Khi xưng hô người nói tự xưng mình một cách khiêm nhường là ...và gọi người đối thoại một cách tôn kính là.... Ví dụ: Các nhà nho tự xưng là “kẻ hậu sinh” và gọi.[r]
Trang 3A Phươngưchâmưvềưlượng
VD Truyện: “Nói có đầu có đuôi”
Một lão chủ dặn tên đầy tớ.
- Mày ăn nói cộc lốc, ng ời ta c ời cho đấy Từ nay hễ nói gì thì phải nói
có đầu có đuôi, nghe ch a ?
Một hôm, lão đang ngồi hút thuốc Tên đầy tớ chắp tay th a:
- Bẩm ông, con tằm nó ăn lá dâu
-Thì sao?
- Bẩm, con tằm nó ăn lá dâu rồi nó nhả tơ Ng ời ta đem tơ đi bán, ng ời Trung Quốc mua tơ về kéo sợi,dệt thành the.Ông mua the về may
áo.Hôm nay ông mặc áo mới
- Rồi sao nữa?
- Con xin nói ngay đây ạ: Tàn thuốc rơi vào áo ông áo ông đang chaý
đấy ạ!
Lão chủ giật mình nhìn xuống thì áo đã cháy một miếng to rồi.
Trang 4 Khi giao tiếp cần nói cho có nội dung, nội dung của lời
nói phải đáp ứng đúng yêu cầu của cuộc giao tiếp,
không thừa không thiếu.
B Ph ơng châm cách thức
=> Khi giao tiếp cần chú ý nói ngắn gọn, rành
mạch, tránh cách nói mơ hồ.
Trang 5- Dạ th a thầy, “Sóng” là bài thơ của Xuân Quỳnh ạ!
=>Khi giao tiếp, cần nói đúng vào đề tài giao tiếp, tránh nói lạc đề.
Trang 6Chú ý: Muốn biết một câu nói có tuân thủ ph ơng châm quan hệ hay không cần biết thực sự ng ời nói muốn đạt mục đích gì qua câu nói đó
Ví dụ : Cô gái : Anh ơi! Quả khế chín rồi kìa.
Chàng trai : Cành cây cao lắm.
Xét nghĩa t ờng minh thì d ờng nh câu đáp của chàng trai không tuân thủ ph ơng châm quan hệ Nh ng
thực tế đó là những tình huống giao tiếp bình th
ờng Ng ời nghe vẫn hiểu và đáp lại theo hàm ý
( qua suy luận) Chàng trai hiểu ý cô gái là: Anh hãy hái xuống cho em Nên chàng đã đáp lại nh trên.
Trang 7E Ph ơng châm lịch sự :
=> Khi giao tiếp cần tế nhị và tôn trọng ng ời khác
Ví dụ: Câu chuyện “ tham ăn”
Có anh chàng phàm ăn tục uống hễ cứ ngồi vào mâm là gắp lấy gắp
để, chẳng ngẩng mặt nhìn ai Một lần đi ăn cỗ, có ông khách
thấy anh ta ăn uống lỗ mãng quá bèn lân la gợi chuyện.
- Chẳng hay ông ng ời ở đâu ta?
Trang 8Không nói điều mình không tin là
đúng, không nói thiếu bằng chứng.
Nói ngắn gọn, rành mạch, tránh nói mơ hồ, dông dài
Đáp ứng đúng yêu cầu giao tiếp, không thiếu không thừa
hệ
Trang 9* Luyện tập
Bài tập 1: Xác định những ph ơng châm hội
thoại bị vi phạm trong những tr ờng hợp sau.
a-Cô giáo nhìn em bằng đôi mắt.
b-Tôi nhìn thấy một con lợn to bằng con trâu c- Bị dị tật ở tay từ nhỏ, bạn tôi phải tập viết bằng chân.
Trang 10Bài tập 2 : Câu thành ngữ: Nói dai, nói dài, nói dại “ ”
nhằm châm biếm những kẻ đã vi phạm những ph ơng châm hội thoại nào trong giao tiếp?
Trang 11Bài tập 3: Thảo luận
Tình huống: Nam và Lâm đang xem t ờng thuật
trận đấu bóng đágiữa hai đội Manschester và
ACMilan Lâm rất hâm mộ đội bóng Manscheter
nh ng trong trận đấu đó đội đang bị thua Đang xem, bỗng Nam hỏi:
-Đội Manschester thua mấy quả rồi?
Trang 12Bµi tËp 4: H·y t×m trong th¬ ca nh÷ng c©u ca dao,tôc
ng÷, thµnh ng÷ cã néi dung nh¾c nhë chóng ta vÒ nh÷ng yªu cÇu trong giao tiÕp.
- Chim kh«n kªu tiÕng r¶nh rang
Ng êi kh«n nãi tiÕng dÞu dµng dÔ nghe
- BiÕt l¾ng nghe h¬n khoe tµi giái
- Lóng ba lóng bóng nh ngËm h¹t thÞ
- D©y cµ ra d©y muèng
- ¨n èc nãi mß
- Lêi nãi ch¼ng mÊt tiÒn mua
Lùa lêi mµ nãi cho võa lßng nhau
Trang 13
II/ Xưng hô trong hội thoại
Giải thích phương châm :“ xưng khiêm hô tôn ”
Khi xưng hô người nói tự xưng mình một cách khiêm nhường là và gọi người đối thoại một cách tôn kính là
Ví dụ: Các nhà nho tự xưng là “kẻ hậu sinh” và gọi người khác là “tiên sinh”
Trang 14II/ Xưng hô trong hội thoại
tôn ”
Khi xưng hô người nói tự xưng mình một
cách khiêm nhường là và gọi
người đối thoại một cách tôn kính là
và gọi người khác là “tiên sinh”
Trang 15Khi giao tiếp cần lựa chọn từ ngữ x ng hô cho phù
hợp với tình huống giao tiếp và quan hệ giữa ng
ời nói và ng ời nghe.
Trong tiếng Việt để x ng hô không chỉ có các đại từ x ng hô mà
còn có thể dùng các DT chỉ quan hệ thân thuộc, DT chỉ chức vụ nghề nghiệp nh : Giám đốc, tr ởng phòng, Hiệu tr ởng… hoặc tên riêng nh : Lan, Vân, Hùng…
Mỗi ph ơng tiện x ng hô đề thể hiện tính chất của tình huống
giao tiếp( thân mật hay xã giao) mối quan hệ giữa ng ời nói và ng ời nghe ( thân hay sơ, khinh hay trọng)
Nếu không lựa chọn từ ngữ x ng hô trong giao tiếp phù hợp
với tình huống và quan hệ thì sẽ không đạt đ ợc kết quả
nh mong đợi
Trang 16III/Cách dẫn trực tiếp và cách dẫn gián tiếp
CÁCH DẪN TRỰC TIẾP CÁCH DẪN GIÁN TIẾP
Nhắc lại nguyên
lời nói hay ý nghĩ
của người hoặc
nhân vật
Thuật lại nguyên lời nói hay ý nghĩ của người hoặc nhân vật,
có điều chỉnh cho thích hợp
Được đặt trong
dấu ngoặc kép
dấu ngoặc kép
Trang 17Chuyển lời đối thoại thành lời dẫn trực tiếp:
Vua Quang trung hỏi Nguyễn thiếp là quân Thanh sang
đánh, nếu nhà vua đem binh ra chống cự thì khả năng thắng thua nh thế nào?
Nguyễn Thiếp trả lời rằng bấy giờ trong n ớc trống không, lòng ng ời tan rã, quân Thanh ở xa tới, không biết tình hình
quân ta yếu hay mạnh, không hiểu rõ thế nên đánh ra sao, vua Quang Trung ra bắc không quá m ời ngày quân Thanh sẽ bị
dẹp tan
Trang 18Chuyển sang lời dẫn gián tiếp
Vua Quang Trung hỏi Nguyễn Thiếp là quân
Thanh sang đánh, nếu nhà vua đem binh ra
chống cự thì khả năng thắng hay thua như thế nào.
Nguyễn Thiếp trả lời rằng bấy giờ trong
nước trống không, lòng người tan rã, quân
Thanh ở xa tới, không biết tình hình quân ta
yếu hay mạnh, không hiểu rõ thế nên đánh nên
giữ ra sao, vua Quang Trung ra Bắc không
quá mươi ngày quân Thanh sẽ bị dẹp tan
Trang 19• Những thay đổi từ ngữ trong lời dẫn giỏn tiếp
Trong lời đối thoại Trong lời dẫn gián
Trang 201 Đọc lại truyện Chiếc l ợc ngàĐọc lại truyện Chiếc l ợc ngà (Nguyễn Quang
nói với ai, trong hoàn cảnh nào ?
- Vô ăn cơm!
- Con kêu rồi mà ng ời ta không nghe.
- Ba! Không cho ba đi nữa! Ba ở nhà với con!
Bài tập về nhà
thoại, x ng hô trong hội thoại, h y cho biết qua ã
những lời nói ấy em hiểu gì về tình cảm, tính cách của nhân vật và nghệ thuật xây dựng nhân vật của nhà văn.
2 Ôn tập kĩ các kiến thức đ học để giờ sau kiểm ã
tra.
Trang 21`