1 Kiến thức: - Lịng yêu thiên nhiên, yêu con người, yêu cuộc sống ; nghị lực kiên cường vượt lên hồn cảnh, phong thái tự tại và niềm lạc quan của Hồ Chí Minh - Vẻ đẹp của bài thơ trữ tì
Trang 1Tuần: 23 Ngày dạy:……… Tiết: 84 Lớp dạy:
………
CHIỀU TỐI (MỘ) LAI TÂN Hồ Chí Minh
I MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT.
1 Kiến thức:
- Lịng yêu thiên nhiên, yêu con người, yêu cuộc sống ; nghị lực kiên cường vượt lên hồn cảnh, phong thái tự tại và niềm lạc quan của Hồ Chí Minh
- Vẻ đẹp của bài thơ trữ tình Hồ Chí Minh : sự kết hợp hài hồ giữa màu sắc cổ điển và hiện đại, giữa chất thép
và chất tình
2 Kĩ năng:
- Đọc - hiểu tác phẩm trữ tình
-Phân tích một bài thơ thất ngơn tứ tuyệt theo đặc trưng thể loại
3 Thái độ: Bồi dưỡng lịng yêu văn học
II CHUẨN BỊ:
- GV: SGK, SGV, bài soạn , chuẩn kiến thức kĩ năng Ngữ văn 11
- HS: Vở soạn, sgk , vở ghi
III PHƯƠNG PHÁP:
Kết hợp các phương pháp đọc diễn cảm, nêu vấn đề, bình giảng, thảo luận
IV TIẾN TRÌNH THỰC HIỆN:
1 Ổn định:
2 Bài cũ:
3 Bài m i:ới:
Gv: y/c hs đọc tiểu dẫn và trả lời:
- hãy nêu xuất xứ của bài thơ?
Hs: phát hiện, trả lời
Gv: giới thiệu về thể loại của bài thơ
Hs: trả lời
Gv: y/c hs đọc diễm cảm bài thơ
Hs: đọc
Gv: nhận xét và đọc lại
Gv: y/c hs ss nguyên tác và dịch thơ
Hs: so sánh
Gv: nhận xét
Câu 2:Khơng dịch được từ "cơ" (lẻ loi), "mạn mạn" dịch
là "nhẹ" chưa chính xác (chầm chậm, lững lờ)
-Câu 3:Dịch thừa từ "tối"
-Câu 3,4:Chỉ lặp lại 1 chữ "xay"-khơng thể hiện được
biện pháp điệp vịng
-Câu 4:Ngắt nhịp của ngtác: 4/3 phù hợp hơn nhịp 2/5
Gv: Bức tranh thiên nhiên được khắc hoạ bằng những
hình ảnh nào?
Hs: phát hiện, trả lời
CHIỀU TỐI
I GIỚI THIỆU:
1 Xuất xứ:
- Tác phẩm là bài thơ thứ 31 trong tập Ngục trung nhật kí của Bác
- Đây là bài thơ thuộc nhóm tác phẩm ngẫu hứng, ghi những tâm tình cuả người tù trên đường lưu đày từ nhà lao Tĩnh Tây đến nhà lao Thiên Bảo
2 Thể loại:
Thất ngôn tứ tuyệt
II ĐỌC, HIỂU VĂN BẢN
1 Hai câu đầu: Bức tranh thiên nhiên
- Bức tranh thiên nhiên được tác giả chấm
Trang 2Gv nhận xét và nêu dẫn chứng:
Chim hôm thoi thóp về rừng (ND)
Ngàn mai gío cuốn chim bay mỏi (HTQ)
Con chim bạt gió lạc loài kêu sương (ĐTĐ)
Gv: y/c hs ss giữa thơ xưa và thơ Bác
Hs: thảo luận nhanh, trả lời
Gv giảng:
Thơ xưa: cánh chim vô định, xa xăn, vô bạt
Thơ Bác: cánh chim về tổ với sự sống thường ngày
Gv: Hình ảnh thơ và cảnh ngộ cảnh ngộ của Bác gợi
cho anh (chị) suy nghị gì?
Hs: suy nghĩ, trả lời
Gv: Qua bức tranh thiên nhiên cốt cách của Bác hiện
lên như thế nào?
Hs: trả lời
Gv: Ở khổ 2 điểm nhìn của Bác có khác gì so với khổ
1?
Hs: trả lời
Gv: cuộc sống sinh hoạt của con ngườigợi lên qua
những hình ảnh nào?
Hs: trả lời
Gv: Cảm nhận của em về hình ảnh con người trong
bức tranhy chiều tối?
Hs: tự do phát biểu
Gv: nhận xét lại
Gv: bài thơ cho thấy chiều buông xuống và bóng tối
bao trùm cảnh vật, người đọc nhận ra điều đó nhờ yếu
tố nào?
Hs: trả lời
Gv: Nêu tác dụng của hình ảnh lò than rực hồng?
Hs: suy nghĩ, trả lời
Gv: Y/c hs nhận xét về sự vận động của hình tượng
thơ trong bức tranh TN?
Hs: Buồn vui
Tối sáng
Lạnh lẽo, cô đơn ấm nồng
Tinh thần hiện đại
Gv: Qua bài thơ anh (chị) cảm nhận hnư thế nào về
HCM?
Hs: dựa vào ghi nhớ, trả lời
phá qua hai hình ảnh:
+ Cánh chim + Chòm mây
Cánh chim bay về tổ sau một ngày vát vả kiếm ăn Hình ảnh mang đậm dấu ấn thi
ca cổ điển
Hình ảnh thơ có hồn và nhuốm màu của tâm trạng thi nhân đang nặng nề lê bước trên con đường đi đày và khao khát một chốn dừng chân
- cánh chim mệt mõi sau một ngày kiếm ăn
- Người tù mệt mõi sau những ngày lê bước trên con đường
Ý thơ ẩn chứa sự hoà hợp cảm thông giữa tâm hôøn nhà thơ với cảnh vật thiên nhiên
=> Ý chí nghị lực, phong thái ung dung, tự chủ, sự tự do hoàn toàn về tinh thần trong hoàn cảnh khắc nghiệt
2 Hai câu kết: Cảm nhận về cuộc sống , con
người
- Bức tranh sinh hoạt:
+ Hình ảnh cô gái xay ngô + Lò than rực hồng
- Hình ảnh cô gái xay ngô toát lên vẻ trẻ trung khoẻ mạnh sống động, đem lại sức sống niềm vui và hạnh phúc cho bài thơ
Bác đã quên đi cảnh ngộ đau khổ của mình để quan tâm chia sẻ, cảm thông với cuộc sống nhọc nhằn vất vả của người dân nghèo
- “Xay hết rực hồng”
+ Không có chữ tối mà nói được bóng tối + Làm rực sáng cả bài thơ, sáng lên: không gian tối, gương mặt người phụ nữ, tâm hồn nhà thơ
+ Làm ấn lại không khí lạnh của buổi chiều tà, xu tan nỗi buồn trong tâmhồn tác giả
Hình ảnh lò than rực hồng chính` là ánh sáng và hơi ấm
III TỔNG KẾT
Ghi nhớ Sgk/ 42
GV: HS đọc phần tiểu dẫn
GV:: Hồn cảnh ra đời và mảng đề tài của bài thơ?
HS: trả lời
LAI TÂN
I GIỚI THIÊU:
1 Hcảnh stác:
Bài thơ được stác trong khoảng bốn tháng đầu của thgian HCM bị giam giữ tại các nhà tù của bọn
Trang 3Gv: HS đọc bài thơ
GV: nhận xét, hướng dẫn lại cách đọc (nếu cần).
Gv: Kết cấu của bài thơ có gì đbiệt ?
Hs: K ế t c ấ u: 2 phần
-Phần 1:( 3 câu đầu) là 3 câu tự sự nói về hành vi
thường thấy ở 3 viên quan ở Lai Tân
-Phần 2:( câu cuối) là một lời kết luận, một nhận
xét, đánh giá của tác giả
TT 3: Chân dung bọn quan lại ở Lai Tân được miêu tả
như thế nào qua 3 câu đầu của bài thơ ?
Gv: Hành vi “ Chong đèn làm việc công” của huyện
trưởng - theo em - nên hiểu như thế nào? Chất châm
biếm trong cách nói ấy? (GV hướng dẫn HS đặt trong
lôgic hai câu trên để suy ra “việc công” thực chất là việc
gì? Chính trực hay mờ ám để từ đó thấy được nụ cười
châm biếm của tác giả)
Hs: suy nghĩ, trả lời
Gv: Từ chân dung những kẻ chóp bu ấy, em có suy
nghĩ gì về chế độ nhà tù và xã hội Trung Quốc dưới thời
Tưởng Giới Thạch ?
Hs: phát biểu tự do
Gv: nhận xét lại
Gv: Chia nhóm , cho HS thảo luận và trình bày theo các
câu hỏi sau :
-Thái độ của tác giả trước thực trạng thối nát phổ biến
của bọn quan lại Trung Quốc thời Tưởng Giới Thạch ?
Thể hiện rõ nhất qua câu nào, từ nào? Hiệu quả nghệ
thuật của những câu chữ đó? (Lưu ý từ “Thái
bình”-hiểu theo nghĩa gốc và nghĩa trong vb này)
Hs: thảo luận trong 3 phát, trả lời
Gv: GV hướng dẫn HS chốt lại những nét đặc sắc về
nội dung và nghệthuật của bài thơ.
Quốc dân đảng TQ ở Quảng Tây
2 Mảng đề tài :
Bài thơ thuộc mảng thơ hướng ngoại, nội dung phê phán nhà tù và xã hội Trung Quốc với nghệ thuật châm biếm sắc sảo
II TÌM HIỂU ĐỌC THÊM
1 Chân dung tầng lớp chóp bu ở Lai Tân:
-Ba câu thơ đầu là ba nét vẽ rạch ròi chân dung của những kẻ đứng đầu trong bộ máy quản lí nhà tù của Tưởng Giới Thạch ở Lai Tân:
Ban trưởng: ngày ngày đánh bạc
Cảnh trưởng: ăn tiền của phạm nhân
Huyện trưởng: chong đèn làm việc công ( Việc mờ ám - hút thuốc phiện? )
-Lần lượt từng tên, hiện ra rõ mồn một, tất cả đều thối nát, đều hoàn toàn vô trách nhiệm Đó là những kẻ đại diện thực thi , bảo vệ công lí, pháp luật nhưng hành vi lại phi pháp
-Nhà tù là nơi cải hoá người xấu thành người tốt nhưng với những kẻ cai quản nhà tù như thế kia thì thực chất của loại nhà tù nàylà gì là điều dễ hiểu Một kiểu nhà tù như thế với những kẻ cai quản như thế thì làm sao xã hội có thể thái bình thực sự được
2 Đòn đả kích của tác giả:
-Tưởng rằng kết bài sẽ là một lời buộc tội gay gắt nhưng câu thơ cuối buông ra lại quá nhẹ nhàng, mát mẻ Đại loạn thế, thối nát thế mà “Trời đất Lai Tân vẫn thái bình”
- “Thái bình” là nhãn tự, là trục hút châm biếm của cả bài thơ Hoá ra tình trạng ấy là chuyện bình thường, chuyện bản chất của guồng máy cai trị nơi đây “Chỉ một chữ ấy mà xé toang tất cả sự “thái bình” dối trá nhưng thực sự là “đại loạn bên trong”
-Không “đao to búa lớn” mà theo như cách dân gian thường nói là “Mát nước thối cỏ”, lối châm biếm nhẹ nhàng, mát mẻ của HCM đã có tác dụng lật tẩy bchất của cả bộ máy nhà nước ở Lai Tân.Qủa là một đòn đã kích độc đáo và bất ngờ
III TỔNG KẾT
-Bài thơ nhỏ nhưng có giá trị hiện thực lớn
Nó cho người đọc thấy được tình trạng thối nát phổ biến của bọn quan lại Trung Quốc thời Tưởng Giới Thạch và thái độ bất bình của nhà thơ HCM
- NT châm biếm nhẹ nhàng mà thâm thuý,
Trang 4thể hiện rõ phong cách châm biếm của HCM
4 Củng cố:
Sự vận động của cảnh vật và con người trong bài thơ Chiều tối cho thấy đặc điểm gì trong tâm hồn của HCM?
5 dặn dò:
- về nhà học thuộc lòng 2 bài thơ
- Chuẩn bị bài: Từ ấy
+ Vài nét về tác già, tác phẩm + Niềm vui sướng say mê khi bắt gặp lí tưởng của Đảng?
+ Những nhận thức mới về lẽ sống của TH?
+ Những chuyển biến trong tình cảm của TH?
6 Rút kinh nghiệm: