Bài giảng Kỹ thuật lập trình: Chương 1 - Trần Minh Thái

Bài giảng Kỹ thuật lập trình - Chương 1: Mảng một chiều cung cấp cho người học các kiến thức: Khái niệm kiểu dữ liệu mảng một chiều, khai báo, các thao tác nhập/ xuất mảng, kỹ thuật tìm kiếm, liệt kê giá trị trong mảng, kỹ thuật xóa, chèn, chuỗi ký tự và các thao tác xử lý cơ bản.

KHÁI NIỆM VÀ KHAI BÁO

Khai báo

<KDL> < Tên mảng > [< Số phần tử tối đa của mảng>] ;

Nhằm thuận tiện cho việc viết chương trình, ta nên định nghĩa hằng số MAX

ở đầu chương trình – là kích thước tối đa của mảng - như sau:

Khai báo, gán giá trị ban đầu

Truy xuất giá trị

TênMảng [vị trí cần truy xuất]

THAO TÁC NHẬP VÀ XUẤT

 Nhập a[i], với 0 ≤ i ≤ n-1

void XuatMang ( int a [], int n )

Phát sinh ngẫu nhiên giá trị nguyên

• Sử dụng thư viện hàm <time.h> và <stdlib.h>

• Dùng hàm srand() trong hàm main() trước khi gọi hàm

phát sinh: để khởi tạo bộ giá trị ngẫu nhiên

• Dùng hàm rand()%k để phát sinh số ngẫu nhiên: có giá trị

từ 0 đến k-1

Ví dụ: Chương trình tạo mảng số nguyên có giá trị ngẫu nhiên từ 1 đến MAX

void NhapKichThuoc ( int & n );

void PhatSinh ( int a [], int n );

void XuatMang ( int a [], int n );

void NhapKichThuoc ( int & n )

XUẤT CÓ ĐIỀU KIỆN

Liệt kê các phần tử thỏa đk cho trước

Mẫu 1:

void LietKeXXX(<KDL> a[], int n)

{

for (int i = 0; i<n; i++)

if ( a[i] thỏa điều kiện )

Xuất a[i];

}

Liệt kê các phần tử thỏa đk cho trước

Mẫu 2:

void LietKeXXX(<KDL> a[], int n, int x)

{

for (int i = 0; i<n; i++)

if ( a[i] thỏa điều kiện so với x )

Xuất a[i];

}

Ví dụ 1: Liệt kê các phần tử có giá trị chẵn trong mảng số nguyên

void LietKeChan(int a[], int n)

Ví dụ 2: Liệt kê các phần tử có giá trị lớn hơn x trong mảng số nguyên

void LietKeLonHonX(int a[], int n, int x )

{

for (int i = 0; i<n; i++)

if ( a[i] > x )

printf(“%d\t”, a[i]);

Ví dụ 3: Chương trình nhập vào mảng một chiều số nguyên a, kích thước n In ra các phần tử có giá trị lớn hơn x có trong mảng

#define MAX 100

void NhapKichThuoc(int &n);

void NhapMang(int a[], int n);

void XuatMang(int a[], int n);

void LietKeLonHonX(int a[], int n, int x);

void NhapKichThuoc(int &n)

printf(“Nhap phan tu tai vi tri %d: “, i);

scanf(“%d”, &a[i]);

}

void XuatMang (int a[], int n)

Bài tập tại lớp

Cho mảng số nguyên a, gồm n phần tử, viết chương

trình gồm các hàm thực hiện các yêu cầu sau:

1 Nhập vào kích thước mảng (0<n<=100), nếu nhập

không thỏa miền giá trị thì cho phép người dùng nhập lại

2 Nhập các giá trị vào mảng một chiều a

3 Xuất các phần tử là bội số của 5 trong mảng a

4 Xuất các phần tử là số nguyên tố trong mảng a

5 Hàm main() để gọi thực hiện các yêu cầu từ 1 đến 4

THAO TÁC ĐẾM SỐ LƯỢNG

for (int i = 0; i<n; i++)

if (a[i] thỏa điều kiện)

d++;

return d;

Mẫu 2:

int DemXXX(<KDL> a[], int n, int x)

{

int d = 0;

for (int i = 0; i<n; i++)

if (a[i] thỏa điều kiện so với x)

d++;

return d;

}

Ví dụ 1: Đếm các phần tử có giá trị là số nguyên tố trong mảng số nguyên

int DemSNT(int a[], int n) {

int d = 0;

for (int i = 0; i<n; i++) {

if (LaSNT(a[i]) ==1) {

d++;

} }

int DemNhoHonX(int a[], int n, int x)

Ví dụ 3: Chương trình nhập vào mảng một chiều số nguyên a, kích thước

n Đếm số lượng các phần tử là số nguyên tố có trong mảng

#define MAX 100

void NhapKichThuoc(int &n);

void NhapMang(int a[], int n);

void XuatMang(int a[], int n);

int LaSNT(int k);

int DemSNT(int a[], int n);

void NhapKichThuoc(int &n){

prinft(“Nhap vao kich thuoc mang: “);

scanf(“%d”, &n);

}

void NhapMang (int a[], int n){

for (int i = 0; i < n; i ++) {

printf(“Nhap phan tu tai vi tri %d: “, i);

scanf(“%d”, &a[i]);

int DemSNT(int a[], int n) {

int d = 0;

for (int i = 0; i<n; i++)

if (LaSNT(a[i]) ==1) d++;

THAO TÁC TÌM KIẾM

Tìm phần tử x

• Ý tưởng

Lần lượt so sánh x với phần tử thứ nhất, thứ hai, của mảng a cho

đến khi gặp được phần tử cần tìm, hoặc đã tìm hết mảng mà không

Đã tìm thấy tại

vị trí 5

Đã hết mảng

(nếu x không xuất hiện trong mảng trả về -1)

int TimVTX(int a[], int n, int x)

vtmin

5 nhỏ hơn 10 nên cập nhật vị trí min

10

10

7 lớn hơn 5 nên không cập nhật vị trí

9 lớn hơn 3 nên không cập nhật vị trí

15 lớn hơn 1 nên không cập nhật vị trí

9

Bước 2: So sánh giá trị tại vtmin với tất cả giá trị tại vị trí còn lại (từ 2 đến 8), nếu có phần tử nào nhỏ hơn phần tử tại vtmin thì cập nhật lại vtmin

Code minh họa tìm vị trí phần tử có giá trị nhỏ nhất

THAO TÁC TÍNH TOÁN

Tính tổng, giá trị trung bình có điều kiện

Ví dụ 1: Tính tổng các phần tử có giá trị lẻ trong mảng trong mảng

Ví dụ 2: Tính giá trị trung bình các phần tử có giá trị âm trong mảng số

SẮP XẾP MẢNG THEO THỨ TỰ

Mẫu phương thức sắp thứ tự tăng:

void SapTang(<KDL> a[], int n)

THAO TÁC KIỂM TRA GIÁ TRỊ MẢNG

CÓ THỎA ĐIỀU KIỆN

Kiểm tra tồn tại

Kiểm tra xem mảng có tồn tại một phần tử thỏa điều kiện

nào đó cho trước hay không?

 tìm phần tử thỏa điều kiện để kết luận

Trả về:

• 1 nếu có phần tử thỏa điều kiện

• 0 nếu không có phần tử nào thỏa điều kiện

Kiểm tra tồn tại

int KiemTraTonTaiXXX(<KDL> a[], int n)

{

for (int i = 0; i<n; i++)

if (a[i] thỏa điều kiện)

return 1;

return 0; //Không có phần tử nào thỏa điều kiện

}

Kiểm tra tồn tại

Kiểm tra xem mảng số nguyên có tồn tại số lẻ không?

int KiemTraTonTaiLe(int a[], int n)

Kiểm tra với mọi phần tử

• Kiểm tra tất cả các phần tử thỏa điều kiện nào đó cho trước

 tìm phần tử không thỏa điều kiện để kết luận mảng không thỏa điều kiện

Trả về:

• 0 nếu gặp phần tử không thỏa điều kiện

• 1 nếu không có phần tử nào không thỏa điều kiện

Kiểm tra với mọi phần tử

int KiemTraXXX(<KDL> a[], int n)

{

for (int i = 0; i<n; i++)

if (a[i] không thỏa điều kiện)

return 0;

return 1;

}

Kiểm tra với mọi phần tử

Kiểm tra xem mảng số nguyên có toàn bộ là giá trị âm

Bài tập

Cho mảng số nguyên kích thước n Viết các hàm sau:

1 Kiểm tra xem mảng có chứa số nguyên tố không?

2 Kiểm tra xem mảng có thứ tự tăng dần hay không?

3 Kiểm tra xem mảng có chẵn lẻ xen kẽ không?

4 Kiểm tra xem mảng có âm dương xen kẽ không?

1 Kiểm tra xem mảng có chứa số nguyên tố không?

/*Kiem tra k co phai la so nguyen to khong?

* Neu la so nguyen to thi tra ve 1

* Nguoc lai tra ve 0

*/

int LaSNT( int k);

/*Kiem tra xem mang a co chua so nguyen to khong?

* Neu co thi tra ve 1

* Nguoc lai tra ve 0

*/

int CoTonTaiSNT( int a[], int n);

int LaSNT(int k)

2 Kiểm tra mảng có thứ tự tăng dần?

int LaTangDan(int a[], int n)

3 Kiểm tra chẵn lẻ xen kẽ?

int LaChanLeXenKe(int a[], int n)

4 Kiểm tra âm dương xen kẽ

int LaAmDuongXenKe(int a[], int n)

THAO TÁC CHÈN

9 111

Chèn phần tử vào mảng

BT: Hãy viết hàm chèn phần tử có giá trị x vào vị trí k cho trước trong mảng số nguyên a kích thước n theo mẫu sau:

void ChenX(int a[], int &n, int x, int k);

Bài tập áp dụng

Hãy viết hàm chèn phần tử có giá trị x vào sau phần tử có giá trị nhỏ nhất có trong mảng số nguyên a, kích thước n (giả sử mảng không có giá trị trùng nhau)

THAO TÁC XÓA

Bài tập áp dụng

Hãy viết hàm xóa phần tử x (nếu có) trong mảng số nguyên a, kích thước n (giả sử mảng không có giá trị trùng nhau)

Gợi ý:

1 Viết hàm tìm vị trí phần tử có giá trị x

2 Viết hàm xoá phần tử x (sử dụng hàm

XoaTaiVTk)

CHUỖI KÝ TỰ

Khái niệm

• Chuỗi ký tự là trường hợp đặc biệt của mảng 1 chiều,

là một dãy các phần tử, mỗi phần tử có kiểu ký tự

• Hằng ký tự được đặt trong cặp nháy đơn Ví dụ: ‘a’,

‘1’, ‘ ’ (Ký tự trắng – giữa cặp dấu nháy ‘ phải có 1 khoảng trắng )

• Hằng chuỗi được đặt trong cặp nháy kép Ví dụ: “ho va

ten”, “123”, “” (Chuỗi rỗng – không có khoảng trắng )

Khái niệm

• Chuỗi ký tự được kết thúc bằng ký tự ‘\0’ (giá trị 0)

Do đó khi khai báo độ dài của chuỗi luôn luôn khai báo dư 1 phần tử để chứa ký tự ‘\0’.

• Ví dụ: Chuỗi “NGUYEN VAN A” được lưu

 Chuỗi gồm 13 ký tự

‘N’ ‘G’ ‘U’ ‘Y’ ‘E’ ‘N’ ‘ ‘ ‘V’ ‘A’ ‘N’ ‘ ‘ ‘A’ ‘\0’

Khai báo chuỗi

char < Tên chuỗi > [< Số ký tự tối đa>] ;

Ví dụ: char str[25];

Ý nghĩa khai báo 1 mảng kiểu ký tự tên là str có 25 phần tử (như vậy có thể lưu tối đa 24 ký tự vì phần tử

thứ 24 đã chứa ký tự kết thúc chuỗi ‘\0’ )

Khai báo chuỗi

str = (char*)malloc(30); //Cấp phát bộ nhớ cho str gồm 30

Thư viện malloc.h

Nhập chuỗi

• Lưu ý: Không thể dùng hàm scanf để nhập chuỗi có

khoảng trắng

• Ví dụ: Giả sử nhập vào chuỗi: “Nguyen Van An”

Thì kết quả xuất ra màn hình là: “Nguyen”

(do str chỉ lưu chuỗi “Nguyen”)

Xuất chuỗi – string.h

• Cú pháp : int puts (const char *s);

Các hàm xử lý chuỗi - <string.h>

1 Tính độ dài chuỗi: strlen

2 Sao chép chuỗi: strcpy, strncpy

3 Nối chuỗi: strcat, strncat

4 So sánh chuỗi: strcmp, strncmp, stricmp, strnicmp

5 Tìm kiếm: strchr, strstr

6 Tách chuỗi: strtok

7 Đổi thành chữ in HOA: strupr

Tính độ dài của chuỗi

int strlen(char *s);

• Ví dụ:

char *str = "Borland International";

printf("Do dai str = %d\n", strlen(str));

 Kết quả: Do dai str = 21

Bài tập ví dụ - tính độ dài chuỗi

1 Viết hàm đếm số ký tự trắng trong chuỗi

2 Viết hàm in ra màn hình chuỗi theo thứ tự đảo ngược

3 Viết hàm tìm xem ký tự ch có trong chuỗi không? Nếu

có cho biết vị trí xuất hiện đầu tiên của ch

4 Viết hàm kiểm tra xem chuỗi có đối xứng hay không?

5 Viết hàm đổi tất cả các ký tự có trong chuỗi thành chữ

HOA (không dùng hàm strupr)

2 In ra màn hình chuỗi theo thứ tự ngược

void XuatChuoiNguoc(char *s)

Bài tập làm thêm – tính độ dài chuỗi

1 Viết hàm tra xem trong chuỗi có ký tự số hay không

nếu có tách ra thành một mảng số riêng

2 Viết hàm đổi ký tự hoa thành thường và ngược lại

trong chuỗi ký tự cho trước

3 Viết chương trình tìm kiếm xem ký tự nào xuất hiện

nhiều nhất trong chuỗi

4 Viết chương trình đảo ngược các ký tự trong chuỗi

Ví dụ:

Nhập: ABCDE

Sao chép chuỗi

• Sao chép nội dung chuỗi scr vào chuỗi dest

strcpy(char *dest, const char *scr);

Sao chép chuỗi

• Chép n ký tự từ chuỗi scr sang dest

strncpy(char *dest, const char *scr, int n);

Nối chuỗi

• Nối n ký tự đầu tiên của chuỗi s2 vào sau chuỗi s1

strncat(char *s1, char *s2, int n);

So sánh chuỗi

• So sánh 2 chuỗi s1 và s2 theo nguyên tắc thứ tự từ điển

Phân biệt chữ hoa và thường

int strcmp(char *s1, char *s2);

• Trả về:

• 0: nếu s1 bằng s2

• >0: nếu s1 lớn hơn s2

• <0: nếu s1 nhỏ hơn s2

printf("Chuoi s1 lon hon chuoi s2");

 Kết quả: Chuoi s1 lon hon chuoi s2

Tìm ký tự trong chuỗi

• Tìm sự xuất hiện đầu tiên của ký tư c trong chuỗi s

char *strchr(char *s, char c);

• Trả về:

NULL: nếu không có

Con trỏ đến ký tự c xuất hiện trong s: nếu tìm thấy

Tìm chuỗi con

• Tìm sự xuất hiện đầu tiên của chuỗi s2 trong chuỗi s1

char *strstr(char *s1, char *s2);

• Trả về:

NULL: nếu không có

Ngược lại: Con trỏ vào chuỗi s2 xuất hiện trong s1

Tìm chuỗi con

• Ví dụ:

 Kết quả: Vi tri xuat hien cua s2: 13

char *s1 = "Borland International";

Tách chuỗi

char *strtok(char *s1, char *s2);

• Nếu s2 có xuất hiện trong s1: Tách chuỗi s1 thành 2

chuỗi: Chuỗi đầu là những ký tự cho đến khi gặp s2 đầu tiên, chuỗi sau là những ký tự còn lại của s1 sau khi đã

bỏ đi s2 xuất hiện trong s1

• Nếu s2 không xuất hiện trong s1 thì kết quả vẫn là s1

Bài tập tách chuỗi

1 Viết hàm đếm xem một chuỗi cho trước có bao nhiêu từ

(các từ cách nhau bằng khoảng trắng)

2 Viết hàm đảo ngược các từ

3 Viết hàm tách các từ phân biệt và in ra màn hình (các

từ các nhau bởi dấu chấm câu hoặc khoảng trắng)

4 Viết hàm kiểm tra xem chuỗi có tuần hoàn hay không?

5 Viết hàm đổi những ký tự đầu tiên của mỗi từ thành chữ in

HOA

Đổi sang chữ in HOA

• Đổi chuỗi str thành chuỗi in HOA

char* strupr(char *str);

• Ví dụ:

 Kết quả: s2 = ABCD char char s1[] = *s2 = strupr(s1);"aBcd";

printf("s2 = %s ", s2);

Đổi sang chữ in thường

• Đổi chuỗi str thành chuỗi in thường

char* strlwr(char *str);

• Ví dụ:

 Kết quả: s2 = abcd char char s1[] = *s2 = strlwr(s1);"aBcd";

printf("s2 = %s ", s2);

Q&A