Tuần 24 Ngày soạn: 21/01/2011 Tiết 46 Ngày dạy: 26/01/2011 Ch ¬ng 9 : ThÇn kinh vµ gi¸c quan Bài 43.Giíi thiƯu chung hƯ thÇn kinh I/ Mơc tiªu : 1. Kiến thức: - HS trình bày được cấu tạo và chức năng của nơron, đồng thời xác định rõ nơron là đơn vị cấu tạo cơ bản của hệ thần kinh. - HS phân biệt được các thành phần cấu tạo của hệ thần kinh (bộ phận trung ương và bộ phận ngoại biên). - HS phân biệt được chức năng của hệ thần kinh vận động và hệ thần kinh sinh dưỡng. 2. Kỹ năng: -Phát triển kỹ năng quan sát và phân tích hình -Rèn kỹ năng hoạt động nhóm 3.Thái độ: giáo dục long u thích bộ mơn và ý thức giữ vệ sinh thân thể. II/ Chuẩn bò : GV: Tranh phóng to các hình 43.1 và 43.2 HS : T×m hiĨu tríc bµi häc III./TiÕn tr×nh lªn líp : 1/ ỉn ®Þnh tỉ chøc :1 / 2/ KiĨm tra bµi cò : 6 / + C¸c biƯn ph¸p b¶o vƯ da vµ rÌn lun da. (Cần giữ da sạch và tránh bò xây xát . Rèn luyện thân thể phải thường xuyên tiếp xúc với môi trường , vì vậy ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng chòu đựng của da) + Nêu biện pháp giữ vệ sinh da và giải thích cơ sở khoa học của các biện pháp đó?. ? 3/ Bµi míi :1’ Gi¸o viªn më bµi :HƯ thÇn kinh cã vai trß rÊt quan träng ®èi víi c¬ thĨ, thêng xuyªn tiÕp nhËn kÝch thÝch vµ ph¶n øng l¹i c¸c kÝch thÝch ®ã b»ng sù ®iỊu khiĨn, ®iỊu hoµ vµ phèi hỵp ho¹t ®éng cđa c¸c nhãm c¬ quan, hƯ c¬ quan gióp c¬ thĨ lu«n thÝch nghi víi m«i trêng, vËy hƯ thÇn kinh cã cÊu t¹o vµ chøc n¨ng g×? HOẠT ĐỘNG CỦA GV HOẠT ĐỘNG CỦA HS NỘI DUNG Hoạt động 1. T×m hiĨu n¬ron- ®¬n vÞ cÊu t¹o cđa hƯ thÇn kinh: 18 ’ GV yêu cầu học sinh dựa vào hình 43.1 và kiến thức đã học: ?.Mô tả cấu tạo một Nơron ? ?.Nêu chức năng của Nơron ? Gv: -DÉn trun xung thÇn kinh theo mét chiỊu tõ sỵi nh¸nh Học sinh quan sát kỹ hình , nhớ lại kiến thức: + Th©n n¬ron chøa nh©n. n¬ron cã c¸c sỵi nh¸nh vµ sỵi trơc, sỵi trơc cã bao miªlin bäc ngoµi, c¸c bao miªlin ®ỵc ng¨n c¸ch bëi c¸c eo r¨ngviª + Chøc n¨ng cđa n¬ron lµ cảm ứng vµ dÉn trun xung thần kinh. I. N¬ron- ®¬n vÞ cÊu t¹o cđa hƯ thÇn kinh: -CÊu t¹o cđa n¬ron + Th©n: chøa nh©n +C¸c sỵi nh¸nh: ë quanh th©n +Mét sỵi trơc : thêng cã bao miªlin, tËn cïng cã cóc xinap +Th©n vµ sỵi nh¸nh t¹o nªn chÊt x¸m. +Sỵi trơc : chÊt tr¾ng, d©y thÇn kinh -Chøc n¨ng n¬ron: vµo th©n n¬ron vµ tõ th©n ra sỵi trơc -Cảm ứng lµ khi cã kÝch thÝch tõ mơi trêng trong hay mơi trêng ngoµi t¸c ®éng, n¬ron cã kh¶ n¨ng cảm ứng, t¹o ra xung TK. GV gọi một vài học sinh trình bày cấu tạo của Nơron trên tranh . Gv chốt lại. Hs ghi nhận. C¶m øng, dÉn trun xung thÇn kinh Hoạt động 2.Các bộ phận của hệ thần kinh 24’ GV thông báo có nhiều cách phân chia các bộ phận của hệ thần kinh . Giới thiệu 2 cách phân chia : +Theo cấu tạo +Theo chức năng GV yêu cầu học sinh quan sát hình 43.2 , đọc kỹ bài tập  Lưạ chọn tư,ø cụm từ điền vào chỗ trống . GV chính xác hoá kiến thức các từ cần điền : 1 – Não ; 2 – Tuỷ sống ; 3 và 4 – Bó sợi cảm giác và bó sợi vận động ?.Hệ thần kinh được cấu tạo như thế nào ?. GV yêu cầu học sinh nghiên cứu SGK nắm được sự phân chia hệ thận kinh dựa vào chức năng . GV yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi : ?. Dùa vµo chøc n¨ng, hƯ thÇn kinh ®ỵc ph©n chia như thế nào?. ?.Phân biệt chức năng hệ thần kinh vận động và hệ thần kinh sinh dưỡng ? Kết luận chung : Học sinh đọc kết luận SGK Học sinh quan sát kỹ hình thảo luận hoàn chỉnh bài tập điền từ . Đại diện nhóm đọc kết quả , các nhóm khác bổ sung: 1 – Não ; 2 – Tuỷ sống ; 3 và 4 – Bó sợi cảm giác và bó sợi vận động Một học sinh đọc lại trước lớp thông tin đã hoàn chỉnh Học sinh tự đọc thông tin thu thập kiến thức. + HƯ thÇn kinh gåm bé phËn trung ¬ng( n·o, tủ sèng) vµ bé phËn ngo¹i biªn( gåm c¸c d©y thÇn kinh, hạch thần kinh) + Dùa vµo chøc n¨ng, hƯ thÇn kinh ®ỵc ph©n thµnh: - HƯ thÇn kinh vËn ®éng( c¬ x¬ng) liªn quan ®Õn ho¹t ®éng cđa c¬ v©n( lµ hoạt động cã ý thøc) - HƯ thÇn kinh sinh dìng ®iỊu hoµ ho¹t ®éng cđa c¸c c¬ quan sinh dìng vµ c¬ quan sinh s¶n. §ã lµ ho¹t ®éng khơng ý thøc. II. Các bộ phận của hệ thần kinh. - HƯ thÇn kinh gåm bé phËn trung ¬ng( n·o, tủ sèng) vµ bé phËn ngo¹i biªn( gåm c¸c d©y thÇn kinh, hạch thần kinh) - Dùa vµo chøc n¨ng, hƯ thÇn kinh ®ỵc ph©n thµnh: + HƯ thÇn kinh vËn ®éng( c¬ x¬ng) liªn quan ®Õn ho¹t ®éng cđa c¬ v©n( lµ hoạt động cã ý thøc) +HƯ thÇn kinh sinh dìng ®iỊu hoµ ho¹t ®éng cđa c¸c c¬ quan sinh dìng vµ c¬ quan sinh s¶n. §ã lµ ho¹t ®éng khơng ý thøc 4.Củng cố 4’ ?. Hoàn thành sơ đồ sau : …………………………………… ………………………………… Tuỷ sống – – Hệ thần kinh Bộ phận ngoại biên …………………………………… Hạch thần kinh ?.Trình bày cấu tạo và chức năng của Nơron ? 5. Dặn dò 1’ +Học bài và trả lời các câu hỏi cuối bài . +Đọc mục “em có biết “. +Chuẩn bò thực hành : theo nhóm : Học sinh : Ếch ( nhái , cóc ) 1 con Bông thấm nước , khăn lau Giáo viên : Bộ đồ mổ , giá treo ếch, Cốc đựng nước , dung dòch HCL 0,3% ; 1% ; 3%. …………………………………………………………………………………………………………………………… Tuần 24. Ngày soạn: 21/01/2011 Tiết 47. Ngày dạy: 27/01/2011 Bài 44. THỰC HÀNH: TÌM HIỂU CHỨC NĂNG( LIÊN QUAN ĐẾN CẤU TẠO) CỦA TỦY SỐNG I/ Mơc tiªu : 1.Kiến thức. Tiến hành thành cơng các thí nghiệm qui định: từ các kết quả quan sát được qua thí nghiệm: +Nêu được chức năng của tủy sống, đồng thời phỏng đốn được các thành phần cấu tạo của tủy sống( chất xám và chất trắng ) +Đối chiếu với cấu tạo của tủy sống qua các hình vẽ để khẳng định mối quan hệ giữa cấu tạo và chức năng. 2. Kỹ năng: - KÜ n¨ng t×m kiÕm vµ xư lÝ th«ng tin khi ®äc SGK, quan s¸t GV lµm mÉu ®Ĩ t×m hiĨu chøc n¨ng cđa tđy sèng. - Kü n¨ng hỵp t¸c l¨ng nghe tÝch cùc - KÜ n¨ng øng xư/ giao tiÕp trong khi lµm thÝ nghiƯm - KÜ n¨ng qu¶n lÝ thßi gian vµ ®¶m nhËn tr¸ch nhiƯm. 3.Thái độ :Giáo dục ý thức kỉ luật , ý thức vệ sinh . II/ Chuẩn bò: Gv: Ếch 1 con , bộ đồ mổ : đủ cho các nhóm , dung dòch HCl 0,3% , 1 % Hs: Ếch 1 con , khăn lau , bông , kẻ sẵn bảng 44 vào vở III.Tiến trình bài dạy: 1.Ổn đònh lớp: 1’ 2. Kiềm tra bài cũ : 4’ ?.Nêu cấu tạo và chức năng của nơron ? ?.Nêu cấu tạo và chức năng của hệ thần kinh? 3.Bài mới: Mở bài : Tiếp theo tủy sống là não bộ . Bài hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu về vò trí và các thành phần của bộ não , cũng như cấu tạo và chức năng của chúng . HOẠT ĐỘNG CỦA GV HOẠT ĐỘNG CỦA HS NỘI DUNG Hoạt động 1. Thí nghiệm tìm hiểu chức năng của tủy sống GV giới thiệu tiến hành thí nghiệm trên Ếch đã hủy não . -Cách làm : + Ếch cắt đầu hoặc phá não . Treo trên giá , để cho hết choáng(khoảng 5 – 6phút ) Bước 1: Học sinh tiến hành thí nghiệm theo giới thiệu ở bảng 44 . GV lưu ý học sinh : Sau mỗi lần kích thích bằng axit phải rưả sạch chỗ da có axit và để khoảng 3 – 5 phút mới kích thích lại . Từ kết quả thí nghiệm và hiểu biết về phản xạ . GV yêu cầu học sinh dự đoán về chức năng của tủy sống . GV ghi nhanh các dự đoán ra một góc bảng . Bước 2 : GV biểu diễn thí nghiệm 4 , 5 Cách xác đònh vò trí vết cắt ngang tủy ở Ếch , vò trí vết cắt nằm giữa khoảng cách của gốc đôi dây thần kinh thứ nhất và thứ hai ( Ở lưng ) GV lưu ý : Nếu vết cắt nông có thể chỉ cắt đường +Học sinh từng nhóm chuẩn bò hủy tủy Ếch theo hướng dẫn của GV +Đọc kỹ 3 thí nghiệm các nhóm phải làm và lần lược làm 3 thí nghiệm đó. Ghi kết quả quan sát vào bảng 44 +Thí nghiệm thành công có kết quả : + Thí nghiệm 1 : Chi bên phải co. + Thí nghiệm 2 : 2 Chi sau co + Thí nghiệm 3 : Cả 4 chi đều co . +Các nhóm ghi kết quả và dự đoán ra nháp . +Một số nhóm đọc kết quả +Học sinh quan sát thí nghiệm ghi kết quả thí nghiệm 4 và 5 vào cột trống bảng 44 . + Thí nghiệm 4 : Chỉ 2 chi sau co + Thí nghiệm 5 : Chỉ 2 chi trước co 1.Chức năng của tủy sống. Tủy sống có các trung khu thần kinh điều khiển các phản xạ . lên ( Trong chất trắng ở mặt sau tủy ) . Do đó nếu kích thích chi trước thì chi sau cũng co ( Đường xuống trong chất trắng còn ) . ?.Em hãy cho biết thí nghiệm này nhằm mục đích gì ? Bước 3 : GV biểu diễn thí nghiệm 6, 7 ?.Qua thí nghiệm 6, 7 có thể khẳng đònh được điều gì ? GV cho học sinh đối chiếu với dự đoán ban đầu. Gv chốt lại +Các trung khu thần kinh liên hệ với nhau nhờ các đường dẫn truyền +Học sinh quan sát phản ứng của Ếch ghi kết quả thí nghiệm 6 và 7 vào bảng 44 . + Thí nghiệm 6 : 2 chi trước không co nưã + Thí nghiệm 7 : 2 chi sau co +Tủy sống có các trung khu thần kinh điều khiển các phản xạ . Hs ghi nhận + Hoạt động 2.Tìm hiểu cấu tạo của tủy sống GV cho học sinh quan sát hình 44.1 ; 44.2 đọc chú thích và hoàn thành bảng của GV : GV chốt lại kiến thức về cấu tạo của tủy sống bằng cách treo bảng đáp án . Từ kết quả của 3 lô thí nghiệm trên , liên hệ với cấu tạo trong của tủy sống , GV yêu cầu học sinh nêu rõ chức năng của : +Chất xám ? +Chất trắng ? Học sinh quan sát kỹ hình và đọc chú thích . Thảo luận  hoàn thành bảng Đại diện nhóm phát biểu + Chất xám là trung khu thần kinh của các phản xạ không điều kiện + Chất trắng : Là các đường dẫn truyền nối các trung khu thần kinh trong tủy sống với nhau và với não bộ . 2.Cấu tạo của tủy sống - Cấu tạo ngoài: +Vò trí : Nằm trong ống xương sống từ đốt sống cổ I đến hết đốt thắt lưng II +Hình dáng : hình trụ dài 50 cm Có hai phần phình là phình cổ và phình thắt lưng . +Màu sắc : Màu trắng bóng Màng tủy : 3 Lớp : màng cứng , màng nhện , màng nuôi  Bảo vệ và nuôi dưỡng tuỷ sống . -Cấu tạo trong: + Chất xám : Nằm trong , có hình cánh bướm .Là că cứ của các phản xạ vận động. + Chất trắng : Nằm ngoài ; bao quanh chất xám. Là các đường dẫn truyền dọc nối các căn cứ ttrong tùy sống với nhau và với não bộ. 4.C ủng cố 4’ - Hoàn thành bảng 44 vào vở bài tập : - Trả lời các câu h sau : + Các trung khu điều khiển phản xạ do thành phần nào của tủy sống đảm nhận ? Thí nghiệm nào chứng minh điều đó ? + Các căn cứ thần kinh liên hệ với nhau nhờ thành phần nào ? Thí nghiệm nào chứng minh điều đó ? 5.D ặn dò 1’ -Học cấu tạo của tủy sống . -Hoàn thành báo cáo thu hoạch -Đọc trước bài 45 : “ Dây thần kinh tủy ”: Tìm hiểu chức năng và cấu tạo của dây thần kinh tủy. ……………………………………………………………………………………………… Long Khánh, Ngày 22 tháng 01 năm 2011 Kí duyệt của TTCM Trần Thị Hồng Thu Tuỷ sống Đặc điểm Cấu tạo ngoài -Vò trí : Nằm trong ống xương sống từ đốt sống cổ I đến hết đốt thắt lưng II -Hình dáng : hình trụ dài 50 cm Có hai phần phình là phình cổ và phình thắt lưng . -Màu sắc : Màu trắng bóng -Màng tủy : 3 Lớp : màng cứng , màng nhện , màng nuôi  Bảo vệ và nuôi dưỡng tuỷ sống . Cấu tạo trong -Chất xám : Nằm trong , có hình cánh bướm -Chất trắng : Nằm ngoài ; bao quanh chất xám . trun xung thÇn kinh Hoạt động 2.Các bộ phận của hệ thần kinh 24’ GV thông báo có nhiều cách phân chia các bộ phận của hệ thần kinh . Giới thiệu 2 cách phân. chøc n¨ng, hƯ thÇn kinh ®ỵc ph©n chia như thế nào?. ?.Phân biệt chức năng hệ thần kinh vận động và hệ thần kinh sinh dưỡng ? Kết luận chung : Học sinh đọc