Với một sơ đồ axit – bazơ, giáo viên có thể hướng dẫn học sinh nắm được tính chất của chất, dự đoán được môi trường dung dịch của chất đó và giải quyết ngắn gọn một số dạng toán hóa h[r]
Trang 1MỞ ĐẦU
Đất nước ta đang bước vào giai đoạn toàn cầu hóa nền kinh tế, giai đoạn mà tri thức và kỹ năng con người là yếu tố quyết định sự phát triển của xã hội Với nhu cầu xã hội tri thức, sản phẩm của lao động là sản phẩm tư duy sáng tạo đòi hỏi lao động sản xuất cần thiết là những con người thực sự tích cực, chủ động và sáng tạo,
có khả năng học tập tiếp thu khoa học mới (học tập suốt đời) Sự phát triển của đất nước ta cũng như xã hội gắn liền với giáo dục và đào tạo
Đứng trước những đòi hỏi như thế mục tiêu đổi mới giáo dục là nhiệm vụ quan trọng cần phải thực hiện Trong báo cáo chính trị của Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX đã xác định: “Đổi mới toàn diện giáo dục và đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao thực sự là quốc sách hàng đầu Biện pháp cụ thể là đổi mới tư duy giáo dục một cách nhất quán, từ mục tiêu, chương trình, nội dung, phương pháp đến cơ cấu và hệ thống tổ chức…” Đổi mới toàn diện trong đó đổi mới phương pháp và tính hiệu quả của nó là bước quyết định cuối cùng, tức là dạy
thế nào để học sinh phát huy được: “Khả năng độc lập suy nghĩ, giúp cho trí
thông minh của họ làm việc chứ không phải giúp cho họ trí nhớ Phải có trí nhớ, nhưng chủ yếu là phải giúp cho họ phát triển trí thông minh sáng tạo” (Phạm Văn Đồng).
Với mỗi giáo viên phải không ngừng học tập, nâng cao trình độ để cải tiến phương pháp dạy học trong tinh thần đó tôi xin đóng góp một sáng kiến về “Sử dụng sơ đồ chuyển hóa axit – bazơ trong trắc nghiệm”
Với việc sử dụng khéo léo, giáo viên có thể hướn dẫn học sinh hiểu và dễ dàng vận dụng vào bài tập trắc nghiệm
Trang 2NỘI DUNG
I/ TỔNG QUAN
1.1 Axit – bazơ
1.1.1 Theo Areniut (hóa học 11 cơ ban và nâng cao)
1.1.2 Theo Brontext (hóa học 11 nâng cao)
1.1.3 Theo Lewis (hóa học 11 nâng cao)
1.2 Sơ đồ chuyển hóa axit – bazơ
1.2.1 Sơ đồ chuyển hóa
Sơ đồ chuyển hóa là một dạng ký hiệu biểu diễn cho 1 quá trình chuyển hóa thu gọn lại
Vd: Sơ đồ chuyển hóa nitơ trong tự nhiên
Sơ đồ chuyển hóa các chất tron cơ thể sinh vật
Sơ đồ chuyển hóa oxi hóa – khử
Sơ đồ chuyển hóa axit – bazơ …
1.2.2 Sơ đồ chuyển hóa axit – bazơ
Sơ dồ chuyển hóa axit – bazơ là quá trình chuyển hóa trong đó có sự tham gia của axit và bazơ vào quá trinh
1.3 Một số dạng chuyển hóa axit – bazơ
- Dạng axít mạnh đơn bậc
VD: HCl + OH
-Cl
Dạng axit mạnh đa bậc
VD: H2SO4
+ OH
-HSO 4
-+ OH
-SO 4
2 Dạng đa axit yếu
VD: H3PO4
+ OH
-+H +
H 2 PO 4
2-+ OH -+H +
HPO 4
2-+ OH -+H+ PO 4
Trang 33 Dạng hidroxit lưỡng tính
VD: Al3+
+ 3OH
-+3H +
Al(OH) 3
+ OH
-+H+ AlO 2
-II/ SỬ DỤNG SƠ DỒ CHUYỂN HÓA AXIT – BAZƠ
2.1 Xác định môi trường của dung dịch chất
- Axit mạnh
VD:
- Axit trung bình
VD:
Chất H3PO4 H2PO3- HPO42- PO4
- Axit yếu
VD:
- Hidroxit lưỡng tính
VD:
2.2 Xác định tính chất:
- Axit mạnh
VD:
Trang 4-Tỷ lệ OH - /chất Axit Axit Trung tính
- Axit trung bình
VD:
Chất H3PO4 H2PO3- HPO42- PO4
3-Môi trường Axit Lưỡng tính Lưỡng tính Bazơ
- Axit yếu
VD:
- Hidroxit lưỡng tính
VD:
2.3 Giải bài tập bằng phương pháp đường chéo
Bước 1: Lập tỷ lệ số mol OH-/Chất để xác định sản phẩm:
VD:
- Axit trung bình
VD:
Chất H3PO4 H2PO3- HPO42- PO4
- Axit yếu
VD:
- Hidroxit lưỡng tính
Trang 5Bước 2: Lập sơ đồ đường chéo (các phương pháp giải toán hóa học nhanh)
Bước 3: Xác định kết quả theo yêu cầu bài toán
III/ BÀI TẬP VẬN DỤNG
1 Cho các dung dịch Na2CO3, NaHSO4, Al2(SO4)3, NaCl, Na2SO4, NH4Cl Có bao nhiêu dung dịch axit?
2 Cho dãy các chất: Cr2O3, Al2(SO4)3, Al(OH)3, Zn(OH)2, MgO, CrO3 Số chất trong dãy có tính lưỡng tính là:
3 Trộn V ml dung dịch NaOH 0,1M với Vml dung dịch HCl 0,03M, thu được 2V ml dung dịch Y Dung dịch Y có pH là:
4 Trong các chất sau, chất nào tan được cả trong dung dịch NaOH và dung dịch HCl?
A SiO2 B MgO C Al2O3 D Fe2O3
5 Cho dung dịch a mol NaOH hấp thụ hết a mol H2S, dung dịch thu được có tính
A axit B bazơ C trung tính D lưỡng tính
6 Phát biểu nào sau đây là sai?
A Dung dịch CH3COOK có pH >7 B Dung dịch NaHCO3 có pH <7
C Dung dịch NH4Cl có pH <7 D Dung dịch Na2SO4 có pH =7
7 Chọn cặp chất không tồn tại đồng thời trong một dung dịch
Trang 6A Na2CO3 và NaOH B AlCl3 và NaAlO2
C Al2(SO4)3 và H2SO4 D NaCl và NaOH
8 Khi nhỏ vài giọt quỳ tím vào dung dịch phèn nhôm ( KAl(SO4)2.12H2) thì có hiện tượng gì?
A Dung dịch không đổi màu B Dung dịch chuyển sang màu hồng
C dung dịch chuyển sang màu xanh D Dung dịch chuyển sang màu tím
9 Cho dung dịch chứa a mol Ca(HCO3)2 và dung dịch chứa a mol Ca(HSO4)2 hiện tượng gì xảy ra
A Dung dịch trong suốt B Có hiện tượng vẫn đục
C Có hiện tượng sủi bọt khí D Vừa vẫn đục vừa sủi bọt khí
10 Cho 3,36 lit CO2 hấp thụ hết trong 200 ml dung dịch NaOH 1M, dung dịch thu được có chứa
A 8,4 g NaHCO3 và 5,3 gam Na2CO3
B 4,2 gam NaHCO3 và 10,6 gam Na2CO3
C 12,6 gam NaHCO3 và 2 gam NaOH dư
D 5,3 gam Na2CO3 và 4 gam NaOH dư
11 Cho từ từ 250 ml dung dịch HCl 1M và 100 ml dung dịch NaAlO2 dung dịch sản phẩm thu dược sau phản ứng là:
A NaCl, AlCl3 và HCl dư B NaCl, Al(OH)3 và NaAlOdư
C NaCl, AlCl3 và NaAlO2 dư D NaCl, Al(OH)3 và AlCl3
IV/ KIẾN NGHỊ
4.1 Những nội dung trong chương phổ thông nên sử dụng sơ đồ chuyển hóa axit – bazơ
1 Tính axit, bazơ của dung dịch muối, phản ứng trong dung dịch (chương
Sự điện ly, lớp 11)
2 Axit photphoric (chương Nitơ – photpho, lớp 11)
3 Các oxit của cacbon (chương Cacbon – silic, lớp 11)
Trang 74 Hợp chất của Natri, canxi, nhôm (chương Kim loại nhóm IA, IIA, IIIA lớp 12)
5 Tổng hợp chương trình hóa học vô cơ (ôn thi tốt nhiệp trung học phổ thông)
4.2 Một số dạng sơ đồ khác
1 Sơ đồ chuyển hóa oxi hóa – khử
2 Sơ đồ chuyển hóa các hidrocacbon
KẾT LUẬN
Với một sơ đồ axit – bazơ, giáo viên có thể hướng dẫn học sinh nắm được tính chất của chất, dự đoán được môi trường dung dịch của chất đó và giải quyết ngắn gọn một số dạng toán hóa học liên quan tới chất Kết hợp với các phương pháp dạy học phù hợp, sơ đồ axit – bazơ giúp rèn luyện các kỹ năng phân tích, tổng hợp, suy luận và tổng quát hóa vấn đề