Phát triển du lịch bền vững Bà Rịa Vũng Tàu

Phát triển du lịch bền vững Bà Rịa Vũng Tàu Phát triển du lịch bền vững Bà Rịa Vũng Tàu Phát triển du lịch bền vững Bà Rịa Vũng Tàu luận văn tốt nghiệp,luận văn thạc sĩ, luận văn cao học, luận văn đại học, luận án tiến sĩ, đồ án tốt nghiệp luận văn tốt nghiệp,luận văn thạc sĩ, luận văn cao học, luận văn đại học, luận án tiến sĩ, đồ án tốt nghiệp

Mã số: 62340414

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

1 PGS.TS ĐÀO DUY HUÂN

2 PGS TS NGUYỄN ÁI ĐOÀN

HÀ NỘI – 2015

- 1 -

PHẦN MỞ ĐẦU

1.Tính cấp thiết và lý do chọn đề tài

Con người sinh ra ai cũng muốn cuộc sống của mình và của cả cộng đồng được đầy đủ, ấm

no, hạnh phúc; chất lượng cuộc sống ngày càng được nâng cao Để đạt được mục tiêu ấy, con người đã tìm mọi cách để phát triển kinh tế Sự phát triển kinh tế đòi hỏi phải khai thác, sử dụng ngày càng nhiều nguồn tài nguyên thiên nhiên và tài nguyên nhân văn Quá trình khai thác, sử dụng đó đã làm cạn kiệt các nguồn tài nguyên và làm tăng lượng phế thải, tác động xấu tới môi trường, đưa đến hậu quả môi trường sinh thái ngày càng bị huỷ hoại và ô nhiễm Đứng trước vấn đề đó đòi hỏi phải tìm ra một con đường phát triển kinh tế hợp lý và hài hòa, sao cho các vấn đề về kinh tế, văn hóa, dân số, xã hội, tài nguyên, môi trường phải được xem xét một cách tổng thể để cùng phát triển, để không cản trở đến sự phát triển của nhau ở hiện tại cũng như trong tương lai Con đường đó chính là sự phát triển bền vững (PTBV)

Phát triển bền vững nói chung và phát triển bền vững các ngành kinh tế nói riêng, trong đó

có du lịch đang là yêu cầu và là mục tiêu phát triển của mọi quốc gia, mọi địa phương bởi nó đảm bảo cho sự phát triển có hiệu quả và lâu dài Bà Rịa – Vũng Tàu là lãnh thổ hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi cho phát triển du lịch, đặc biệt là tiềm năng phong phú, đa dạng về tài nguyên du lịch biển trong đó có những tài nguyên du lịch đặc sắc như bãi biển Long Hải, VQG Côn Đảo với di tích lịch sử cách mạng nhà tù Côn Đảo, khu BTTN Bình Châu – Phước Bửu với nguồn khoáng nóng Bình Châu Với những tài nguyên du lịch đặc sắc như trên, đã từ lâu hình ảnh điểm đến du lịch Bà Rịa – Vũng Tàu đã khá đậm nét trong du khách trong và ngoài nước

Mặc dù có nhiều lợi thế phát triển, tuy nhiên sự tăng trưởng của ngành du lịch Bà Rịa – Vũng Tàu còn thiếu bền vững thể hiện qua các chỉ số thống kê ngành về khách, về tổng thu nhập từ du lịch, về lao động trong ngành du lịch,v.v Tính thiếu bền vững sẽ ảnh hưởng đến mục tiêu phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng của tỉnh, góp phần tạo nhiều cơ hội việc làm và nâng cao thu nhập cho cộng đồng; bảo tồn các giá trị tự nhiên và văn hóa cũng như sẽ ảnh hưởng đến vị trí của du lịch Bà Rịa – Vũng Tàu trong chiến lược phát triển du lịch

Việt Nam Trong bối cảnh trên, việc lựa chọn và thực hiện đề tài luận án “Phát triển du lịch

bền vững Bà Rịa – Vũng Tàu” là rất kịp thời, mang tính thời sự và cấp thiết, không chỉ có ý nghĩa về mặt lý luận mà còn có ý nghĩa thực tiễn

2.Tổng quan các vấn đề nghiên cứu liên quan

Nghiên cứu PTBV ngành du lịch đã được nhiều nước trên thế giới quan tâm từ lâu Các công trình nghiên cứu về vấn đề này không chỉ ở tầm quốc gia mà còn là các công trình hợp tác của nhiều nước, nhiều cơ sở nghiên cứu quốc tế Các tài liệu cho thấy về mặt lý luận, PTBV du lịch đã được nghiên cứu khá kỹ lưỡng, việc giám sát sự phát triển đã được cụ thể hoá qua hệ thống chỉ tiêu PTBV du lịch Trong lĩnh vực học thuật, du lịch bền vững là nội dung nghiên cứu của rất nhiều nhà nghiên cứu và các tổ chức ngay từ khi nó mới xuất hiện những năm 1960, trong đó có các công trình làm nền tảng về mặt lý thuyết và thực tiễn Các nghiên cứu đều tập trung vào việc hệ thống lại cơ sở lý luận về phát triển du lịch bền vững, đánh giá tác động của phát triển du lịch đối với môi trường tự nhiên, kinh tế, văn hóa

xã hội và các các giải pháp nhằm phát triển du lịch bền vững

Ở Việt Nam: phát triển du lịch bền vững đã và đang trở thành nhu cầu cấp thiết đối với phát triển kinh tế xã nội nói chung và du lịch nói riêng, điều đó đặt ra yêu cầu nghiên cứu về

du lịch và phát triển du lịch bền vững cả về học thuật, thực tiễn và chính sách Có các công trình nghiên cứu về du lịch và phát triển du lịch bền vững làm nền tảng cho các nghiên cứu ở Việt Nam Các công trình nghiên cứu đã cung cấp cơ sở lý luận nền tảng, quan trọng cho việc phát triển du lịch và du lịch bền vững nói riêng.Bên cạnh đó là các chính sách,

khung pháp lý cho phát triển du lịch và phát triển du lịch bền vững ở Việt Nam như: “Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030”, Luật du lịch và chiến lược phát triển kinh tế xã hội tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu Đã tạo ra khung chính sách, căn

cứ cho hoạt động nghiên cứu và phát triển du lịch

Đối với hoạt hoạt động nghiên cứu phát triển du lịch trên địa bàn tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, đến nay có một số công trình nghiên cứu Các đề tài này bước đầu đã đi vào nghiên cứu hoạt động phát triển du lịch trên địa bàn tỉnh B à R ị a – V ũ n g T à u v à những đề tài mới chỉ dừng lại ở phân tích định tính, nghiên cứu chưa sâu vấn đề đặt ra đối với phát triển du lịch bền vững trên địa bàn tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu Còn đối với việc nghiên cứu phát triển du lịch bền vững thì chưa có đề tài nào làm về vấn đề này Đây là cơ sở cấp thiết đối với việc thực hiện đề tài nghiên cứu của tác giả

3.Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục tiêu

Đánh giá thực trạng và nhận dạng những nguyên nhân thúc đẩy và cản trở PTDLBV Bà Rịa – Vũng Tàu trên cơ sở lý luận và thực tiễn Từ đó đề xuất những định hướng và giải pháp PTDLBV Bà Rịa – Vũng Tàu từ kết quả nghiên cứu phân tích dữ liệu thứ cấp và sơ cấp

3.2 Nhiệm vụ

- Hệ thống hoá cơ sở lý luận về phát triển du lịch bền vững và kinh nghiệm phát triển du lịch bền vững;

- Đánh giá thực trạng về phát triển du lịch bền vững ở Bà Rịa – Vũng Tàu;

- Xây dựng 12 nhân tố ảnh hưởng đến phát triển du lịch bền vững Bà Rịa – Vũng Tàu trên

cơ sở định tính và định lượng;

- Đề xuất những định hướng và giải pháp về phát triển du lịch bền vững Bà Rịa – Vũng Tàu

4.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

Đối tượng nghiên cứu: Các hoạt động PTDLBV tại tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu

+ Dữ liệu thứ cấp: Số liệu thống kê từ năm 2009 – 2013

+ Dữ liệu sơ cấp: Số liệu tiến hành điều tra khảo sát năm 2012

5.Câu hỏi nghiên cứu

Luận án sẽ nghiên cứu và trả lời các câu hỏi nghiên cứu sau:

(1) Như thế nào là phát triển du lịch bền vững?

(2) Hiện trạng phát triển du lịch bền vững trên địa bàn tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu đã bền vững chưa?

(3) Đâu là các nhân tố tác động đến phát triển du lịch bền vững trên địa bàn tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu?

(4) Đâu là các giải pháp để phát triển du lịch bền vững trên địa bàn tỉnh BR – VT?

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Dữ liệu nghiên cứu

- Dữ liệu thứ cấp: Là dữ liệu thống kê của các báo cáo ngành du lịch, các nghiên cứu

khác có liên quan

- Dữ liệu sơ cấp: Là dữ liệu tiến hành cuộc điều tra khảo sát, phỏng vấn trực tiếp

6.2 Khung nghiên cứu

7 Những kết quả đạt được về ý nghĩa khoa học, giá trị thực tiễn và điểm mới của luận án

Việc nghiên cứu đã hoàn thành một số kết quả có ý nghĩa khoa học, giá trị thực tiễn và đạt được những điểm mới như sau:

tố thuộc hệ tiêu chí phát triển du lịch bền vững

Thứ ba, trên nền tảng kết quả định lượng hóa các nhân tố ảnh hưởng, sử dụng chương trình máy tính SPSS để phân tích các nhân tố khám phá, thiết lập phương trình hồi quy cho các nhân tố khám phá, tiến hành kiểm định để đánh giá mức độ phù hợp của phương trình hồi quy

đã xác định được 4 nhân tố khám phá có ảnh hưởng chủ yếu đến phát triển du lịch bền vững là: (1) “Nhóm nhân tố về môi trường”; (2)“ Nhóm nhân tố về xã hội ”;(3) “ Nhóm nhân tố về kinh tế ”; (4) “Nhóm nhân tố về chất lượng sản phẩm du lịch”

Bốn là, sử dụng mô hình nghiên cứu đã xây dựng chỉ rõ các nguyên nhân thúc đẩy và cản

trở phát triển du lịch bền vững Bà Rịa - Vũng Tàu;

Năm là, từ việc phân tích thực trạng, nhân tố ảnh hưởng, kinh nghiệm quốc tế, luận án đã đưa 5 nhóm giải pháp nhằm phát triển du lịch bền vững Bà Rịa – Vũng Tàu đó là: (1) “Nhóm nhân tố về kinh tế”; (2)“ Nhóm nhân tố về xã hội ”; (3)“ Nhóm nhân tố về môi trường”; (4)“ Nhóm nhân tố về chất lượng sản phẩm du lịch” và (5) Nhóm giải pháp khác PTDLBV Bà Rịa – Vũng Tàu

7.3 Điểm mới của luận án

Một là, tổng hợp các khái niệm phát triển bền vững và đặc biệt là phát triển du lịch bền vững được đề cập từ các công trình nghiên cứu của quốc tế và trong nước phù hợp với bản chất của thuật ngữ “phát triển du lịch bền vững” mở ra những hướng tiếp cận mới cho hoạt động phát triển du lịch bền vững Khái niệm phát triển du lịch bền vững được luận án đề xuất là: “ Phát triển du lịch bền vững là tập hợp các hoạt động khai thác tài nguyên, tôn tạo, bảo tồn và thể chế nhằm thúc đẩy và tìm kiếm cơ hội phát triển du lịch bền vững, bao gồm thể chế và hoạt động liên quan đến phát triển du lịch bền vững và một số hình thức hoạt động khác”

Hai là, hệ thống hóa được 12 nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động phát triển du lịch bền vững

để phân tích, đánh giá mức độ các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển du lịch bền vững

Ba là, từ việc phân tích thực trạng, nhân tố ảnh hưởng, kinh nghiệm quốc tế, luận án đã đưa 5 nhóm giải pháp phát triển du lịch bền vững Bà Rịa – Vũng Tàu đó là: (1) “Nhóm nhân tố

về kinh tế”; (2)“ Nhóm nhân tố về xã hội ”; (3)“ Nhóm nhân tố về môi trường”; (4)“ Nhóm nhân tố về chất lượng sản phẩm du lịch” và (5) Nhóm giải pháp khác PTDLBV Bà Rịa – Vũng Tàu

8 Kết cấu luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục các tài liệu tham khảo, luận án được kết cấu thành

5 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm phát triển du lịch bền vững

Trên cơ sở dẫn dắt từ các khái niệm cơ bản liên quan như phát triển bền vững, phát triển

du lịch bền vững, xác định rõ các nguyên tắc và chỉ tiêu quốc tế về phát triển du lịch bền vững

và những kinh nghiệm phát triển du lịch bền vững;

Chương 2: Phương pháp và mô hình nghiên cứu

Trình bày các nội dung về cách tiếp cận, khung phân tích, phương pháp nghiên cứu, qui

trình nghiên cứu, mô hình nghiên cứu và cách đánh giá phát triển du lịch bền vững

Chương 3: Đánh giá thực trạng phát triển du lịch bền vững Bà Rịa - Vũng Tàu

Giới thiệu tổng quan về Bà Rịa – Vũng Tàu và đánh giá thực trạng phát triển du lịch bền vững trên cơ sở các dữ liệu thống kê du lịch của tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu;

Chương 4: Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động phát triển du lịch bền vững

Bà Rịa - Vũng Tàu

Trên cơ sở các nhân tố ảnh hưởng ban đầu, xây dựng các nhân tố khám phá qua mô hình toán hồi quy bội, cùng những kiểm định, để xác định nhân tố khám phá ảnh hưởng chủ yếu đến hoạt động phát triển DLBV làm cơ sở đề xuất những định hướng và giải pháp phát triển du lịch bền vững Bà Rịa – Vũng Tàu

Chương 5: Những định hướng và giải pháp phát triển du lịch bền vững ở Bà Rịa – Vũng Tàu

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu dữ liệu thứ cấp, dữ liệu sơ cấp và kinh nghiệm trong nước

và quốc tế về phát triển du lịch bền vững Luận án đã đề xuất những định hướng và giải pháp phát triển du lịch bền vững Bà Rịa - Vũng Tàu

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM PHÁT TRIỂN

DU LỊCH BỀN VỮNG 1.1 Tổng quát về phát triển bền vững

Phát triển bền vững là một sự phát triển về mọi mặt trong hiện tại mà vẫn phải bảo đảm

sự tiếp tục phát triển trong tương lai xa1 Khái niệm này hiện đang là mục tiêu hướng tới nhiều quốc gia trên thế giới, mỗi quốc gia sẽ dựa theo đặc thù kinh tế, xã hội, chính trị, địa lý, văn hóa riêng để hoạch định chiến lược phù hợp nhất với quốc gia đó

Hình 1.1: Mô hình phát triển bền vững 2

- Sự bền vững về kinh tế: Tạo nên sự thịnh vượng cho cộng đồng dân cư và đạt hiệu

quả cho mọi hoạt động kinh tế Điều cốt lõi là sức sống và sự phát triển của doanh nghiệp và các hoạt động của doanh nghiệp phải được duy trì một cách lâu dài

- Sự bền vững xã hội: Tôn trọng nhân quyền và sự bình đẳng cho tất cả mọi người Đòi

hỏi phân chia lợi ích công bằng, chú trọng công tác xoá đói giảm nghèo Thừa nhận và tôn trọng các nền văn hoá khác nhau, tránh mọi hình thức bóc lột

- Sự bền vững về môi trường: Bảo vệ, quản lý các nguồn tài nguyên; hạn chế đến mức

tối thiểu sự ô nhiễm môi trường, bảo tồn sự đa dạng sinh học và các tài sản thiên nhiên khác

1.2 Phát triển du lịch bền vững

1.2.1 Khái niệm:

Trên quan điểm thống nhất với các diễn giải khái niệm “Phát triển du lịch bền vững” của Luật du lịch Việt Nam, 2006 Đồng thời, với tư duy theo hướng tiếp cận theo mục tiêu của thuật ngữ “PTBV” khái niệm “ PTDLBV”, được tác giả đề xuất như sau:

" Du lịch bền vững là việc phát triển các hoạt động du lịch nhằm đáp ứng nhu cầu hiện tại của khách du lịch và người dân bản địa trong khi vẫn quan tâm đến việc bảo tồn và tôn tạo các nguồn tài nguyên cho việc phát triển hoạt động du lịch trong tương lai Du lịch bền vững sẽ có

kế hoạch quản lý các nguồn tài nguyên nhằm thoả mãn các nhu cầu về kinh tế, xã hội, thẩm mỹ

của con người trong khi đó vẫn duy trì được sự toàn vẹn về văn hoá, đa dạng sinh học, sự phát triển của các hệ sinh thái và các hệ thống hỗ trợ cho cuộc sống con người"

1.2.2 Vai trò của phát triển du lịch bền vững

Du lịch của một nước phát triển làm tăng ngân sách nhà nước, giải quyết đời sống xã hội, thúc đẩy nhiều ngành kinh tế có liên quan phát triển theo Trên thế giới, nhiều nước do du lịch phát triển đã đem lại cho ngân sách nguồn thu ngoại tệ lớn Năm 1995 các nước thu nhập

du lịch quốc tế cao: Mỹ 58 tỷ USD, Italia 27 tỷ USD Du lịch là một trong những nguồn thu ngoại tệ hàng đầu ở nhiều nước như: Thailand, Philippin, Hongkong

1.3 Các nguyên tắc phát triển du lịch bền vững

Để đạt được mục tiêu phát triển du lịch bền vững, chúng ta cần phải triển khai thực hiện tốt 10 nguyên tắc phát triển du lịch bền vững sau đây:

- Khai thác, sử dụng các nguồn tài nguyên một cách hợp lý

- Hạn chế việc sử dụng quá mức tài nguyên và giảm thiểu chất thải ra môi trường

- Phát triển phải gắn liền với nỗ lực bảo tồn tính đa dạng

- Phát triển du lịch phải phù hợp với quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội

- Đảm bảo lợi ích với cộng đồng địa phương trong quá trình phát triển du lịch

- Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng địa phương trong phát triển du lịch

- Thường xuyên trao đổi tham khảo ý kiến cộng đồng địa phương và các đối tượng có liên quan trong quá trình hoạt động phát triển du lịch

- Chú trọng việc đào tạo nâng cao nhận thức về tài nguyên môi trường

- Tăng cường tính trách nhiệm trong hoạt động xúc tiến, quảng cáo du lịch

- Coi trọng việc thường xuyên tiến hành công tác nghiên cứu

1.4 Nội dung phát triển du lịch bền vững

1.4.1 Xây dựng chiến lược phát triển du lịch bền vững

Xây dựng và tổ chức thực hiện chiến lược, qui hoạch và chính sách phát triển du lịch Nâng cao nhận thức xã hội về du lịch và phát triển du lịch bền vững, quản lý hoạt động đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực, nghiên cứu ứng dụng khoa học công nghệ

1.4.2 Phát triển các cơ sở kinh doanh du lịch

Sự phát triển cơ sở kinh doanh du lịch thể hiện ở tốc độ tăng trưởng số lượng, quy mô cơ

sở kinh doanh du lịch, phân theo các nhóm ngành dịch vụ Để phân tích sự phát triển du lịch của mỗi địa phương, cần phân tích sự biến động số lượng cơ sở kinh doanh du lịch (doanh nghiệp), sự tăng trưởng số lượng doanh nghiệp phân theo các nhóm ngành dịch vụ như vận chuyển, lưu trú, nhà hàng

1.4.3 Nâng cao số lượng, chất lượng các nguồn lực cho ngành du lịch

a Tài nguyên: việc bảo tồn và sử dụng bền vững các nguồn tài nguyên thiên nhiên, nhân văn là rất cần thiết, nó bảo đảm cho hoạt động kinh doanh du lịch phát triển lâu dài Sử dụng tổng hợp các nguồn lực cho phát triển bền vững trong đó cần quan tâm đến cộng đồng địa phương gắn với địa bàn sinh sống của họ Trongchiến lược phát triển du lịch cần quan tâm đến ảnh hưởng của du lịch đối với các di sản văn hóa và các yếu tố truyền thống, các hoạt động và động lực của từng cộng đồng địa phương

b Nâng cao chất lượng lao động: lao động là một nhân tố không thể thiếu trong quá trình phát triển du lịch Sự phát triển lao động du lịch thể hiện ở số lượng, cơ cấu, trình độ, kỹ năng ứng xử của đội ngũ lao động trong các doanh nghiệp thuộc ngành

c Mở rộng nguồn vốn đầu tư phát triển du lịch: nguồn vốn kinh doanh du lịch được huy động từ nhiều nguồn Khi phân tích sự phát triển du lịch, cần phải phân tích mức độ tăng trưởng của quy mô, mức độ đa dạng của nguồn vốn đầu tư và sự tăng trưởng của vốn đầu tư

d Tăng cường cơ sở vật chất - kỹ thuật du lịch: cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch được biểu hiện là toàn bộ các phương tiện vật chất do các tổ chức du lịch tạo ra để khai thác các tiềm năng

du lịch, tạo ra các sản phẩm và hàng hóa cung cấp và làm thỏa mãn nhu cầu du khách Ngành du lịch muốn phát triển gia tăng và bền vững đòi hỏi phải có một hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật tốt

e Tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ du lịch: góp phần hiện đại hóa cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch, tạo ra những sản phẩm du lịch ngày càng mới lạ, hấp dẫn, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của du khách

1.4.4 Nâng cao năng lực và tạo lập sự liên kết chặt chẽ giữa các chủ thể tham gia

Khi hoạt động du lịch đã phát triển mạnh mẽ hơn, các doanh nghiệp kinh doanh du lịch đã chủ động hợp tác bằng những hợp đồng liên kết Phát triển du lịch cần có sự liên kết hợp tác của cộng đồng địa phương và các đối tượng liên quan Để phát triển du lịch bền vững cần phải kết hợp hai mục tiêu bảo tồn các tài nguyên thiên nhiên với phát triển cộng đồng

1.4.5 Nâng cao chất lượng môi trường cho phát triển du lịch

Khi hoạt động du lịch đã phát triển mạnh mẽ hơn, các doanh nghiệp kinh doanh du lịch đã chủ động hợp tác bằng những hợp đồng liên kết Phát triển du lịch cần có sự liên kết hợp tác của cộng đồng địa phương và các đối tượng liên quan Để phát triển du lịch bền vững cần phải kết hợp hai mục tiêu bảo tồn các tài nguyên thiên nhiên với phát triển cộng đồng

Bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch là rất cần thiết Hoạt động du lịch luôn gắn với việc khai thác các tiềm năng tài nguyên tự nhiên cũng như tài nguyên nhân văn nên chịu tác động

và gây ảnh hưởng rất lớn đến môi trường

1.4.6 Các tiêu chí đánh giá phát triển du lịch bền vững

Phát triển du lịch bền vững là một phạm trù còn mới trong chiến lược phát triển du lịch

ở nước ta, vì vậy việc nghiên cứu và xác định các dấu hiệu để nhận biết trạng thái của quá trình phát triển này là rất quan trọng Dựa vào các dấu hiệu này các nhà quản lý có thể có những giải pháp phù hợp và kịp thời nhằm điều chỉnh các hoạt động nhằm đạt được tới trạng thái bền vững hơn cho quá trình phát triển Du lịch là ngành kinh tế tổng hợp, có tính liên ngành, liên vùng và xã hội hoá cao với sự tham gia của nhiều thành phần xã hội Sự phát triển của du lịch phụ thuộc nhiều vào các điều kiện kinh tế, chính trị của đất nước cũng như của khu vực Sản phẩm của du lịch được hình thành chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố Vì vậy việc xác định các dấu hiệu nhận biết về phát triển du lịch bền vững là công việc phức tạp

1.5.1 Nguồn tài nguyên du lịch

Tài nguyên du lịch là cảnh quan thiên nhiên, di tích lịch sử, di tích cách mạng, giá trị nhân văn, công trình lao động sáng tạo của con người có thể được sử dụng nhằm thoả mãn nhu cầu du lịch; là yếu tố cơ bản để hình thành các điểm du lịch, khu du lịch nhằm tạo lập ra sự hấp dẫn du khách

Tài nguyên du lịch bao gồm hai nhóm: tài nguyên du lịch nhân văn và tài nguyên du lịch thiên nhiên

Tài nguyên du lịch thiên nhiên như: đất, nước, khí hậu, sinh vật, khoáng sản, tạo thành cảnh quan, các dạng địa hình, đóng vai trò quan trọng trong quá trình thu hút du khách, giúp du lịch phát triển

Tài nguyên nhân văn gồm: hệ thống các di tích lịch sử, di tích văn hoá, phong tục tập quán, lễ hội là yếu tố cơ bản để phát triển du lịch

1.5.2 Cơ sở vật chất kỹ thuật và thiết bị hạ tầng

Cơ sở vật chất kỹ thuật, thiết bị hạ tầng là vấn đề không thể thiếu được, là điều kiện quan trọng để phát triển du lịch và nó có ảnh hưởng lớn đến việc thu hút khách du lịch đến với địa điểm du lịch nó bao gồm:

Mạng lưới giao thông vận tải: là nhân tố quyết định đến việc phát triển du lịch cũng như khai thác những tiềm năng du lịch của địa phương Mạng lưới giao thông thuận lợi mới thu hút được du khách đến với địa điểm du lịch

Mạng lưới thông tin liên lạc và internet: giúp trao đổi thông tin, tìm kiếm dễ dàng các điểm du lịch mà mình thích từ đó lên kế hoạch cho chuyến đi giúp chuyến đi được thuận lợi Mặt khác nhờ có mạng lưới thông tin và internet sẽ giúp liên kết trong các doanh nghiệp du lịch với nhau, trao đổi kinh nghiệm và cùng nhau phát triển

Cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ du lịch: bao gồm trang thiết bị, phương tiện, cơ sở cần thiết để đón tiếp khách du lịch, nơi lưu trú cho khách du lịch, khu vui chơi giải trí là yếu tố quan trọng để thoả mãn nhu cầu nghỉ ngơi cũng như nhu cầu giải trí của du khách từ đó thu hút được nhiều khách du lịch hơn

1.5.3 Chất lượng nguồn nhân lực ngành du lịch

Là yếu tố quan trọng trong sự phát triển của du lịch Chất lượng công tác kinh doanh chịu ảnh hưởng rất nhiều từ việc sử dụng lao động có chất lượng hay không bởi vì lao động làm việc trong du lịch không những thực hiện công tác chuyên môn về du lịch của mình họ còn thực hiện nhiệm vụ quan trọng là trao đổi văn hoá, giao tiếp với du khách tạo cho du khách có cảm giác hứng khởi trong lúc du lịch

1.5.4 Yếu tố tác động đến cầu về dịch vụ du lịch

Các yếu tố tác động đến cầu về dịch vụ du lịch bao gồm mức thu nhập, trình độ văn hoá, thời gian rỗi; Thứ nhất, trình độ văn hoá: khi nhận thức của con người càng cao thì việc họ thích thú với khám phá thế giới, thiên nhiên, vui chơi, giải trí và nghỉ ngơi ngày càng tăng về nhu cầu, động cơ đi du lịch tăng lên Theo một số cuộc điều tra cho thấy: nếu người chủ gia đình có trình độ văn hoá ở mức trung học thì tỷ lệ đi du lịch là 65%, trình độ cao đẳng tỷ lệ này

là 75% , trình độ đai học thì tỉ lệ này lên tới 85%; Thứ hai, mức thu nhập (hay điều kiện sống): đây là nhân tố quan trọng để phát triển du lịch Khi thu nhập của người dân tăng lên thì ngoài việc chi tiêu cho cơm ăn áo mặc thì họ sẵn sàng chi tiêu cho các dịch vụ trong đó có cả việc đi

du lịch và cuối cùng là thời gian rỗi: phần lớn mọi người đi du lịch khi họ rảnh rỗi (ngày nghỉ

lễ, nghỉ phép, cuối tuần ) Vì vậy nhân tố này cũng rất quan trọng để phát triển du lịch

1.5.5 Đường lối chính sách phát triển du lịch

Là nhân tố ảnh hưởng lớn đến việc phát triển du lịch bền vững, với một đường lối chính sách nhất định có thể kìm hãm hay thúc đẩy du lịch phát triển Đường lối phát triển du lịch nằm trong đường lối phát triển chung, đường lối phát triển kinh tế - xã hội vì vậy phát triển du lịch cũng là đang thực hiện sự phát triển chung của xã hội

1.5.6 Tham gia của cộng đồng

Sự tham gia của cộng đồng dân cư vào các hoạt động du lịch làm cho du lịch phát triển bền vững hơn Sự tham gia của cộng đồng dân cư không những tạo thu nhập cho cộng đồng dân cư mà còn tăng tính trách nhiệm trong việc phát triển du lịch Việc tham gia này là hết sức cần thiết và không thể thiếu được

1.5.7 Về môi trường

Sử dụng, khai thác tốt nhất các tài nguyên để phục vụ du lịch; có kế hoạch bảo tồn, nuôi dưỡng để không làm cạn kiệt nguồn tài nguyên, hệ sinh thái; bảo vệ tuyệt đối các di sản thiên nhiên và đa dạng sinh học; có các hoạt động nâng cao nhận thức về bảo tồn hệ sinh thái

và đa dạng sinh học

1.5.8 Về sản phẩm du lịch

Sản phẩm du lịch của địa phương là một sản phẩm tổng hợp gồm nhiều yếu tố tạo thành như: tài nguyên thiên nhiên, di sản do con người tạo ra, các thể chế…như các khái niệm đã nói ở trên Thị trường khách du lịch là một trong những thị trường mục tiêu quan trọng nhất của địa phương Các địa phương cố gắng, nỗ lực thu hút khách du lịch đến với địa phương mình

CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU Giới thiệu

Tiếp nối cơ sở lý thuyết và thực tiễn của nghiên cứu đã được trình bày ở chương 1, trong chương 2 này sẽ trình bày về phương pháp nghiên cứu của đề tài bao gồm các nội dung

về cách tiếp cận, khung phân tích, mô hình nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu

2.1 Cách tiếp cận

Để nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển du lịch bền vững Bà Rịa – Vũng Tàu và đề xuất các giải pháp phát triển du lịch bền vững Bà Rịa – Vũng Tàu đề tài sử dụng hai cách tiếp cận: (1)Tiếp cận theo nguyên tắc toàn diện, bao gồm việc xem xét mọi mặt của hoạt động phát triển bền vững du lịch, quá trình phát triển với tổng thể các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển du lịch bền vững Bà Rịa – Vũng Tàu; (2)Tiếp cận theo kinh tế vi mô, bao gồm việc phân tích hành vi, độ thỏa dụng của khách du lịch thông qua các phân tích nhân tố và phân tích các mô hình hồi quy ước lượng độ thỏa mãn của khách du lịch với các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển du lịch bền vững Bà Rịa – Vũng Tàu

2.2 Khung phân tích

Để phát triển du lịch bền vững, điều cần thiết phải xác định được các yếu tố cơ bản của môi trường phát triển du lịch ở Bà Rịa – Vũng Tàu là gì, các nhân tố cấu thành và yếu tố nào tác động tích cực đến sự hài lòng của khách du lịch Phát triển du lịch bền vững sẽ đảm bảo khi khách du lịch được thoả mãn bởi địa phương Các bộ phận trong phân tích ảnh hưởng phát triển du lịch bền vững của Bà Rịa – Vũng Tàu được phân tích là: các nguồn lực cho phát triển

du lịch Bà Rịa – Vũng Tàu, hiện trạng phát triển du lịch bền vững, các giả thiết về yếu tố môi trường phát triển du lịch của địa phương tác động đến sự hài lòng của khách du lịch

2.3 Phương pháp nghiên cứu

2.3.1 Phương pháp điều tra dữ liệu

Nghiên cứu các tài liệu về lý thuyết và thực tiễn về phát triển bền vững, phát triển du lịch bền vững, các lý thuyết liên quan đến phát triển du lịch bền vững Nghiên cứu các tài liệu

về các nguồn lực cho phát triển du lịch bền vững Bà Rịa – Vũng Tàu như điều kiện tự nhiên, vị trí địa lý, cơ sở hạ tầng kỹ thuật, nguồn nhân lực, quản lý nhà nước, văn hóa - xã hội

2.3.2 Phương pháp phân tích dữ liệu

Đề tài sử dụng các phương pháp phân tích dữ liệu như phân tích mô tả, phân tích nhân

tố khám phá và phân tích hồi quy để phân tích dữ liệu Phân tích mô tả các thuộc tính của

nhóm khảo sát như đối tượng trả lời phỏng vấn; thuộc tính của khách du lịch được phỏng vấn như: hình thức sở hữu, ngành du lịch Phân tích nhân tố khám phá (EFA) để gom các tham số ước lượng và điều chỉnh lại mô hình nghiên cứu thông qua kiểm tra mối quan hệ giữa các nhóm thành phần của nhân tố và có thể xác định lại các biến định nghĩa cho nhân tố Kiểm định giá trị và độ tin cậy

2.3.3 Phương pháp đánh giá tính bền vững dựa trên đánh giá của các bên tham gia

2.3.4 Phương pháp đánh giá phát triển du lịch bền vững dựa vào các nhóm chỉ chỉ tiêu

Cho đến nay, vẫn chưa có một bộ tiêu chuẩn thống nhất mang tính quốc tế về du lịch bền vững, nhất là ở cấp độ vùng và địa phương Theo tác giả cần xây dựng bộ tiêu chuẩn đánh giá theo hướng đơn giản hơn, ít chỉ tiêu hơn và dễ đo lường và đánh giá hơn Bộ tiêu chuẩn đánh giá gồm 3 nhóm như sau:

- Nhóm các chỉ tiêu về kinh tế

- Nhóm các chỉ tiêu về xã hội

- Nhóm các chỉ tiêu về môi trường

2.3.5 Phương pháp điều tra khảo sát thực địa

Điều tra khảo sát thực địa là nghiên cứu định lượng nhằm đạt đến mục tiêu xác định được tầm quan trọng của các nhóm nhân tố theo quan điểm của “cầu thị trường” sử dụng các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động phát triển du lịch bền vững Bên cạnh đó, nghiên cứu định lượng cũng xác định được khả năng đáp ứng của các chủ thể hoạt động phát triển du lịch bền vững với nhu cầu khách du lịch Đồng thời nghiên cứu định lượng cũng xác định những nhân

tố tác động cần cải thiện để đề xuất các giải pháp phù hợp

2.4 Mô hình phân tích các nhân tố khám phá EFA

2.4.1 Thu thập số liệu, tài liệu

Thu thập các số liệu thứ cấp về tình hình kinh tế - xã hội, diễn biến phát triển du lịch bền vững, (quy mô vốn, quy mô lao động, giá trị sản lượng du lịch ), cơ cấu nghề và cơ sở hạ tầng kỹ thuật, đào tạo nguồn nhân lực du lịch trên địa bàn toàn tỉnh

2.4.2 Quy trình nghiên cứu

Quy trình nghiên cứu của đề tài được căn cứ vào kết quả các quy trình lý thuyết nghiên cứu đã được trình bày ở trên, kết hợp tham khảo các quy trình nghiên cứu trước đây có liên quan, Đề tài đề xuất quy trình nghiên cứu gồm 2 bước như sau:

Bước 1 - Phân tích nhân tố khám phá: Từ các biến quan sát đo lường môi trường phát triển du lịch bền vững ở Bà Rịa – Vũng Tàu được lấy từ phiếu điều tra tiến hành thực hiện EFA để thu nhỏ và tóm tắt dữ liệu– xác định các nhân tố cơ bản đại diện cho phát triển du lịch bền vững Bà Rịa – Vũng Tàu, đây chính là các nhân tố tác động đến sự thoả mãn của khách du lịch, cộng đồng dân cư, doanh nghiệp, các cấp QLNN về du lịch

Phương trình phân tích nhân tố: X i = A i1F1+ Ai2F2+ Ai3F3+ + AimFm+ViUi

Trong đó: Xi là biến thứ i chuẩn hoá; Aij là hệ số hồi quy chuẩn hoá của nhân tố j đối với biến i;

F là các nhân tố chung; Vi là hệ số hồi quy chuẩn hoá của nhân tố đặc trưng i đối với biến i; Ui

là nhân tố đặc trưng của biến i; và m là số nhân tố chung

Bước 2- Phân tích hồi quy đa biến: nhằm lượng hoá tác động của các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển du lịch bền vững Bà Rịa – Vũng Tàu đã được xác định ở bước 1 - lên sự hài lòng của khách du lịch Bà Rịa – Vũng Tàu

Trong nghiên cứu này không xem xét đến các yếu tố tác động mang tính chất vùng hay quốc gia như: sự thay đổi trong nhu cầu, lãi suất, mức độ ổn định về môi trường phát triển du lịch Bà Rịa – Vũng Tàu hoặc các yếu tố có tính chất không thường xuyên Các giả thuyết nghiên cứu là: sự thỏa mãn của khách du lịch Bà Rịa – Vũng Tàu là một hàm tuyến tính theo các yếu tố tác động - các nhân tố cơ bản được rút ra trong EFA

2.4.3 Mô hình nghiên cứu luận án

Từ các cơ sở lý thuyết về phát triển du lịch bền vững và nhận biết các nhân tố tác đến

sự PTDLBV Tác giả lựa chọn mô hình PTDLBV là phương trình hồi quy biểu diễn mối quan

hệ của các yếu tố tác động đến hoạt động phát triển du lịch bền vững và mức độ thỏa mãn của khách du Bà Rịa – Vũng Tàu có dạng sau:

Y= β1F1+ β2F2+ β3X3 + + βnFn