Bài soạn Đất Nước - Nguyễn Khoa Điềm

Nội dung: Bản trường ca viết về sự thức tỉnh của tuổi trẻ các thành thị vùng tạm chiếm ở Miền Nam trước 1975: nhận thức rõ bộ mặt xâm lược của đế quốc Mĩ, hướng về nhân dân, hướng về Đấ

CHÀO MỪNG QUÝ THẦY CÔ GIÁO VỀ DỰ GIỜ THĂM LỚP

CHÀO MỪNG QUÝ THẦY CÔ VỀ DỰ GIỜ

ẤT NƯỚC ĐẤT NƯỚC

Nguyễn Khoa Điềm

Trích Trường ca” Mặt đường khát vọng”

I Tìm hiểu chung

2 Trường ca “Mặt đường khát vọng”

a Hoàn cảnh ra đời: Năm 1971, giữa chiến khu Trị

Thiên, hướng về tuổi trẻ Việt Nam trong những ngày sục sôi đánh Mĩ

b Nội dung: Bản trường ca viết về sự thức tỉnh của tuổi trẻ

các thành thị vùng tạm chiếm ở Miền Nam trước 1975: nhận thức rõ bộ mặt xâm lược của đế quốc Mĩ, hướng về nhân dân, hướng về Đất nước, ý thức được sứ mệnh của thế hệ mình trong cuộc chiến đấu chung của toàn dân tộc

3 Đoạn trớch “Đất nước”.

- Đoạn trớch thuộc phần đầu chương V của

Trường ca Mặt đường khỏt vọng - là một trong

những đoạn thơ hay viết về chủ đề Đất nước

- Nguyễn Khoa iềm nói về hoàn cảnh ra đời tác phẩm: Điềm nói về hoàn cảnh ra đời tác phẩm:

Tôi viết ch ơng này trong nh ng ngày m a triền miên sau tết

“Tôi viết chương này trong những ngày mưa triền miên sau tết ững ngày mưa triền miên sau tết

ó là thời k máy bay Mĩ đánh phá d dội [ ] Tôi viết rất

Đó là thời kỳ máy bay Mĩ đánh phá dữ dội […] Tôi viết rất ỳ máy bay Mĩ đánh phá dữ dội […] Tôi viết rất ững ngày mưa triền miên sau tết …] Tôi viết rất

nhanh nh cảm xúc đã dồn tụ một cách mãnh liệt giờ chỉ có việc tuôn chảy ra thôi Tôi viết về nh ng điều giản dị của ững ngày mưa triền miên sau tết chính tôi, về tuổi trẻ và các bạn bè đang tranh đấu ở trong thành phố Nên nhân vật của tôi là anh và em [ …] Tôi viết rất ] Chúng tôi mỗi ng ời có một số phận khác nhau nh ng đều gắn kết trong một số phận chung là số phận đất n ớc Đó là thời kỳ máy bay Mĩ đánh phá dữ dội […] Tôi viết rất ất n ớc với các nhà thơ khác là của nh ng huyền thoại, của nh ng anh hùng, nh ững ngày mưa triền miên sau tết ững ngày mưa triền miên sau tết

II Đọc hiểu văn bản

1 Tìm hiểu bố cục

Đoạn thơ gồm 2 phần:

- Phần 1: Tác giả tự đặt ra và trả lời 2 câu hỏi:

+ Đất nước có từ bao giờ? (Từ đầu đến “Đất nước có

từ ngày đó”)

+ Đất nước là gì? (Tiếp theo đến “Làm nên đất nước muôn đời”)

- Phần 2: Ai đã làm ra Đất nước?

2 Tìm hiểu giá trị nội dung

a Đất nước có từ bao giờ?

- Với tác giả, Đất nước có từ thuở rất xa xưa trong những câu chuyện cổ tích mẹ thường hay kể

- Đất nước bắt đầu cùng với sự ra đời của những nét phong tục rất đẹp (miếng trầu bà ăn)

§Êt n íc b¾t ®Çu víi

miÕng trÇu b©y giê

bµ ¨n

- Đất nước lớn lờn từ những ngày đầu “trồng tre” “đỏnh giặc” giữ nước.

Đất n ớc lớn lên khi

dân mình biết trồng

tre mà đánh giặc

- Đất nước còn là phong tục tập quán lâu đời “tóc mẹ thì bới sau đầu”

Tãc mÑ th× bíi

sau ®Çu

- Đất nước còn có trong tình yêu thương của cha mẹ

“Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn”

- Đất nước còn là thành quả của công cuộc lao động vất vả để sinh tồn

H¹t g¹o ph¶i mét

n¾ng hai s ¬ng xay,

gi·, giÇn, sµng

Đất nước bắt nguồn từ những gì gần gũi nhất, thân thiết nhất, bình dị nhất trong đời sống vật chất và tâm hồn của mỗi con người Đây chính là điểm mới trong cách tìm về cội nguồn của Đất nước.

* Đoạn thơ gợi dậy nhiều nét văn hoá và văn học

dân gian quen thuộc

Câu thơ của Nguyễn Khoa Điềm Gốc chất liệu v.hoá, v học dân gian

Đất Nước có trong những cái “ngày

xửa ngày xưa” mẹ thường hay kể

Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bây

giờ bà ăn

Đất Nước lớn lên khi dân mình biết

trồng tre mà đánh giặc

Tóc mẹ thì bới sau đầu

Cha mẹ thương nhau bằng gừng

cay muối mặn

Câu mở đầu các câu chuyện cổ tích

Tục ăn trầu, truyện cổ tích “Trầu cau”; những câu thành ngữ…

Gợi nhớ truyền thuyết “Thánh Gióng”

Tục búi tóc của người phụ nữ

Ca dao:

Tay nâng chén muối đĩa gừng Gừng cay muối mặn xin đừng quên nhau

Chỉ một vài từ ngữ và hình ảnh tiêu biểu của văn hoá – văn học dân gian – nhà thơ đã gợi dậy trong tâm thức người đọc cả một bề dày và chiều sâu văn hoá ngàn đời của dân tộc với những nét đặc thù rất đáng tự hào.

* Đoạn thơ gợi dậy nhiều nét văn hoá và văn học

dân gian quen thuộc

b.Đất nước là gì ?

-Nhóm 1: Phát hiện và phân tích cách định nghĩa

theo lối “chiết tự” của nhà thơ ?

THẢO LUẬN NHÓM

-Nhóm 2: Cảm nhận về Đất nước ở phương diện địa

lý (phương diện không gian) của nhà thơ như thế nào? Cách nhìn ấy có gì khác lạ, độc đáo nhưng vẫn nhất quán với đoạn thơ trước?

-Nhóm 3: Cảm nhận về Đất nước ở phương diện lịch

sử của nhà thơ như thế nào? Cách nhìn có gì khác lạ?

-Nhóm 4: Cảm nhận của nhà thơ trong mối quan hệ

giữa cá nhân với cộng đồng như thế nào? Từ đó nhà thơ nêu lên những trách nhiệm nào của mỗi con người đối với

b Đất nước là gì?

- Với câu hỏi “Đất nước là gì?” Tác giả không giải thích cắt nghĩa chung chung trừu tượng mà khai thác cách cấu tạo từ Tiếng việt – từ ghép “Đất nước” đã đi sâu vào từng thành tố làm nên Đất nước

Đất là …

Nước là …

Đất nước là ……

b Đất nước là gì?

Lối chiết tự gợi chiều sâu suy tưởng – Một Đất nước hiện ra vừa cụ thể, riêng tư, gần gũi, vừa lớn lao, cao cả, thiêng liêng

“nước biển khơi”

Nhà thơ nghiêng nhiều hơn về không gian riêng

tư, không gian đời thường – Nhà thơ nhìn Đất nước ở

cự ly gần và phát hiện một Đất nước hết sức thân quen, gần gũi …

- Về không gian địa lý:

Phương

diện

lịch sử

Quá khứ: thiêng liêng, hào hùng

Hiện tại: Giản dị, gần gũi

Tương lai: triển vọng tươi sáng

Lịch sử lâu đời của Đất nước không cắt nghĩa bằng sự nối tiếp của các vương triều hay các mốc son lịch sử chói lọi mà được tác giả nhìn

từ chiều sâu văn hoá dân gian để suy ngẫm

- Mối quan hệ giữa cá nhân và cộng đồng:

+ Cuộc sống của mỗi cá nhân không chỉ là riêng của mỗi cá nhân

mà còn là của Đất nước

* Trách nhiệm của mỗi người đối với Đất

nước

Trong anh và em hôm nay Đều có một phần Đất Nước

Em ơi em Đất Nước là máu xương của mình

Phải biết gắn bó và san sẻ Phải

Phải biết quý, biết giữ gìn, biết đoàn kết, gắn bó, thậm chí phải biết hy sinh để Đất nước mãi mãi trường tồn

Đoạn thơ nói về trách nhiệm không hề dạy bảo cao giọng mà lời thơ nhẹ nhàng như lời thủ thỉ, tâm tình, nhắn nhủ chính mình và mọi người phải có trách nhiệm với Đất nước, giữ gìn Đất nước mãi mãi vững bền

CHÂN THÀNH CẢM ƠN CÁC THẦY CÔ GIÁO

VÀ CÁC EM HỌC SINH