BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG --- NGUYỄN THỊ THÚY KIẾN THỨC, THÁI ĐỘ, THỰC HÀNH CHĂM SÓC SỨC KHỎE SINH SẢN VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG -
NGUYỄN THỊ THÚY
KIẾN THỨC, THÁI ĐỘ, THỰC HÀNH CHĂM SÓC SỨC KHỎE SINH SẢN
VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
THỤY XUÂN, THÁI THỤY, THÁI BÌNH NĂM 2020
LUẬN VĂN THẠC SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG
Hà Nội – 2020
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG KHOA: KHOA HỌC SỨC KHỎE
BỘ MÔN: Y TẾ CÔNG CỘNG -
NGUYỄN THỊ THÚY
KIẾN THỨC, THÁI ĐỘ, THỰC HÀNHCHĂM SÓC SỨC KHỎE SINH SẢN
VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
THỤY XUÂN, THÁI THỤY, THÁI BÌNH NĂM 2020
Chuyên ngành: Y TẾ CÔNG CỘNG
Mã số: 8 72 07 01
LUẬN VĂN THẠC SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
PGS.TS Đào Xuân Vinh
Hà Nội – 2020
Trang 3DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
BPTT Biện pháp tránh thai
LTQĐTD Lây truyền qua đường tình dục
QHTD Quan hệ tình dục
KHHGĐ Kế hoạch hóa gia đình
SKSS Sức khỏe sinh sản
THPT Trung học phổ thông
THCS Trung học cơ sở
TT- GDSK Truyền thông – giáo dục sức khỏe
WHO World Health Organization
(Tổ chức Y tế Thế Giới)
UNFPA Quỹ Dân số Liên hợp quốc
GDSKSS Giáo dục sức khỏe sinh sản
Trang 4MỤC LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
MỤC LỤC
DANH MỤC BẢNG
DANH MỤC BIỂU ĐỒ
LỜI CAM ĐOAN
LỜI CẢM ƠN
1 Sơ lược về tuổi vị thành niên, sức khỏe sinh sản vị thành niên 3
1.2 Những đặc điểm dậy thì ở tuổi vị thành niên, nội dung chăm sóc SKSS sản và hạn chế tiếp cận các lĩnh vực sức khỏe sinh sản của vị thành niên Việt Nam
5
1.2.1 Những thay đổi về sinh lý ở tuổi vị thành niên 5
1.3.2 Các dịch vụ y tế chăm sóc sức khỏe vị thành niên 7
1.3.3 Dịch vụ sức khỏe thân thiện với vị thành niên 7
1.3.4 Những rào cản khiến vị thành niên khó tiếp cận các lĩnh vực sức
1.2 Một số nghiên cứu về kiến thức, thái độ, thực hành về chăm sóc
sức khỏe sinh sản vị thành niên trên Thế giới và ở Việt Nam 8
Trang 5* Vấn đề quan hệ tình dục, có thai, nạo hút thai, sinh đẻ ở vị thành niên 8
* Vấn đề các bệnh lây qua đường tình dục và HIV/AIDS 11
* Các nguy cơ về sức khỏe và hậu quả về kinh tế, xã hội của vấn đề thai
1.3 Các yếu tố liên quan đến kiến thức, thái độ, thực hành về sức
1.4.1 Một số đặc điểm huyện Thái Thụy 18 1.4.2 Đặc điểm trường Trung học cơ sở Thụy Xuân 19
2.3.4 Quy trình thu thập thông tin và sơ đồ nghiên cứu 23
Trang 6* Điều tra viên 23
2.4 Biến số, chỉ số nghiên cứu và tiêu chuẩn đánh giá 26
Bảng 2.1 Các biến số và chỉ số nghiên cứu 26
* Kiến thức về sức khỏe sinh sản của đối tượng 28
* Thái độ về sức khỏe sinh sản của đối tượng 29
* Thực hành về sức khỏe sinh sản của đối tượng 29
3.2 Kiến thức, thái độ, thực hành về SKSS của đối tượng nghiên cứu 33 3.2.1 Kiến thứcvề SKSS của đối tượng nghiên cứu 33 3.2.2 Thái độ về SKSS của đối tượng nghiên cứu 43 3.2.3 Thực hành về SKSS của đối tượng nghiên cứu 44
3.3.4 Các kênh truyền thông về giáo dục sức khỏe sinh sản 45
3.3 Một số yếu tố liên quan đến kiến thức, thái độ, thực hành chăm
4.1 Kiến thức, thái độ, thực hành về chăm sóc sức khỏe sinh sản vị
thành niên của học sinh trường Trung học cơ sở Thụy Xuân, huyện Thái 59
Trang 7Thụy, tỉnh Thái Bình năm 2020
4.2 Về một số yếu tố liên quan đến kiến thức, thái độ, thực hành về
chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên của đối tượng nghiên cứu 65
Trang 8DANH MỤC BẢNG
Bảng 3.1 Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu 31 Bảng 3.2 Đặc điểm khu vực sống của đối tượng nghiên cứu 32
Bảng 3.4 Kiến thức về độ tuổi vị thành niên 33 Bảng 3.5 Kiến thức về độ tuổi dậy thì của vị thành niên 33 Bảng 3.6 Kiến thức đúng của đối tượng về dậy thì 34 Bảng 3.7 Kiến thức của đối tượng về thời điểm dễ có thai nhất 35 Bảng 3.8 Kiến thức về hành động bạn nam làm cho bạn nữ có thai 35 Bảng 3.9 Kiến thức đúng về dấu hiệu mà người phụ nữ được cho là có thai 36 Bảng 3.10 Kiến thức đúng về hậu quả khi làm mẹ quá trẻ 36 Bảng 3.11 Kiến thức đúng của đối tượng về thụ thai 37 Bảng 3.12 Kiến thức đúng về hậu quả việc nạo phá thai 37 Bảng 3.13 Kiến thức về địa điểm nạo phá thai an toàn nhất 38 Bảng 3.3 Kiến thức của đối tượng về nạo phá thai 38 Bảng 3.15 Số lượng các biện pháp tránh thai mà
Bảng 3.16 Kiến thức của đối tượng về biện pháp tránh thai phù hợp với vị
Bảng 3.17 Những địa điểm có thể cung cấp BCS 40 Bảng 3.18 Kiến thức đúng về biện pháp tránh thai 40 Bảng 3.19 Kiến thức của đối tượng về bệnh lây truyền qua đường tình dục 41 Bảng 3.20 Kiến thức của đối tượng về biểu hiện mắc các bệnh lây truyền qua
Bảng 3.21 Kiến thức của đối tượng về biện pháp phòng tránh mắc các bệnh lây
Bảng 3.22 Kiến thức đúng về bệnh lây truyền qua đường tình dục 42 Bảng 3.23 Kiến thức đúng của đối tượng về sức khỏe sinh sản nam 42
Trang 9Bảng 3.24 Đánh giá thái độ về sức khỏe sinh sản vị thành niên 43 Bảng 3.25 Thực hành vệ sinh bộ phận sinh dục hàng ngày 45 Bảng 3.26 Loại hình truyền thông chăm sóc SKSS trong trường học 45 Bảng 3.27 Mối liên quan tới thực hành của học sinh về chăm sóc SKSS VTN 47 Bảng 3.28 Mối liên quan giữa khối/lớp của đối tượng và kiến thức của học
Bảng 3.29 Mối liên quan giữa con thứ mấy và kiến thức của học sinh về chăm
Bảng 3.30 Mối liên quan giữa tình trạng hôn nhân của bố mẹ và kiến thức của
Bảng 3.31 Mối liên quan giữa trình độ học vấn của bố mẹ và kiến thức của học
Bảng 3.32 Mối liên quan giữa nghề nghiệp của bố mẹ và kiến thức của học
Bảng 3.33 Mối liên quan giữa tình trạng truyền thông giáo dục sức khỏe của 50 Bảng 3.34 Mối liên quan giữa giới tính của đối tượng và thái độ của học sinh
Bảng 3.45 Mối liên quan giữa khối/lớp của đối tượng và thái độ của học sinh
Bảng 3.36 Mối liên quan giữa con thứ mấy và thái độ của học sinh về chăm
Bảng 3.37 Mối liên quan giữa tình trạng hôn nhân của bố mẹ và thái độ của
Bảng 3.38 Mối liên quan giữa trình độ học vấn của bố mẹ và thái độ của học
Bảng 3.39 Mối liên quan giữa nghề nghiệp của bố mẹ với thái độ của học sinh
Bảng 3.40 Mối liên quan giữa việc được truyền thông chăm sóc sức khỏe sinh 53
Trang 10sản từ nhà trường với thái độ của học sinh về chăm sóc sức khỏe sinh sản
Bảng 3.41 Mối liên quan giữa kiến thức và thái độ của học sinh về chăm sóc
Bảng 3.52 Mối liên quan giữa giới tính của đối tượng và thực hành của học
Bảng 3.43 Mối liên quan giữa khối/lớp của đối tượng và thực hành của học
Bảng 3.44 Mối liên quan giữa con thứ mấy và thực hành của học sinh về chăm
Bảng 3.45 Mối liên quan giữa tình trạng hôn nhân của bố mẹ và thực hành của
Bảng 3.46 Mối liên quan giữa trình độ học vấn của bố mẹ và thực hành của
Bảng 3.47 Mối liên quan giữa nghề nghiệp của bố mẹ với thái độ của học sinh
Bảng 3.48 Mối liên quan giữa việc được truyền thông chăm sóc sức khỏe sinh sản từ nhà trường với thực hành của học sinh về chăm sóc sức khỏe sinh sản 57 Bảng 3.49 Mối liên quan giữa kiến thức và thực hành của học sinh về chăm
Bảng 3.50 Mối liên quan giữa thái độ và thực hành của học sinh về chăm sóc
Trang 11DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1 Kiến thức về hiện tượng là mốc đánh dấu dậy thì ở nữ
Biểu đồ 3.2 Kiến thức về biện pháp tránh thai 39 Biểu đồ 3.3 Đánh giá kiến thức chung về chăm sóc sức khỏe sinh
Biểu đồ 3.4 Đánh giá thái độ về sức khỏe sinh sản vị thành niên 44 Biểu đồ 3.5 Thực hành về sức khỏe sinh sản vị thành niên 44 Biểu đồ 3.6 Kênh thông tin về chăm sóc sức khỏe sinh sản tin cậy
Biểu đồ 3.7 Dịch vụ khám chữa bệnh sức khỏe sinh sản thích hợp
Trang 12LỜI CAM ĐOAN
Tên tôi là : Nguyễn Thị Thúy
Học viên lớp : Thạc sĩ Y tế công cộng khóa 2018-2020
Trường : Đại học Thăng Long Hà Nội
Tôi xin cam đoan đề tài khóa luận “Kiến thức, thái độ, thực hànhchăm sóc sức khỏe sinh sản và một số yếu tố liên quan của học sinh Trung học cơ sở Thụy Xuân, Thái Thụy,Thái Bình năm 2020” là công trình nghiên cứu của riêng tôi do chính tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Đào Xuân Vinh Tất cả số liệu trong luận văn này là hoàn toàn chính xác, trung thực, khách quan và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Nếu có điều gì sai tôi xin chịu trách nhiệm hoàn toàn./
Hà Nội, ngày 19 tháng 09 năm 2020
Học viên
Nguyễn Thị Thúy
Trang 13LỜI CẢM ƠN
Lời đầu tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo PGS.TS Đào Xuân Vinh đã tận tâm hướng dẫn, tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và làm luận văn này
Tôi xin chân thành cảm ơn Trường Đại học Thăng Long đã tạo điều kiện cho tôi được học tập trong môi trường hiện đại, thanh lịch và thân thiện, giúp tôi có những kiến thức, kỹ năng trong chuyên ngành, có hành trang tốt hơn để áp dụng thực tế thực hiện công tác chuyên môn tại đơn vị tôi công tác
Tôi xin cảm ơn ban giám hiệu, thầy cô giáo và các bạn học sinh trường Trung học cơ sở Thụy Xuân đã tham gia cùng tôi thực hiện nghiên cứu và các đồng nghiệp, cùng bạn học, gia đình đã luôn bên cạnh động viên, ủng hộ và giúp đỡ tôi hoàn thành khóa luận
Tôi xin kính chúc quý thầy cô giáo, đồng nghiệp, Ban giám hiệu và các bạn học sinh trường THCS Thụy Xuân cùng các bạn học lời kính chúc sức khỏe, hạnh
phúc và thành công./
Hà Nội, ngày 19 tháng 09 năm 2020
Học viên
Nguyễn Thị Thúy
Trang 141
ĐẶT VẤN ĐỀ
Vị thành niên là thời đẹp nhất của cuộc đời Dậy thì là mốc đánh dấu một khởi đầu của tuổi vị thành niên Tuổi dậy thì ở các em thường là 8-13 tuổi đối với
nữ, với các em nam là từ 10-14 tuổi, tuy nhiên điểm kết thúc lại khác nhau tuỳ thuộc vào các nhân tố: cá tính, gia đình, xã hội và văn hoá Đây là một giai đoạn có
sự thay đổi nhanh và mạnh cả về tâm lý và sinh lý, đồng thời chứa đựng những thay đổi sâu sắc trong các mối quan hệ xã hội lẫn cá tính [10], [44]
Theo thống kê của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh, năm 2018, trong tổng
số 8.290 ca nạo hút thai có 130 ca nạo hút thai ở lứa tuổi vị thành niên, 9 tháng năm
2019 có 97 ca nạo hút thai ở lứa tuổi vị thành niên trong tổng số 7.236 ca nạo hút thai [35] Đây chỉ là con số nhỏ so với thực tế bởi còn rất nhiều vị thành niên tìm đến các phòng khám, dịch vụ tư nhân để nạo hút thai Bên cạnh đó, các kiến thức,
kỹ năng cơ bản về bảo vệ, chăm sóc sức khỏe sinh sản của vị thành niên/thanh niên còn nhiều hạn chế; giáo dục về sức khỏe sinh sản chưa tiếp cận được ở diện rộng; việc cung cấp thông tin, dịch vụ thân thiện về sức khỏe sinh sản chưa đáp ứng được nhu cầu đa dạng của vị thành niên/thanh niên Điều này phản ánh công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản cho vị thành niên/thanh niên vẫn còn nhiều khoảng trống Việc vị thành niên thiếu kiến thức về sức khỏe sinh sản, về giới tính cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến số vụ xâm hại tình dục gia tăng [36]
Theo thống kê của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Thái Bình, trong giai đoạn 2011 - 2014, toàn tỉnh có 41 trẻ bị xâm hại tình dục, đến giai đoạn
2015 - 6/2019, số trẻ bị xâm hại tình dục lên đến 52 trẻ Trẻ bị xâm hại tình dục đều
là nữ và ở độ tuổi chủ yếu từ 13-16 tuổi, trong đó có một trường hợp bị xâm hại và mang thai ở tuổi 13 (năm 2012) Với những đặc điểm này, tuổi vị thành niên liên tục đối mặt với những thách thức cũng như nguy cơ [44]
Tại huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình có 49 trường Trung cơ sở tại địa bàn 48
xã, thị trấn, với tổng số 11.852 em học sinh Các em học sinh theo học tại các trường này đều nằm trong lứa tuổi vị thành niên Công tác phối hợp với Trung tâm
Y tế truyền thông ngoại khóa, giáo dục giới tính và chăm sóc sức khỏe sinh sản tại
Trang 152 huyện Thái Thụy tuy đã được triển khai từ rất sớm nhưng vẫn còn nhiều bất cập do đây là một công việc phức tạp và tế nhị cùng với quan điểm của phụ huynh và Ban giám hiệu nhà trường là các em còn nhỏ, việc giáo dục giới tính, chăm sóc sức khỏe sinh sản là sớm…vì vậy việc giáo dục giới tính chăm sóc sức khỏe sinh sản không chỉ đòi hỏi quan tâm của nghành y tế mà còn của cả xã hội cùng phối hợp thực hiện Nhiều thống kê cho thấy có sự gia tăng rõ rệt các vấn đề liên quan đến sức khỏe sinh sản vị thành niên ở nhiều quốc gia trên thế giới và Việt Nam nói chung và tại địa bàn huyện Thái Thụy nói riêng Tuy nhiên các nghiên cứu hầu như chỉ tập trung vào lứa tuổi học sinh Trung học phổ thông hoặc sinh viên là độ tuổi
đã dậy thì và đã hình thành các hành vi nguy cơ sức khỏe tình dục, mà ít có nghiên cứu về lứa tuổi học sinh Trung học cơ sở từ 12-15 tuổi là lứa tuổi vừa bước vào tuổi dậy thì, các em còn bỡ ngỡ trước một thế giới kiến thức giới tính rộng lớn, rất
dễ có những hiểu biết không đúng, có thái độ không phù hợp và hình thành hành vi nguy cơ đến sức khỏe của mình Cho đến nay vẫn chưa có một nghiên cứu nào tìm hiểu về vấn đề sức khỏe sinh sản vị thành niên nói chung và của các học sinh theo học tại các trường trung học cơ sở trên địa bàn của huyện nói riêng Vấn đề đặt ra
là kiến thức, thái độ, thực hành về sức khỏe sinh sản vị thành niên của học sinh các trường trung học cơ sở huyện Thái Thụy như thế nào? Sự hiểu biết của các em về các bệnh lây truyền qua đường tình dục, các biện pháp tránh thai, thái độ về vấn đề quan hệ tình dục ra sao? Nhu cầu của các em học sinh về thông tin, giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản vị thành niên như thế nào? Có những yếu tố nào liên quan đến kiến thức, thái độ, thực hành của các em về sức khỏe sinh sản? Để trả lời một
số câu hỏi đó, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài về “Kiến thức, thái độ, thực hành chăm sóc sức khỏe sinh sản và một số yếu tố liên quan của học sinh Trung học cơ sở Thụy Xuân, Thái Thụy, Thái Bình năm 2020” với hai mục tiêu:
1 Đánh giá kiến thức, thái độ, thực hành về chăm sóc sức khỏe sinh sản của học sinh Trung học cơ sở Thụy Xuân, Thái Thụy, Thái Bình năm 2020
2 Phân tích một số yếu tố liên quan đến kiến thức, thái độ, thực hành về chăm sóc sức khỏe sinh sản của đối tượng nghiên cứu