Hồ Chí Minh - những ngày đầu ở Bắc Bộ Phủ (Hồi ký): Phần 1

Tài liệu Bác Hồ - những ngày đầu ở Bắc Bộ Phủ (Hồi ký) giới thiệu những dòng hồi kí của một số tác giả ghi lại những tình cảm, kỉ niệm sâu sắc khi tiếp xúc và làm việc cùng Bác trong những ngày đầu ở Bắc Bộ Phủ. Tài liệu gồm 2 phần, mời bạn đọc cùng tham khảo những câu chuyện đầu tiên qua phần 1 sau đây.

r i ' i

L U

ở BẮC BỘ PHỦ

Chủ tịch H ồ C h í M in h nói chuyện với hcTn mưctị vạn nhân dân Ihủ đô Hà N ội sau cuộc T ổng luyến cứ bấu ra Q uốc hộl đáu liên cúa nước V iệ i Nam dỘL- lập, th á ỉiiĩ 2 năm 1946.

NHIỀU TÁC GIẢ

NHỮNG NGÀY ĐẦU ở

BẮC BỘ PHỦ

N H À X U Ấ T BẢN KIM Đ Ổ N G

Xin cảm ơn Nhà xuất bản Chính trị Quốc giơ - Sự thật đã cung cấp bài vở -

tu liệu cho tập sách này.

NXB Kim Đ ồng

Bìa: ANH CHI

Ả n h : Tư liêu TTXVN

TRONG ĐỜI TÔI

Cụ Võ An Ninh dẫn tôi về nhà riêng của cụ ở phố Ngô

Gia Tự - Thành phô' Hồ Chí Minh vào một ngày xuân rất đẹp trời Lão nghệ sĩ nhiếp ảnh tiếp tôi bốn giờ đồng hồ liền, thông cả buổi trưa, trong một không khí thân tình, cởi mở ồng già ngoài 90 tuổi không hế tỏ ra mệt mỏi, mà trái lại, càng trò chuyện cụ càng sôi nổi Bao kỷ niệm trong đời, trong nghề cứ cuồn cuộn Tôi lắng nghe, ghi chép không ngừng tay, chỉ thỉnh thoảng dừng lại một chút, hỏi cụ vải ba chi tiết nào đó Tôi cảm thấy đang đắm mình trong dòng ký ức vô tận của một nhân chứng lịch sử Cuộc đời cụ Võ An Ninh trải dài gần hết cả thế kỷ XX đầy biến động Cụ nói: “Tôi sinh năm 1907, cầm máy từ năm tuổi 25 Tôi ra đời vào buổi bình minh của thê' kỷ này, hăm

lở bước vào với một sức sống và ước mơ mãnh liệt Từ ước

mơ, tôi hành động không ngừng, không nghỉ, cả một đời chụp ảnh liên tục! Nằm mê cũng thấy mình chụp ảnh 50

NHIẾU T Á C GIẢ

ần đến chùa Hương, 20 lần lên Sa Pa Và biết bao iần tới

Hạ Long, Đà Lạt cả đời tôi yêu thương và gắn bó với quê hương, với con trâu, đồng ruộng, ao bèo, với chiếc xe đạp, với chiếc áo dài của cô gái Việt Nam!”

Càng nói, cụ càng say sưa Nhất là khi cụ lật từng trang cuốn ảnh của cụ, giới thiệu cho tôi nghe ý tưởng và nội dung, kỷ niệm và vẻ đẹp của từng tác phẩm Gương mệt cụ lồng hào và sinh động tràn đầy vẻ phúc hậu, nhân ái Thoáng trên nụ cười là một nét dí dỏm, hài hước

Cụ bỗng dừng lại, nói một câu lảm tôi thực sự xúc động:

“Tôi cất tiếng khóc chào đời trong buổi đầu thế kỷ Nhưng, bình minh của đời tôi thực sự bắt đầu khi được gặp Bác Hồ và được chụp ảnh Người!”

Cụ tỏ ra thật tự hào được là một trong những người đầu tiên chụp ảnh Bác Hồ trên đất nước Việt Nam Hơi nheo mắt một chút, tay vuốt mái tóc bạc phơ, cụ kể:

“Ngày 2-9-1945, cả Há Nội náo nức đón Lễ Độc lập Ai cũng đứng vào hàng ngũ để được cuồn cuộn chảy về hướng Ba Dinh, với cờ và khẩu hiệu trong tay, Tôi sẽ lảm gi đây trong ngày hội lớn của dân tộc? Chụp, chụp và sẽ phải chụp thật nhiều ảnh Cái đích của tôi là phải chụp được ảnh

Cụ Hồ khi đang đọc Tuyên ngôn Độc lập, nếu không thi lỏng hết

Đúng 2 giờ chiếu, từ chân lễ đài, tôi nhìn thấy các vị đại biểu dự lễ xuống xe và bước lên kỳ đài Tôi thấy rất đõng người và có nhiều người tôi không được biết tên Tôi luýnh

NHỮNG NGÀY ĐẦU ở BAC BỘ PHỦ

quýnh theo chân liền và hoàn toàn không bị ai ngăn cản Trên kỳ đài, diện tích có vài mét vuông thôi mà hàng chục người đứng Mọi người hình như chen vai thích cánh, hỏi như vậy làm sao tôi chụp được ảnh Cụ Hồ lúc đang đọc Tuyên ngôn Độc lập? Các vị dự lễ cũng rất tế nhị, khi tôi đang giơ máy lèn, người đứng trước cũng khẽ nghiêng mình cho tôi chụp nhưng cái lưng khác lại che lấp ngay lập tức Biết là không được, tôi vội tụt xuống cầu thang, đứng

ôm máy dưới chân kỳ đài, nghĩ kế khác Buổi lễ diễn ra trong vòng một tiếng rưỡi đồng hồ Khi bài Tiến quàn ca kết thúc, buổi lễ vừa dứt, tôi đã thấy một chiếc xe ô tô tiến sát vào chân kỳ đài Xe đến đón Cụ Hồ, đi bên có ông Võ Nguyên Giáp Đúng lúc Cụ Hồ và ông Giáp đã ngồi vào xe

và xe chưa lăn bánh, tôi nhào tới đưa máy vào khoang cửa

và nói: “Thưa Cụ, vừa rồi trên kỳ đài đông quá, con không chụp được ảnh Cụ Xỉn Cụ cho phép con được lấy một hình của Cụ” Cụ Hồ khẽ gật đẩu Nhưng lúc ấy Cụ Hồ đang đội

mũ Trời đã về chiều Cái mũ cát vành rộng lại che đi mất nhiều ánh sáng Tôi đánh liều:

“Thưa Cụ, con muốn Cụ hạ cái mũ xuống ạ!”

Ông Giáp ngồi bên tủm tỉm cười như hiểu ý nguyện của tôi Ổng đưa tay lên hạ cái mũ của Cụ Hồ đang đội và nhìn tôi, nói: “Này, thì bỏ mũ xuống!"

Thế là tôi có được bức ảnh “độc nhất vô song” trong cả cuộc đời gắn bó với nghệ thuật nhiếp ảnh: Cụ Hồ ngồi bên

cố ông Giáp, cả hai gương mặt đều cương nghị, nhưng hiền

NHIỀU TÁC G IẢ

lòa, CỐ chút khắc khổ vì những lo toan cho vận nước ở giờ phút ngàn cân treo sợi tóc Hơn nữa, đây là tấm ảnh chụp vào ngày lịch sử muôn đời ghi nhớ của dân tộc ta, ngay sau khi Cụ Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập với quốc dân đồng bào

cả nước và thế giới

Cụ Võ đập khẽ vào tay tôi, chỉ lên tường: “Bức ảnh ấy đấy!"

Tôi nhìn iên tấm ảnh to, đặt cạnh những khung to treo

(đợt 1) Trên ảnh, Bác Hồ có cặp mắt sáng như sao và thật quắc thước, kiên nghị Bộ râu Bác còn đen ông Võ Mguyên Giáp ngồi bên, đội mũ phớt, thắt cavát Tôi thật sung sướng được cụ Võ An Ninh tặng cho tấm ảnh này Cụ nói tiếp: “Tôi đã chụp nhiều người, kể cả vua chúa, Tôi là người có may mắn chụp ba vua cuối cùng của Việt Nam là vua Khải Định, vua Thành Thái, vua Bảo Đại Tôi chụp vua Thành Thái, một ông vua yêu nước chống Pháp vào năm

1951, khi Pháp đưa ông vua ấỵ từ nơi đảo xa trở về Khi ấy vua Thành Thái đã khoảng 80 tuổi, một mắt đã bị kéo màng, cả những người khác nữa, tôi chụp nhiều, nhiều

ắm, nhung không một ai có cặp mắt tinh anh và đặc biệt như Chủ tịch Hồ Chí Minh Một phòng triển lãm ảnh về ngày Lễ Độc lập đã được tổ chức tại phố Tràng Tiền - Hà Nội ngay sau ngày 2-9-1945, Một cán bộ Việt Minh đồng thời cũng là bạn tôi thấy tôi có bức ảnh quý đó nên vồ vập liền Ông ta treo bức ảnh Cụ Hồ và ông Võ Nguyên Giáp ở

NHỮNG NGÀY ĐẲU ỏ BẮC b ộ p h ủ

chỗ trang trọng nhất của phòng triển lãm

"hời đó, mỗi khi có triển lãm, nhất là những triển lãm về đấu tranh cho độc lập tự do, dân chúng thường đi xem rất đông, cho nên bức ảnh nói trên được nhiều người biết đến Riêng tôi, do thời cuộc, đã để thất lạc cả phim tấm ảnh gốc

đó Nhưng may mắn sao, tôi đã gặp lại tấm ảnh đáng quý nhất của đời mình được in trong một cuốn hồi ký viết gần" đây của Đại tướng Võ Nguyên Giáp Vá tỏi đã “sao” lại tấm ảnh, tác phẩm của mình Cũng như “bạn” (cụ Võ gọi tôi như vậy - T.Đ), khách đến thăm nhà không ai không ngước mắt nhìn lên tấm ảnh này mà gia đình tôi đã trân trọng treo ở giữa phòng khách Những đốm nắng chiểu rơi trên khuôn mặt hai nhà cách mạng trở thành những yếu tố thật kỳ diệu như khắc họa một thời gian khó và quyết liệt của cả một dân tộc mà Bác Hồ, Đại tướng Võ Nguyên Giáp cùng nhiều

vị khác ià những nhân vật đại diện”

Sau sự kiện cụ Võ An Ninh kể trên đây chừng 14 tháng,

cụ còn là nhà báo ghi lại được những giây phút đón Chủ tịch Hồ Chí Minh đi thăm nước Pháp trở về ngày 21-10-

1946 trên chiếc tuần dương hạm Dumont d’Uville của thực dân Pháp, sau khi Người ký hòa ước ngày 6-3 với thực dân Pháp tại Fontainebleau và trở về Việt Nam Tờ nhật báo buổi chiéu Vi nước mà Chủ nhiệm lúc đó là ông Nguyễn Đức Thuyết đóng ở sô' nhà 84 phô' Hàng Bột (Hà Nội) đã mời cụ thực hiện một thiên phóng sự ảnh Số báo ra ngày 25-10-1945, dành hai trang đãng trọn vẹn phóng sự 21 ảnh

N H IỀ U TÁC GIẢ

về S ự kiện lịch sử này Qua lời cụ Vô kể, nhân dân Hải Phòng có vinh dự được đón Bác Hồ ngay từ những ngày đầu của chính quyền nhân dân còn non trẻ Mọi người nhiệt iệt chào mừng vị lãnh tụ kính yêu trở vé sau hơn bốn tháng hoạt động trên đất Pháp Giờ đây, Người lưu lại thăm đồng bào, cán bộ và chiến sĩ Hải Phòng hai ngày Cụ Võ An Ninh

đã được đi theo cụ Nguyễn Văn Tố vể thành phố cảng, đêm ngủ trên cái sập một nhà dân, sau mới biết đó chính

à nhà của nhà thơ Lê Đại Thanh Cụ Tố là Bộ trưởng của Chính phủ Hồ Chí Minh, vốn là thầy dạy tiếng Pháp của cụ

Võ An Ninh Học Tây học, nhưng cụ Tố không mặc đồ Pháp mà mặc áo dài trắng, chít khăn và đặc biệt không biết

đi xe đạp Cụ Võ An Ninh kể:

“Tôi còn nhớ rõ như mới ngày gần đây thôi, những giờ phút thiêng liếng ấy vừa cập Bến Ngự, chiếc tuần dương hạm cùng lúc với Hải Phòng rung lên một hồi còi làm trong òng mọi người bừng dậy một niềm ấm áp, tự hảo, và cũng nghẹn ngào vì sung sướng, nhất là lúc vị Chủ tịch đặt bước chân đầu tiên trên đất quê nhà Nhân dân Hải Phòng đã được sống những ngày đẹp nhất bẽn vị lãnh tụ kính yêu

Dọc đường từ Hải Phòng về Hà Nội, chao ôi, đâu đâu cũng thấy người, cờ và biểu ngữ Lúc này, tôi sung sướng

ắm, được đi lại thoải mái trên tàu hỏa và chụp ảnh thì nhiều khỏi phải nói Trong toa tàu, không một phút nào Người ngưng tay vẫy, không một phút nào ngớt trả lời cho

NHỮNG NGAY ĐẦU ỏ BẮC b ộ p h ủ

dân chúng, từ các cụ phụ lão, binh sĩ, viên chức, phụ nữ, thanh niên cho đến các cháu nhi đồng, và đặc biệt lả cho giới báo chí, Đến Hải Dương, Người ngừng lại nửa giờ Đúng 3 giờ 5 phút, đoàn tàu chuyển bánh tới Thủ đô Hà Nội Lúc bước ra, Bác khống giấu nổi cảm động trước một biển người và rừng cờ, xen lẫn trong những tiếng reo vui sung sướng: “Bác đã vế” ’’

Cụ Võ An Ninh cho phép tôi xem kỹ từng tấm ảnh trong

DỘ phóng sự đó Đây lả hình ảnh các vị ra đốn Bác ở Hải Phòng: Cụ Nguyễn Văn Tố, ông Võ Nguyên Giáp, ông Trần Huy Liệu, ông Vũ Đình Hòe, ông Nghiêm Kế Tổ, ông Phạm Văn Bạch vả Đại tá Lami, đại diện cho các nhà đương cục Pháp; hỉnh ảnh Bác Hồ bước xuống, giữa tiếng hò vang chào mừng của dân chúng; vả đây là hỉnh ảnh Người hút thuốc trong phòng riêng trên tuần dương hạm, bên trái slgười là ông Hoảng Hữu Nam, Trưởng ty Liên kiểm Trung ương cùng õng Chủ tịch ủy ban hành chính Hải Phòng lẽn tiếp rước Người Những tấm ảnh, những tư liệu vô cùng quý giá Những tác phẩm này cũng như toàn bộ cống hiến 3ằng hoạt động nhiếp ảnh của cụ Võ thật xứng đáng được Nhà nước trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt I Tôi xin phép hỏi cụ Võ:

- Sau sự kiện nảy, cụ có còn dịp nào được chụp ảnh Bác

Hồ không?

- Cố chứ! Chủ yếu là ở Hả Nội Tòi đã được hướng dẫn Bác vá phái đoàn Đồng minh đi xem triển lãm 40 bức ảnh

NHIỀU TÁC GIẢ

tôi chụp vé nạn đối năm 1945, phóng cỡ 18 X 24cm để trong tủ kính Bác đọc kỹ từng chú thích ảnh Đến bức ảnh Nhật cướp xe gạo, Bác hỏi: “Thôi, cướp xe, không nên ’’ Hôm ẩy thật tiếc, trời hơi tối, tôi khống chụp được Bác Tôi còn được theo Bác chụp ảnh Người đi thăm trường Đại học Bách khoa, trường Đại học Nhân dân Bác đi nhanh lắm, tôi (hông theo kịp, vì một chân bị hỏng mà! Tôi nhớ nhất cái

ần một đoàn đại biểu các dân tộc ít người vể Hà Nội cháo mừng Bác Hôm ấy thì có tôi chụp Bác đến chỗ tôi, nói vui:

- Này, hình như cái vừa chụp bị hỏng rồi!

- Dạ vâng, hình như cái đó hơi rung Con xin Bác cho chụp lại!

Bác cười: Dược!

Trong những năm 20 của thế kỷ này, khi bôn ba hoạt động ở nước ngoải, Bác cũng từng làm thợ ảnh, cho nên Người rất quan tâm đến chúng tôi Nhiều khi thấy tôi đến, Bác bảo chú Ninh phải chụp thế này thế kia, không thì hỏng đấy!

"rong các buổi chiêu đãi, có lần Bác đến nói:

- Chủ Ninh ăn đi chứ Cứ chụp mãi!

Câu nói ấy thể hiện tình yèu thương, chăm sóc của người cha, làm tôi vô cùng cảm động và nhớ mãi, Một lần khác, bác sĩ riêng của Người mang bánh đến cho tôi giữa bữa tiệc; “Cụ bảo mời ông ăn!”

Vâng, cả dân tộc ta, trong đó có chúng tôi, sung sướng trở thành những người dân được hưởng Độc lập, Tự do mà

NHỮNG NGÀY ĐẦU ỏ BẮC b ộ p h ủ

HỒ Chủ tịch là người trọn đời phấn đấu để đem lại Là người nhiếp ảnh, tôi đã sống và ghi lại những hình ảnh của buổi bình minh vẻ vang đó Tôi cũng từng nghĩ; những ngày được gần Người - Chủ tịch Hồ Chí Minh - là những ngày có giá trị tỏa sáng đến suốt cuộc đời Ánh sáng đó rọi từ buổi bỉnh minh của một kỷ nguyên mới

T Đ g h i

NGƯỜI HÀ NỘI NHỚ BÁCt

D Ư Ơ N G T H O A

Cả Hà Nội hôm ấy tưng bừng đón ngày tuyên bố độc

lập mồng 2-9 Đồng bào ngoại thành từ bốn cửa ô

kéo về tấp nập Các cõ nữ dân quân khăn vuông mỏ

quạ, áo nâu, quần đen, nai nịt gọn gàng, đi trong tiếng hô Đoàn phụ nữ nội thành, áo dài đủ màu, quần trắng tha

thướt Đội nữ du kích ở chiến khu về, khăn áo màu chàm,

vai đeo khẩu súng, nom rất hùng dũng Các em thiếu nhi,

quần xanh áo trắng, tiến theo tiếng trống ếch nhịp nhàng

Các đội tự vệ, thanh niên đầu đội mũ calỏ, vai vác gươm,

vác gậy bước đi hiên ngang Rồi đến đoàn các vị sư sâi, mũ

ni, áo cà sa màu vàng, màu nâu; đoàn các vị cha cố, bà xơ,

toàn một màu đen hoặc trắng Gần 50 vạrì người vui mừng

kéo tới quảng trường Ba Đình dự ngày lễ lịch sử trọng đại

Quảng trường chật ních người, cờ, khẩu hiệu, tưng bừng

náo nhiệt Lễ đái đặt trên bục gỗ cao, bên dưới là đội danh

dự bồng súng hướng vào quảng trường

Tôi đang đứng ở hảng đầu của đoán đại biểu phu nữ

Thủ đô, bỗng có tiếng gọi;

- Cô Thi! Lên lễ đài, mau lên!

NHỮNG NGÀY ĐẦU ỏ BẮC b ộ p h ủ

Tôi giật mình, ngơ ngác, chưa hiếu ra sao Các chị lại giục - Lẽn ngay đi! - Tõi vội vảng đi theo người hướng dẫn Thi ra ban tổ chức đang cần một đại biểu phụ nữ Thủ đô, cùng với một chị nữ du kích ở chiến khu vé, lên kéo cờ trong buổi lễ lịch sử này Nhờ vậy mà tôi được nhìn thấy Bác, được nghe Bác nói rất rõ Từ đó, hỉnh ảnh Bác, đứng dưới

lá cờ đỏ sao vàng đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, mãi mãi in sâu vào tâm trí tôi

Chị nữ du kích người Tày và tôi phân công nhau: Tôi cầm dây cờ chuẩn bị kéo, còn chị sẽ nâng lá cờ Chúng tôi nhìn nhau, hồi hộp, lo lắng về trách nhiệm của mình

Tôi chợt nhớ đến lúc cồn đi học ở trường Đồng Khánh (tức trường Trưng Vương hiện nay) sáng nào mụ giám đốc người Pháp cũng bắt học sinh tề tựu ở sân trường để chào cờ: cờ Pháp vả cờ An Nam của Bảo Đại Sau đó nghe mụ mắng mỏ, lên lớp chúng tôi về tội nghịch ngợm, hạnh kiểm xấu, v.v Còn học sinh thì ra sức trêu tức mụ Không hôm nào cờ kéo lên trót lọt, lúc thỉ cờ Pháp bị tắc tị, lúc thì cờ Pháp lên chậm hơn cờ An Nam, lúc thì cả hai cờ bị đứt dây!

Mụ đốc tức điên ruột!

Hôm nay, tõi chuẩn bị rất cẩn thận và ước sao gặp mọi

sự may mắn để kéo được lá cờ lên thật êm đẹp, nhịp nhàng.Giờ khai mạc đã đến! Đoán đại biểu của Chính phủ Cách mạng lâm thời bước lên lễ đài, trong đó có Bác Nhưng tôi đâu dám ngoảnh lại nhìn, vì cồn đang tập trung

tư tưởng vào dây cờ cầm trong tay

Nhạc Tiến quản ca nỗÌ iên hùng tráng Chúng tôi bắt đầu kéo Lá cờ đỏ sao vàng từ từ lên cao rồi tung bay cuồn cuộn trước gió thu lồng lộng, trong ánh nắng vàng rực rỡ

N H IỀU TÁ C G IẢ

Làm xong nhiệm vụ, chúng tôi rút vé phía sau lễ đài Bác Hồ bước ra giữa tiếng hoan hô vang lừng cả quảng trường Bác giơ tay vẫy chào đồng bào vừa ra hiệu cho mọi người giữ trật tự và bắt đầu đọc bản Tuyên ngôn Độc lập:

“ Tất cả các dàn tộc trên thế giới đểu sinh ra binh đẳng, dân tộc nào cũng có quyền sống, quyển sung sướng và quyền tự do "

Tôi ngắm nhìn Bác, vừa ngạc nhiên, vừa xúc động Bác gầy quá, mặc giản dị quá! Bộ quần áo kaki! Quen sống ở

Hà Nội, tôi cứ tưởng vị Chủ tịch nước sẽ phải trịnh trọng trong bộ âu phục sang trọng, thắt cavát, đi giầy vécni bóng nhoáng

Giọng Bác rất ấm, tiếng Bác khi thì đanh thép tố cáo tội

ác của bọn thực dân Pháp trong 80 năm cai trị nước ta, lúc

ại xót xa với những nỗi khổ cực mà nhân dân ta đã phải chịu đựng Bất ngờ, Bác hỏi:

- Tôi nói đồng bảo nghe có rõ không?

Lâu nay sống dưới chế độ nô lệ, dân ta, kể cả tôi dù mới chỉ là cô nữ sinh, cũng chỉ quen nghe các “quan” cai trị, bọn cẩm cò, bọn giám đốc trường quát tháo, mắng mỏ Chúng nói, mình nghe chưa hiểu là bị tạt tai luôn Tôi muốn kêu ên: Thưa Bác, cháu nghe thấy rồi ạ! Trời ơi! Sao Bác còn phải hỏi thế nhỉ!

Ngay những phút đầu tiên, Bác đã để lại cho tôi những

ấn tượng hết sức sâu sắc vế một tấm lòng thương ỵêu nhân dân không bờ bến, một ý chí cách mạng kiên cường, và một sự trong sáng, giản dị trong nếp sống

Bác kết thúc bản Tuyên ngôn bằng một lời tuyên bố:

“Chính phủ lâm thời của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa

NHỮNG NGÀY ĐẦư ỏ BẮC b ộ p h ủ

tnnh trọng tuyên bố với thế giới rằng:

“Nước Việt Nam có quyển hưởng tự do và độc lập, và

sự thật đã thành một nước tự do độc lập" và một lời thé cương quyết: “Toàn thể dàn tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thẩn và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do và độc lập ấy”

Cả quảng trường vang lên tiếng hô đáp lại: Việt Nam độc lập muôn năm! ủng hộ Mặt trận Việt Minh! Chủ tịch Hồ Chí Minh muôn năm!

Cuộc chiến đấu đã bắt đầu ngay sau đó Đêm 23-9, tiếng loa khắp các phố báo tin giặc Pháp được đế quốc Anh ủng hộ, đã gây hấn ở Nam Bộ cả Hà Nội rung lên vì xúc động vả căm phẫn Một bài hát lan truyền nhanh chóng:

“Tiếng súng vang sông núi miền Nam

Âm đất nước Việt Nam.

Tiếng súng vang dội khắp non sông, Giục ta ra tranh đấu ”

Nghe theo lời kêu gọi của Bác, của Chính phủ, thanh niên nam nữ bừng bừng khí thế “Nam tiến". Chiều chiều, trên sân ga Háng cỏ Hà Nội rộn rịp cảnh tiễn đưa những đoàn tàu chở những người con yêu quý vào Nam giết giặc, giữa những lời ca:

“Ta muốn băng minh tới phương Nam,

Xé xác quản tham tàn "

Rồi Hà Nội đi vào cuộc đấu tranh chính trị phức tạp,

NHIỀU TÁC GIẢ

quyết liệt với giặc ngoài, thù trong Bọn chúng rất ngỗ ngược, cướp bóc, hoạnh họe nhân dân, chửi bới Việt Minh, nói xấu Bác Chúng tôi, các đoàn thể thanh nièn, phụ nữ,

tự vệ rất căm giận, muốn kéo đến phá tan trụ sở của chúng Nhưng Bác không cho phép Bác ra chỉ thị rất nghiêm khắc: Mọi người phải bình tĩnh, không để bọn chúng khiêu khích, phải chờ thời cơ, đợi lệnh của Chính phủ

Cuối tháng 5-1946, tình hình chính trị rất căng thẳng, Bác Hồ chuẩn bị sang Pháp đàm phán với Chính phủ Pháp

vế hòa bình và độc lập của nước ta Bọn phản động phao tin đồn Chính phủ ta ký hiệp định với Pháp là bán nước Ngày 31-5, trong cuộc mít tinh tổ chức trước quảng trường Nhà hát thành phố, Bác Hổ nói chuyện với đổng bào cả nước vé chuyến đi này Bác nói:

“Cả đời tôi chỉ có một mục đích là phấn đấu cho quyền lợi tổ quốc và hạnh phúc của nhàn dàn bất kỳ bao giờ, bất kỳ ở dâu, tôi cũng chỉ theo đuổi một mục đích, làm cho ích quốc lợi dân, vậy nên lần này, tôi xin hứa với đồng bào rằng: tôi cùng anh em đại biểu sẽ cố gắng làm cho khỏi phụ lòng tin cậy của quốc dàn”.

Vừa nghe Bác nói, tự nhiên tôi đã trào nước mắt ra Bác càng nói, tôi cáng khóc Tôi ôm lấy người bạn đứng bên cạnh, hai chúng tôi cùng thút thít Vì sao vậy? Tôi thấy đau khổ và bất bỉnh quá “Bác ơi, chúng con hiểu tấm lồng Bác lắm rồi!" Tôi căm giận bọn phản động Quốc dân Đảng, bọn Nguyễn Hải Thần, chúng chỉ có ăn chơi, trụy lạc lại còn phản tuyên truyền, hoạt động làm hại cho dân tộc, cho đất nước.Hôm đó vé, với tất cả sức mạnh của tình cảm cách mạng và tấm lòng kính yêu Bác, tôi hăng hái đi giải thích ở

b

N H IỀU TÁC G IẢ

nhiéu khu phố vé quyết tâm của Chính phủ và Hồ Chủ tịch giữ vững độc lập, tự do của đất nước Những sự nhân nhượng, hòa hoãn lúc này đối với bọn thực dân Pháp là nhằm tranh thủ thời gian chuẩn bị lực lượng hùng mạnh.Những ngày cuối năm 1946, cả Hà Nội ráo riết chuẩn bị chiến đấu Chi bộ khu Hoàn Kiếm chúng tôi họp bất thường luôn để nhận định tình hình, thảo luận chủ trương công tác đối phó hằng ngày với địch Ngày 19-12, tiếng súng nổ ran

cả Thủ đô, mở đầu cho cuộc kháng chiến toàn quốc

Giặc Pháp tưởng rằng chỉ đánh một ngày là chiếm xong

cả Hà Nội Nhưng chúng lẩm to Nhân dân ta chiến đấu rất dũng cảm, cầm cự với chúng ở tất cả các khu phố nội thành Chúng tôi ở Liên khu I, tuy bị địch bao vây tứ phía, cắt đường liến lạc với các liên khu khác, với hậu phương, nhưng vẫn không nao núng Đội ngũ được chấn chỉnh, tổ chức lại Một số đồng chí được lệnh rút ra ngoài Tôi sung sướng được thuộc vào số người ở lại, phụ trách một tổ bốn chị em, làm công tác tuyên truyền, úy lạo của Trung đoàn Chúng tôi tham dự lễ “Quyết tử” giữ vững Thủ đô đến giọt máu cuối cùng!

Tết âm lịch năm đó (khoảng 27-1-1947), chúng tôi ăn Tết trong vòng vây của địch Một niềm vui vô hạn đã đến với chúng tôi Đúng đêm giao thừa, các chị giao liên đã vượt qua muôn vàn khó khăn, nguy hiểm đem tới cho các chiến sĩ Trung đoàn Thủ đô bức thư chúc Tết của Bác Hồ

và quà của đồng bào hậu phương

Thư Bác viết: “Các em là đội cảm tử Các em cảm tử để cho tổ quốc quyết sinh Các em là đại biểu cái tinh thần tự tôn tự lập của dân tộc ta mấy nghìn năm để lại

NHỮNG NGÀY ĐẦU ỏ BẮC b ộ p h ủ

Các em hãng hái tiến lên, lòng già Hổ, lòng Chính phủ

và lòng toàn thể đổng bào luôn luôn ở bên cạnh các em

Tôi lại khóc, khóc vì cảm động và sung sướng trước sự quan tâm săn sóc của Bác, của đồng bào hậu phương Làm sao đáp lại được tình cảm yêu quý đó, làm sao cho xứng đáng với sự tin cậy, mong chờ đó của Bác, của cả nước!

Ngày 17-2-1947, sau hai tháng chiến đấu làm cho địch

bị tổn thất nặng nể, đánh tan mộng tưởng của thực dân Pháp định chiếm nước ta trong một thời gian ngắn, Trung đoàn Thủ đô được lệnh của Bác và Chính phủ rút ra ngoài

để bảo toàn lực lượng Đêm không trăng sao Gió bấc mưa phùn Cả Trung đoàn chúng tôi gần nghìn người đã rút đi

lo ạ t động tôi được đi dự một đại hội đông đảo thế nảy mà

ại được gặp Bác Từ buổi đầu tiên gặp Bác ở Quảng trường

Ba Đỉnh ngày 2-9-1945 đến nay, đứa cháu gái của Bác đã

tự cảm thấy mình đã trưởng thảnh vế nhiéu mặt Từ một cô học sinh hăng hái bồng bột nhưng cồn rất ngốc nghếch, nay tôi đã trở thành một cán bộ phụ nữ có đôi chút kinh nghiệm, một đảng viên vài tuổi Đảng Dù sao, cháu vẫn là người con gái Thủ đô, xin hứa với Bác quyết giữ vững lời thé ngày Độc lập năm xưa

NHIỀU TÁC GIẢ

Sau đại hội, tôi nhận được quyết định trở vẽ Hà Nội công tác Tôi rất sung sướng Nhưng ngày lên đường từ giã Việt Bắc, nơi Bác Hồ và Trung ương Đảng ở, nơi mà tôi đâ sống trong tỉnh thương yêu của bạn bè đồng chí để vế xuôi, trở vé sống trong vùng tạm bị địch chiếm, tôi cũng thấy nao nao, xúc động

Trước đây, tôi tưởng mình sẽ trở lại Hà Nội cùng anh em

bộ đội chiến đấu để giải phóng Thủ đô và sẽ bước đi qua càc phố giữa tiếng hoan hô của nhân dân Nhưng không, bây giờ tôi lại phải đóng vai một người “hổi cư’ vé với gia đình để chữa bệnh Sau đó làm một nghề gỉ, dạy học tư, đan len, sống hợp pháp, che mắt địch để bí mật gây cơ sở, vận động phong trào phụ nữ Cuộc chiến đấu của tôi với kẻ địch bây giờ không phải “quyết tử” bằng súng ống mà âm thầm, sống hoạt động bí mật trong sự che chở đùm bọc của nhân dân Hà Nội

Trong tâm trí người Hà Nội không bao giờ phai mờ hình ảnh Bác đọc Tuyên ngôn Độc lập tại Ba Đình Qua những câu chuyện thì thầm, người ta hỏi thăm nhau Bác sống ra sao, sức khỏe Bác thế nào? Tôi rất muốn khoe là tôi vừa được gặp Bác ở Đại hội phụ nữ Nhưng đâu dám Tôi thường chỉ trả lời: tôi nghe kể lại v.v

Một hôm, chị Xuân, một người bạn cũ của tôi, buồn rầu

kể chuyện là đang dạy học ở vùng tự do, phải theo bố mẹ

vé đây Anh chị vẫn đi bộ đội ở ngoài ấy Chị cho tôi xem một tập ảnh gia đỉnh và cuối cùng rút ra một tấm ảnh Bác,

để giữa hai lẩn giấy cứng của bìa sách “Bác vẫn ở trang đẩu tập ảnh của gia đình tôi” Chị nói vậy

Tôi cũng có một tập ảnh - vật quý nhất trong tất cả các

NHỮNG NGÀY ĐẦU ỏ BẮC b ộ p h ủ

tài sản nhỏ bé đựng trong chiếc balô của tôi - trong có một chiếc ảnh Đại hội phụ nữ Tập ảnh tôi giữ gìn, đem từ Việt Bắc về, nhưng cuối cùng phải để lại cho bạn giữ hộ ngoài vùng căn cứ vỉ không thể mang vào đây được Tôi ngắm nhìn Bác, cảm động vỉ lâu quá cũng không được thấy ảnh Bác Cảm động hơn nữa là hiểu được lòng người dân ở đây, vẫn ngày đêm nhớ Bác, vẫn giữ gìn tấm ảnh Bác như vật

gì quý báu nhất của đời mình,

Xuân còn cho biết có người bạn đã cắt được những tấm ảnh Bác trên báo Cứu quốc cũ năm 1945-1946, trước khi

bố mẹ cô đem đốt báo đi Thế là từ chuyện tấm ảnh Bác, chúng tôi nói đến kháng chiến, đến cách mạng Dần dà Xuân đã trở thành một cơ sở đáng tin cậy c h ị liên hệ với một nhóm cảm tình tham gia quyên tién ủng hộ bộ đội, tham gia chống bắt lính Đến khi chúng tôi ra tờ báo Phụ

nữ Thủ dô viết tay in bằng thạch, thì đã có lần tôi nhờ Xuân

tô lại hình ảnh Bác để đưa vào một số báo kỷ niệm ngày

Ngày sinh nhật Bác, ngày Độc lập 2-9, bấy giờ chúng tôi không tổ chức treo cờ, rải truyền đơn như trước kia nữa Nhưng thường có những cuộc họp mặt ăn kẹo, uống nước chè nói chuyện vé Bác, về chiến sự Có nhũng gia đỉnh cơ

sở tổ chức kỷ niệm dưới hỉnh thức ngày giỗ, ngày sinh nhật con trai, ngày ăn hỏi con gái, v.v Mẹ Thuận, con gái lảm công nhân hãng dệt Cự Doanh, con trai đi kháng chiến, thắp vài nén hương cầu trời, cúng Phật chù “Cụ Hồ được mạnh khỏe, sống lâu" để cách mạng chóng thắng lợi, gia đỉnh được sum họp

Xa xôi cách trở, bà con vẫn nghĩ Bác sống ở núi rừng

NHIỀU TÁC GIẢ

Việt Bắc tuổi già liệu có khỏe không, chắc vất vả nhiéu lắm Chị em lao động, buôn thúng bán mẹt tuy làm ăn rất vất vả, chạy ngược chạy xuòi mới đủ nuôi gia đình nhưng vẫn cô' dành tién mua quà gửi biếu Bác, tặng bộ đội Có lần chị Thúy Hạnh báo tin cho tôi là chị em ở chợ Đồng Xuân đã mua gửi ra vùng tự do năm mét lụa tơ tằm để chuyển lên Việt Bắc kính biếu Bác

Và sung sướng biết bao đến ngày lễ mừng Giải phóng Thủ đô, tôi lại được nhìn thấy Bác tại Quảng trường Ba Đình, cũng như ngày 2-9 năm xưa, nhưng lại khác xưa bao lần Những con người đang đứng ở đây, kể cả tôi, đã thay đổi, già dặn lên bao nhiêu sau chín năm trường kỳ kháng chiến Đội ngũ của ta lớn mạnh thêm rất nhiều Uy tín của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, của Đảng, của Bác đã vang lừng trên thế giới

KỶ NIỆM VÉ NHỮNG LÂN GẶP BÁC Hỏ

G S Đ Ặ N G T H A I M A I " '

háng 8-1945, tôi bị đau dạ dày nặng, phải nằm tại Sầm Sơn, Thanh Hóa Mấy ngày trước khi cướp chính quyén ở Hà Nội, một số người bạn vào, nói công việc phải chuẩn bị và muốn tôi ra ngay

Tôi định ra Hà Nội Trên đường từ Sầm Sơn về Thanh Hóa, khi đi qua một sân bay cũ mà bọn Nhật đang sử dụng, tôi thấy một tên tướng Nhật cùng quân lính đang tập hợp ở đấy Hình như chúng đang đốt một lá cờ Khi tới bệnh viện Thanh Hóa, tôi bị giữ lại nằm viện

Cuối tháng 8-1945, tôi mới ra Hà Nội Đến Hà Nội, các bác sĩ lại bắt nằm bệnh viện, chưa được làm việc ngay.Một hôm, tôi nghe tin Bác vé Lúc bấy giờ, tôi đã biết Hồ Chí Minh chính là Nguyễn Ái Quốc, vì hôm trước, khi anh

Hà Huy Giáp đi qua Thanh Hóa, đã có người chắn đường

ại hỏi;

- Hổ Chí Minh là ai?

1- N gu yên Eìộ trư ở n g Bộ G iáo dục, ngTayên C hủ tịc h ủ y ban kh á n g

ch iế n h à n h chính tỉn h T h a n h Hóa.