Tôi vẽ Bác Hồ - Hồi ký: Phần 1

Hồi ký Tôi vẽ Bác Hồ gồm các câu chuyện hồi tưởng lại của nhiều tác giả khác nhau. Phần 1 sau đây với các câu chuyện: Bác Hồ với nhân dân Thủ đô Hà Nội, Mãi mãi không quên, Các cô cứ cố gắng đã có Đảng giúp, Bác là nguồn hạnh phúc của gia đình tôi, Bài học dựa vào dân, Tôi tham dự chiến dịch giải phóng Biên giới, Bác dạy phải chăm chỉ học tập.

'S

TÔI VẼ BÁC HỔ

Nhiều tá c giả

Hồi ký

NHÀ XUẤT BẢN KIM ĐỒNG

Bia : Quốc Cường Ảnh: Tư liệu n x V N

BÁC HỐ vửl NHÂN DÂN THỦ BÓ HÀ NỘI

TRẦN DUY HƯNG'*'

Hà Nội vinh dự là Thủ đô của cả nước, lại có hạnh phúc là nơi Bác Hồ sống, làm việc và lãnh đạo sự nghiệp cách mang của toán Đảng, toàn dân, Trong công cuộc kháng chiến và cải tạo, xây dựng chủ nghĩa xã hội, Thủ đô

Hà Nôi luôn được Bác quan tâm dìu dắt

Tháng 8-1945, từ Tân Trào vẽ Hà Nội được hai ngày, trong khi bận biết bao nhiêu việc lớn, Bác đã cho gọi tôi và đồng chí Khuất Duy Tiến lên nhả 48 Hàng Ngang, nơi Bác viết bản “Tuyên ngôn độc lâp” lịch sử Bác nói:

- Bác được biết đoản thể đã tín nhiêm cử chú làm Chủ tịch ủy ban nhân dân thành phố, chú Tiến làm Phó Chủ tịch, ý kiến các chú như thế nào?

Tõi nói:

- Thưa Bác, cháu nghĩ nếu đoàn thể giao cho chàu làm công tác y tế, cháu sẽ cố gắng làm lốt; còn tàm Chủ tịch thành phố, cháu thấy khó quá

Bác cười:

- Thế Bác đã bao giờ làm Chủ tich nước đâu, Nhưng

(') Nguyên Chủ tịch ủy ban nhãn dân thành phố Hà Nội,

NHIỂU T Á C GIẢ

dù làm Chủ tịch nước, Chủ tịch thành phố hay gỉ đi nữa, Bác cháu ta cũng phải hiểu rằng: Mình không phải là những ông quan cách mạng, mả là những người đầy tớ trung thành của nhân dân

Sau đó, Bác quay sang nói về truyền thống vẻ vang của Thăng Long, Đổng Đô, của thành “Hoàng Diệu” và bảo chúng tôi hãy làm việc như thế nào để xứng đáng với Thủ

đô anh dũng, kiên cường

Mười ba năm sau (tháng 1-1958), trong buổi nói chuyện với các đại biểu Hội đồng nhân dân khoá I của thảnh phố, Bác nhắc đến trách nhiệm của các đại biểu:

- Nhiệm vụ của các đại biểu là gì? Là đại diện cho nguyện vọng của nhân dân, đồng thời phải truyền đạt chính sách của Đảng và Chính phủ đến nhân dân Nói chung trách nhiệm là:

- Làm cài gì có lợi cho dân

- Chống cái gì có hại cho dân,

Muốn thế phải:

- Gần gũi nhân dân,

- Thật thà quan tâm đến đời sống của nhân dân

Bác cồn nói thêm:

- Các đại biểu phải gương mẫu cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, Cán bộ không phải là những ông quan cách mạng, mà là đày tớ của nhân dân

Bác luôn luôn tin tưởng ở sức mạnh đoàn kết và tài năng sáng tạo của nhân dân Bác thường nói:

- Cách mạng là sự nghiệp của quẩn chúng, Lực lượng quẩn chúng lả vô địch

Những ngày sau khi giành chính quyền (1945), thù

TÔI VẼ HÁC HỒ

trong giặc ngoài, tỉnh hình rối ren, Bác vẫn bình tĩnh giải quyết mọi công việc Căm phẫn trước tội ác của bọn phản động, một số đồng chí không giữ nổi binh tĩnh, muốn ra tay ngay tức khắc, Bác không đồng ý Bác bảo tôi:

- Chú là thầy thuốc, nếu trên đùi chú có một cái nhọt, chú có cầm dao chích ngay ra không?

Tôi thưa với Bác:

- Thưa Bác, không ạ, Cần phải đắp nước nóng, bao nó lại, tự nó sẽ vỡ ra

Chiều ngày 18-5-1946, tại Bắc Bộ phủ, Bác tiếp đoản đại biểu Thủ đô đến chúc mừng sinh nhật

Sáng ngày 19-5-1946, trong rừng cờ đỏ sao vảng, các cháu nhi đổng Tháng Tám, mũ calô đội lệch, súng gỗ vác trên vai, kéo sang Bắc Bộ phủ Các cháu hát vang bài “Dân Nam ơi biết ơn Cụ Hồ đời đời”, Theo sau các cháu là hàng ngán đổng bào Thủ đô, các chiến sĩ tự vệ Họ hô vang “Hồ Chủ tịch muôn năm! Việt Nam độc lập muôn năm!” Bác bảo mở cửa Bắc Bô phủ cho các cháu vào Bác cùng cụ Huỳnh Thúc Kháng và đồng chí Võ Nguyên Giáp vẫy tay chào các cháu Bác quay lại nói với chúng tôi:

NHIỂU TÁC GIẢ

- Đây là những chủ nhân tí hon, tương lai của nước nhà Nước ta tuy cồn nghèo, khó khăn nhiều, nhưng các chú phải hết sức chăm lo cho các cháu

Kỷ niệm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trở thành cuộc biểu dương lực lượng của nhân dân Thủ đô, đoàn kết xung quanh Bác, thể hiện quyết tâm bảo vệ non sông gấm vóc, chống lại bất cứ kẻ thù xâm lược nào

Kháng chiến bùng nổ, từ núi rừng Việt Bắc, Bác cùng Trung ương Đảng lãnh đạo cuộc kháng chiến trường kỳ của

cả nước, Bác vẫn nhớ tới Thủ đô Hà Nội

Tháng 5-1949, trong thư gửi đồng bào Hà Nội, Bác viết:

“Chúng ta chắc thắng vì chúng ta quyết thắng, Tôi viết thư này với tất cả tấm lòng thưcmg xót, yêu mến và chắc chắn

Đồng bào cố tiến lên Ngày vẻ vang sẽ không xa”

Năm năm sau kháng chiến chống thực dân Pháp thắng lợi, Hà Nội hoàn toàn giải phóng, Bác cùng Trung ương Đảng chuẩn bị nhiều mặt để tiếp quản Thủ đô

Ngày 10-10-1954, Bác gửi thư cho đồng bào Thủ đô

Hà Nội;

“Tám năm qua, Chính phủ phải xa rời Thủ đô để kháng chiến cứu nước Tuy xa nhau nhưng lòng Chính phủ luôn luôn gần cạnh đồng bảo ”

Bác khen ngợi đồng bào đã phấn đấu giữ gìn Thủ đô,

đồng thời đé ra những nhiệm vụ mới cho quân vả dân Hà Nội

Từ ngày giải phóng, Hà Nội được Bác quan tâm, chăm

sóc đặc biệt Trong công cuộc cải tạo và xây dựng chủ

nghĩa xã hội, nhân dân Thủ đô luôn nhận được sự khích lệ,

động viên của Bác

Tại Bắc Bộ phủ, Bác Hố tiếp các đại hiếu nhán dán Hà Nội

đến chào m ỉm g Người và Chính phũ

vé ỉại Thú đỏy ngày I6-ỈỒ-Ỉ954.

Bác rất chú ý tới ngành công nghiệp nặng của Thủ đô,

đã nhiéu lần Người đến thãm nhá máy Trung quy mô, món quà của tinh đoàn kết hữu nghị Việt Xô, nhả máy cơ khí Trần Hưng Đạo, môt cõng binh xưởng có từ ngày Cách mang Tháng Tám Bác đi thăm bà con nông dân ngoại thanh ngay từ khi mới cải cách ruộng đất, Những ngày han hán, nắng cháy đổng, những ngày bận rộn nhưng rất vui, nhàn dân Thủ đó đều thấy cố Bác bên cạnh

Bác chăm lo đến sự nghiệp giáo dục các cháu thanh thiếu niên Người thường đến thăm các vườn trẻ, lớp mẫu giáo vá các trường phổ thõng

Bác theo dõi moi hoạt đông của nhân dân Thủ đô qua nhũng buổi đi thâm, găp gỡ đổng bào, chiến sĩ Người căn dặn:

NHIỂU TÁC GIA

- Thủ đô phải lầm thế nào đê trở thành thủ đô xã hội chủ nghĩa Muốn như thế thì mỗi một xí nghiệp, mỗi một đơn vị bộ đội, mỗi một trường học, mỗi một đường phố, mỗi một cơ quan và mỗi một nông dân ở ngoại thành phải là một pháo đài của xã hội chủ nghĩa Đảng bộ Thủ đô và đồng bào, trước hết là công nhân Thủ đô phải gương mẫu, làm đầu tàu cho nơi khác

Những ngày Tết cổ truỵén đến, Bác thường đi thăm hỏi

và vui Tết với đồng bào Tết độc lập đầu tiên (1946), Bác

đã đi thăm đồng bào Thủ đô, đi lễ ở chùa Ngọc Sơn

Tháng 8-1969, sau khi đi thăm một số thủ đô xã hội chủ nghĩa, tôi xin được gặp Bác để báo cáo tình hỉnh Lúc

đó Bác đã yếu nhiều, Bác dặn:

- Các chú báo cáo với chú Tô (đồng chí Phạm Văn Đồng), cồn chú Hoảng Quốc Thịnh (Bộ trưởng Bộ Nội thương) báo cáo cho Bác biết kế hoạch cải tiến phân phối thực phẩm và hàng hoá cho đồng bào Thủ đô Nhưng Bác hẹn các chú một tuần sau nữa sẽ lên báo cáo

Một tuần sau nữa, chúng tôi đã khóc, vì không được báo cáo với Bác Bác đã ra đi, để lại muôn vàn tình thân yêu cho toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, trong đó có quân

và dân Thủ đô Hà Nôi

N gày 24-5-1982

P H Ạ M T H I LA I ghi

MÃI MÃI KHÔNG QUÊN

ấy Chúng tôi được chào đón Bác, Bác tới thăm các đại biểu

vẽ dự Đại hội phụ nữ toàn quốc lần thứ nhất

Những gương mặt xanh xao vi sốt rét, vì những đêm nằm hầm bỗng rạng rỡ hồng hào, những đôi mắt sáng lên, không rời nhìn Bác, những đôi mắt hầu như không chớp, Bác đã đến thật rồi kia! Nước da Bác rám hồng, vầng trán cao rộng của Bác còn đọng lấm tấm những giọt mồ hôi Bác vừa vượt một chặng đường khá vất vả đến thăm chúng tôi

Bác đây Bộ quần áo lụa nhẹ màu nâu chân chất, chòm râu bạc phơ, gương mặt hiền từ, luôn nở nụ cười độ ương trước những câu hỏi, những lời chào của lớp lớp đàn cháu gái

Những chi cán bô lãnh đạo từng trải, những chị cán bô

(*) Nhà vãn

NHIỂL' TÁC (ỈIẢ

gan góc vùng sau lưng địch, những chị cán bộ vùng rẻo cao, trong phút giây đều quên hết nghi thức và tất cả bỗng hồn nhiên, bỗng như thơ trẻ trước mặt Bác

Bác cháu quây quần tụ họp dưới bóng xanh mát rươi của rừng nứa, lúc những đốm nắng cuối xuân đang xao động.Bác thân thiết hỏi thăm các đại biểu vé dự đại hội Nam Bộ, Khu V, miền xuôi, miến núi, vùng tự do, vùng tạm

bị địch chiếm, chúng tôi có cảm giác Bác đã hiểu tất cả Tấm lòng những người dân vùng sau lưng địch Ịuôn luôn hướng vế kháng chiến, lồng dân vùng rẻo cao, sự hi sinh tân tụy của cán bộ từ cơ sở

Cảnh sum họp dưới cánh rừng nứa buổi chiéu hôm ấy thực sự đầm ấm, đầy tinh thương yêu thân thiết của đai gia đinh cách mạng Bác nói chuyện với Đại hội, và rồi Bác cho phép các đại biểu được hỏi Bác, vé việc gỉ cũng đươc, việc công cũng như việc tư

Nhiều chị đã mạnh dạn hỏi Bác về những điéu các chị chưa hiểu: chuyện công tác, chuyện gia đình Hội trường nhiều lần vang lên tiếng cười vui vẻ Câu trả lời của Bác thường giản dị và đôi lúc dí dỏm

Rồi chúng tôi được chụp ảnh chung với Bác Cũng chưa bao giờ chị em lại háo hức đỏi chụp ảnh đến thế.Những đốm nắng trong cánh rừng nhạt dần, Bác sắp

ra vé Lòng dạ chúng lôi nao lẽn, Bao giờ mới lai được gặp Bác lần thứ hai nữa? Kia, Bác đang sửa soạn ra vé, rõ ràng, dứt khoát như khi Bác đến Hôi trường sâu lắng một giây Tất cả đang hướng lên, vẽ phía Bác Giọng Bác ấm áp:

“Bác chúc các cô ra về mạnh khoẻ Vé địa pnương,

Những buổi tối mùa hạ, dưới ánh đèn nhựa trám, tôi cố giắng viết vể những trận đánh giặc bằng đồn gánh, bằng miưu trí của những cô gái từng trồng dâu nuôi tằm ở một làing ven sông Đuống Tôi viết vế lòng yêu nước, thương bộ đ(ội của bà mẹ từng chỉ quen nghề quay tơ, dệt cửi.

Mừng sinh nhật Bác 60 tuổi, tôi gửi thư lên, chúc thọ Biác và mạnh dạn gửi lẽn Bác những trang viết đầu tiên đó

Tôi có ngờ đâu Bác cũng đọc những mẩu chuyện nhỏ ấy.Một buổi sáng tháng 6, tôi vừa đi công tác về, các đrông chí trong cơ quan vui mừng báo tin cho tôi biết: “Có

th ư Bác gửi” Thư của Bác kèm theo một tấm huy hiệu Một

đfẻn dẩu, tôi thường soi vào lồng bàn tay mình để thấy Bác điược rõ hơn, để mình tự nhủ mình phải làm việc tốt hơn,

n h ư lời Bác dặn trong thư: “Bác khuyên cháu cố gắng để tiế n bô mãi"

Mùa hè năm 1951, tôi đi theo một đơn vị quân y phục vụj chiến dịch Hầ-Nam-Ninh Tôi đi với các đoàn dân công, đii tới các đội điếu trị Và tôi viết vể các chị dân công lảm nlniệm vụ tiếp tế, tải thương, vẽ các bà mẹ hết lòng phục vụ thiương binh

Tổ quốc như “nghìn cân treo trên sợi tóc” Nhưng Hà Nội vẫn tưng bừng, náo động trong không khí rộn rịp tổng tuyển cử.

buổi sáng, bọn trẻ chúng tôi ngồi trên một chiếc

xe đi cổ động bầu cử Quốc hội khoá đầu tiên

Khi chúng tôi vừa nhắc đến tên Bàc, xe cũng vừa tới dinh Bắc Bộ Cánh cửa sổ trong khung nhà Bác bỗng hé

mở và khuôn mặt hiển từ, âu yếm của Người hiện ra Bác nhìn chúng tôi cười dịu dàng, và tất cả bọn con gái chúng tôi ôm chầm lấy nhau, sung sướng Từ mùa thu lịch sử ấy, hướng đi của chúng tôi đã được quyết định Chúng tôi theo Bác, theo cách mạng bước vào cuộc kháng chiến trường ki Đối với chúng tôi, đối với cả toàn dân ta, Bác đã trở thành một niẽm tin tuyệt đối, Người đầy lòng thương yêu nhân ái Người đã cho chúng tôi chân lí, lẽ sống làm người

Từ cuộc cách mạng, cuộc kháng chiến thành công do Bác cùng Trung ương Đảng và Chính phủ lãnh đạo, đã nảy sinh biết bao người phụ nữ mới Những người phụ nữ trung thảnh và tận tụy Tôi phải viết vé họ Và một lần nữa, tôi gửi lên Bác những mẩu chuyện tôi ghi chép trong chiến dịch

TỐI VẼ BÁC HỒ

Một buối sáng mùa đông, một món quà bất ngờ nữa đến với tôi Bác cho gọi tôi đến Bác cẩn thận dặn đồng chí Thắng trong đơn vị bảo vệ Bác, nhắc tôi ăn sáng và nắm thêm một nắm cơm ăn dọc đường Nhưng vì quá mừng tôi chỉ ăn qua quýt rói vội theo anh đi ngay

Bầu trời xanh của núi rừng Việt Bắc mở rộng trước mắt tôi Ánh sáng mùa đông hôm ấy sao ấm thế, cánh rừng sao đẹp thế, dồng suối sao trong thế Chân tôi đi, đi mãi mà không mỏi Hết cánh rừng này đến cánh rừng khác, hết dốc cao này đến một dốc cao khác Chúng tôi đi một mạch không nghỉ, không ăn, khổng uống và đến chiều thì tới nơi Bác ở

Tim tôi đập mạnh khi tôi bắt đầu được đặt chân lên con đường hàng ngày từng in dấu chân Bác Con suối lớn trước cửa nơi nhà Bác ở Và nhả Bác đây rồi Thoạt tiên là một gian nhà bếp sáng sủa sạch sẽ Lên một khúc nữa là gian nhà nơi Bác ân cơm và cũng là phòng nghỉ của đơn vị bảo

vệ Canh đó là nhà khách

Tôi nón nóng được tới chào Bác Bác đang làm việc Mười ngón tay của Bác gõ giòn giã trên bàn máy chữ Một mảng nắng chiéu mùa đông hắt lên vầng trán cao rộng của Bác, lên bộ ảo quần nâu giản dị Bác đang mặc

Tôi chạy vội lại bàn làm việc của Bác, tôi chào Bác mà hai mi mắt cứ nóng ran cả lên Bác cười, hỏi tôi đi đường

có nhớ mang cơm nắm đi ăn không, đi đường xa có mệt không?

Tôi đáp “Thưa Bác, được đến Bác, cháu mừng quá nên không mèt, không đói ạ"

NHI ỀU T Á C GIÁ

Một tình cảm ấm áp, trìu mến tràn vào trong tôi sau những năm tháng xa gia đình

Tôi nhìn ngắm mãi ngôi nhà Bác ở, một nếp nhà thực giản dị Giường Bác nằm nghỉ, cải bàn bên cửa sổ nơi Bác làm việc, mọi vật đéu trật tự, ngăn nắp Tôi nhìn và tôi thấy hầu như không có gì xa cách giữa ngôi nhà của một vị chủ tịch nước và nhà của các cơ quan

Bác hỏi tôi chuyện gia đình, chuyện công tác Bác hỏi thăm một vài chị trong cơ quan tôi, đời sống của chúng tôi Tôi nói với Bác những ngày chúng tôi đi chiến dịch, chuyện các bà mẹ, các chị em phục vụ chiến trường, các chiến sĩ

bị thương Bác nghe và, đột nhiên Bác bảo: “Cô viết cồn nhạt lắm” Bác gọi các anh ở văn phòng lên, bảo các anh xếp chỗ nghỉ cho tôi

Hôm sau, Bác giao cho tôi một việc: đọc những sô' báo Bác đưa cho, báo Nhàn đạo, báo Vỉ một nền hoà bình làu dài, lấy ở trong đó những mẩu chuyện, những tin tức mình đang cần, ví dụ: mẩu chuyện phản đối chiến tranh xâm lược ở Việt Nam, tô' cáo chế độ tư bản, đế quốc

Bác lại hỏi tôi vé những bài viết của c B đăng trong báo

Nhàn dàn. Tôi thưa với Bác vé cách viết của c B Bác gật đầu Bác bảo: “Bây giờ cỗ cũng viết như thế cho Bác xem”

ở nơi văn phòng Bác, buổi sáng tôi đọc báo đến khoảng 10 giờ Chiéu và tối, cũng đọc báo, đọc những mẩu chuyện đánh máy bằng chữ Pháp Bác đưa cho, toàn là chuyện đánh Pháp cả Tôi nhớ nhất là chuyện “Chị Ba

TÔI \ K BÁC' IIỎ

Vườn chuối” Chị Ba đã chăt hết cây chuối trong vườn nhà

để giúp bô đội vượt sông Giăc Pháp đến, tra hỏi chị, chị mót mực không khai và chị đã hy sinh anh dũng ngay trong vườn chuối nhá chị

Trong thời gian ba ngày, tôi lượm nhặt tin tức và viết đươc nàm bài báo ngắn gửi lên Bác

Những bài viết của tôi năm ấy được Bác giữ lại, mỗi bài

có đính theo bản góp ý chung cho cả bài, lai nêu từng câu, từng ý, câu này viếl chưa ổn nên viết như thế này, vì sao phải viết như thế Những bài báo ấy đến nay tôi vẫn còn nâng niu gin giữ

háng 5-1961, Bác đến thăm Đai hôi chiến sĩ thi đua toàn quân Khi Bác ra vé, tôi còn đứng trõng theo Bác mẫi Xe Bác đã chuyển bánh, bỗng Bác ra hiệu cho đồng chí lái xe dừng lại, Và Bác vẫy gọi tôi đến Sung sướng, cảm động, tôi chạy vội tới chào Bác Bác hỏi tôi vế đời sống gia đinh, vé công tác Khi biết tôi vẫn viết báo, Bác gật đầu cười vui vẻ

Mỗi lần tới thăm Đại hôi các nhà báo, Bác đều gọi các cháu gái viết báo lên ngồi hàng ghế đẩu Bác kể chuyện những năm Bác làm báo cho chúng tôi nghe

Bác thường càn dặn chúng tôi phải viết cho hay, cho chân thực, cho sinh đông, cho hùng hổn vé những con người mới của thời đại ta, chế độ ta, Chúng tôi chưa làm được như Bác mong muốn,

Riêng đối với những nữ nhà văn chúng tôi, công việc

NHIỂU TÁC GIẢ

còn gặp biết bao nhiêu khó khăn Nhưng mỗi lần thất bại, mỗi khi gặp khó khăn, tôi không nản Tôi thiết tha muốn thể hiện những người phụ nữ của thời đại Hồ Chí Minh, những người phụ nữ đẹp như hoa nở mùa xuân, ngày trước kiên cường chống Pháp và bây giờ dũng cảm, đảm đang chống

Mỹ, cứu nước!

Và những năm tháng Việt Bắc, những năm thiáng tuổi trẻ đi kháng chiến hạnh phúc nhất của cuộc đời chúng tôi, những năm được gần Bác vẫn rõ ràng thắm thiết trong tôi như thể mới ngày hôm qua vậy

Tình thương của Bác vẫn dẫn dắt chúng tôi vượt qua bao trở ngại, mãi mãi tôi không bao giờ quên được

CÁC cổ CỨ CÔ GẮNG DÃ CÓ ĐẲNG GIÚP

HOÀNG THỊ ÁI'“' kể

Năm 1928 tôi tham gia Thanh niên cách mạng đồng chí Hội Năm 1930 tôi dự lễ tuyên bô' thành lập Đảng Cộng sản Đông Dương tại một gian nhà nhỏ phía sau đường lên ga Vinh Tôi có nghe nói đến việc thống nhất được ba nhóm cộng sản nhưng chỉ biết có sự chủ trì của “đồng chí xuất dương” chứ chưa biết rõ tên họ đồng chí đó Ngày 1-5-1930 chúng tôi được nghe lời kêu gọi của đổng chí Nguyễn Ái Quốc nhân dịp thành lập Đảng Cộng sản Đông Dương Từ

đó, cái tên Nguyễn Ái Quốc là nguồn động viên tôi phấn đấu vượt qua mọi khó khăn gian khổ trước sự tra tấn dã man của mật thám Pháp, và trong những nhà tù của bọn đế quốc, phong kiến Cái tên Nguyễn Ái Quốc đem đến cho tôi lồng tin tưởng chắc chắn vào thắng lợi cuối cùng Cách mạng tháng Tám thành công, tôi nóng lồng mong mỏi được thấy Bác Tôi định làm theo kế hoạch của chị Lê Thị Quế, đánh liều mua ít cam ra tận Hà Nội, xin vào thăm Bác Tôi lại định chở gạo chống đói ra Bắc nộp, may ra được gặp Bác chăng

Ai cũnig cười, tôi chẳng dàm đi Cho đến ngày Đại hội phụ

(*) Ngu'yên Trưởng ban Tiểu ban Phụ vận Trung ương.

NHI ỂU TÁC GI Ả

nữ toàn quốc lần thứ nhất tháng 3-1950, sau 20 năm mong mỏi tõi mới được thực hiện điểu mong ước nói trên Đại biểu chẳng ai bảo ai, nhưng mọi người đểu tin chắc rằng thế nào Bàc Hồ cũng đến thăm Đại hội Ai cũng biết là Bác đến kiểu

“du kích”, nhưng ai cũng cố chuẩn bị thật sẵn sàng vế mọi mặt Nhất là nếu được Bác hỏi đến thỉ phải thưa với Bác thật đẩy đủ về phong trào phụ nữ địa phương mình

Riêng tôi, vừa được chỉ định thay chị Hoàng Ngân làm

Bí thư Đảng đoàn phụ nữ Trung ương từ cuối năm 1949, tôi rất lo Tôi lo cõng việc đại hội chưa chu đáo, tôi cũng mừng vỉ sắp được gặp Bác Tôi cố đoán xem Bác sẽ đến bao giờ, Bác đi một mình hay đi cùng với những đồng chí nào Tôi chú ý các lối vảo đại hội để Bác đến là có thể thấy ngay Tôi hồi hộp quá, không thể ngồi yên, cứ muốn sửa cái này một tí, xếp lại cải kia cho dễ coi hơn, bàn với đồng chí này một chút, nói với đồng chí khác một điểm Một buổi trưa nắng ấm, các đại biểu đang côn nghỉ thì Bác đến Cả khu đại hội bật dậy Bác đến! Bác đến! Mọi người vừa reo vừa chạy ra sân hội trường đón Bác, không còn ai giữ nổi “trật tự" nữa Và tôi là người đến chậm nhất Tôi chỉ kịp nhận ra rằng Bác đi ngựa tới, cùng đi với Bác có năm, sáu đồng chí nữa Bác mặc áo kaki, ngoài khoác áo choàng ngắn Bác đi từ phía cuối vào Mọi người cứ chờ Bác, thế mà khi Bác tới thỉ lại sửng sốt, ngơ ngác Bâc bỉnh

dị quá So với ảnh Bác chụp khi nhân dân ta mới giành được chính quyén, Bác có gầy đi chút ít Nhưng Bác rất vui

và nhanh nhẹn

Bác xuống ngựa Mọi người quây quanh Bác Chị

TỎI VẼ BÁC HỒ

Điều Thị Hảo, mặc kiểu dân tộc gọn gàng, có gương mặt tươi hồng của những cô gái vừa lớn lên, đứng cạnh Bác Bác hỏi:

- Cô ở Việt Bắc hay Tây Bắc?

- Thưa Bác, cháu là người dân tộc Thái ở khu Tây Bắc ạ.Bác gật đầu rồi quay sang hỏi cô Nga:

- Cô là đại biểu khu nào?

- Dạ thưa Bác, cháu ở khu IV ạ!

Nghe giọng nói quê hương, Bác hỏi tiếp:

- Nghệ An hỉ?

Cô Nga thấy Bác nói trúng tiếng quê mình, mừng quá, đáp ngay:

- Da phải

Bác lại hỏi: Huyện mô?,

Thấy cụ Triệu đứng mãi ngoài xa, không chen được với các đại biểu trẻ để đứng gần, Bác hỏi với ra:

- Cu là đại biểu khu nào?

Giọng run run cụ Triệu đáp: Thưa, Khu X

Bác hỏi tên tỉnh, cụ Triệu nói rõ: Thưa, Phú Thọ

Lúc ấy có chị Hồ Thị Minh đi dự Hội nghị Phụ nữ châu

Á vé cùng dự đại hội với chị Hồng, chị Phương, đại biểu phụ nữ Nam Bộ mới vượt Trường Sơn ra Bắc Bác cười rất hiền Bác rất vui, chòm râu rung rung Bác thương các cháu gái miển Nam xa xôi, người thỉ vượt núi trèo đèo, người thì vòng quanh quả đất cũng đều vé được Việt Bắc.Bác dự đại hội, lắng nghe các đại biểu phát biểu ý kiến Lúc nghỉ, Bác ân cần hỏi han từng người Bác dành hẳn một buổi giải đáp các câu hỏi của các đại biểu Chị em

cô chú ý giữ gìn sức khoẻ, còn công tác thì có Đảng giúp”.Tôi muốn thưa với Bác là tôi sức yếu, đi từ Quảng Trị

ra Bắc, bị sốt rét, ngã nước, ốm liên miên sáu tháng Trình

độ văn hoá iại kém, tôi được đi học hai khoá, nhưng vỉ ốm nên đéu bỏ dở Tôi rất lo không làm tròn nhiệm vụ Nhưng tôi không dám nói Những lúc không họp ở hội trường, Bác

đi thăm chỗ ở, chỗ cấp dưỡng, suối nước và nơi vệ sinh Bác chỉ bảo từng li từng tí và động viên mọi người Trong các buổi nghỉ giải lao, Bác gọi từng đoàn đại biểu ra chụp ảnh với Bác Chị em Liên khu IV đóng kịch diễn lại cảnh bà

cụ nông dân nghèo khổ ở vùng bị địch chiếm, bọn lính thực dân Pháp và lính ngụy đến cướp thóc gạo và đánh đập đồng bào rất tàn nhẫn Bác ứa nước mắt Sau này, mỗi khi tôi đi dự các cuộc họp, được gặp Bác, Bác hay bảo tôi báo cáo Bác nghe vé tình hỉnh phong trảo phụ nữ Công tác phụ nữ có rất nhiều khó khăn, nhưng sự chăm sóc của Bác động viên tôi rất nhiều

Hồi ấy, hằng năm cứ vào vụ thu đông thì các cơ quan lại chuyển lên phía trên, ở các vùng giáp giới Tuyên Quang

TỒI VẼ BÁC HỒ

- Ha Giang hoặc Thái Nguyên - Bắc Cạn, Cuối năm 1950,

cơ quan Hội phụ nữ chúng tôi cũng rời đồi Hoàng Ngân (Định Hoá) Chúng tôi đi gọn nhẹ, những thứ không cần thiết thi để lại, cử chị Phái trông nom, Một hôm Bác đi công tác qua vùng ấy Biết lả cơ quan chúng tôi đã chuyển đi Bác vẫn ghé vào thăm, thấy chị Phái ở một mình, Bác thương lắm Mấy hôm sau, đến thăm chỗ cơ quan mới của chúng tôi, Bác bảo: “Các cô không nên để cô Phái ở một mình Nên gửi các thứ còn lại cho đồng bào và đưa cô Phái về cơ quan mới hoặc vé địa phương công tác” Bác dặn đi dặn lại khi ra vé: “Không nên để cô Phải ở một minh" - Lúc để chị Phái ở lại, chúng tôi cho rằng cơ quan ít người chỉ có thể để chị Phái ở lại, vả lại đồi Hoàng Ngân cũng gần nhà nhân dân, chị Phái ở lại đấy cũng được Nghe Bác nói chúng tôi càng thấy Bác thương yêu cán bô sâu sắc Tôi tự kiểm điểm thấy minh chưa suy nghĩ kỹ càng khi sắp xếp công việc cho đồng chí Từ ấy mỗi khi cử người làm một công tác

gì, tôi đều lấy việc này làm điều răn và cố suy nghĩ chu đáo.Ngày 11-2-1951, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ hai của Đảng họp ở Việt Bắc Tôi được vinh dự ở trong Đoàn Chủ tịch Đai hội làm việc và ăn, ở ngay tại địa điểm họp, hằng ngày được thấy Bác Bác điếu khiển hội nghị gọn gàng, linh hoạt Nghe đại biểu Nam Bộ, nghe đồng chí Ngô Gia Khảm phát biểu, Bác ứa nước mắt Đến bữa ăn, Bác thường hỏi: “Các cô, các chú ăn có ngon không?”

Thây tôi xanh vá gầỵ vỉ mới ốm khỏi, Bác bớt một ít thức ăn của Bác sẻ cho tôi, tuy Bác ngồi ăn cách chỗ tôi mấy cái bàn Bác bảo:

NHI ỀU TÁC GIẢ

- Cho cô ốm

Tôi cảm động nghẹn ngào

Năm 1952, đầu mùa hè, các cơ quan lục tục kéo vé châu Tự do Chúng tôi cũng rất mong được về Chị Thanh Hương và một số chị em về trước để sắp xếp, nhưng mãi chúng tôi vẫn không có nhà ở Bác hỏi thăm, thấy cơ quan Hôi phụ nữ chưa chuyển về được, Bác hỏi anh Hoàng Quốc Việt, anh Việt cho biết là nhân công ở căn cứ địa thiếu, chưa làm kịp nhà Bác iién cử anh Chánh là bác sĩ chăm sóc sức khoẻ của Bác xem giúp đất, tìm chỗ vừa kín, vừa thoáng Bác lại cho anh em bộ đội bảo vệ Bác ra làm giúp nhà, đào giúp hầm Lần đầu tiên, cơ quan Hội phụ nữ có những cái nhà xinh xắn làm bằng tre nứa đan rất kỹ, vả có hầm đào sâu ngập đầu người theo hình chữ chi Đó là nơi chúng tõi

ở cho đến khi hoà binh được lập lại Lúc bấy giờ, chị em trong cơ quan sốt rét luôn và ăn uống rất kém Có một lần ghé thăm, Bác hỏi: “Các cô có trồng rau không?”

Chị em thưa có Bác bảo đưa Bác ra thăm vườn rau.Bác ra vườn Quả tỉnh là rau mọc quá lơ thơ Bác bảo:

“Bác phải cúi xuống nhìn thật kỹ mới trông thấy rau” Chúng tôi nhìn nhau, biết rằng Bác phê bình mình làm chưa tốt Bác bảo tiếp: "Chỗ Bác có nhiéu con rau giống Bác còn thả cải xoong ở suối tốt lắm Các cô cố gắng trồng thật nhiều rau và cố nuôi gà lấy trứng mà ăn cho khỏe Nghe lời Bác chúng tôi củng cố lại ban tăng gia sản xuất Đi qua, thấy vườn rau của chúng tôi xanh tốt, Bác vui lồng Năm ấy Hôi đổng Chính phủ họp, khi kiểm điểm vể tinh hình các cơ quan tăng gia sản xuất, các đồng chí phụ trách báo cáo là

TÒI VẼ BÁC I lồ

Công tác náy tiến bộ nhiều Bác cười bảo rằng đúng thế, vì ngay vườn rau của phu nữ cũng tốt

Năm 1953, Hội Liên hiệp Phụ nữ cử một đoàn đại biểu

đi dự Đai hội phu nữ quốc tế Chúng tôi sang cơ quan Trung ương Đảng xin ý kiến Qua đèo Re, trời mưa, đường lầy, chúng tôi đi rất chậm Trời đâ quá trưa, chúng tôi đói bụng nhưng mệt quá đành ngồi nghỉ lại Chợt có tiếng vó ngựa - Một chị đứng bật dậy kêu khẽ: “Đúng là Bác!” Chúng tôi đéu nhận ra đúng là Bác, mặc dù chỉ thấy có đôi

m ắt sàng vả hién (một cái khăn quàng cổ buộc ra sau gáy bịtt kín cả miệng và cằm) Bác giơ tay ra hiệu Chúng tôi

hiểu ý, ngồi yên, chỉ nhin theo cho đến khi ngựa Bác khuất vào rừng cây Được trông thấy Bác, bao nhiêu mệt mỏi đểu

tiêu tan, chị An, chị Bảo, cô Hảo và tôi giục nhau đi tiếp

Vừa đến nơi Trung ương ở, chúng tôi đã thấy anh Trường

Chinh cười và bảo:

- Thói các chị đi rửa chân rồi đi ăn cơm kẻo đói! - Thì

ra Bác vế đến nhà đã tự mình gọi dây nói thẳng cho anh

Trường Chinh dặn chuẩn bị cơm cho chúng tôi

Anh Trường Chinh nói: “Bác cồn bảo làm cơm ngay

kẻio các cô ấy đói rồi"

Cuối nằm 1953 chị Đinh Thị cẩn, chị Lẻ Thị Xuyến,

cáic cán bô văn phòng và ban luyên huấn cùng những chị

etm giỏi chữ đi vắng hết, người thì đi tham gia cải cách

ruíộng đất, người thi đi phục vụ chiến dịch Tết đến, tôi đành

phải ìư tay viết thư chúc tết Bác và các đồng chí Trung

ưCTng Tôi cẩm bút, ngồi mãi chỉ viết được mấy dòng Ngoài

Tếỉt, Bác ra thăm cơ quan Hội phụ nữ Khi ra vể, đã qua

N H I Ể U T Á C GI Ả

suối, Bác còn quay lại gọi các cô bảo: “Bác quên nhắc các

cô phải bớt ra một người mà dạy cô Ái học văn hoá Cô ấy viết còn nguệch ngoạc lắm và sai nhiéu quá’’ Bác nhắc lại

cả một số chữ tôi viết sai Tôi rất xúc động, tự phê bình mình ngạLkhó, ỷ lại vào thư ký, và từ đó tôi cô' gắng học.Tấm lòng của Bác thương yêu chăm sóc quần chúng phụ nữ, thương yêu chăm sóc cán bộ phụ nữ từng li từng

tí, từ việc lớn đến việc nhỏ, không thể nào ghi được hết, nói được hết

Những điéu tôi kể trên đây chỉ nói lên một phần nhỏ, một phần rất nhỏ sự quan tâm ân cần và cao cả của Bác đối với phong trào phụ nữ, đối với cơ quan lãnh đạo Trung ương của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam khi mới thành lập trong những ngày toàn dân gian khổ chiến đấu chống thực dân Pháp

N G Ọ C T ự VÀ N H Ư QUỲNH gh i

BẮC LÀ NGUỒN HẠNH PHÚC CỦA GIA ĐỈNH TÔI

LA VĂN CẦU ’’ k ể

Sau chiến dịch Biên Giới 1950, một hôm, đổng chí chính ủy trung đoàn Chu Huy Mân gọi tôi lên chỉ huy sở hỏi;

- Chú Cầu có biết tôi mời chú lên làm gỉ không?

Tôi thốt lên ngạc nhiên và vui mừng

- Vậy chú định báo cáo những gì với Bác nào?

- Em lo lắm, không biết báo cáo thế nào được - Tôi đáp

Sự việc đến đột ngột quá, Phần đống góp nhỏ của tôiliệu có xứng đáng để báo cáo với Bác? Tôi còn đang phân vân thi đổng chí chính ủy đã bảo tôi;

(*) Anh hùng Quân đội nhân dân Viêt Nam, Đại biểu Quốc hội.

- Chúng ta còn nghèo cả nhưng đây là chiến lợi phẩm,

là phần thưởng của trung đoàn tặng chú, chú cứ cầm lấy

và chuẩn bị vài hôm nữa lên đường

Hôm lên đường, mỗi khi trèo dốc tôi vẫn còn hoa mắt, hay khát nước và mỏi chân; việc ăn uống, tắm giặt làm bằng tay trái chưa quen nên gặp nhiều khó khăn, nhưng nghĩ đến sắp được gặp Bác ỉà tôi quên hết Chốc chốc, tôi lại hỏi đổng chí liên lạc xem đã sắp đến nơi chưa? Tôi mải mê hỉnh dung cuộc gặp Bác sắp tới Tôi sắp xếp sẵn trong óc là sẽ chào Bác thật đúng tư thế quân nhân, sắp xếp các vấn để báo cáo và tự nhủ là phải bỉnh tĩnh, phải chủ động chuyển ngay lời của trung đoàn lên kính chúc sức khoẻ Bác

Đến trạm liên lạc của Trung ương, tôi nghỉ ngơi một ngày Quá trưa hôm sau, tôi được dẫn vào gặp Bác Trước (hi đi, tôi phân vân suy tính mãi và sau cùng cứ mặc bộ quân phục bỉnh Ihường chứ không mặc bộ quần áo chiến lợi phẩm, Tôi được đưa thẳng đến chỗ Bác làm việc Đang

đi, bỗng thấy đồng chí liên lạc khẽ kéo áo tôi, bảo nhỏ: