ đến khó, học rộng rồi tóm gọn, theo điều học mà làm
=> Quan điểm sáng suốt, luôn phù hợp với mọi thời đại
3 Tác dụng của phép học đúng đắn:
Trang 3- Học hình thức: Học thuộc lòng, học vẹt, học,
học mà không có chất lượng.
- Học cầu danh lợi: Học để có danh tiếng, học để
được nhàn nhã, để kiếm lợi cho bản thân.
- GV? Vậy tác giả đã đả kích điều gì?
- GV? Lối học trên có tác hại gì? (Chạy chọt, luồn
cúi, hối lộ để được lên lớp, không có thực chất ->
Ảnh hưởng đến sự tồn vong của đất nước).
- GV? Đặc điểm lời văn trong đoạn này NTN?
(Ngắn gọn, dễ hiểu).
- GV? Thái độ của tác giả ra sao? (Chân thành,
cương quyết).
- GV? Từ những vấn đề trên, Nguyễn Thiếp đã đề
ra quan điểm về phương pháp học tập đúng đắn
NTN?
- GV? Khi bàn về cách học, tác giả đã đề xuất
những ý kiến nào? ( cúi xin từ nay… theo điều học
mà làm)
- GV? Quan điểm của Nguyễn Thiếp có chỗ nào lỗi
thời, chỗ nào còn rất phù hợp với thời đại hiện nay?
- Chỗ lỗi thời: Dùng Chu Tử làm chuẩn mực cho
việc học
- Chỗ còn phù hợp: Quan điểm mở rộng việc học
cùng nhiều tầng lớp người học và học từ dễ đến
khó, gắn học với hành.
- GV? Nguyễn Thiếp đã nêu tác dụng của việc học
chân chính NTN?
- GV? Ông đã lập luận ý này theo quan hệ gì? Tác
dụng? (Điều kiện – hệ quả -> Thấy rõ tác dụng của
việc học đúng đắn).
- GV? Phần cuối bài lời nói của Nguyễn Thiếp với
vua thể hiện thái độ gì? (Chân thành, khiêm
nhường, giữ đạo vua – tôi)
* Hoạt động 3: Tổng kết, luyện tập (10’):
Mục tiêu: HS nắm được những nét chính về nội
dung và nghệ thuật của VB
- GV? Qua bài này, em hiểu NTN về mục đích và
phương pháp học tập đúng đắn?
? Cách lập luận của tác giả NTN? (Ngắn gọn, chặt
chẽ, dễ hiểu)
- GV? Hãy khái quát quá trình lập luận đó bằng một
sơ đồ (Mục đích chân chính của việc học -> Phê
phán những sai trái trong việc học -> Khẳng định
quan điểm, phương pháp đúng đắn trong học tập
-> Tác dụng của việc học chân chính -> bày tỏ thái
độ chân thành, tôn trọng đạo vua tôi.)
Học thành -> Nhiều người tốt -> Triều đình ngay ngắn -> Thiên hạ thịnh trị
=> Lập luận theo quan hệ điều kiện ->
hệ quả -> Làm rõ tác dụng của việc học đúng đắn
III Tổng kết:
1 Nội dung:
2 Nghệ thuật:
=> * Ghi nhớ: (SGK-Tr 79)
IV Luyện tập:
Trang 4- HS đọc ghi nhớ; GV chốt ý.
* Luyện tập: HS Thảo luận nhóm, làm BT.