Nghệ thuật truyện ngắn vũ trọng phụng

Nghiên cứu về Nghệ thuật truyện ngắn Vũ Trọng Phụng là nghiên cứu một phương diện nghệ thuật trong toàn bộ sự nghiệp sáng tác văn chương của Vũ Trọng Phụng.. Trên cơ sở kế thừa và tiếp

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KHOA NGỮ VĂN

- -

Nguyễn Thị Hương

Nghệ thuật truyện ngắn Vũ Trọng Phụng

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

TÓM TẮT KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

1 Tên đề tài: Nghệ thuật truyện ngắn Vũ Trọng Phụng

2 Người thực hiện: Nguyễn Thị Hương

Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Phong Nam

3 Phần mở đầu:

3.1 Lý do chọn đề tài

Vũ Trọng Phụng (1912- 1939) là một nhà văn lớn, một tác gia có vị trí quan trọng trong nền văn học Việt Nam hiện đại Với thời gian cầm bút chưa đầy 10 năm song bút lực Vũ Trọng Phụng phát triển nhanh, mạnh mẽ, sung mãn, trải rộng trên nhiều thể loại: Truyện ngắn, kịch, phóng sự, tiểu thuyết,… Ở thể loại nào ông cũng để lại những dấu ấn riêng, trong đó có giá trị nhất là truyện ngắn

Nội dung trong truyện ngắn Vũ Trọng Phụng mang đầy đủ những tư tưởng của

chính tác giả Nghiên cứu về Nghệ thuật truyện ngắn Vũ Trọng Phụng là nghiên cứu một

phương diện nghệ thuật trong toàn bộ sự nghiệp sáng tác văn chương của Vũ Trọng

Phụng Đó là lí do chúng tôi chọn đề tài Nghệ thuật truyện ngắn Vũ Trọng Phụng làm đề

tài khóa luận tốt nghiệp của mình

3.2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Nghiên cứu về truyện ngắn của Vũ Trọng Phụng từ những ngày đầu, có bài viết của Lê Tràng Kiều “Nhà văn tả thực mở đầu cho nghề phóng sự ở nước ta” (1969) Sau

đó có công trình nghiên cứu của Vũ Bằng “Cái tài cái tật của Vũ Trọng Phụng” (1970)

Lê Thị Đức Hạnh “Truyện ngắn và kịch ngắn Vũ Trọng Phụng”- báo Người Hà Nội số

127- 18/11/1989 - in lại trong “Vũ Trọng Phụng - về tác giả tác phẩm” Nguyễn Thành

“Truyện ngắn Vũ Trọng Phụng” - Tạp chí Văn học số 6/1995 in lại trong “Vũ Trọng

Phụng - về tác giả tác phẩm” Tôn Thảo Miên “Lời giới thiệu” truyện ngắn Vũ Trọng Phụng in trong “Vũ Trọng Phụng toàn tập” (tập 5) đều khẳng định những đóng góp quan trọng của truyện ngắn Vũ Trọng Phụng trong nền văn học Việt Nam hiện đại

Trên cơ sở kế thừa và tiếp thu thành tựu của những người đi trước, chúng tôi cố gắng hệ thống lại, có thêm một vài phát hiện mới, thông qua đó đi sâu tìm hiểu, tiếp cận những nét đặc sắc nghệ thuật trong truyện ngắn Vũ Trọng Phụng

3.3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Nghệ thuật truyện ngắn Vũ Trọng Phụng

Phạm vi nghiên cứu: Khảo sát truyện ngắn Vũ Trọng Phụng in trong Truyện ngắn

Vũ Trọng Phụng, Nxb Văn học liên kết nhà sách Đông tây xuất bản (2005)

3.4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này, chúng tôi đã sử dụng các phương pháp:

- Phương pháp phân tích - tổng hợp

- Phương pháp so sánh - đối chiếu

3.5 Bố cục của khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, khóa luận Nghệ thuật truyện

ngắn Vũ Trọng Phụng chia làm ba chương:

Chương 1: Vũ Trọng Phụng - nhà văn hiện thực trào phúng xuất sắc

Chương 2: Nét đặc sắc của tư tưởng nghệ thuật Vũ Trọng Phụng

Chương 3: Một số thủ pháp nghệ thuật trong truyện ngắn Vũ Trọng Phụng

4 Các chương chính của khóa luận:

Chương 1: Vũ Trọng Phụng - nhà văn hiện thực trào phúng xuất sắc

1.1 Vũ Trọng Phụng - cuộc đời và sự nghiệp

1.1.1 Cuộc đời Vũ Trọng Phụng

Vũ Trọng Phụng sinh ngày 20 - 10 - 1912 trong một gia đình nghèo ở Hà Nội Nguyên quán tại làng Hảo, huyện Mỹ Hảo, tỉnh Hưng Yên Tuổi thơ và trưởng thành sống

ở Hà Nội, chủ yếu là phố Hàng Bạc

Cuộc đời Vũ Trọng Phụng có nhiều đắng cay và bất hạnh, nhưng trong chính những đắng cay bất hạnh ấy đã làm cho những tác phẩm của nhà văn tăng thêm giá trị hiện thực

1.1.2 Sự nghiệp văn chương Vũ Trọng Phụng

Tuổi đời cũng như tuổi văn của Vũ Trọng Phụng khá ngắn ngủi, nhưng trong khoảng 10 năm tuổi nghề đó, Vũ Trọng Phụng đã kịp để lại dấu ấn cho nền văn học trên nhiều bình diện: truyện ngắn, phóng sự, tiểu thuyết, kịch nói, phê bình văn học, dịch thuật,… với số lượng lớn: khoảng 40 truyện ngắn, 9 tiểu thuyết, 9 thiên phóng sự, 7 vở kịch, 1 bản dịch kịch từ tiếng Pháp (Giết mẹ- Victo Hugo)

1.2 Vài nét về truyện ngắn Vũ Trọng Phụng

Nhắc đến Vũ Trọng Phụng, người ta nghĩ ngay đến những thiên phóng sự và tiểu thuyết mà ít ai nhắc đến truyện ngắn - thể loại chiếm một lượng đáng kể trong toàn bộ sáng tác của nhà văn (khoảng 40 truyện)

Có thể nói mảng truyện ngắn của Vũ Trọng Phụng là một đóng góp lớn của nhà văn vào xu hướng phân tích tâm lý của truyện ngắn Việt Nam giai đoạn 1939- 1945

1.3 Vũ Trọng Phụng trong văn học hiện đại Việt Nam

Vũ Trọng Phụng đã định hình một lối đi riêng với mạch nhanh và gọn Hiện thực

và trào phúng đan xen, hòa lẫn vào nhau tạo nên tính nghệ thuật rất riêng trong văn của ông, không một ai có thể bắt chước Từ đó, Vũ Trọng Phụng đưa những sáng tác của mình đi vào quỹ đạo hiện đại

Với tinh thần tôn trọng sự thực ở đời, để sự thật nói lên bản chất Vũ Trọng Phụng

đã tạo ra cho mình một “góc sân” riêng trong “khoảng trời” văn học Việt Nam

Chương 2: Nét đặc sắc của tư tưởng nghệ thuật Vũ Trọng Phụng

2.1 Về khái niệm “Tư tưởng nghệ thuật”

Về khái niệm Tư tưởng nghệ thuật đến nay vẫn chưa có từ điển nào định nghĩa

một cách rõ ràng và thống nhất, nhưng qua những đóng góp của nhà văn trên mặt thể loại,

chúng tôi xin được nêu cách hiểu của mình về vấn đề này như sau: Tư tưởng nghệ thuật là

những quan niệm, sự nhận thức, lý giải (những vấn đề hiện thực, cuộc sống) bằng hình tượng, hình thức nghệ thuật Đó là thứ tư tưởng được rút ra, toát lên từ tác phẩm nghệ thuật (chứ không phải là những khái niệm, phạm trù, như tư tưởng tôn giáo, triết học, chính trị, )

2.2 Quan niệm nghệ thuật về con người của Vũ Trọng Phụng

2.2.1 Truyện ngắn Vũ Trọng Phụng đa dạng về loại hình nhân vật

Chân dung con người trong truyện ngắn Vũ Trọng Phụng là chân dung được nhìn

từ nhiều mặt Trong cái nhìn của ông có những nhân vật tích cực, sống có ý nghĩa thể hiện niềm tin ở con người vào lối thoát của xã hội; thế nhưng những con người “có ý nghĩa” như vậy thường xuất hiện không nhiều Tuân theo nguyên tắc khách quan - đặc trưng tư duy nghệ thuật của thể văn trào phúng cùng với bút pháp biếm họa Vũ Trọng Phụng dựng nên những nhân vật “vô nghĩa lý” về cả dung mạo lẫn tính cách

2.2.2 Mỗi con người là một số phận, một cảnh đời riêng

Mỗi người một số phận, một cảnh đời riêng không ai giống ai, nhưng từ chính hoàn cảnh riêng ấy, Vũ Trọng Phụng đã xây dựng thành công thế giới nhân vật đa dạng trong thể loại truyện ngắn của mình

2.2.3 Con người bị tư tưởng bi quan định mệnh đeo bám

Vũ Trọng Phụng đã cố gắng sử dụng cây bút của mình một cách triệt để nhằm phân tích, giải thích cái xã hội quay cuồng điên đảo một cách “vô nghĩa lý” Trước thực trạng đau khổ và bế tắc đó, nhà văn càng thấm thía sự bất lực, vô nghĩa của con người trước số phận nên đã rơi vào một tâm trạng bi quan, tuyệt vọng Sau khi khảo sát 40 tác

phẩm in trong tập truyện ngắn Vũ Trọng Phụng (2005) Chúng tôi thống kê được Vũ

Trọng Phụng nhắc tới ba chữ “vô nghĩa lý” đến 8 lần (“Cái tin vặt” 1 lần, “Điên” 1 lần,

“Sư cụ triết lý” 4 lần, “Cái ghen đàn ông” 2 lần) Đó là chưa kể các biến thể của nó như

“vô lý”, “vô nghĩa”, “nghĩa lý gì” cũng thường hay xuất hiện Với Vũ Trọng Phụng hầu như cái gì ông cũng có thể gắn với ba tiếng “vô nghĩa lý”: cái cười vô nghĩa lý, cử chỉ vô nghĩa lý,…

Vũ Trọng Phụng nhìn thấy đời toàn những bất công phi lí mà không thể giải thích được: Người lương thiện bị vùi dập, kẻ bất lương cứ phất lên một cách nhanh chóng Trong mắt nhà văn, dường như không có một lực lượng siêu nhiên nào được xem là tử tế Bởi lẽ, nó chẳng những không phụ trợ cho người lương thiện bằng cách đem lại những điều tốt lành mà ngược lại nó thường mang đến những điều đau khổ, bất công phi lý ở đời khi nó làm ngơ cho cái ác hoành hành Chính hiện thực xã hội đen tối ấy đã đem đến cho

Vũ Trọng Phụng tư tưởng “bi quan định mệnh” Tư tưởng ấy đã chi phối toàn bộ thế giới nghệ thuật của nhà văn

2.2.4 Con người với vẻ đẹp nhân cách đáng trân trọng

Trong truyện ngắn Vũ Trọng Phụng thường nổi bật những cảnh tượng, những tình thế mâu thuẫn đầy kịch tính đậm chất hài hước Nhưng bên cạnh những câu chuyện bi hài đầy chất tự trào đó thì trong những sáng tác của mình, Vũ Trọng Phụng vẫn tin vào con người lắm

Nhà văn thể hiện niềm tin vào con người mà nhất là thế hệ trẻ về lòng yêu thương những số phận nhỏ bé có cuộc sống nghèo khổ đầy bất hạnh trong xã hội Điều ấy chứng

tỏ cái xã hội “chó đểu” đó vẫn còn có những con người mang nhân cách lớn, trái tim lớn đáng trân trọng

2.3 Cái nhìn hiện thực trong truyện ngắn Vũ Trọng Phụng

2.3.1 Truyện ngắn phản ánh những vấn đề nhức nhối của xã hội

Cuộc khai thác thuộc địa kéo theo những chính sách cai trị tàn bạo, dã man, thực dân Pháp đã đẩy nhân dân ta vào cảnh lầm than cực khổ Đứng trước sự xâm nhập ồ át của nền văn minh phương Tây, nhiều giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta có từ xa

xưa giờ bị phá vỡ Khi cái mới chưa kịp định hình theo chiều hướng tốt đẹp thì cái cũ đã không còn nguyên vẹn như ban đầu

Truyện ngắn Vũ Trọng Phụng chủ yếu khai thác những vấn đề tâm lý khác nhau trong cuộc sống thường ngày của con người như: sự tha hóa về mặt đạo đức, mổ xẻ tâm lý

vị kỷ và những hành vi đểu cáng của con người,… Từ đó nêu lên mặt trái của cái xã hội chạy theo nền văn minh Âu hóa “rởm” mà đánh mất những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp từ xa xưa

2.3.2 Con người dưới sự tác động của xã hội vì đồng tiền

Truyện ngắn Vũ Trọng Phụng cho ta thấy một bức tranh tổng quát về xã hội Việt Nam đương thời với biết bao câu chuyện nhố nhăng, kệch cỡm dưới sự chi phối bởi thế lực vạn năng của đồng tiền; ở đó con người đối xử với nhau chỉ còn lại sự lừa lọc, dối gian

Chương 3: Một số thủ pháp nghệ thuật trong truyện ngắn Vũ Trọng Phụng

3.1 Nghệ thuật xây dựng cốt truyện

Cốt truyện trong truyện ngắn Vũ Trọng Phụng chủ yếu được xây dựng thành hai kiểu đó là: Cốt truyện sự kiện và cốt truyện tâm lý Vũ Trọng Phụng đã góp phần đưa thể loại truyện ngắn Việt Nam sang một giai đoạn mới “Xét trong tiến trình văn học Việt Nam, các nhà văn hiện thực đã thành công hơn, đóng góp xứng đáng hơn so với Tự lực văn đoàn trong việc miêu tả tâm lí nhân vật Trong các nhà văn hiện thực ấy phải kể đến

Vũ Trọng Phụng” [13, tr.56]

3.2 Nghệ thuật xây dựng kết cấu

3.2.1 Kết cấu truyện lồng trong truyện

Kết cấu trong truyện ngắn Vũ Trọng Phụng thường là kết cấu truyện lồng trong truyện Tức là theo dòng hồi tưởng của mình, nhà văn đưa người đọc đến những câu chuyện mà nhà văn từng chứng kiến (mắt thấy tai nghe) Những câu chuyện, sự kiện, sự việc được nhà văn tái hiện lại như những “lát cắt” trong cuộc sống nhưng chứa đựng một

ý nghĩa sâu xa mang tính khái quát Từ đó, nhà văn thể hiện quan niệm nghệ thuật về con người, phê phán những hiện tượng ngược đời, bi hài và cả những chuyện trái luân thường đạo lý Vũ Trọng Phụng có khá nhiều truyện xây dựng theo kết cấu truyện lồng trong

truyện: Một cái chết, Cái ghen đàn ông, Một đồng bạc,…

3.2.2 Kết cấu nhiều tầng lớp

Thông thường kết cấu nhiều tầng lớp là kết cấu có chiều sâu, chính vì vậy mức độ thể hiện nội dung tư tưởng của nó trong truyện ngắn rất cao

Kết cấu này cho phép nhà văn tạo tính gay cấn, hấp dẫn cho câu chuyện Từ đó khẳng định lời tố cáo của nhà văn đối với xã hội đương thời với những bất công, tàn bạo của giai cấp trên đối với tầng lớp nhân dân lao động

3.2.3 Kết cấu đối lập

Trong truyện ngắn của Vũ Trọng Phụng kiểu kết cấu này khá đa dạng và xuất hiện

với tần suất khá cao: Từ Lý thuyết đến thực hành, Bà lão lòa, Lấy vợ xấu,…

- Kết cấu đối lập giữa bên ngoài và bên trong tâm lí của con người khi Âu hóa về ngoài hình lẫn nhân cách, lối sống, ngôn ngữ

- Kết cấu đối lập ngay trong chính cốt truyện

- Kết cấu đối lập ngay chính ngoại hình, tính cách của nhân vật

3.3 Giọng điệu trào phúng

3.3.1 Giọng giễu nhại

Các nhà văn sử dụng tiếng cười nhại để lật tẩy đối tượng, bắt đối tượng phơi bày chân tướng sự viêc ẩn giấu sau những bộ bặt nạ xấu xa Thủ pháp nhại được sử dụng ở mọi cấp độ nghệ thuật, trở thành giọng điệu trào phúng nổi bật trong sáng tác của Vũ Trọng Phụng

Vũ Trọng Phụng đã dùng ngòi bút của mình mạnh dạn phạnh phui những cái nhơ bẩn của xã hội đương thời bằng lối giễu nhại sắc sảo Khiến cho bao thế hệ độc giả hả hê với những trận cười đầy sảng khoái

3.3.2 Giọng hài hước châm biếm, đả kích

Mỗi truyện ngắn, nhà văn đều gửi gắm trong đó một tư tưởng, một ý nghĩa xã hội

cụ thể qua từng câu chữ, qua từng lời nói của nhân vật Giọng văn của Vũ Trọng Phụng trong truyện ngắn chiếm phần lớn là giọng châm biếm, đả kích; bằng lối xen những lời nhận xét, bình luận hài hước, những lối nói ngược, giễu nhại thâm thúy

Truyện ngắn của Vũ Trọng Phụng ngoài giá trị châm biếm, đả kích trước những hiện tượng xã hội lúc bấy giờ mà còn có tác dụng cảnh tỉnh, răn đe, giáo dục đối với con người - nhất là tầng lớp thanh thiếu niên trong xã hội Nguyễn Đăng Mạnh nhận định:

“Đọc Nam Cao người ta bắt buộc phải suy nghĩ băn khoăn không dứt ra được Đọc Vũ Trọng Phụng, người ta muốn hành động”

3.4 Ngôn ngữ trào phúng

3.4.1 Ngôn ngữ trần thuật, miêu tả chân dung

Chúng tôi nhận thấy điểm nổi bật trong văn chương của Vũ Trọng Phụng là “Biệt tài hý họa chân dung” Để dựng nên những bức hý họa độc đáo ấy, ông đã sử dụng vốn ngôn ngữ quốc ngữ đầu thế kỷ vừa hiện đại, vừa gần gũi với lời ăn tiếng nói hàng ngày của người dân Qua cách miêu tả này, Vũ Trọng Phụng đã “tiếp cận được quy tắc thể hiện viễn - cận cảnh trong hội họa” (tả từ xa đến gần, từ không gian rộng đến hẹp hay ngược lại) [13, tr.149] mang đến cho người đọc những khám phá mới về cuộc sống cũng như con người trong xã hội Việt Nam đương thời Điều đó lý giải vì sao khi nhắc đến văn chương Vũ Trọng Phụng người ta nghĩ ngay đến một văn phong sắc bén, bạo liệt nhưng không kém phần giản dị, gần gũi

3.4.2 Ngôn ngữ đối thoại

Lời thoại của nhân vật trong truyện ngắn Vũ Trọng Phụng được cá tính hóa cao độ,

thể hiện dấu ấn địa vị xã hội, nghề nghiệp và tính cách của từng nhân vật: Cuộc vui ít có,

Phép ông láng giềng, Người có quyền,…

- Đối thoại “cãi lộn”

- Đối thoại “chất vấn”, “chối cãi”

- Đối thoại mang tính tấn công - phản công

3.4.3 Ngôn ngữ độc thoại nội tâm

Ngôn ngữ độc thoại nội tâm được Vũ Trọng Phụng sử dụng nhiều ở truyện ngắn tâm lý, còn truyện ngắn trào phúng ông sử dụng ít hơn Qua độc thoại nội tâm, Vũ Trọng Phụng đã thể hiện những suy nghĩ của nhân vật Lời độc thọai trong truyện ngắn của ông

là những độc thoại hướng nội

5 Phần kết luận

Trong quá trình nghiên cứu đề tài Nghệ thuật truyện ngắn Vũ Trọng Phụng, chúng

tôi nhận thấy truyện ngắn của ông có những thành công về việc thể hiện tư tưởng của nhà văn về con người Đây là một vấn đề hết sức mới mẻ trong nền văn học Việt Nam hiện đại Ngoài ra Vũ Trọng Phụng đã thể hiện thành công một số thủ pháp nghệ thuật trong truyện ngắn như: cốt truyện sự kiện và cốt truyện tâm lý; kết cấu truyện thể hiện trên những phương diện như: truyện lồng trong truyện, nhiều tầng lớp, đối lập; bên cạnh đó nhà văn còn trình bày những vấn đề về giọng điệu và ngôn ngữ một cách sáng tạo và mang sắc thái biểu cảm cao

Có thể nói truyện ngắn Vũ Trọng Phụng đã vẽ nên bức tranh xã hội Việt Nam giai đoạn 1930- 1945 với những mảng tối đầy ám ảnh Những người nông dân lương thiện bị những thế lực đen tối dưới sự dẫn dắt của đồng tiền làm cho những giá trị đạo đức truyền

thống của dân tộc ta đảo lộn hoàn toàn Vấn đề truyện ngắn Vũ Trọng Phụng là một vấn

đề mới mẻ, cần khám phá; với những gì mà chúng tôi thể hiện trong khóa luận này chỉ là một lời ghi ơn nhỏ đối với nhà văn “tài hoa bạc mệnh” Vũ Trọng Phụng Hy vọng trong tương lai sẽ có nhiều công trình nghiên cứu về truyện ngắn của Vũ Trọng Phụng hơn nữa

để thỏa lòng mong mỏi của bao bạn đọc yêu mến văn chương Vũ Trọng Phụng