Nghệ thuật truyện ngắn nguyễn huy thiệp qua con gái thủy thần

Về lịch sử nghiên cứu về Nguyễn Huy Thiệp và các sáng tác của ông có thể kể đến một số công trình tiêu biểu như: Nguyễn Thị Tuyết Nhung trong bài viết “Nguyễn Huy Thiệp – Hợp lưu giữa ng

KHOA NGỮ VĂN

- -

LÊ THỊ ANH

Nghệ thuật truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp

qua Con gái thủy thần

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Sống trong thời đại xã hội mà con người luôn phải đối mặt với biết bao bộn bề lo toan của cuộc sống, để giữ được cho mình một cái tâm bình ổn, không ít người đã tìm đến những tác phẩm văn học như tìm đến một sự cứu rỗi tâm hồn Vì thế, truyện ngắn - những “lát cắt của cuộc sống” lại càng trở nên gần gũi, thân thuộc hơn với đời sống tinh thần con người

Nói đến truyện ngắn Việt Nam đương đại không thể không nhắc đến một nhà văn, một “hiện tượng văn học” mà tác phẩm của ông đã trở thành “mắt bão”, trở thành cái mà người ta gọi là “trường văn, trận bút” Đó là hiện tượng Nguyễn Huy Thiệp Tiếp nhận hiện thực một cách nhanh nhạy, táo bạo trong cách viết, vận dụng một cách tối đa ngôn ngữ và hình tượng như một phương tiện biểu đạt cao nhất ý tưởng và tình cảm của mình, Nguyễn Huy Thiệp đã mang đến cho văn đàn Việt Nam một luồng gió lạ, một sự khởi sắc thực sự

mà các nhà văn trước đó chưa làm được hoặc nếu có cũng chưa thể đạt đến thành công như ông Có thể nói, Nguyễn Huy Thiệp là một trong những nhà văn có nhiều đóng góp nhất trên hành trình cách tân mạnh mẽ của văn học dân tộc nửa sau những năm 80 của thế kỷ XX

Trên cơ sở tràn đầy tinh thần cách tân đó, Nguyễn Huy Thiệp đã cho chúng ta thấy rõ kỹ thuật viết rất riêng, rất “lạ” của ông Mỗi tác phẩm của

ông là một sự sáng tạo độc đáo cả về nội dung và nghệ thuật Con gái thủy

thần là một trong những tác phẩm như thế Sự thành công của Con gái thủy thần được khẳng định ở chỗ tác phẩm đã đi vào khai thác và thể hiện xuất sắc

một dạng đề tài quen thuộc bằng một phương thức sáng tác mới lạ: phản ánh đời sống con người trong xã hội hiện đại qua những câu chuyện huyền thoại, huyễn hoặc với những thủ pháp nghệ độc đáo như: nghệ thuật kể chuyện, nghệ thuật sáng tạo thế giới hình tượng và nghệ thuật sử dụng ngôn từ, giọng

điệu đặc sắc Có thể khẳng định rằng Con gái thủy thần là một trong những

tác phẩm tiêu biểu cho nghệ thuật truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp

Từ những lý do trên, chúng tôi lựa chọn nghiên cứu đề tài “Nghệ thuật

truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp qua Con gái thủy thần” với mong muốn có

thể đi vào khám phá truyện ngắn này một cách sâu sắc hơn ở phương diện nghệ thuật – phương diện nổi bật nhất của tác phẩm Đồng thời, qua đó góp phần khẳng định tài năng nghệ thuật của một trong những cây bút truyện ngắn độc đáo nhất của văn chương Việt Nam đương đại

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Nguyễn Huy Thiệp đã từng quan niệm rằng: “Khi viết một tác phẩm, tôi luôn cho rằng nó gây một cảm giác cho người đọc, cảm giác gì cũng được, khó chịu, giận dữ, buồn cười nhưng không cho người ta yên ổn Tôi dị ứng với thứ văn chương mà người ta đọc rồi úp sách lên mặt ngủ khò” Chính quan niệm độc đáo mà Nguyễn Huy Thiệp đã sáng tạo nên những truyện ngắn

có khả năng làm khuấy động cả một không khí văn chương nước nhà, gây xôn xao dư luận Ít nhà nghiên cứu nào có thể làm ngơ trước một hiện tượng văn học độc đáo như Nguyễn Huy Thiệp Các ý kiến xung quanh hiện tượng Nguyễn Huy Thiệp có thể chia làm hai khuynh hướng: khẳng định và phủ định Người khen, khen không ngớt còn người chê cũng chê không tiếc lời Tuy nhiên, qua thời gian, những cảm xúc nóng bỏng về những gì ông viết ở người đọc đã dần chuyển sang sự suy ngẫm Người ta không còn vội quy chụp ông bởi những “cách tân quá đáng” mà những đóng góp của Nguyễn Huy Thiệp đối với nền văn học hiện đại Việt Nam đã được đánh giá một cách

thận trọng và khách quan hơn Đó có lẽ cũng là một điều tất yếu bởi một tài năng nghệ thuật như Nguyễn Huy Thiệp hoàn toàn xứng đáng có một vị trí cao trên văn đàn hiện đại Về lịch sử nghiên cứu về Nguyễn Huy Thiệp và các sáng tác của ông có thể kể đến một số công trình tiêu biểu như:

Nguyễn Thị Tuyết Nhung trong bài viết “Nguyễn Huy Thiệp – Hợp lưu giữa nguồn mạch dân gian và tinh thần hiện đại” bên cạnh việc khẳng định vai trò của Nguyễn Huy Thiệp trong lịch sử văn học Việt Nam hiện đại: “Có thể nói không quá rằng, một mình Nguyễn Huy Thiệp không làm nên diện mạo của nền văn học Việt Nam sau 1975 đến nay, nhưng một mình Nguyễn Huy Thiệp có thể đào xới lên nhiều vấn đề thuộc về bản chất văn học, tạo nên sức bật khỏi ảnh hưởng văn học trước 1975, từ đó đưa văn học Việt Nam sau

1975 đi xa hơn, vững vàng hơn trên hành trình đổi mới văn học dân tộc, hòa nhập vào biển cả văn học hiện đại của thế giới”[9] Tác giả cũng đã có những đánh giá rất xác đáng về cả nội dung lẫn nghệ thuật về các tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp: “Truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp vẫn thấm thía cảm giác lo âu và bi quan dội lên từ những mảnh vỡ hiện thực phi lí Ngôn ngữ trần thuật và ngôn ngữ đối thoại đều bị “biến dạng”, đều có xu hướng khép kín, triệt tiêu mọi dấu hiệu của cảm xúc, cảm giác, từ đó tạo nên những ốc đảo

cô đơn trong thế giới nhân vật của Nguyễn Huy Thiệp”[9] Không những thế, trong bài viết này trên cơ sở nghiên cứu những ảnh hưởng của văn học dân gian và mối quan hệ giữa văn học dân gian với những sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp, tác giả đã đúc kết nghiên cứu của mình về những truyện ngắn huyền thoại, cổ tích của Nguyễn Huy Thiệp bằng những nhận xét rất tinh tế:

“Những trang văn của nhà văn độc đáo này lại bàng bạc và bảng lảng một màu sắc dân gian, dân tộc mà chìm dưới bề sâu của những thiên truyện ấy là hạt nhân triết học dân gian, là lớp trầm tích văn hóa tồn tại trong thẳm sâu kho

“ký ức tập thể” và “ký ức cộng đồng” dưới dạng những “siêu mẫu”” [9] Và

“Nguyễn Huy Thiệp đã dùng huyền thoại để hóa giải huyền thoại, dùng cổ tích để giải cổ tích, đã viết lại và cắt nghĩa lại cổ tích, huyền thoại, truyền thuyết xưa bằng con mắt và tâm thế của một nhà văn Việt Nam những năm cuối thế kỉ XX” [9] Nhìn chung, ở bài viết này, tuy chỉ tập trung nghiên cứu

về mối quan hệ giữa nguồn mạch dân gian và tinh thần hiện đại trong sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp, tuy nhiên trên cơ sở đó tác giả đã mở rộng đối tượng

và phạm vi để có thêm những nhận xét, đánh giá về Nguyễn Huy Thiệp và các sáng tác của ông ở phương diện nội dung lẫn hình thức nghệ thuật

Nguyễn Vi Khanh trong bài viết “Lịch sử trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp và dấu vết của hệ hình thi pháp hậu hiện đại”, trên cơ sở nghiên cứu, phân tích, đánh giá những nhận định của các nhà nghiên cứu đi trước, đi sâu vào nghiên cứu truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp ở mảng đề tài lịch sử, tác giả

đã thể hiện được chính kiến của mình về sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp

“Một điều dễ nhận thấy là những người tâm đắc với sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp tuy chưa phân tích, làm rõ các khía cạnh cách tân trong kỹ thuật kể chuyện một cách có hệ thống song rất đề cao những cái mới trong nghệ thuật

kể chuyện của tác giả (…) Những chi tiết đó không chỉ là dấu hiệu đổi mới trong kỹ thuật mà còn đổi mới trong cả tư duy…”[6] Điều này cho thấy tác giả của bài viết này không những rất đồng tình, ủng hộ đối với những nhận xét tích cực về sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp mà còn đánh giá rất cao tài năng nghệ thuật Nguyễn Huy Thiệp

Lã Nguyên trong “Những dấu hiệu của chủ nghĩa hậu hiện đại trong văn học Việt Nam qua sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp và Phạm Thị Hoài” đã nghiên cứu và đi đến khẳng định ở phương diện đề tài, chủ đề lẫn ngôn ngữ trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp đều có những dấu hiệu của chủ nghĩa hậu hiện đại Tác giả đã khẳng định “Nguyễn Huy Thiệp có biệt tài trong việc

sử dụng một số môtip chủ đề tương đối ổn định để kể câu chuyện về cái vô

nghĩa của đời sống Những môtip ấy vừa lạ vừa quen, vừa giống như được khai thác trực tiếp từ hiện thực đương đại, lại vừa gợi nhớ những gì đã được khuôn đúc trong các sáng tác dân gian, tồn tại trong ý thức cộng đồng, trong thành ngữ, tục ngữ” [8] Đặc biệt, nghiên cứu về mảng đề tài huyền thoại, cổ tích của Nguyễn Huy Thiệp tác giả đã khẳng định “Đọc Nguyễn Huy Thiệp ta thấy hóa ra “không khí huyền thoại” chính là không khí của một môi trường hoang sơ, trì đọng Môi trường trì đọng nuôi dưỡng những định kiến bằng những lời đồn đại “Lời đồn” vừa là nguồn cội sản sinh huyền thoại, vừa là ký

ức cộng đồng lưu giữ huyền thoại của đời sống hoang sơ” [7] Và tác giả cũng

đã không quên dẫn tập truyện ngắn Con gái thủy thần để làm dẫn chứng cho nhận định của mình “Chương trong Con gái thủy thần sống quá nửa đời

người vẫn mải miết đi tìm Mẹ Cả, nhưng Mẹ Cả chỉ là câu chuyện bịa đặt nhảm nhí, những lời đồn thổi đã thêu dệt cái nhảm nhí ấy thành câu chuyện về một nhân vật huyền thoại” [8]

Nghiên cứu về phương diện nghệ thuật, tác giả Phạm Phú Phong với bài viết “Giọng điệu văn chương Nguyễn Huy Thiệp” đã đi sâu vào phân tích yếu

tố giọng điệu trong các truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp: “Giọng điệu Nguyễn Huy Thiệp được thực hiện như một phép ứng xử đơn giản là dùng kể kết hợp với tả, đó là thi pháp truyền thống của văn xuôi phương Đông Song, theo tác giả, chính nhờ sự trần thuật giản đơn, có khi lại là của ngôn ngữ nhân vật, nhằm thúc đẩy cho tình tiết phát triển, tạo cho giọng điệu văn chương của ông linh hoạt khôn lường” [10]

Đi sâu vào truyện ngắn Con gái thủy thần tác giả của bài viết “Yếu tố huyền thoại trong truyện ngắn Con gái thủy thần của Nguyễn Huy Thiệp” trên

cơ sở khai thác tác phẩm từ phương diện yếu tố huyền thoại, tác giả cũng đã đánh giá cao vai trò của yếu tố huyền thoại đối với việc thể hiện giá trị tư tưởng, chủ đề của tác phẩm: “Tất cả đều toát lên ý nghĩa hiện đại và nhân bản

Yếu tố huyền thoại trong truyện ngắn đã cho thấy sự đổi mới của văn học trên nhiều bình diện Trước hết, đó là sự mở rộng đề tài phản ánh của văn học Nó

là một hình thức đắc dụng giúp nhà văn đi sâu khám phá thế giới tinh thần hết sức trừu tượng khó nắm bắt của con người, để từ đó hiểu rõ hơn phần thế giới bên trong con người rất huyền diệu ấy Bên cạnh đó, nó hướng người đọc đến thế giới tâm linh Thế giới tâm linh trong cuộc sống hiện đại ngày nay được thừa nhận như một phần không thể thiếu trong cuộc sống của con người” [2] Không dừng lại ở đó, trong bài viết này tác giả còn phát hiện và đọc được những thông điệp mà nhà văn muốn gửi gắm trong truyện ngắn này: “Con người phải biết thích nghi và cải biến chính hoàn cảnh sống của mình, đừng qua mơ mộng vào những điều huyễn hoặc mà hãy biết sống tỉnh táo hơn, lý trí hơn, đừng vì ảo vọng mà đánh mất một thời tuổi trẻ”[2]

Ngoài ra, chắc chắn vẫn còn nhiều công trình nghiên cứu khác về

Nguyễn Huy Thiệp và truyện ngắn Con gái thủy thần mà do những giới hạn

về thời gian chúng tôi chưa có cơ hội để tìm hiểu Tuy nhiên riêng về đề tài

Nghệ thuật truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp qua Con gái thủy thần thì đa số

các công trình trên chỉ mới đề cập đến một cách khái quát, chưa có một công trình nghiên cứu chi tiết cụ thể, chi tiết về đề tài này Các công trình nghiên cứu trên sẽ là nguồn tư liệu quý giá phục vụ cho chúng tôi trong quá trình tìm hiểu và nghiên cứu đề tài

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài này là Nghệ thuật truyện ngắn Nguyễn

Huy Thiệp qua tập truyện ngắn Con gái thủy thần Ở đây chúng tôi sử dụng văn bản truyện ngắn Con gái thủy thần được trích trong Truyện ngắn Nguyễn

Huy Thiệp, Nxb văn học (2003)

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Trọng tâm của đề tài là những biểu hiện về phương diện nghệ thuật

trong truyện ngắn Con gái thủy thần của Nguyễn Huy Thiệp

Trong quá trình nghiên cứu chúng tôi có liên hệ với một số truyện ngắn khác của Nguyễn Huy Thiệp để có cơ sở so sánh, đối chiếu

4 Phương pháp nghiên cứu

Để hoàn thành công trình này, xuyên suốt quá trình nghiên cứu chúng tôi

đã sử dụng phương pháp nghiên cứu chính là: Phương pháp cấu trúc - hệ thống : Bởi vì đối tượng mà chúng tôi nghiên cứu – “Nghệ thuật truyện ngắn

Nguyễn Huy Thiệp qua tập truyện ngắn Con gái thủy thần” là một chỉnh thể

trong đó có rất nhiều yếu tố có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Phương pháp này sẽ giúp chúng tôi có thể hệ thống được các yếu tố trong chỉnh thể đó, đồng thời cũng có thể sắp xếp và tổ chức các yếu tố để đối tượng có được tính thống nhất

Ngoài ra, trong quá trình nghiên cứu và trình bày chúng tôi còn sử dụng kết hợp với một số thao tác như phân tích - tổng hợp, diễn dịch - quy nạp…

để phục vụ cho quá trình đi đến hệ thống lại các yếu tố để tạo thành một chỉnh thể của đối tượng được nghiên cứu

5 Bố cục đề tài

Công trình khóa luận này của chúng tôi ngoài phần mở đầu, phần kết luận, mục lục và tài liệu tham khảo, phần nội dung chúng tôi chia làm 3 chương:

Chương I: Truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp – Một hiện tượng độc đáo

của văn học Việt Nam đương đại

Chương II: Đặc sắc về thế giới hình tượng trong Con gái thủy thần

Chương III: Đặc sắc về ngôn ngữ và giọng điệu nghệ thuật trong Con gái

thủy thần

CHƯƠNG I NGUYỄN HUY THIỆP – MỘT HIỆN TƯỢNG ĐỘC ĐÁO CỦA VĂN

HỌC VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI 1.1 Vài nét về nhà văn Nguyễn Huy Thiệp

1.1.1 Vài nét về cuộc đời

Nguyễn Huy Thiệp sinh ngày 29 tháng 4 năm 1950 Quê ở Thanh Trì –

Hà Nội Thế nhưng phần lớn quãng đời tuổi thơ của nhà văn lại sống ở nông thôn Thủơ nhỏ ông cùng gia đình lưu lạc khắp nông thôn đồng bằng Bắc Bộ

từ Thái Nguyên qua Phú Thọ, Vĩnh Yên Năm 1960, gia đình Nguyễn Huy Thiệp chuyển về định cư tại xóm Cò, làng Khương Hạ - Hà Nội

Cuộc đời của nhà văn Nguyễn Huy Thiệp đã trải nghiệm qua rất nhiều nghề khác nhau Năm 1970, ông tốt nghiệp khoa Sử Trường Đại học Sư phạm

Hà Nội rồi lên Tây Bắc dạy học suốt 10 năm Cũng trong thời gian này, Nguyễn Huy Thiệp đã bắt đầu với sự nghiệp văn chương Với vốn sống khá phong phú sau những ngày tháng lăn lộn với đời, Nguyễn Huy Thiệp đã có được những tác phẩm táo bạo không thể hòa lẫn với bất kì ai Đến năm 1980 ông chuyển về làm việc tại Bộ Giáo dục và Đào tạo Rồi sau đó ông ra làm cho Công ty kĩ thuật trắc đại bản đồ cho đến khi về hưu Riêng với nghề văn thì cho đến nay ngòi bút văn chương Nguyễn Huy Thiệp vẫn chưa bao giờ ngừng nghỉ, ông vẫn sáng tác và lần lượt gửi đến bạn đọc những tác phẩm độc đáo, đậm chất nhân văn Với nhà văn Nguyễn Huy Thiệp, hoàn toàn không phải do hoàn cảnh kinh tế khiến ông phải lăn lộn và trải nghiệm qua nhiều nghề như thế, có thể nói ông đã tự nguyện dấn thân, tự nguyện đối mặt với những vất vả và bôn ba đó là để tự trang bị cho mình vốn sống, vốn hiểu biết

để phục vụ cho nghề văn – nghề mà nhà văn cho là “duyên nghiệp” của mình

Như chính ông đã từng nói: “Tôi trải nghiệm cuộc sống, đi liền với các nghề nghiệp: dạy học, làm viên chức, vẽ tranh, bán quán ăn đặc sản, làm gốm… nhưng chỉ nghề viết văn là còn lại Tôi làm mỗi nghề không quá ba năm; giống như mở ra, đóng lại những cuộc chơi Có thể đứng ngoài quan sát nhưng tôi thực sự muốn là người trong cuộc Muốn mình phải trải qua những vật lộn sinh tồn của mỗi nghề Tôi làm tất cả để có vốn sống thực đầy ắp cho nghề viết” Chính vì được sống và làm việc giữa cuộc đời, Nguyễn Huy Thiệp

đã tự trang bị cho mình những kinh nghiệm sống dồi dào và phong phú, ông

đã tổng kết chúng qua những trang văn đậm chất nhân văn Mọi tác phẩm ông viết ra đều bắt nguồn từ cuộc sống và những cảm nhận rất táo bạo nhưng cũng rất sâu sắc của chính bản thân ông về hiện thực cuộc sống

Nguyễn Huy Thiệp là một nhà văn đã hoạt động nghệ thuật bằng chính cái tâm của một người nghệ sĩ Hoạt động nghệ thuật đối với ông đó là một quá trình không ngừng nghỉ, ông đã được nhận huy chương “Chevalier des arts et des lettres” của Pháp ngày 09 tháng 7 năm 2007 và nhận giải thưởng văn chương “Nonino” tại Ý năm 2008

1.1.2 Sự nghiệp văn học

Nguyễn Huy Thiệp là một bông hoa nở muộn trên văn đàn Vài truyện ngắn của ông xuất hiện lần đầu tiên trên báo Văn Nghệ của Hội Nhà Văn Việt Nam năm 1986 Nhưng chỉ vài năm sau đó, cả làng văn học trong nước lẫn ngoài nước xôn xao những cuộc tranh luận về tác phẩm của ông, có những ý kiến trái chiều, có người lên án tác phẩm của ông gay gắt, nhưng cũng có người lại hết lời ca ngợi tác phẩm của ông và cho rằng ông có trách nhiệm cao với cuộc sống hiện nay Dù được khen hay chê thì bằng khả năng sáng tạo nghệ thuật của mình, nhà văn Nguyễn Huy Thiệp đã khẳng định được vị trí của mình trong nền văn học dân tộc

Sở trường của Nguyễn Huy Thiệp là viết truyện ngắn Truyện ngắn của

ông có thể chia làm bốn đề tài chính: Về lịch sử văn học: Kiếm sắc; Vàng lửa;

Phẩm tiết; Nguyễn Thị Lộ; Mưa Nhã Nam; Chút thoáng Xuân Hương ; Về đề

tài mang hơi hướng huyền thoại hoặc cổ tích: Những ngọn gió Hua Tát; Con

gái thủy thần; Giọt máu; Muối của rừng; Chảy đi sông ơi; Trương Chi; Về xã

hội đương đại: Không có vua; Tướng về hưu; Cún; Sang sông; Tội ác và

trừng phạt; Về đồng quê và những người dân lao động: Thương nhớ đồng quê; Những bài học nông thôn; Những người thợ xẻ Ngoài ra, ông còn viết

tiểu thuyết, kịch, thơ, đặc biệt thơ xuất hiện rất nhiều trong truyện ngắn của ông, ông viết tiểu luận phê bình đăng trên nhiều báo, tạp chí trong nước

Cuối những năm 1980, khi truyện ngắn Tướng về hưu của Nguyễn Huy

Thiệp được xuất bản, tác phẩm này đã gây tiếng vang lớn, kéo theo nhiều cuộc tọa đàm, tranh cãi và đến nay vẫn được coi là một trong những sáng tác lớn, mở đầu cho văn học Việt Nam thời kì đổi mới

Năm 1988, ba truyện ngắn Kiếm sắc; Vàng lửa; Phẩm tiết của Nguyễn

Huy Thiệp đăng trên báo Văn Nghệ Đây là những tác phẩm viết về đề tài lịch

sử nhưng được khai thác dưới cái nhìn, cách tiếp cận hoàn toàn khác trước Khi các tác phẩm này ra mắt bạn đọc đã khiến nhiều người ngỡ ngàng trước cách viết của Nguyễn Huy Thiệp, thậm chí có nhiều người chỉ trích ông rằng viết như thế là “bắn súng lục vào lịch sử” (Nguyễn Thúy Ái) Tuy nhiên, với những bạn đọc tiến bộ thì cách viết đó lại khiến họ phải khâm phục, đồng tình

và cỗ vũ

Với hơn 50 truyện ngắn, 10 vở kịch, 4 tiểu thuyết, nhiều bút kí và phê bình văn học… Nguyễn Huy Thiệp đã là một “hiện tượng” đặc biệt, một nhà văn tên tuổi trong nền văn học Việt Nam đương đại, các sáng tác của ông sẽ

là khởi nguồn bất tận cho văn học dân tộc mãi về sau Cho đến nay sự nghiệp

sáng tạo văn chương của Nguyễn Huy Thiệp vẫn chưa ngừng nghỉ, ông vẫn

đem hết tâm huyết, tài năng và tâm lòng của mình để tiếp tục sáng tạo bởi vậy, người đọc có quyền hi vọng và chờ đợi từ cây bút này những tác phẩm đặc biệt giá trị, đậm chất nhân văn

1.2 Truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp – những giá trị đồng hành cùng công cuộc đổi mới văn xuôi Việt Nam

Sau 1975, hiện thực đất nước ta bước sang một thời kì mới – thời kì đất nước hòa bình, thống nhất Cùng với sự thay đổi trên tất cả các lĩnh vực diễn

ra trên đất nước ta thì văn học cũng kịp thời có những bước chuyển biến để phù hợp với hiện thực, với xu thế chung của thời đại và với nhu cầu của bạn đọc

Sự đổi mới của văn chương sau 1975 được diễn ra trên tất cả các mặt nhưng phải kể đến đầu tiên đó là sự đổi mới về quan niệm nghệ thuật về con người Có thể khẳng định rằng sự thay đổi quan niệm nghệ thuật về con người

đã tác động, ảnh hưởng và tạo ra sự biến đổi toàn diện của cả nền văn xuôi sau 1975

Có thể nhận thấy sự thay đổi trong quan niệm nghệ thuật về con người trong văn xuôi sau 1975 qua các sáng tác của Nguyễn Minh Châu, Chu Lai,

Lê Lựu, Nguyễn Huy Thiệp, Phạm Thị Hoài… Những mặt khác nhau, những tâm trạng, cảm xúc khác nhau của con người đều được các nhà văn chú ý khai thác Đó có thể là con người luôn sống trong nỗi ân hận, dằn vặt lương tâm vì một lỗi lầm nào đó từ quá khứ trong truyện ngắn của Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Quang Lập Con người cô đơn đầy cay đắng trong các sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp, Chu Lai Con người luôn sống trong ảo mộng trong sáng tác của Phạm Thị Hoài, Võ Thị Hảo Còn có cả những con người hầu như chỉ biết làm những việc xấu nhưng cũng có khi họ khiến người đời cảm thương

và quý trọng trong các truyện ngắn của Ma Văn Kháng, Nguyễn Huy Thiệp…

Nhìn chung, có thể thấy rằng văn xuôi sau 1975 đã mở rộng cái nhìn đối với quan niệm nghệ thuật về con người, con người được nhìn nhận dưới cái nhìn đa diện, nhiều chiều với đầy đủ những tính chất phức hợp của nó Sự thay đổi trong quan niệm nghệ thuật về con người đã tạo ra sự thay đổi, đổi mới ở những khía cạnh khác như tư duy nghệ thuật, thể tài, bút pháp, giọng điệu…

Sự đổi mới trong văn xuôi sau 1975 còn được ghi nhận ở sự đổi mới ở phương diện thể tài Nếu như trong văn xuôi giai đoạn 1945-1975 thể tài lịch

sử - dân tộc chiếm vị trí chủ đạo, quyết định toàn bộ diện mạo thể tài, hệ thống thể loại của văn xuôi thì trong văn học thời kì sau 1975, thể tài đời tư

và thể tài thế sự phát triển mạnh mẽ và dần dần trở thành thể tài chính yếu của văn xuôi thời kì này Rất nhiều những tác phẩm văn xuôi thể hiện một sự nếm trải, suy tư, chiêm nghiệm, đi vào mổ xẻ, phanh phui sự vật hiện tượng để đi đến cùng cái bản chất của nó

Có thể thấy rằng khi đi vào khai thác thể tài đời tư – thế sự văn học đã thực sự đi sâu vào mọi ngõ ngách trong đời sống của con người do đó cũng có thể nói văn học đã thực sự quan tâm và hướng đến con người

Cùng với việc đổi mới quan niệm nghệ thuật về con người, đổi mới về tư duy nghệ thuật, về thể tài thì văn xuôi sau 1975 cần thiết và tất yếu phải có sự đổi mới về kết cấu, giọng điệu, ngôn ngữ… Kết cấu trong văn xuôi sau 1975 thường là các kiểu kết cấu đơn tuyến đa thanh, cốt truyện thường được phân mảnh, mỗi mảnh phản ảnh một mặt của đời sống hiện thực và các mảnh đó được kết cấu với nhau bằng nghệ thuật lắp ghép Chính vì kiểu kết cấu phân mảnh này mà tác phẩm trở thành một phức thể lỏng lẻo, rời rạc, lộn xộn, khó tóm tắt Ngôn ngữ văn xuôi lại có xu hướng đời thường hóa, ngôn ngữ đươc

sử dụng hết sức tự do, mang đầy dấu ấn cá nhân Giọng điệu đơn thanh, đa thanh đều được nhà văn sử dụng Chính nhờ những đổi mới trong kết cấu,

ngôn ngữ, giọng điệu mà các tác phẩm văn xuôi sau 1975 bên cạnh việc có thể thể hiện nhiều khía cạnh khác nhau từ hiện thực cuộc sống thì tác phẩm còn có khả năng tạo cho người đọc có những cảm nhận riêng, quá trình đồng sáng tạo của người đọc nhờ đó cũng được nhân lên Đây cũng được xem là một thành công lớn trong qua trình đổi mới nền văn xuôi

Trên hành trình cách tân mạnh mẽ đó của văn học dân tộc, có một nhà văn mà mỗi sáng tác của ông ra đời lại đánh dấu một bước “đột phá”, làm thay đổi một cách sâu sắc đến cả nhận thức và tư duy của bạn đọc Đó là nhà văn Nguyễn Huy Thiệp

Mặc dù xuất hiện muộn mằn trên văn đàn Việt Nam nhưng sự xuất hiện

của Nguyễn Huy Thiệp trong văn học đương đại đã mang đến một làn gió

mới, một sự khởi sắc trong văn chương nước nhà Theo dõi suốt thế kỷ XX,

có thể thấy nhà văn Nguyễn Huy Thiệp đã trở thành một hiện tượng của sáng tạo văn học và đồng thời cũng là hiện tượng của những cuộc trao đổi, tranh luận quyết liệt giữa những người đọc, người phê bình và trong chính giới sáng tác Bằng những nét độc đáo trong các sáng tác của mình, Nguyễn Huy Thiệp

đã đưa người đọc đi hết từ bất ngờ này đến bất ngờ khác, đem đến cho họ sự say mê và thích thú đọc, cảm nhận và đồng thời giúp họ tự đưa ra những kiến giải riêng

Sự độc đáo trong các sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp là tổng hòa của nhiều yếu tố quen mà lạ Quen là bởi trong truyện ngắn của ông có sự tiếp nối, bảo lưu nguồn mạch văn học dân gian, sự tiếp thu những luồng văn hóa, văn học, lịch sử của dân tộc, còn lạ là bởi bên cạnh những yếu tố quen thuộc

đó Nguyễn Huy Thiệp còn đón nhận những luồng gió mới từ văn học thế giới

và viết theo những cảm nhận và lối viết riêng của mình Trong một số truyện

ngắn “giả cổ tích”, “giả huyền thoại” như Những ngọn gió Hua Tát, Muối của

rừng, Trương Chi… mặc dù hệ thống nhân vật, chi tiết, sự kiện có thể mang

dáng dấp cổ tích, truyền kì nhưng tất cả lại được đặt trong mối quan hệ hiện tại, được soi chiếu dưới ánh sáng tinh thần hiện đại nên vẫn chứa nhiều nét mới mẻ Sự kết hợp giữa yếu tố dân gian và tinh thần hiện đại đã mang đến cho tác phẩm sức hấp dẫn và cuốn hút người đọc

Bên cạnh đó, đứng trước một hiện thực, một vấn đề của đời sống Nguyễn Huy Thiệp luôn có một cách nhìn, cách tiếp cận và lí giải riêng Hiện thực đó được nhà văn giới thiệu đến bạn đọc từ nhiều điểm nhìn, nhiều cách tiếp cận khác nhau Bởi thế hiện thực cuộc sống trong truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp không chỉ có cái đẹp, cái cao cả như một thời văn học ta ngợi ca mà cuộc sống còn là một cõi tục hoang sơ, trì đọng, một thế giới hỗn tạp xô bồ Ở

đó có những con người bạc ác, đểu cáng, con người vụ lợi, dối trá Đọc những

truyện ngắn như Tướng về hưu, Không có vua, Những người thợ xẻ, Huyền

thoại phố phường… người đọc có thể thấy đằng sau cốt truyện ngắn gọn, giản

dị của mỗi tác phẩm là cả một sân khấu cuộc đời Ở đó người đọc buộc phải đối mặt với thực trạng xã hội phi lí, đầy bất cập thời hậu chiến, với cơ chế thị trường thực dụng làm tha hóa tính người, với trạng thái cô độc, lạc loài của cá nhân trong một cộng đồng đã bị tha hóa, đánh mất đi những nét đẹp truyền thống

Chính bởi cách tiếp cận và khai thác hiện thực độc đáo đó mà thế giới nhân vật trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp cũng rất đa dạng, tiêu biểu cho nhiều loại người, nhiều nét tính cách, nhiều số phận khác nhau Đó là những nhân vật được nhà văn khai thác theo chiều sâu tâm hồn, những đấu tranh phức tạp của thế giới nội tâm Người đọc có thể bắt gặp kiểu nhân vật đê tiện, thực dụng, bị thoái hóa về nhân cách, bị vấy bẩn về tâm hồn, sống độc ác và tàn nhẫn Họ lấy đồng tiền, lấy quan hệ vật chất làm thước đo cho mọi giá trị

Họ tham lam, ích kỉ, thực dụng một cách tỉnh táo và vụ lợi một cách bỉ ổi

Đọc Không có vua cả gia đình lão Kiền là một xã hội thu nhỏ, ở đó có sự góp

mặt của đầy đủ những hạng người đê tiện nhất Một người bố vô trách nhiệm

có thể hoàn toàn thản nhiên trước mâu thuẫn của các con “Chúng mày giết

nhau đi, ông càng mừng”, cũng là ông bố chồng trơ trẽn bắc ghế lén xem con

dâu tắm Đoài – em chồng chòng ghẹo, đòi ngủ với chị dâu, ghen cả với bố

Người đọc cứ rờn rợn trước cái lối biểu quyết bố chết của Đoài: “Ai đồng ý

bố chết giơ tay, tôi biểu quyết nhé” Sự sa đọa về phẩm chất đã đẩy con người

đến chỗ đốn mạt Đọc Tướng về hưu người đọc không thể không cay đắng,

xót xa và kinh tởm trước sự trục lợi tỉnh táo đến mức đáng sợ ở nhân vật Thủy

“Hằng ngày các rau thai nhi bỏ đi, Thủy cho vào phích đá đem về Ông Cơ

nấu lên cho chó, cho lợn… Cha tôi dắt tôi xuống bếp, chỉ vào nồi cám, trong

đó có các mẩu thai nhi bé xíu Tôi lặng đi Cha tôi khóc…Vợ tôi đi vào nói với ông Cơ: Sao không cho vào máy xát? Sao để ông biết?”[14, tr.23] Chính

tâm lý vụ lợi, thực dụng đã khiến con người đánh mất lương tri Không có

vua, Tướng về hưu như một tiếng chuông cảnh tỉnh cho sự xuống cấp trầm

trọng của đạo đức con người

Một kiểu nhân vật nữa được Nguyễn Huy Thiệp khai thác là kiểu người

cô đơn, lạc lõng trong xã hội Có thể đó là những con người cô đơn, lạc lõng

vì không thể thích ứng được với sự biến đổi quá nhanh của xã hội khi mà nền kinh tế thị trường, nền văn minh công nghiệp mở ra, lối sống thực dụng như một cơn gió lốc tràn vào từng ngóc ngách của cuộc sống thì con người càng

trở nên cô đơn, lạc loài Ông Thuần - vị tướng trong Tướng về hưu sau khi giã

từ con đường binh nghiệp để trở về cuộc sống đời thường, ông phải đối mặt với bao nhiêu bộn bề, ngang trái ngay trong chính gia đình mình Ông không hòa hợp được với cái lạnh lùng của lối sống thực dụng Cuộc sống không còn chỗ cho ông, ông trở thành người thừa, xa lạ, lạc lõng ngay cả khi sống trong gia đình mình Trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp còn có kiểu cô đơn của những con người mải mê đi tìm điều thiện, đi tìm cái cao đẹp của cuộc đời Vì

cái đẹp, cái thiện mong manh xa vời quá trong cuộc sống đó nên con người lại

chìm vào bi kịch cô đơn, vô vọng Nhân vật chính trong Chảy đi sông ơi

ngây thơ đi tìm huyền thoại về con trâu đen nhưng chỉ chứng kiến được sự

lạnh lùng và tàn nhẫn của người đời và thất vọng, đau khổ khi nhận ra “Con

người vô tâm nhiều như bụi bặm trên đường”[14, tr.14]

Đến với truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp người đọc còn có thể tìm được cho mình một cách cảm nhận mới về lịch sử dân tộc qua một số nhân vật lịch

sử trong tác phẩm của ông Những nhân vật lịch sử như Quang Trung, Nguyễn Ánh, Nguyễn Trãi… hiện lên dưới ngòi bút của nhà văn hoàn toàn mới mẻ, không theo những chuẩn mực, những quy ước thẩm mĩ truyền thống

Họ xuất hiện thuần nhất với tư cách là một con người, được nhìn từ nhiều phía, được đánh giá theo quan điểm riêng của người viết chứ không phải theo quan điểm phổ biến, được biến thành đối tượng nghiền ngẫm, thậm chí thành hình tượng nghệ thuật và phương tiện thể hiện chứ không phải chỉ như những

gì thiêng liêng, bất khả xâm phạm Đây là một nét độc đáo thể hiện sự táo bạo

và dũng cảm trong cách xây dựng nhân vật lịch sử mà trước Nguyễn Huy Thiệp chưa có ai dám làm

Chính những nét độc đáo này đã làm cho các tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp gần gũi hơn với cuộc sống của con người, người đọc như tìm thấy được một phần nào của mình trong các nhân vật của Nguyễn Huy Thiệp Và cũng chính vậy mà càng về sau các tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp lại được độc giả đón nhận đông đảo

Giọng điệu văn chương trong truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp cũng

có rất nhiều nét độc đáo Có thể nói rằng Nguyễn Huy Thiệp đã đem đến cho văn học đương đại một cách viết mới mẻ, một lối văn đa giọng điệu: Có khi

giọng văn như lời ăn tiếng nói ngoài cuộc sống (Những người thợ xẻ, Không

có vua…), có khi giọng văn nhẹ nhàng sâu lắng như một bài thơ (Thương nhớ

đồng quê, Chảy đi sông ơi, Những bài học ở nông thôn …), có khi lại là giọng

văn dằn vặt, sắc sảo, chiêm nghiệm (Tướng về hưu, Sang sông…) để từ đó

giúp người đọc nghiệm ra những triết lí được bắt nguồn từ cuộc sống, bắt nguồn từ hiện thực Cũng chính từ cách viết như vậy mà các sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp có sức gợi, có được sự hấp dẫn và lôi cuốn người đọc Đọc truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp người đọc con được khám phá một

hệ thống ngôn ngữ sắc cạnh, giàu sắc gợi mà nhà văn đã vận dụng hết tiềm năng của tiếng Việt dân tộc để thể hiện trong tác phẩm của mình Ngôn ngữ trần thuật và ngôn ngữ đối thoại đều bị “biến dạng”, có xu hướng khép kín, triệt tiêu mọi dấu hiệu của cảm xúc, cảm giác Từ ngữ được nhà văn chọn lọc một cách kĩ lưỡng, đó không phải là thứ từ ngữ mà nhà văn gọt giũa để làm sang cho tác phẩm của mình, mà đó là những từ ngữ được nhà văn chọn lọc từ đời sống thường ngày, chính vì vậy mà các tác phẩm ông vừa gần gũi về ngôn

từ, lại vừa thể hiện sự sắc sảo của nhà văn trong cách dùng từ

Những độc đáo trong cả nội dung lẫn nghệ thuật đã mang đến cho truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp sức sống và những giá trị đặc biệt, giúp ông khẳng định được vị trí của mình trong văn học đương đại Việt Nam, cũng như trên văn đàn văn chương thế giới Có thể xem Nguyễn Huy Thiệp là một điểm

sáng trong văn học đương đại, người đã góp phần làm nên một diện mạo mới

cho văn học đương đại và cũng là người đại diện cho thế hệ nhà văn đương

đại Việt Nam thực hiện sứ mệnh kết nối văn học Việt Nam đến gần hơn với

văn học thế giới

CHƯƠNG II NÉT ĐẶC SẮC VỀ THẾ GIỚI HÌNH TƯỢNG TRONG

CON GÁI THỦY THẦN 2.1 Hình tượng nhân vật trong Con gái thủy thần

2.1.1 Hình tượng nhân vật huyền thoại trong cách tiếp cận hiện đại

Hình tượng Mẹ Cả - người con gái thủy thần trong tác phẩm chính là một sản phẩm nghệ thuật được nhà văn sáng tạo dựa trên cơ sở tiếp nhận những yếu tố từ văn học dân gian và đặt những yếu tố đó trong bối cảnh hiện đại, nhìn nhận và đánh giá chúng bằng con mắt và tâm thế của một nhà văn Việt Nam những năm cuối thế kỉ XX

Chính vì được tiếp nhận từ những yếu tố trong văn học dân gian nên hình tượng nhân vật Mẹ Cả cũng hiện lên trong dáng dấp của một nhân vật huyền thoại Ngay từ khi xuất hiện trong tác phẩm, qua lời kể của người dân bãi Nổi

mà nhân vật Chương được nghe, nhân vật Mẹ Cả đã khiến cho người đọc có cảm giác mình đang gặp lại trong văn học hiện đại một nhân vật cổ tích, sống trong một thế giới cổ tích có nhân vật Mẫu Thoải – người mẹ của các nguồn nước Mẫu Thoải coi sóc biển, vào mùa mưa thì mẹ ngăn nước lũ chống lụt, lúc trời khô hạn thì mẹ làm mưa, mỗi khi người dân cầu viện đến sự phù hộ của mẹ thì mẹ đều xuất hiện Tương truyền, mẹ nước còn giúp cho đội quân

của Lê Thánh Tông đánh giặc Mẹ Cả trong Con gái thủy thần qua lời đồn

cũng đã từng hóa phép thành con rái cá ra sức đào bới cứu hai cha con ông Hội bên Đoài Hạ đang bị vùi lấp trong cát Lần khác, Mẹ Cả ngồi trên mặt trống đánh thùng thùng làm sấm tan, mưa tạnh, rồi ôm trống lặn xuống đáy sông Thế là Mẹ Cả cứu được những người ở phòng Văn hóa huyện Những hành động và nghĩa cử đó của Mẹ Cả đã thực sự tạo được một ấn tượng đẹp

về một nhân vật huyền thoại Nhờ vậy mà mặc dù qua lời miêu tả của Nguyễn Huy Thiệp Mẹ Cả không đẹp như hầu hết những nhân vật huyền thoại trong

truyện dân gian “Thoạt nhìn, nàng thậm chí đen đúa và lãnh cảm Nàng không đẹp” [14, tr.106] nhưng trong trí tưởng tượng của người đọc thì Mẹ Cả luôn

“đẹp một cách kinh dị” (Hoàng Ngọc Hiến) và đặc biệt mặc dù chỉ xuất hiện

mơ hồ qua những lời đồn nhưng Mẹ Cả vẫn luôn tồn tại trong niềm tin và trí tưởng tượng của những người dân nghèo như một đấng cứu thế Câu chuyện

huyễn hoặc về Mẹ Cả trong Con gái thủy thần cũng có thể được xem là

phương tiện để nhà văn tiếp cận và khai thác hiện thực, khám phá chiều sâu tâm hồn con người, đồng thời gửi gắm những tư tưởng nhân văn sâu sắc của nhà văn Mẹ Cả - người con gái thủy thần được xem như là hiện thân của tinh thần vị tha và đức hi sinh, của cái đẹp, cái thiện mà con người luôn khát khao vươn tới

Nhưng nếu chỉ dừng lại ở việc xây dựng nên một hình tượng nhân vật huyền thoại như trong nguyên mẫu các sáng tác dân gian thì có lẽ truyện ngắn

Con gái thủy thần của Nguyễn Huy Thiệp sẽ không nhận được sự chào đón

đặc biệt như thế từ đọc giả Có thể nói cái mới, cái sáng tạo của Nguyễn Huy Thiệp để tạo nên sức hút của tác phẩm, khiến những bạn đọc hiện đại say mê chính là ở chỗ nhà văn đã đặt nhân vật huyền thoại của mình trong bối cảnh hoang sơ, tù đọng, ngột ngạt của xã hội hiện đại Quay trở lại với những sáng tác dân gian, những câu chuyện huyền thoại để thấy rằng những huyền thoại

đó là cách để con người xa xưa lí giải hiện thực và thể hiện những ước mơ, khát vọng của họ Còn trong văn học hiện đại những câu chuyện cổ tích, thần thoại được đưa vào trong tác phẩm lại trở thành một hình thức đắc dụng giúp nhà văn đi sâu khám phá thế giới tinh thần hết sức trừu tượng, khó nắm bắt của con người, từ đó hiểu rõ hơn phần thế giới bên trong rất huyền diệu ấy Khó để có thể lí giải được rằng con người hiện đại có thể tin vào sự tồn tại của một nhân vật huyền thoại là con gái thủy thần nhưng nếu đặt toàn bộ những điều mà ta cho là không thể đó vào chính cái bối cảnh xã hội mà

Nguyễn Huy Thiệp đang phản ánh thì những điều đó lại hoàn toàn có thể xảy

ra Nếu như những con người nơi đây có thể được sống trong một điều kiện tốt, cuộc sống có thể ươm mầm cho họ những ước mơ và khát vọng cao đẹp thì sẽ rất khó để khiến họ tin vào những câu chuyện huyễn hoặc như thế Mẹ

Cả - con gái Thủy thần chỉ tồn tại một cách mơ hồ trong lời đồn của những người lao động nghèo, lam lũ, vật lộn với cuộc sống mưu sinh, thậm chí chuyện Mẹ Cả chỉ có thể trở thành niềm tin và gây nỗi ám ảnh cho duy nhất một người trong tác phẩm như là sự chờ đợi, là ước mơ sẽ được gặp một đấng cứu thế có thể giúp họ thoát khỏi những lầm than cơ cực của con người nơi đây mà thôi Bởi vậy, có thể nói xây dựng lại một nhân vật huyền thoại trong một tác phẩm hiện đại nhà văn Nguyễn Huy Thiệp đã tạo cho mình một phương tiện để phản ánh lại xã hội một cách hiệu quả và đắc lực nhất

Đồng thời khi xây dựng lại hình tượng nhân vật Mẹ Cả, nhà văn Nguyễn Huy Thiệp đã thay đổi hình thái, cụ thể hóa nhân vật này qua ba nhân vật nữ -

ba cô Phượng khác nhau mà nhân vật Chương gặp trên hành trình đi tìm con gái Thủy thần, những “mảnh” của Mẹ Cả Cô Phượng đầu tiên đến với Chương trong tình huống đặc biệt, “Tôi yêu, tôi bị phản bội” Tâm sự của cô

đã gieo vào anh cái khát khao yêu đương nhưng không bao giờ để anh gặp lại

Cô rời khỏi anh cũng đột ngột nhưng đã kịp cho anh hiểu rằng cuộc đời thật đẹp và tình yêu thật thú vị, hấp dẫn biết bao Cô Phượng thứ hai lại đến, cưu mang, cứu vớt anh khỏi cơn đói khát, giành cho anh một tình yêu chân thành

và muốn anh ở lại Nhưng sức hút của “những tia hào quang lấp ló ở một góc biển” luôn ám ảnh và thúc giục, gọi mời anh đến Với anh, nơi đó có con gái Thủy thần - ước mơ suốt đời anh theo đuổi nên cô đã không thể giữ anh ở lại

Cô Phượng thứ ba lại đòi hỏi anh về thể xác Có thể xem cô gái này như hiện thân cho tinh thần “nổi loạn” “Nổi loạn” trong hưởng thụ hạnh phúc, tình yêu, tình dục Đây là một con người thực tế luôn sống thật với mình, sống cho

bản thân mình Cô công khai bênh vực quyền hưởng thụ, nhất là quyền thỏa mãn nhu cầu tình dục của bản thân mình và của giới nữ mặc dù lí lẽ của cô có lúc cực đoan và ngụy biện: “Cuộc sống là một quá trình suy đồi, một quá trình hưởng thụ”, “Tôi thưởng thức anh, tôi nhắm anh như thể người ta nhắm món ăn”[14, tr.122]

Ba người phụ nữ tên Phượng mà Chương gặp trên hành trình đi tìm Mẹ

Cả - người con gái Thủy thần đều để lại trong anh những ấn tượng đặc biệt

Có người mang đến cho anh tình yêu thương, có người lợi dụng anh vì dục vọng Nhưng tất cả họ đều không phải là Mẹ Cả, không phải là con gái Thủy thần mà anh đang kiếm tìm mà họ chỉ là những “mảnh” của Mẹ Cả mà thôi Chính nhờ sự cụ thể hóa thành những “mảnh” khác nhau mà nhà văn Nguyễn Huy Thiệp đã xây dựng nên một nhân vật huyền thoại hiện đại có sức hấp dẫn lớn Trong con người nàng không chỉ tồn tại những nét đẹp được lí

tưởng hóa như trong truyện xưa mà Mẹ Cả trong Con gái thủy thần đã tồn tại

như một con người bình thường nhất Nàng cũng có những khát khao yêu thương, có những dục vọng tự nhiên và nàng cũng có thể giúp người khác nhận ra giá trị, vẻ đẹp cuộc sống nhưng cũng có thể khiến người khác đau khổ, thất vọng Điều này đã cho thấy quan niệm, cách tiếp cận và khai thác hiện thực, cách nhìn nhận con người bằng cái nhìn sâu sắc, đa diện, nhiều chiều và đậm chất nhân văn của nhà văn Nguyễn Huy Thiệp Đồng thời, thông qua những mảnh ghép trên, nhà văn Nguyễn Huy Thiệp bộc lộ quan điểm về một thế giới đa chiều, phức tạp Thế giới đó còn quá nhiều điều bí ẩn, những điều con người chưa thể biết trước được, thậm chí có cả những bất trắc Thế giới ấy có thể sẽ đem đến cho con người niềm vui, hạnh phúc nhưng cũng có thể mang đến cho họ nỗi đau, niềm bất hạnh, thậm chí là những bi kịch Trước thế giới đa chiều, phức tạp đó, con người, đặc biệt là những người sáng tạo nghệ thuật không được nhìn nhận đơn giản như trước nữa mà phải

nhìn vào nó bằng tất cả những nỗi niềm lo âu, trăn trở, lí giải nó ở mọi khía cạnh, mọi khả năng có thể có được

2.1.2 Hình tượng con người lam lũ, cô đơn

Nguyễn Huy Thiệp là nhà văn xuất hiện vào thời điểm mà Đảng chủ trương cải tổ đất nước, cải chính nền văn nghệ Trong không khí “cởi trói” đó, Nguyễn Huy Thiệp đã thả sức viết và nói Vì sao có được điều đó? Vì Nguyễn Huy Thiệp đã sống và chứng kiến những thực cảnh trước 1975 Bản thân ông

là người phải bôn ba nhiều nơi vì cuộc sống Đi nhiều cùng với việc ham mê đọc, ông đã có những nhận thức khá sâu sắc về cuộc sống Chính cũng vì lí do

đó mà ông nhận thấy cảnh sống lúc bấy giờ là ngột ngạt, oi bức và con người vẫn đang sống trong những thách thức, có thể vấp ngã và tha hóa bất cứ lúc nào Con người háo hức trước cuộc sống mới mở ra nhưng tình cảm đó rồi cũng nhanh chuyển thành ngập ngừng, bỡ ngỡ Đặc biệt là những người lao động ở nông thôn, trong bối cảnh chuyển sang nền kinh tế thị trường liệu họ

sẽ thế nào, sẽ thay đổi ra sao cho thích ứng với chiều hướng chung? Có lẽ chính điều này cũng đã khiến nhà văn Nguyễn Huy Thiệp luôn day dứt và

trăn trở Con gái thủy thần đã thể hiện sự suy tư, trăn trở của nhà văn về hiện

thực cuộc sống, về số phận con người trước bối cảnh phát triển chung của toàn xã hội

Trong thế giới nhân vật được nhà văn xây dựng để thể hiện quan niệm nghệ thuật về con người với những cách tân mới mẻ, hình tượng người lao động nghèo, lam lũ và cô đơn, lạc lõng trên hành trình kiếm tìm cái đẹp chính

là một sáng tạo nghệ thuật độc đáo của nhà văn Nguyễn Huy Thiệp trong Con

gái thủy thần Cảnh thôn quê nghèo nàn, cái nghèo lại luôn đi cùng với sự vất

vả kiếm sống Cuộc sống suốt ngày chỉ quanh đi quẩn lại bên những công việc quen thuộc và nhàm chán như “làm ruộng, đào đá tổ ong và làm thêm nghề lột giang đan mũ” để kiếm sống qua ngày Cuộc sống đó đã uốn nắn con

người nơi đây gồng mình lên để sống như Chương: “Mười bốn tuổi, tôi là thợ cày chủ lực trong hợp tác xã” Buổi sáng sớm đã phải “bổ dậy, ăn vội ăn vàng bát cơm nguội rồi đi”, “cày một mạch đến trưa, thấy đứng bóng thì tháo trâu về” Đến buổi chiều “Tôi vác thuổng đi lên đồi Sậy Ðá ong đồi Sậy thường chỉ đào được sáu lớp thì hết một vỉa, đến lớp đất thịt Ðá ong chỉ đào được những hôm nắng Hôm mưa thì bùn nhão nhoét, đỏ cành cạch, đá bở Thường một buổi chiều cật lực, tôi đào được hai chục viên” Tối đến lại phải “ngồi lột nan đan mũ” [14, 89] Cuộc sống cứ diễn ra như vậy, quanh quẩn, lam lũ và ngột ngạt như chính cuộc đời họ vậy Chính vì thế mà những giấc mơ của họ cũng không thoát khỏi khuôn khổ của sự đói nghèo mà cũng chỉ là “Có lần

mơ thấy đi cày, cày hết chân ruộng Gò mả ngụy thì đến xã, cứ cày mãi, dân thị xã phải dắt nhau chạy Có lần mơ thấy đào đá ong, xắn phải ngón chân cái, một lúc sau ngón chân lại tự mọc ra, lại xắn lần nữa, cứ thế vài chục lần, lần nào cũng đau lắm Lại có lần mơ thấy lột giang, dao cứa đứt cả năm ngón tay, khi ăn cơm phải vục mặt xuống như chó” [14, tr.91] Có lẽ cuộc sống của con người nơi đây sẽ khó có thể thoát ra được khỏi sự tù túng, ngột ngạt Đến cả giấc mơ tốt đẹp cũng không thể có được mà chỉ toàn mơ thấy những ác mộng

mà thôi

Tuy vậy, các nhân vật trong sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp nói chung

và nhân vật con người lao động lam lũ trong Con gái thủy thần nói riêng vẫn

luôn thể hiện một khát khao vươn đến cái đẹp, cái thiện trong cuộc sống Khát vọng đó được cụ thể hóa trong niềm tin của họ về một thế giới siêu nhiên chỉ

có trong huyền thoại

Thật khó để có thể tin rằng trong xã hội hiện đại ngày nay biển lại có thủy thần, vậy mà ít nhất vẫn có một người đang sống trong xã hội hiện đại đó lại tin rằng có sự tồn tại của con gái thủy thần trong cuộc sống Đó là nhân vật Chương trong tác phẩm Câu chuyện về nhân vật huyền thoại Mẹ Cả - con gái

Thủy thần trở thành nỗi ám ảnh đối với anh khiến anh ngày đêm ấp ủ khát vọng sẽ tìm được nàng

Nhân vật Chương trong tác phẩm đã khát khao một ngày kia sẽ đạt được điều anh đang tin Sức mạnh niềm tin của anh cực kỳ mãnh liệt, anh tin tưởng một ngày kia huyền thoại đang ám ảnh anh sẽ trở thành hiện thực Cả đời Chương đi tìm Mẹ Cả trong mải miết và vô vọng Vô vọng nhưng mải miết

dù cho đã có người nói với anh rằng chuyện Mẹ Cả chỉ là chuyện bịa Anh cũng đã từng lấy chiếc mai ra chỗ nấm đất, nơi người ta chỉ cho anh là mộ của

Mẹ Cả, đào theo kiểu người ta đào khi bốc mộ nhưng kết cục chỉ lôi lên được khúc gỗ chẳng ra hình thù gì Nhưng anh vẫn tin Giả định rằng không có Mẹ

Cả, không có Giana Đoàn Thị Phượng thì cả đời anh vẫn chỉ quanh quẩn trong cuộc sống buồn tẻ như bố anh, như ông Nhiêu, ông Hai Thìn, như những người dân nghèo hiền lành nơi quê anh Chính sự mòn mỏi, ngột ngạt của cuộc sống đã khiến Chương bỏ lại cả quê hương, gia đình và quyết tâm đi tìm Mẹ Cả như trong lời đồn mà anh được nghe "Mẹ tôi bảo: "Chương ơi, thế con bỏ mẹ đi à?" Tôi không trả lời, tôi vụt ra ngõ như chạy Tôi biết, nếu tôi dừng lại lúc này thì tôi sẽ không bao giờ đi nữa Tôi sẽ quay lại công việc của mười năm trước; tôi sẽ cứ thế cho đến suốt đời: sáng kéo cày, chiều đào đá ong, tối lột giang đan mũ Tôi sẽ kéo mòn kiếp sống của tôi như thế Như thể

bố tôi, như ông Nhiêu, như ông Hai Thìn, như những người dân hiền lành, lam lũ ở quê hương tôi" Bởi thế nên anh càng không muốn từ bỏ mục tiêu đã xác định

Hành trình đi tìm Mẹ Cả - đi tìm lẽ sống cho cuộc đời mình, nhân vật Chương cũng buộc phải đối mặt và vượt qua rất nhiều những khó khăn, gian nan Anh đã phải lao động cật lực nhưng vẫn không thể đảm bảo cho mình cuộc sống cho ra sống, anh vẫn phải chịu đói khát, mưa rét “Tôi đói Tôi đói như một con hắc tinh Tôi đói như một con lợn rừng Tôi đói như một con vật

ở địa ngục Tôi đói đã nửa năm nay” [14, tr.110] Tuy nhiên, khó khăn nhất

mà Chương buộc phải đối mặt có lẽ vẫn là sự cô đơn, bơ vơ, lạc lõng trong hành trình đi tìm những điều kì diệu chỉ có trong cổ tích Trên hành trình đó, Chương không thể hòa nhập được với những con người hiện đại mà anh gặp

và thậm chí thường bị những người hiện đại giễu cợt Chính nhân vật Chương

đã từng ý thức được sự cô đơn của mình rằng “Tôi vui một mình, buồn bã một mình, mơ mộng một mình … Tôi chỉ có con gái thủy thần chờ đợi” [14, tr.125] Trò chuyện với những người xung quanh Chương càng cảm thấy mình lạc lõng, càng không thể và cũng không muốn hòa nhập với mọi người quanh anh Anh cô đơn, lạc lõng cả khi được người ta yêu thương, quan tâm Tuy vậy, Chương chưa bao giờ có ý nghĩ sẽ bỏ cuộc Giữa lúc anh cô đơn, đói rét như gió quất vào mặt và lạc lõng giữa cuộc đời thường thì những ám ảnh

về Mẹ Cả lại thôi thúc anh, khiến anh vượt lên cuộc sống vô vị, nhạt nhẽo

Mẹ Cả - người con gái thủy thần cứ ảm ảnh và trở thành mục đích, thành tâm niệm lớn nhất của cuộc đời anh “Con gái thủy thần, nếu tôi tìm được nàng thì tôi sẽ không hối tiếc gì về cuộc sống” Phải chăng con gái thủy thần chỉ là lí

do để Chương “mượn màu son phấn ra đi” tìm cái tuyệt đích cho cuộc sống

bế tắc của mình Dù cho bế tắc, dù gian nan đến thế nhưng nhân vật Chương vẫn không muốn từ bỏ giấc mơ của mình “Trước mặt tôi, dòng sông đang thao thiết chảy Sông chảy ra biển Biển rộng vô cùng Tôi chưa biết biển, mà tôi sống nửa cuộc đời rồi đấy Ngày mai tôi đi ra biển Ngoài biển không có thủy thần”[14, tr.103] Với Chương hành trình ra biển thực chất là hành trình chạy trốn khỏi kiếp sống mòn mỏi, vô vọng đã đè nặng lên bao thế hệ những người dân quê hiền lành, lam lũ “tôi vụt ra ngõ như chạy Tôi biết nếu tôi dừng lại lúc này thì sẽ không bao giờ đi nữa Tôi sẽ quay lại với công việc của mời năm trước, tôi sẽ cứ thế cho đến hết đời”[14, tr.104]

Sự cô đơn của nhân vật Chương trong Con gái thủy thần có thể xem như

là cái cô đơn của những con người mải mê đi tìm điều thiện, đi tìm cái cao đẹp của cuộc đời Điều thiện ở đâu? cái đẹp ở đâu? Sao mong manh và xa vời quá vậy? Càng cố gắng kiếm tìm con người lại phải gặp “những ngộ nhận giới tính và thói đạo đức giả giết chết vẻ diễm lệ trên các khuôn mặt thiếu nữ”[14, tr.105] để rồi họ cay đắng nhận ra rằng thiên thần chỉ là những trò bịa đặt Con đường đến với cái đẹp thực sự rất gian nan, con người mãi kiếm tìm để rồi mãi mãi cô đơn, bơ vơ, lạc lõng Con người vượt lên mọi ngang trái, đau khổ, miệt mài đi tìm cái đẹp nhưng cuối cùng cái đẹp hóa ra chỉ là ảo mộng

“Tôi thấy mái nhà ập xuống đầu tôi, bầu trời sập xuống đầu tôi Tất cả là đổ

vỡ và tan nát” [14, tr.96] Hành trình của Chương như hành trình của con người đi trên sa mạc cô đơn, suốt đời tìm ảo mộng về con gái thủy thần Những câu hỏi khắc khoải ở cuối tác phẩm: “Con gái thủy thần! nàng ở đâu? Nàng ở chỗ nào? Vì lẽ gì? Bởi lẽ gì? Để tôi mượn màu son phấn ra đi…” [14, tr.116] một lần nữa nhấn mạnh sự hoài nghi, bế tắc của con người trong xã hội hiện đại trên hành trình đi tìm lẽ sống

Kể về hành trình đi tìm những điều kì diệu của con người, nhà văn Nguyễn Huy Thiệp đã cho thấy khát vọng tìm đến với tình yêu, thoát khỏi cuộc sống buồn tẻ của con người Nhưng đồng thời tác phẩm còn là lời nhắc nhở, thức tỉnh những ai còn mơ mộng, tin tưởng vào những điều huyễn hoặc hãy biết sống tỉnh táo hơn, lí trí hơn, đừng quá chạy theo những ảo ảnh vô hình mà đánh mất cả một thời tuổi trẻ

Xây dựng nên hình tượng con người lam lũ, cô đơn trong xã hội ngột ngạt và tù đọng, để cho họ tin vào những câu chuyện huyền thoại và dấn bước

đi tìm những điều chỉ có trong cổ tích nhà văn Nguyễn Huy Thiệp đã cho người đọc cảm nhận được những trăn trở, thao thức, dằn vặt của mình Vì nhận thức được “cuộc sống là một quá trình suy đồi”, ở đó con người phải đối

mặt với biết bao khổ đau, ngột ngạt nên hơn ai hết nhà văn Nguyễn Huy Thiệp muốn giúp con người tìm được một sức sống mới để đối chọi với cuộc sống ngột ngạt, bế tắc đó Chính vì thế Nguyễn Huy Thiệp đã chọn con đường cho con người được quay về sống với những bản năng tự nhiên và hoang sơ nhất, để họ được sống thật như chính bản năng của mình Nhưng chính cách sống đó cũng khiến nhà văn một lần nữa băn khoăn, day dứt Vì nếu để con người được sống với chính bản ngã của mình mà không có sự định hướng, đặc biệt là đối với những con người suốt đời chỉ sống quanh quẩn nơi những làng quê nghèo, lạc hậu và tăm tối như nhân vật Chương trong tác phẩm thì càng dễ đẩy họ đến sự tuyệt vọng và số phận bi kịch như Chương cả đời chạy theo những ảo ảnh phù du và kết thúc cuộc đời bằng huyền thoại tan vỡ Từ đây, một lần nữa nhà văn muốn lôi nhân vật của mình trở về với cuộc sống thực tại, đối mặt với nó với một hi vọng họ có thể thích nghi và cải biến hoàn cảnh để có thể sống tốt hơn Tất cả những điều đó đều toát lên ý nghĩa nhân văn cao cả và tinh thần hiện đại trong truyện ngắn này

2.1.3 Hình tượng nhân vật người kể chuyện

Nói đến cái hay của truyện Nguyễn Huy Thiệp là nói đến cái hay của cách kể chuyện, hay nói đúng hơn là cách xây dựng hình tượng người kể chuyện, loại hình tượng không thể thiếu của bất kỳ một tác phẩm tự sự nào

Đa phần người kể chuyện trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp xuất hiện ở ngôi thứ nhất – những chủ thể xưng “tôi” trong tác phẩm Khác với hình thức

tự sự ngôi thứ ba, chủ thể kể chuyện trong những trường hợp này được đặt vào trong chính các sự kiện, tình tiết với tâm thế người trong cuộc Sức lay động của các thiên truyện đến từ cái nhìn bên trong được thể hiện qua giọng điệu kể chuyện trầm buồn, suy tư và từng trải của người kể chuyện Và đấy cũng là lúc nhà văn có nhu cầu bộc bạch thế giới nội cảm, hay các sự kiện tâm

tư của mỗi chủ thể phong phú hơn và trực tiếp hơn

Người kể chuyện trong Con gái thuỷ thần được đặt vào hình thức người

kể chuyện ngôi thứ nhất và chủ yếu kể về mình Đó là nhân vật xưng “tôi” ở trong tác phẩm "Tôi" trong các truyện ngắn này vừa là người kể chuyện, vừa

là một nhân vật trong thế giới tác phẩm “Tôi” không chỉ là người chứng kiến

mà còn là người trong cuộc, trực tiếp tham dự vào các tình tiết của truyện Nhân vật “tôi” đã kể câu chuyện xoay quanh làng quê nhỏ bé của mình Cảnh lao động nơi làng quê với những lo toan vất vả dưới cái không khí ngột ngạt đều được được tái hiện lại một cách chân thực thông qua mạch kể chuyện của nhân vật “tôi” Những lời đồn về huyền thoại Mẹ Cả - con gái Thủy thần cũng được kể lại dưới lối kể chuyện khô khan, thờ ơ của nhân vật: “Trận bão ấy, ở bãi Nổi trên sông Cái, sét đánh cụt ngọn cây muỗm đại thụ Không biết ai nói trông thấy có đôi giao long cuốn chặt lấy nhau vẫy vùng làm đục cả một khúc sông Tạnh mưa, dưới gốc cây muỗm, có một đứa bé mới sinh đang nằm Ðứa

bé ấy là con thủy thần để lại Dân trong vùng gọi đứa bé ấy là Mẹ Cả Ai nuôi

Mẹ Cả, tôi không biết, nghe phong thanh ông từ đền Tía đón về nuôi Lại đồn thím Mòng trên phố chợ đón về nuôi Lại dồn các xơ trong nhà tu kín đón về, đặt tên thánh cho Mẹ Cả là Gianna Ðoàn Thị Phượng” [14, tr.88], “Chuyện

Mẹ Cả lung tung lắm, nửa hư nửa thực Tuổi thơ của tôi u buồn và bề bộn việc, mà việc nào cũng vất vả cả, tôi cũng chẳng có thì giờ để ý đến chuyện người dưng” Với cách lựa chọn ngôi trần thuật ở ngôi thứ nhất Nguyễn Huy Thiệp đã để cho nhân vật chính trong tác phẩm thay mình kể lại câu chuyện huyền thoại được đồn đại trong chính làng quê mà anh đang sống Nó giúp cho câu chuyện được kể khách quan hơn đồng thời sẽ bộc lộ được quan điểm, thái độ của người trong cuộc đối với vấn đề

Nhân vật “tôi” xuất hiện từ đầu đến cuối truyện, đi cùng với các diễn biến của câu chuyện, kể cho người đọc về câu chuyện của chính mình Đó là câu chuyện về một chàng trai sống ở nông thôn nghèo nàn, lạc hậu “Nhà tôi

làm ruộng, đào đá ong và làm thêm nghề lột giang đan mũ Làm ruộng chẳng nói, ai cũng biết rồi, chẳng dễ dàng gì Mười bốn tuổi, tôi là thợ cày chủ lực trong hợp tác xã” [14, tr.89]

Để kể những câu chuyện của mình, người kể chuyện trong Con gái thủy

thần không chỉ dựa vào điểm nhìn chủ quan của bản thân Hình thức tự sự

trong truyện kể khá đa dạng Người kể không chỉ làm nhiệm vụ kể lại câu chuyện, có khi anh còn đưa ra những nhận xét của mình về những sự kiện cũng như về một số nhân vật khác trong truyện nhưng cũng có khi người kể chuyện lại được hiện ra qua nhận xét của các nhân vật khác: Cô Phượng đã nói với mọi người nhận xét của mình về Chương khi đem anh về nhà mình rằng : "Tôi nhặt được ông mãnh này ở ngã ba đường Có vẻ là dân lao động chứ không phải lưu manh giang hồ" [14,tr.111] Bố cô Phượng cũng nhận xét

về anh rằng: "Tôi biết rồi, tướng anh là tướng người trộm cướp lớn chứ không trộm cắp vặt Cái dái tai thế kia, cái mũi ống bương thế kia không phải là hạng tầm thường” [14, tr.112] Còn cô Phượng thứ ba mà Chương gặp lại nhận thấy ở anh một bản chất hồn nhiên hoang sơ: “Cô Phượng bảo: "Tôi thích bản chất hồn nhiên man rợ của anh Nó vô học, vô đạo nhưng lành mạnh" [14, tr.125] Có khi một sự kiện, hiện tượng được nhìn nhận từ các góc nhìn khác nhau của nhiều nhân vật; “tôi” cũng có khi dựa vào điểm nhìn của mình, có khi lại dựa vào điểm nhìn của người khác để kể chuyện Sự đan xen nhiều hình thức tự sự dựa trên các kết cấu điểm nhìn khác nhau tạo cho các tác phẩm nhiều tầng ý nghĩa phong phú, đa dạng và sâu sắc Người đọc không buộc phải hướng theo một quan điểm trần thuật duy nhất mà cùng lúc được đối thoại với nhiều nhân vật Điều đó làm tăng khả năng khái quát hiện thực của truyện ngắn, đồng thời dành nhiều sự chủ động suy nghĩ hơn cho độc giả khi đọc tác phẩm

Sử dụng người trần thuật ngôi thứ nhất, xưng “tôi”, Nguyễn Huy Thiệp

đã có ưu thế riêng Khác với hình thức tự sự ở ngôi thứ ba, chủ thể câu chuyện trong trường hợp này được đặt vào các sự kiện, tình tiết với tâm thế của người trong cuộc Cũng có thể hiểu rằng lúc này quyền kể chuyện được trao cho nhân vật “tôi”, người đọc bị cuốn vào câu chuyện Đấy cũng là lúc nhà văn bộc lộ thế giới nội tâm, khiến tâm tư của chủ thể phong phú hơn, trực tiếp hơn Lựa chọn cách trần thuật ở ngôi thứ nhất, người trần thuật vừa có thể

kể lại những hoạt động, những diễn biến của câu chuyện lại vừa có thể trải nghiệm nó Điều này giúp người đọc có được một cái nhìn nghệ thuật độc đáo, khiến cho các hoạt động, các suy nghĩ của nhân vật trong truyện trở nên gần gũi hơn

2.2 Hình tượng không gian và thời gian trong Con gái thủy thần

2.2.1 Hình tượng không gian

Trong thi pháp học, khái niệm không gian nghệ thuật là một phạm trù của hình thức nghệ thuật, là phương thức tồn tại và triển khai của thế giới nghệ thuật Nếu thế giới nghệ thuật là thế giới của cái nhìn và mang ý nghĩa thì không gian nghệ thuật là trường nhìn mở ra từ một điểm nhìn, cách nhìn Không gian nghệ thuật là sản phẩm sáng tạo của người nghệ sĩ nhằm biểu hiện con người và thể hiện quan niệm nhất định về cuộc sống Do đó, không thể đồng nhất không gian trong tác phẩm văn học với không gian địa lí, không gian vật lí được “Không gian nghệ thuật là mô hình nghệ thuật về cái thế giới mà con người đang sống, đang cảm thấy vị trí, số phận mình ở trong

đó Không gian nghệ thuật gắn liền với quan niệm về con người và góp phần

biểu hiện cho quan niệm ấy”

Ngay từ khi xuất hiện trên văn đàn, Nguyễn Huy Thiệp đã khẳng định mình là một đại diện tiêu biểu nhất cho những cách tân văn học cuối thế kỷ

XX ở Việt Nam Những cách tân của Nguyễn Huy Thiệp trong quan niệm