DAY HOC TICH CUC

PPDHTC hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học, nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực của người học chứ không phải là tập trung vào phát hu[r]

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NÔNG CỐNG

TẬP HUẤN

VỀ PHƯƠNG PHÁP, KĨ THUẬT

DẠY VÀ HỌC TÍCH CỰC

PHẦN MỞ ĐẦU

Kiến thức

Mở rộng, nâng cao nhận thức về D&HTC

Hiểu rõ khái niệm, mục đích, ý nghĩa, tác dụng, cách thức tiến

hành của một số PP và kĩ thuật D&HTC: Học theo góc; Học theo hợp đồng; Học theo dự án và các kĩ thuật DH khác

Cụ thể : + Hiểu đước bản chất của PPDHTC

+ Nắm được vai trò và nội dung cơ bản của một số PPDHTC

+ Thực hiện được PPDHTC trong một số bài giảng + Phân biệt sự giống và khác nhau giữa PPDHTC với các PPDH khác

+ Khẳng định sự cần thiết và có ý thức tự giác sáng tạo áp dụng PPDHTC

I- Mục tiêu lớp tập huấn

Tổ chức, h ớng dẫn HS : Học theo góc, theo hợp đồng, theo dự án và các kĩ thuật DH

I- Mục tiêu lớp tập huấn

II- Nội dung tập huấn

* Một số vấn đề chung về D&HTC: Phong cách học – Phong cách dạy; Học tập ở mức độ sâu; 5 yếu tố thúc đẩy DHTC

* Một số kỹ thuật dạy học mang tính hợp tác: Khăn phủ bàn; Các mảnh ghép; Sơ đồ KWL và

Sơ đồ tư duy

* Một số phương pháp dạy học: Học theo góc; Học theo hợp đồng; Học theo dự án

III Phương pháp tập huấn

Trải nghiệm

Phân tích hoạt động trải nghiệm

Khái quát hoá vấn đề, rút ra bài học

Áp dụng

Vòng trònTrải nghiệm

PHẦN I

NỘI DUNG CHÍNH DẠY VÀ HỌC TÍCH CỰC

1 Phương pháp dạy học tích cực là gì?

a Định hướng đổi mới phương pháp dạy học:

Luật Giáo dục, điều 24.2, đã ghi: "Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm

của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp

tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng

thú học tập cho học sinh".

Có thể nói cốt lõi của đổi mới dạy và học là hướng tới hoạt động học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động NỘI DUNG

1 Phương pháp dạy học tích cực là gì?

b Thế nào là tính tích cực học tập?

Tính tích cực (TTC) là một phẩm chất vốn có của con người, bởi vì để tồn tại và phát triển con người luôn phải chủ động, tích cực cải biến môi trường tự nhiên, cải tạo xã hội Vì vậy, hình thành và phát triển TTC xã hội là một trong những nhiệm vụ chủ yếu của giáo dục.

Tính tích cực học tập - về thực chất là TTC nhận thức, đặc trưng ở khát vọng hiểu biết, cố gắng trí lực và có nghị lực cao trong qúa trình chiếm lĩnh tri thức TTC nhận thức trong hoạt

động học tập liên quan trước hết với động cơ học tập Động cơ đúng tạo ra hứng thú Hứng thú là tiền đề của tự giác Hứng thú và tự giác là hai yếu tố tạo nên tính tích cực Tính tích

cực sản sinh nếp tư duy độc lập Suy nghĩ độc lập là mầm mống của sáng tạo Ngược lại,

phong cách học tập tích cực độc lập sáng tạo sẽ phát triển tự giác, hứng thú, bồi dưỡng động

cơ học tập TTC học tập biểu hiện ở những dấu hiệu như: hăng hái trả lời các câu hỏi của

giáo viên, bổ sung các câu trả lời của bạn, thích phát biểu ý kiến của mình trước vấn đề nêu ra; hay nêu thắc mắc, đòi hỏi giải thích cặn kẽ những vấn đề chưa đủ rõ; chủ động vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học để nhận thức vấn đề mới; tập trung chú ý vào vấn đề đang học; kiên trì hoàn thành các bài tập, không nản trước những tình huống khó khăn…

TTC học tập thể hiện qua các cấp độ từ thấp lên cao như:

- Bắt chước: gắng sức làm theo mẫu hành động của thầy, của bạn…

1 Phương pháp dạy học tích cực là gì?

c Phương pháp dạy học tích cực:

Phương pháp dạy học tích cực (PPDHTC) là một thuật ngữ rút gọn, được dùng ở nhiều nước

để chỉ những phương pháp giáo dục, dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học.

"Tích cực" trong PPDHTC được dùng với nghĩa là hoạt động, chủ động, trái nghĩa với không

hoạt động, thụ động chứ không dùng theo nghĩa trái với tiêu cực.

PPDHTC hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học, nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực của người học chứ không phải là tập trung vào phát huy tính tích cực của người dạy, tuy nhiên để dạy học theo phương pháp tích cực thì giáo viên phải nỗ lực nhiều so với dạy theo phương pháp thụ động.

Muốn đổi mới cách học phải đổi mới cách dạy Cách dạy chỉ đạo cách học, nhưng ngược lại thói quen học tập của trò cũng ảnh hưởng tới cách dạy của thầy Chẳng hạn, có trường hợp học sinh đòi hỏi cách dạy tích cực hoạt động nhưng giáo viên chưa đáp ứng được, hoặc có trường hợp giáo viên hăng hái áp dụng PPDHTC nhưng không thành công vì học sinh chưa thích ứng, vẫn quen với lối học tập thụ động Vì vậy, giáo viên phải kiên trì dùng cách dạy hoạt động để dần dần xây dựng cho học sinh phương pháp học tập chủ động một cách vừa sức, từ thấp lên cao Trong đổi mới phương pháp dạy học phải có sự hợp tác cả của thầy và trò, sự phối hợp nhịp nhàng hoạt động dạy với hoạt động học thì mới thành công Như vậy, việc dùng thuật ngữ "Dạy và học tích cực" để phân biệt với "Dạy và học thụ động"

2 Đặc trưng của các phương pháp dạy

Có thể so sánh đặc trưng của dạy học cổ truyền và dạy học mới như sau:

Dạy học cổ truyền Các mô hình dạy học mới Quan niệm

Học là qúa trình tiếp thu và lĩnh hội,

qua đó hình thành kiến thức, kĩ năng, tư tưởng, tình cảm.

Học là qúa trình kiến tạo; học sinh tìm tòi, khám phá, phát hiện, luyện tập, khai thác và xử lý thông tin,… tự hình thành hiểu biết, năng lực và

phẩm chất.

Bản chất Truyền thụ tri thức, truyền thụ và chứng minh chân lí của giáo viên. Tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh Dạy học sinh cách tìm ra chân lí.

Mục tiêu

Chú trọng cung cấp tri thức, kĩ năng, kĩ xảo Học để đối phó với thi

cử Sau khi thi xong những điều đã

học thường bị bỏ quên hoặc ít dùng đến.

Chú trọng hình thành các năng lực (sáng tạo, hợp tác,…) dạy phương

pháp và kĩ thuật lao động khoa học, dạy cách học Học để đáp ứng những yêu cầu của cuộc sống hiện tại và tương lai Những điều đã học cần thiết,

bổ ích cho bản thân học sinh và cho sự phát triển xã hội.

Nội dung Từ sách giáo khoa + giáo viên Từ nhiều nguồn khác nhau: SGK, GV, các tài liệu khoa học phù hợp, thí nghiệm, bảng tàng, thực tế…: gắn với:

- V ốn hiểu biết, kinh nghiệm và nhu cầu của HS.

- Tình huống thực tế, bối cảnh và môi trường địa phương

- Những vấn đề học sinh quan tâm.

Phương

pháp

Các phương pháp diễn giảng, truyền

thụ kiến thức một chiều. Các phương pháp tìm tòi, điều tra, giải quyết vấn đề; dạy học tương tác.

Hình thức

tổ chức

Cố định: Giới hạn trong 4 bức tường

của lớp học, giáo viên đối diện với

cả lớp.

Cơ động, linh hoạt: Học ở lớp, ở phòng thí nghiệm, ở hiện trường, trong thực tế…, học cá nhân, học đôi bạn, học theo cả nhóm, cả lớp đối diện với giáo viên.

* Dạy học thụ động tập trung vào sự truyền

đạt kiến thức một chiều của giáo viên

Người dạy → Người học (Học tập ở

Kỳ vọng

Thầy giỏi

Đòi hỏi

Trò giỏi

3 Phong cách học – Phong cách dạy trong PPDHTC

Các biểu hiện thể hiện Học tích cực

* Tìm tòi, khám phá, làm thí nghiệm…

* So sánh, phân tích, kiểm tra

* Thực hành, xây dựng…

* Giải thích, trình bày, thể hiện, hướng dẫn…

* Giúp đỡ, làm việc chung, liên lạc…

* Thử nghiệm, giải quyết vấn đề, phá bỏ…

* Tính toán…

Học độc lập

* HS có được tạo điều kiện để sáng tạo không?

* HS có thể hoạt động độc lập không?

* HS có được khuyến khích đưa ra những giải pháp của mình không?

* HS có thể xây dựng con đường/quá trình học tập cho riêng mình không?

Học độc lập

* HS có thể tự học?

3 Phong cách học – Phong cách dạy trong PPDHTC

PHONG CÁCH DẠY

Kích thích tính chủ động làm chủ

Kích thích khả năng quan sát

Kích thích tính nhạy cảm Phân tích và suy ngẫm Kích thích năng

lực áp dụng

3 Phong cách học – Phong cách dạy trong PPDHTC

Vai trò của giáo viên

* Tạo môi trường học tập thân thiện,

3 Phong cách học – Phong cách dạy trong PPDHTC

Vai trò của GV trong việc tổ chức dạy học

* Tổ chức lớp học:

- Trong lớp học

- Ngoài lớp học, ngoài thiên nhiên, …

* Thiết kế bài tập/nhiệm vụ đa dạng

- HS thực hiện bài tập/nhiệm vụ giống nhau

- Cùng thời điểm nhưng có nhiều bài tập khác nhau

* GV là yếu tố quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng giáo dục

Trách nhiệm - lương tâm của người thầy

- Có thái độ tích cực đối với HS

- Nhạy cảm

- Giáo dục theo khả năng/năng khiếu của HS

Đáp ứng sự đa dạng của dạy và học tích cực

- Hiểu rõ bản chất của dạy và học tích cực

- Khả năng áp dụng dạy và học tích cực

- Có thái độ coi trọng sự khác biệt của người học

4 Học tập ở mức độ sâu (Học sâu)

Điều kiện

* Cảm giác thoải mái

* Tham gia tích cực

Tham gia tích cực

 Hoạt động trí tuệ tích cực, tập trung vào vấn đề

c ần giải quyết:

- Vấn đề cần giải quyết có liên quan tới những

mối quan tâm của HS

- Vấn đề cần giải quyết có ý nghĩa với người học

- Vấn đề cần giải quyết kích thích HS muốn hành động

- Vấn đề cần giải quyết kích thích HS hoạt động

4 Học tập ở mức độ sâu (Học sâu)

Làm thế nào để người học có thể học sâu?

* Bài học sinh động hơn – hiệu quả học tập tốt hơn

* Quan hệ giữa GV với HS, HS với HS tốt hơn

* Hoạt động học tập phong phú hơn

* HS hoạt động nhiều hơn

* GV có nhiều cơ hội giúp đỡ HS hơn

Phát triển tính độc lập, sáng tạo của HS

5.3 Sự gần gũi với thực tế

5.4 Mức độ và sự đa dạng của hoạt

động

5.5 Phạm vi tự do sáng tạo

Tóm lại: Kết quả của PPDHTC

 Từ các hoạt động thảo luận

 Từ hành động và giải

Một số kĩ thuật dạy học

mang tính hợp tác

Phần II

Các lí do áp dụng k ĩ thuật dạy học mang tính hợp tác

 Kích thích, thúc đẩy sự tham gia tích cực

 Tăng cường hiệu quả học tập

 Tăng cường trách nhiệm cá nhân

 Yêu cầu áp dụng nhiều năng lực khác nhau

 Tăng cường sự hợp tác, giao tiếp, chia sẻ kinh nghiệm

- Kích thích, thúc đẩy sự tham gia tích cực

- Tăng cường tính độc lập, trách nhiệm của

cá nhân HS

- Phát triển mô hình có sự tương tác giữa HS với HS

1 Kĩ thuật “khăn phủ bàn”

1

2 4

3

Cách tiến hành kĩ thuật “khăn phủ bàn”

của bạn (về một chủ đề ) Mỗi cá nhân làm việc độc lập trong khoảng vài phút

các câu trả lời

tấm khăn phủ bàn

2 Kĩ thuật “Các mảnh ghép”

L à kĩ thuật tổ chức hoạt động học tập hợp tác kết hợp giữa cá nhân, nhóm và liên kết giữa các nhóm nhằm:

- Giải quyết một nhiệm vụ phức hợp

- K ích thích sự tham gia tích cực của HS:

Nâng cao vai trò của cá nhân trong quá trình hợp tác (Không chỉ nhận thức hoàn thành nhiệm vụ ở Vòng 1 mà còn phải truyền đạt kết quả và hoàn thành nhiệm vụ ở Vòng 2)

 Đảm bảo mỗi thành viên trong

nhóm đều trả lời được tất cả các câu

hỏi trong nhiệm vụ được giao

 Mỗi thành viên đều trình bày được

kết quả câu trả lời của nhóm

VÒNG 2

 Hình thành nhóm 3 hoặc 4 người mới (1 người từ nhóm 1, 1 người

từ nhóm 2 và 1 người từ nhóm 3

…)

 Các câu trả lời và thông tin của vòng 1 được các thành viên nhóm mới chia sẻ đầy đủ với nhau

 Sau khi chia sẻ thông tin vòng 1, nhiệm vụ mới sẽ được giao cho nhóm vừa thành lập để giải quyết

 Các nhóm mới trình bày, chia sẻ kết quả nhiệm vụ ở vòng 2

Cách tiến hành kĩ thuật “C ác mảnh ghép”

Thiết kế nhiệm vụ “Các M ảnh ghép”

 Lựa chọn nội dung/chủ đề phù hợp

 Xác định một nhiệm vụ phức hợp để giải quyết ở

vòng 2 dựa trên kết quả các nhiệm vụ khác nhau đã được thực hiện ở vòng 1

- Xác định những yếu tố cần thiết để giải quyết nhiệm

vụ phức hợp (kiến thức, kĩ năng, thông tin, chiến

lược)

- Xác định các nhiệm vụ mang tính chuẩn bị (thực

hiện ở vòng 1) Xác định các yếu tố hỗ trợ cần thiết

Thành viên & nhiệm vụ các thành viên trong nhóm

Trưởng nhóm Phân công nhiệm vụ

Hậu cần Chuẩn bị đồ dùng tài liệu cần thiết

Thư kí Ghi chép kết quả

Phản biện Đặt các câu hỏi phản biện

Liên lạc với nhóm khác Liên hệ với các nhóm khác

Liên lạc với GV Liên lạc với giáo viên để xin trợ giúp

* Vòng 2:

Câu đơn, câu phức và câu ghép khác nhau ở điểm nào? Phân tích

VD minh hoạ

- Điều gì xảy ra nếu cây không có rễ? Vì sao?

- Điều gì xảy ra nếu cây không có thân? Vì sao?

- Điều gì xảy ra nếu cây không có lá? Vì sao?

- Điều gì xảy ra nếu cây không có hoa/quả? Vì sao?

3 Sơ đồ KWL và sơ đồ tư duy

3.1 Sơ đồ KWL

• L à k ĩ thuật d ạy học nhằm t ạo điều kiện cho

người học n êu được nh ững điều đã biết li ên quan đến chủ đề, những điều muốn biết về chủ đề

trước khi học và những điều đã học được sau khi

học

• D ựa trên sơ đồ KWL , người học t ự đánh giá

được s ự tiến bộ c ủa mình trong việc học, đồng

thời GV biết được k ết quả học tập của người

học, từ đó đi ều chỉnh việc dạy học cho hiệu quả

Thực hiện nghiên cứu

và học tập Ghi lại những điều bạn

học được (L)

Sau khi học xong chủ đề/bài học, người học điền những điều đã học được

Chủ đề/Bài học:

Tên người học/nhóm:

Ngày học:

 Sâu bọ có nhiều hình thức thích nghi: ngụy trang, giả trang,

tự vệ và nhiều hình thức khác

 Sự thích nghi giúp sâu bọ tự vệ, săn bắt

và sinh sản để tồn tại

Chủ đề: Tìm hiểu sự thích nghi của sâu bọ với môi trường sống

Tên: Nguyễn Thị Thịnh và Trần Hồng Hoa

Ngày : 20/08/2009

Hoạt động 3:

Thực hành trải nghiệm áp dụng

Sơ đồ tư duy

Chủ đề: “Đổi mới giáo dục”

Vấn đề liên

quan

Vấn đề liên quan

Vấn đề liên quan

Vấn đề liên

quan

3.2 “Sơ đồ tư duy”

Là kĩ thuật DH nhằm tổ chức và phát triển tư duy, giúp người học chuyển tải thông tin vào bộ não rồi đưa thông tin ra ngoài bộ não một cách dễ dàng, đồng thời là

phương tiện ghi chép sáng tạo và hiệu quả:

+ Mở rộng, đào sâu và kết nối các ý tưởng

+ Bao quát được các ý tưởng trên một phạm vi sâu

rộng.

3.2 Sơ đồ tư duy

Sơ đồ tư duy giúp gì cho bạn?

3.2 Sơ đồ tư duy

Cách tiến hành

-Từ một chủ đề lớn, tìm ra các chủ đề nhỏ

liên quan.

- Từ mỗi chủ đề nhỏ lại tìm ra những yếu

tố/nội dung liên quan.

Sự phân nhánh cứ tiếp tục và các yếu tố/nội dung luôn được kết nối với nhau Sự liên kết này sẽ tạo ra một “bức tranh tổng thể” mô tả

Khăn đội đầu

Áo coóm

Xà tích

Váy

Chân váy

Thắt lưng Yếm

Cách làm Hoa văn dụng Sử Cấu tạo

Ví dụ về sơ đồ tư duy

Chất liệu

Cạp váy

Trang phục

PN Mường

Sơ đồ 6 chiếc mũ tư duy

HỌC THEO GÓC

Phần III

Học theo góc

Lµ một phương pháp tổ chức hoạt động học tập theo đó học sinh thực hiện các nhiệm vụ khác

häc đảm bảo cho HS học sâu và học thoải mái

Học theo góc (tiếp theo)

 Môi trường học tập với cấu trúc được xác định

Ví dụ: 4 góc cùng thực hiện một nội dung và

mục tiêu học tập nhưng theo các phong cách

khác nhau và sử dụng các phương tiện/đồ dùng học tập khác nhau

Đọc tài liệu

Xem băng

Cơ hội

1 HS được lựa chọn hoạt động

2 Các góc khác nhau – cơ hội khác nhau: Khám phá, Thực hành, Hành động, …:

- Mở rộng, phát triển, sáng tạo (thí nghiệm mới, bài viết mới,…)

- Đọc hiểu các nhiệm vụ và các hướng dẫn bằng văn bản của GV

- Cá nhân tự áp dụng

3 Đáp ứng nhiều phong cách học khác nhau

Ưu điểm của học theo góc

 Kích thích HS tích cực học tập thông qua hoạt

động

 Mở rộng sự tham gia, nâng cao hứng thú và cảm giác thoải mái ở HS

 Học sâu & hiệu quả bền vững

 Tương tác mang tính cá nhân cao giữa thày và trò

 Hạn chế tình trạng học sinh phải chờ đợi

 Cho phép điều chỉnh HĐ dạy học sao cho phù hợp với trình độ và nhịp độ học tập của HS

(thuận lợi đối với HS)

 Nhiều không gian hơn cho những thời điểm học tập mang tính tích cực

 Nhiều khả năng lựa chọn hơn

 Nhiều thời gian hướng dẫn cá nhân hơn

 Tạo điều kiện cho HS tham gia hợp tác cùng

học tập