Một điều nghịch lý là chính trong các môn thể thao có vẻ không nguy hiểm (cầu lông, cầu mây, tennis, ...) lại gây nhiều tai nạn hơn nhiều, là vì ta thường xem chúng vô hại, nên ít tôn [r]
Trang 1MỘT SỐ CÁCH ĐIỀU TRỊ CHÂN THƯƠNG CƠ BẢN.
(STT) Dẫn Nhập
Dù có những thời gian chuẩn bị chu đáo (thường gọi là làm nóng người), thì cũng không tránh khỏi những sự cố xảy ra trong các vận động TDTT
Các rủi ro đó càng tăng gấp bội nếu có yếu tố căng thẳng thần kinh, chẳng hạn thi đấu (càng quan trọng, càng căng thẳng), hội thi, biểu diễn,… Do Aikido không có thi đấu, sự rủi ro thấp hơn nhiều, nhưng cũng không thể không tiên liệu các sự cố, để mọi người được an tâm (nhất là các phụ huynh)
Có những tai nạn nhẹ liên quan đến hoạt động các cơ quan, những xáo trộn nội tạng như lạc đường huyết, mất nước v.v
Và những tai nạn quan trọng do từ bên ngoài: môi trường chung quanh hay đối thủ: va chạm, quật té, v.v chúng có thể gây hậu quả nghiêm trọng
Chỉ cần một số kiến thức sơ đẳng cũng có thể thực hiện việc phòng ngừa, hoặc những chăm sóc ban đầu rất kiến hiệu đối với các loại tai nạn này
Những môn thể thao có đối kháng có thể gây ra hai loại chấn thương: macro và micro Các chấn thương vĩ mô (macro) là do bị té ngã, bị va chạm, bị trúng đòn… với các hậu quả là gãy xương, trặc, lệch khớp, tụ máu, giãn cơ v.v những vụ chấn thương vi mô hiểm độc hơn, phát xuất từ những động tác được lập lại nhiều lần, liên hệ đến các gân, dây chằng, quan tiết, dĩa đệm Tất cả (vi và vĩ chấn thương) đều đưa đến một hậu quả: làm gia tốc tiến trình thấp khớp
Để các HLV có thể sử dụng tài liệu này, chúng tôi xin xếp các loại chấn thương, cách chẩn đoán và cách phòng ngừa, chăm sóc theo các đề mục:
1 Các tai nạn liên hệ đến cơ bắp
2 Các chấn động liên hệ đến quan tiết và xương cốt
3 Các vấn đề liên hệ đến quan tiết và xương cốt
4 Các chấn thương trong các môn chiến đấu
5 Các chấn thương trong các môn võ vật (Judo, vật, đô vật)
6 Các chấn thương trong các môn quyền cước (Karatedo, Boxe, Muay Thai…)
7 Các tai nạn xảy ra cho não bộ
8 Các loại thương tổn khác
I CÁC TAI NẠN NƠI CƠ BẮP
Giãn cơ:
Các sợi cơ bị kéo giãn quá mức cho phép Đau điếng, nhưng không bị máu bầm, không làm ngưng cử động
Trị liệu: Thoạt tiên chườm nước đá Sau đó, thoa nhẹ pommade thích hợp Sử dụng hơi
nóng, gạc, dấm, nước, hồng ngoại.Căng cơ:
Một vài sợi cơ bị đứt Đau nhiều và phải ngưng hoạt động Vết máu bầm sau một thời gian
Trị liệu: Chườm đá trong vòng hai ngày Không xoa bóp; nghỉ ngơi Sau 15 ngày , có thể xoa
bóp cộng với tái tập luyện
Rách cơ:
Số sợi cơ bị đứt nhiều hơn Máu bầm xuất hiện nhanh hơn Đau cũng nhiều hơn, có thể gây ngất xỉu Hoạt động chức năng của cơ bị tê liệt hoàn toàn
Trị liệu: Chườm đá, tránh xoa bóp Cần có y sĩ vì nếu việc rách cơ không được chăm sóc
thích hợp, sẽ có khả năng canxi hóa u máu Sau khi tái luyện 8 tới 10 tuần tiếp theo tai nạn, có
Trang 2thể trở lại luyện tập một cách tiệm tiến.
.Đứt cơ hoàn toàn:
Cơ bị đứt hoàn toàn hay bị tách ra khỏi xương, một lỗ trũng xuất hiện do cơ rút lại Mất khả năng hoàn toàn Nạn nhân không thể sử dụng chi bị tổn thương
Trị liệu: Hoàn toàn bất động, cần phải phẫu thuật để may lại cơ hoặc gắn lại nó vào
xương
Qui luật tổng quát : tái luyện chi
Các vết thương:
Da thịt bị cắt, nặng nhẹ tùy khi
Lời khuyên: lau sạch vết thương bằng chất sát trùng và bao che bảo vệ Nếu trầm trọng cần
đến y sĩ hoặc bệnh viện
2 CÁC CHẤN ĐỘNG
Chúng gây ra nhiều hậu quả khác nhau
Máu bầm:
Thường gọi là vết bầm hay cục máu bầm, do máu thoát ra tụ dưới da Không sưng, từ màu
đỏ chuyển sang xanh và cuối cùng là màu vàng Vết bầm biến mất sau 2 hoặc 3 tuần lễ
Trị liệu: chườm đồ mát Sau một thời gian, xoa bóp với pomade có chất arnica.
Sưng tụ máu:
Máu tập trung tại một điểm, một cục u xuất hiện tiếp đó (đứt mạch máu)
Trị liệu: chườm đá, dùng tay ấn vào cục u để làm tan việc xuất huyết và chận dòng chảy,
trong vài trường hợp quan trọng, phải cần đến phẩu thuật để rút máu (châm chích)
Xây xát:
Sau khi bị va chạm, không thấy có vết thương Thế nhưng, hãy coi chừng! Sự va đập có thể đã gây đứt đoạn những tĩnh mạch, hay động mạch,v.v… Cũng có thể cơ bị rách Phải lưu
ý với những tai nạn kiểu này
Trị liệu: Không xoa bóp, không chườm nóng vì sẽ khiến gây giãn nở mạch máu và làm
tăng xuất huyết
Chấn động ở vùng bụng:
Bề ngoài có vẻ không gây hậu quả trầm trọng, các chấn thương có thể dẫn tới viêm niêm mạc bụng, hoặc xuất huyết nội
Triệu chứng: mặt tái mét, xuất hạn, nôn mữa, buồn nôn, sốt nhẹ, khoang bụng cứng và đau
Trị liệu: đưa ngay bệnh nhân đến y sĩ hoặc bệnh viện.
3 CÁC VẤN ĐỀ VỀ XƯƠNG VÀ KHỚP
Trật khớp:
Do một động tác không ăn khớp, xương ra khỏi ổ khớp, nhưng rồi trở lại đúng vị trí Sự việc gây ra chấn thương dây chằng Theo tầm quan trọng của chấn thương, ta có thể xếp thành 3 nhóm:
a Trật cấp một: Các dây chằng bị kéo dài.
Trị liệu: Chườm nước đá, rồi thoa bóp với pomade Nghỉ ngơi Có thể luyện tập TDTT sau 8
đến 10 ngày
b Trật cấp hai: Dây chằng bị đứt một phần Chỗ bị chấn thương sưng lên Đau nhiều và hoạt
động chức năng bị ngưng
Trị liệu: Chườm nước đá, đưa nạn nhân đi khám Các phương thuật như xoa bóp, thuốc
chống viêm, tập vật lý trị liệu, điều trị để có thể áp dụng cho loại trặc này
c Trật cấp ba: Loại trầm trọng hơn cả Các dây chằng bị đứt hẳn hay tách khỏi đầu xương
Đau nhiều Cử động bị tê liệt
Trị liệu: Bất động hóa và đưa nạn nhân đến một trung tâm y khoa khám Có thể phải cần
đến phẫu thuật
Trang 3Nên tránh: Trường hợp trặc ở cổ chân, không nên cho bệnh nhân “đi lại xem có đau không”
Dù mức độ trầm trọng như thế nào thì điều này cũng làm nạn nhân đau
Rã khớp
Đầu xương bung ra khỏi ổ khớp gây giãn hoặc rách các dây chằng và chấn thương cho khoang khớp
Triệu chứng: Đau nhiều, sưng vù tại chỗ, bầm tím, mất toàn bộ vận động chức năng.
Làm gì?
Sơ cứu: Chườm nước đá hay “gạc” ướp lạnh Băng nhẹ để hỗ trợ khớp Đưa nạn nhân đến
bệnh viện
Nên tránh
Cố gắng nắn lại khớp
Viêm màng xương
Màn xương bị viêm do
d Bị dập liên tục
e Cố gắng quá mức
Thường xảy ra ở mặt trước xương chày, gây đau khủng khiếp
Săn sóc: Chườm nước đá, nghỉ ngơi, thuốc kháng viêm
Viêm Gân:
Cụm từ này bao gồm nhiều loại chấn thương khác nhau:
f Viêm tổn gân bao dịch (synovie)
g Viêm gân - màn xương nghĩa là viêm vùng gân – màn xương dính vào nhau
h Và viêm gân, nhằm vào phần thân của gân
i Thiếu khởi động
j Các loại công phu đặc dị
k Trang thiết bị không thích hợp
l Sân tập không đủ mềm, co giãn
m Dị biến về hình dạng
n Dinh dưỡng không phù hợp, thiếu các chất cần thiết như nước, muối, đường
Ghi chú:
1 Thực phẩm quá nhiều đạm thực vật có thể gây ra viêm gan, nhất là vào giai đoạn tập luyện
cố gắng nhiều trên các khớp
2.Các cuộc nghiên cứu nghiêm túc chứng minh có một tương quan giữa các bệnh sâu răng và các vụ viêm gan kinh niên (nên lưu tâm đến các răng sâu!)
Điều trị: Nghĩ ngơi từ 10 đến 15 ngày, có khi lâu hơn Tìm cho ra nguyên do (dụng cụ, động
tác…) và điều chỉnh Khi cơn đau xuất hiện, chườm nước đá ngay và sau đó 2, 3 ngày, xoa bóp với pomade Nếu cảm giác đau kéo dài, đưa đến bác sĩ khám bệnh
Phương thức trị liệu có thể bao gồm thuốc chông viêm, xoa bóp, mesotherapie (chích vào vùng bệnh), châm cứu, sóng siêu âm, chích vào gân (infiltration) Chỉ có bác sĩ điều trị mới có
tư cách quyết định về phương thức điều trị
Thương tổn xương
Một vụ chấn động có thể gây gãy xương Các chăm sóc y học là bắt buộc Nhưng phải coi chừng các chấn thương tiềm ẩn
* Gãy xương hông có thể dẫn đến pneumothorax
* Gãy xương sọ có thể gây chấn thương não
* Gãy xương chày – mác: động mạch có khả năng bị đứt
* Gãy xương đùi: gây mất nhiều máu
Các vụ gãy xương hông, các đòn tấn công khốc liệt vào vùng bụng có thể gây vỡ lá lách hay gan, kéo theo những nguy cơ xuất huyết nội Trường hợp này, các triệu chứng như trên
đã nói
Xương bị dập:
Trang 4Thường liên quan tới xương chày, xương mác, xương bàn chân
Nguyên do: những vi chấn liên tiếp hoặc các động tác liên tục, tình trạng bải hoải cơ thể,
giảm hoặc mất can-xi Loại thương tổn này thường khó nhận ra qua X quang Phải nhớ đến
xạ hình xương (scintigraphie osseuse): người ta chích vào tĩnh mạch một chất phóng xạ cho phép nhận ra chỗ xương bị dập
4 CÁC CHẤN THƯƠNG THÔNG THƯỜNG TRONG CÁC MÔN THỂ THAO ĐỐI KHÁNG Chấn thương mũi:
Sống mũi là một vách ngăn hai khoang mũi; nó được cấu thành bằng sụn, dựa trên nền xương Khi bị chấn động nếu, mũi bị biến dạng rất quan trọng (mũi bẹp qua một bên), có thể chỉnh sửa lại tức thời Nếu cơn đau quá khốc liệt, tốt hơn nên đưa bệnh nhân vào bệnh viện
để chỉnh hình có gây mê, vì có thể phải qua X quang Nếu chấn thương nhẹ, có thể chườm nước đá để giảm đau và giảm sưng húp
Chảy máu cam
Là một vụ xuất huyết ngoại, theo nguyên tác là do chấn động, nhưng cũng có thể xảy ra mà không có nguyên do hiển nhiên
Phải làm sao đây?
* Cho cúi đầu xuống phía trước và đè cánh mũi bị chảy máu để chận xuất huyết trong thời gian từ 5 đến 10 phút
* Cho thở bằng miệng, không cho hỉ mũi
* Có thể dùng miếng thấm cầm máu (hémostatique) có bán trong các nhà thuốc tây
Nếu máu vẫn ra sau 15phút, phải đưa đến bác sĩ
Chấn thương răng
Dễ bị nhất trong các loại tai nạn thi đấu thể thao là các răng cửa:
* Nếu răng bị gãy, vỡ: không có gì để làm, đến khám nha sĩ sau đó
* Nếu răng bị lạc vị một phần hoặc hoàn toàn: phải lượm răng (nếu nó bị rơi và tìm lại được)
và đem ngay trong ngày (ngay lập tức) cho vị bác sĩ răng hàm mặt để đặt răng lại vị trí và cố định nó Phải để răng trong một túi “xốp” có nước đá
Phòng ngừa:
Khi thi đấu, nhớ mang khớp bảo hộ răng.
Chấn thương mắt
Các vòm chân mày, các chấn thương thường khá ấn tượng, máu ra nhiều, nhưng lại không quá trầm trọng
Dùng “gạc” băng có thể cầm máu Nếu vết thương sâu, có thể phải may để mau lành sẹo
và để giữ thẩm mỹ cho khuôn mặt
Đứt mi mắt cần phải được khâu lại một cách tinh tế Một vết sẹo trái khoái có thể gây ra những hậu quả trầm trọng về chức năng
Chấn thương nhãn cầu.
Nó gây đau đớn nhiều cho nạn nhân và phải được luôn luôn xử lý như một trường hợp nghiêm trọng (làm như vậy có thể tránh gây ra một thảm họa)
Quả vậy, đôi khi không gây khó chịu nhiều nhưng nó có thể làm phát sinh tổn thương giác mạc, thủy tinh thể, võng mặc (bóc ra), hệ thống dây chằng mắt
Điều cần tránh
Trấn an nạn nhân, giải thích cho nạn nhân hiểu tại sao phải băng mắt, nếu không sẽ tạo một tình trạng hoảng loạn thêm vào tâm trạng lo sợ hiện có của nạn nhân
5 BỆNH LÝ HỌC TRONG CÁC MÔN VÕ VẬT
Các môn võ như judo, Vật, Đô vật gây nguy cơ và chấn thương ở một số vùng ưu tiên (!)
a Vùng phức hợp ở vai
* Gãy xương quai xanh
Triệu chứng
Trang 5Cảm giác đau gắt cộng với sưng.
Chăm sóc
Định vị vùng đau bằng băng (hay vòng nhựa) số 8 qua hai vai
* Bung khớp vai (quan tiết ở chảo xương cánh tay)
Triệu chứng
Cảm giác đau, đầu tròn của vai bị hõm vào
Chăm sóc
Gây mê để đưa đầu xương vào lại ổ khớp, tái tập luyện vai
* Bung mỏm cùng – xương quai xanh
Triệu chứng
Cảm giác đau, xương quai xanh nhô lên cao
Chăm sóc
Gây mê và đưa lại vào khớp
* Bung xương ức – xương quai xanh
Triệu chứng
Cảm giác đau ở phần dưới cổ
Chăm sóc
Như trên
* Viêm gân cơ trên vai
Điều trị lâu dài
Chăm sóc
Nghỉ ngơi, hơ nóng, y khoa trị liệu
* Bệnh lý học cơ delta (thường xảy ra trong môn vật)
Bao gồm từ viêm cơ đến đứt cơ
Chăm sóc
Nghỉ ngơi, y khoa trị liệu
Đứt cơ ngực lớn : phải nhờ đến phẫu thuật
b Vùng đầu gối
Trặc khớp gối kéo theo dãn dây chằng, rách dây chằng cánh ngoài, ngoài hoặc chéo Nguyên do chính: Đối thủ ngã xuống (hoặc ngồi xuống) trong khi chân bạn duỗi thẳng
c Vùng khuỷu tay
Sau thời gian dài tổn thương: viêm túi hoạt dịch cùi chỏ
Triệu chứng
Đau khủng khiếp, rỉ nước dịch, sưng húp và đỏ, cử động bị hạn chế, khớp bị biến dạng
Chăm sóc
Cần được y bác sĩ chăm sóc
d Vùng ngón tay và ngón chân
Trật khớp ngón tay và ngón chân, bong gân, biến dạng khớp do công phu, va chạm trong các bài đối luyện, trong thi đấu đối kháng
e Vùng cổ, gáy
* Thoái hóa đĩa đệm: (giữa hai đốt sống) có thể tạo những cơn đau lan tỏa Đĩa đệm C6, C7
bị đè khả dĩ kéo theo các di chứng như buồn nôn, đau buốt từ cổ qua vai đến cánh tay và bàn tay
* Trật khớp cổ: do mang trọng tải lớn trên đầu hoặc do xoay đầu bất chợt và quá mạnh.
* Sái gân cổ gây đau, nhức, mỏi
* Một động tác bẻ cổ mạnh có thể gây tử vong tức thời (chẳng hạn đòn “Kubi-nage” trong Daito ryu Ju-jutsu)
Trang 6f Vùng lưng
* Đứt cơ lưng lớn
* Đau nhức vùng lưng và thắt lưng: do té ngã, chấn động hoặc cử động mạnh và bất chợt mà không có khởi động trước đó
* Thần kinh tọa: do đĩa đệm L5-L6 hoặc L5-S1 (đốt sống eo 4 - eo 5, eo 5 - thiêng 1) bị đè ép, bệnh nhân sẽ bị đau ở đùi và cẳng chân khi nâng một đối thủ (hay một vật nặng bất kỳ), khi bị rơi ngã
6 CHẤN THƯƠNG TRONG CÁC MÔN QUYỀN CƯỚC
Như Karatedo, Taekwondo, Quyền anh, Muay Thái, Thiếu Lâm, Võ Đang …
Tại đây, ta bắt gặp tất cả các triệu chứng do quyền cước gây ra: bầm tím, phù nề, vết thương, trật gãy xương …
Đặc biệt, đối với hai con mắt, người ta có thể bắt gặp các loại chấn thương:
* Đục thủy tinh thể: phải cần đến phẫu thuật
* Bóc võng mạc: phải cần đến phẫu thuật
7 CHẤN THƯƠNG SỌ NÃO
Các chấn động vào đầu tạo ra những tiểu chấn thương nơi não bộ Qua năm tháng, không chóng thì chầy, chúng sẽ gây ra những thương tổn đối với hệ thần kinh trung ương Trong các môn đấu võ đài, những đối tượng có nguy cơ cao nhất bị tiền thương não là các tay “chịu đòn” cho các võ sĩ luyện ngón Dù có mang nón bảo hộ, những cú đấm thôi sơn vào mặt, cằm, quai hàm tiềm ẩn những nguy cơ chấn thương âm ỉ, có tính tích lũy
Lưu ý: Trong bệnh lý thần kinh học, mọi thương tổn đều bất cả phục hoàn
CÚ “NỐC – AO” (K.O)
“Nốc ao đứng”
Xảy ra do bị đánh vào đầu khiến đầu xoay một vòng mạnh bất chợt Trung khu thần kinh giữ thăng bằng vào lúc đó bị tràn ngập bởi một lượng thông tin thị giác quá lớn Não bộ không
đủ sức xử lý số lượng khổng lồ các thông tin bèn ra quyết định ngắt trương lực của hệ cơ bắp Hậu quả: nạn nhân lảo đảo, ngã quỵ, cố gắng trỗi dậy theo phản xạ tự nhiên Vẫn còn ý thức, nhưng bần thần, bủn rủn, thất thần
“Nốc ao thực sự”
Trầm trọng hơn tình trạng trên, nó dẫn đến bất tỉnh Một quả thôi sơn vào đầu gây ra va chạm mạnh giữa não bộ với các thành của hộp sọ và làm hôn mê Nếu tình trạng này xảy ra nhiều lần, chủ thể có nguy cơ bị những biến chứng trầm trọng trong những năm tháng sau đó Lời khuyên: Sau khi bị “nốc ao” và hôn mê một thời gian, nên đến khám chuyên gia thần kinh học trong tuần lễ ngay sau đó Và phải ngưng thi đấu trong khoảng từ 2 đến 6 tháng
Bị “nốc ao”, không phải là một sự kiện bình thường !
THƯƠNG TỔN NÃO TIỀM TÍCH
Giai đoạn đầu: Trong một trận thi đấu, võ sĩ bị chấn thương sọ gây ra hôn mê hoặc không bị
hôn mê Dù sao thì cũng có thương tổn, mà thường khi vẫn không có triệu chứng về lâm sàng Khám nghiệm thần kinh học cho biết kết quả bình thường, tuy nhiên nếu làm scanner hoặc MRI (hình ảnh cộng hưởng từ) thì có thể phát hiện Dù vậy người ta ít khi tiến hành làm MRI khi chấn thương không có vẻ quan trọng
Giai đoạn sau: Võ sĩ lại lãnh một đòn chấn động cùng một nơi vài ngày sau Thương tổn sơ
khai chưa được bình phục hoàn toàn sẽ lại tấy lên, tạo ra cục máu đông trong não Điều này
có thể dẫn đến hôn mê và tử vong
Đây có thể là lời giải thích đối với một vài trường hợp đột tử khi bị chấn thương ở đầu
Trang 78 Một số vấn đề khác
Viêm túi dịch
Gần các gân cơ nơi khớp xương có những túi dịch giúp gân trượt qua lại mà không chà xát vào xương Túi lớn nhất là bên trên xương bánh chè, nơi đầu gối Khi nó bị viêm, đầu gối sưng lên và gây trở ngại cho sự vận động Bệnh nhân có cảm giác đầu gối căng đầy nước
Các bệnh của đĩa sụn
Ở một số quan tiết có những đĩa sụn (đặc biệt là ở khớp gối) nằm ở giữa hai đầu xương chính của khớp để làm đệm chắn Chúng có thể bị nứt, rách, dẹp, thoái hóa những tổn thương của chúng gây đau và làm trở ngại các cử động
Việc điều trị thường cần đến phẫu thuật
Lưu ý: Các bài tập phóng cước vào không khí, nếu rất mạnh có thể gây tổn thương tiệm tiến –
và đôi khi rất trầm trọng – cho các đĩa sụn
Căn bệnh Schlatter
Bệnh khu trú ở các thiếu niên, khoảng từ 10 đến 16 tuổi Do sức ép quá mạnh đối với các
cơ giãn của gối (cơ tứ thủ) trên điểm kết nối với xương chày Sụn phát triển của đầu xương bị phấn kích và thế là xương phát triển nhanh hơn bình thường So với bên gối không bị bệnh, chỗ sụn bên kia lớn lên trông thấy Khiến cho việc quỳ gối trên nền cứng gây đau đớn
Các bệnh của thiên trụ
Trong các môn thể thao có thi đấu hay các môn võ, dù muốn hay không, thì cột sống (Thiên trụ - Cột trụ chống trời) cũng được sử dụng tối đa, nhất là khi thi triển các kỹ thuật đặc dị
Với cột sống, ta gặp lại các thương tổn đã từng được đề cập trước đây: Gãy đốt sống, giãn – đứt dây chằng
Tuy nhiên, cũng cần lưu ý đến một căn bệnh rất thường gặp: Thoát vị đĩa đệm
Tựu trung đó là phần lồi ra của đĩa đệm kênh vào tủy sống (nói cách đơn giản: đĩa đệm tràn
ra ngoài vị trí bình thường của nó) Điều này khiến gốc dây thần kinh bị ép Tình trạng thoát vị thường xảy ra ở các đốt sống Eo cuối cùng (vùng lưng dưới) Nó xuất hiện do có một động tác mạnh, bất chợt hay do công việc thường ngày (kéo, bưng những trọng lượng lớn, nhất là trong tư thế khom lưng ) việc đường dây thần kinh bị ép gây nhiều đau đớn cho bệnh nhân: mỏi lưng, đau thắt vùng eo, và đau thần kinh tọa
Do đó, nên lưu ý cần có những động tác đoàn luyện đúng đắn, không gây nguy cơ thoát vị, suy yếu dây chằng, giãn gân cơ Trước khi nhắm đến thành tích !
Kết luận
Các môn võ chiến đấu (và không đối kháng) không gây ra nhiều rủi ro hơn các hoạt động khác Một điều nghịch lý là chính trong các môn thể thao có vẻ không nguy hiểm (cầu lông, cầu mây, tennis, ) lại gây nhiều tai nạn hơn nhiều, là vì ta thường xem chúng vô hại, nên ít tôn trọng các quy định hợp lý thông thường (bỏ qua không làm nóng người, không tránh các động tác gây tác hại )
Điều quan trọng là các huấn luyện viên phải có trình độ tay nghề; Điều này là tối hệ trọng đối với các môn sinh là thiếu nhi, thiếu niên, hay mới nhập môn
Có những bộ môn “song hành” (xin tạm gọi như vậy) với Hướng dẫn viên, Huấn luyện viên tự nhận, không nắm vững các quy luật vận động cơ thể, sinh hoạt tâm sinh lý, không có ý niệm
về sư phạm, giáo dục cơ bản Sự thiếu trình độ của những người đó có thể gây thảm họa cho các môn sinh trẻ
Cơ thể của ta là một phức hợp tuyệt vời, với khả năng duy trì, phát triển, phản hồi và phục hoạt; Xin hãy “Gìn vàng giữ ngọc”, đừng “Giao trứng cho ác” mà lụy vào thân
-*** -Gạo đem vào giã bao đau đớn Gạo giã xong rồi trắng tựa bông
Trang 8Sống ở trên đời người cũng vậy Gian nan rèn luyện mới thành công