Bëi v× kiÕn thøc trong mçi giê lªn líp lµ mét kh©u m¾t xÝch cña hÖ thèng kiÕn thøc mµ häc sinh cÇn n¾m v÷ng trong toµn bé thêi gian ngåi trªn ghÕ nhµ trêng, nã ®îc b¾t rÔ ngay trong nh÷n[r]
Trang 1Phần 1: Đặt vấn đề
I Lý do chọn đề tài:
Trong lý luận cũng nh trong thực tiễn, bộ môn Lịch sử giữ vai trò quan trọng
đối với việc giáo dục thế hệ trẻ Xixerông đã từng nói"Lịch sử là thầy dạy của cuộc
sống" lịch sử là một quá trình diễn biến liên tục Học lịch sử không phải chỉ để biết
quá khứ mà còn để hiểu hiện tại, đấu tranh trong hiện tại và tiên đoán trong tơng lai Vì vậy từ những hiểu biết về lịch sử con ngời có thể vững vàng bớc vào tơng lai
Đối với thế hệ học sinh từ những hiểu biết về lịch sử Việt Nam, lịch sử thế giới các em sẽ hiểu và tự hào về truyền thống dân tộc, có thái độ đúng đắn trong quá trình học tập và rèn luyện những t duy phẩm chất tốt đẹp Biết nắm các sự kiện
để phân tích và thấy đợc mối liên hệ giữa các sự kiện với nhau, rút ra những bài học quy luật lịch sử
Hiện nay trong toàn ngành giáo dục đang sôi nổi hởng ứng phong trào "Đổi
mới phơng pháp dạy học" Với phơng châm "Lấy học sinh làm trung tâm" , "Học phải đi đôi với hành" Để làm đợc điều đó cần thiết phải nghiên cứu để có một giải
pháp nhằm nâng cao chất lợng giảng dạy hiện nay
Trớc hết một trong những nguyên tắc thành công trong 1 tiết dạy là ngời giáo viên phải chú ý tới công tác soạn giáo án Bởi vì kiến thức trong mỗi giờ lên lớp là một khâu mắt xích của hệ thống kiến thức mà học sinh cần nắm vững trong toàn bộ thời gian ngồi trên ghế nhà trờng, nó đợc bắt rễ ngay trong những bài học trớc và khai hoa kết quả trong những bài học sau Vì lẽ đó đối với ngời giáo viên thì việc soạn giáo án là một công việc mang tính chất đặc trng của nghề nghiệp đòi hỏi một sự nghiêm túc cần thiết Vì thông qua soạn giáo án sẽ:
- Bảo đảm để ngời giáo viên làm việc có kế hoạch, hiểu rõ rằng học sinh cần học cái gì? Lúc nào? Nh thế nào? Vì sao?
- Làm cho ngời giáo viên tự tin hơn, bớt lo lắng và băn khoăn, làm việc có
định hớng
- Cho phép ngời giáo viên trớc khi lên lớp suy nghĩ đợc về những vấn đề có thể xảy ra trong lớp, do đó để ngăn chặn những hiện tợng không hay, đáp ứng đợc hợp lý bất kỳ sự thay đổi nào trong kế hoạch hoặc một sự kiện bất thờng xảy ra trong lớp
- Thúc đẩy ngời giáo viên suy nghĩ về học sinh, mục tiêu dạy học, môn học, quá trình đánh giá
Tuy nhiên trong thực tế hiện nay việc soạn giáo án vẫn cha đợc một số giáo viên chú trọng, thực trạng này có nhiều nguyên nhân, xin đa ra một số ví dụ:
Trang 2- Về phía giáo viên cha đầu t đúng mức để tìm hiểu những vấn đề nổi cộm, cha thực sự đổi mới phơng pháp dạy học vẫn sao chép sách giáo khoa và dập khuôn theo sách giáo viên Nh vậy bài học không thể trở thành tri thức truyền thụ:
(Tri thức truyền thụ)
- Về phía học sinh, các em đều coi lịch sử là môn phụ nên không say mê học tập, hoặc cha có phơng pháp học tập để đạt kết quả cao Phần lớn chỉ học mang tính thuộc lòng, nhớ máy móc nên chóng quên, cha thấy đợc mối liên hệ logic giữa các
sự kiện, nhân vật để từ đó phát triển t duy logic, suy luận các vấn đề lịch sử, giúp các em hiểu và nhớ bài nhanh hơn, nắm chắc hơn lại đỡ mất thời gian Muốn làm
đợc điều đó ngời giáo viên phải chú trọng tới công việc soạn giáo án
Nh vậy qua soạn bài ta thấy đợc mối liên hệ hữu cơ giữa mục đích, nội dung,
điều kiện học tập của mỗi tiết học cụ thể Xuất phát từ những suy nghĩ trên và vận dụng trong quá trình giảng dạy, tôi đã chú ý tới việc xây dựng giáo án một cách hoàn chỉnh để tạo hứng thú trong một tiết học Trong quá trình đó theo đánh giá chủ quan của tôi là đã thu đợc những kết quả nhất định, nên mạnh dạn đa ra trình bày cùng đồng nghiệp với mong muốn đợc sự đóng góp xây dựng thêm của những ngời quan tâm
II Phạm vi đề tài:
Việc soạn giáo án từ trớc tới nay có rất nhiều vấn đề cần phải quan tâm nghiên cứu Nhng do thời gian có hạn nên tôi chỉ đề cập tới một số vấn đề cơ bản Nhiệm vụ, yêu cầu của một bài soạn , bố cục của một giáo án, hình thức trình bày một giáo án nh thế nào? Trong tình hình cách dạy hiện nay, giáo án cần thể hiện những nội dung gì? Nhằm góp phần phác hoạ cách soạn giáo án Đồng thời tôi cũng đa ra một số đánh giá và mạnh dạn nêu nên một số đề nghị nhằm góp phần
đổi mới phơng pháp dạy học thông qua cách soạn giáo án
III Cấu trúc đề tài
Đề tài gồm 3 phần:
Phần 1: Đặt vẫn đề
Phần 2: Nội dung
I Vài nét về nguyên tắc soạn giáo án trong bộ môn lịch sử ở trờng THPT
II Các biện pháp thực hiện
III Kết quả
Phần 3: Kết luận
Trang 4Phần 2: Nội dung
I Vài nét về nguyên tắc soạn giáo án trong bộ môn lịch sử ở trờng THPT:
1 Nhiệm vụ, yêu cầu của bài soạn
Giáo án là một bản kế hoạch lên lớp ở đó thể hiện công việc của thầy và trò, những kiến thức cơ bản của bài học những phơng tiện làm việc để đạt đợc mục tiêu bài học Chính vì vậy nó cần phải trình bày khoa học, sáng sủa thì công việc đầu tiên của ngời giáo viên khi bắt tay vào việc soạn giáo án đó là:
- Xác định đúng mục đích, yêu cầu, nội dung, phơng tiện dạy học của tiết học Đối với bộ môn lịch sử do đặc trng môn học theo tiến trình lịch sử và trình tự logic về thời gian nên mỗi bài không bao giờ có sự trùng lặp nhau đều có vị trí riêng Xác định mục đích, yêu cầu, nội dung, phơng tiện chính là xác định 3 nhiệm
vụ của bài học đó là mục tiêu về kiến thức kỹ năng t tởng Trong ba nhiệm vụ này, mục tiêu kiến thức là nền tảng là gốc Giáo dục t tởng tình cảm cũng nh hình thành
kĩ năng đều phải da trên nền kiến thức cụ thể của bài học Việc xác định mục tiêu bài học có tầm quan trọng đặc biết,nó định hớng toàn bộ hoạt động dạy học của thầy và trò trong một tiết học
- Xác định đợc cấu trúc logic của bài học, trọng tâm của bài học
- Xác định đợc một hệ thống câu hỏi, bài tập, phân loại phù hợp cho từng loại học sinh, giỏi, khá, trung bình, yếu, kém
- Dự kiến đa ra một số tiến trình hợp lý, định hớng cách dẫn dắt học sinh trong từng vấn đề
- Dự kiến các tình huống có thể xảy ra, những khó khăn, sai lầm cùng với nguyên nhân và biện pháp khắc phục
- Nghiên cứu để tìm cách đa ra sao cho đúng lúc, đúng chỗ những câu hỏi, bài tập, các phơng tiện trực quan, cách trình bày bảng, sử dụng lời nói, ngôn ngữ trong tiết dạy
Để có đợc một bài soạn tốt ngời giáo viên cần phải làm tốt một số công việc sau đây:
a Nghiên cứu tài liệu, xác định nội dung dạy học, xác định loại bài(tiết học)của bài dạy:
- Nghiên cứu vị trí, yêu cầu của bài học trong kế hoạch học của bộ môn đ ợc xác định trong phân phối chơng trình Nghiên cứu kỹ SGK, sách giáo viên, sách bài tập và các tài liệu tham khảo liên quan đến bài dạy
- Xác định cụ thể vị trí và mối liên quan trong bài dạy với các bài đã đợc học trớc và bài sau
Trang 5- Xác định loại bài hay tiết dạy, tiết ôn tập, tiết kiểm tra, tiết ngoại khoá.
- Xác định đúng mục đích, mức độ, yêu cầu(tối thiểu, tối đa của bài dạy về
kiến thức, kỹ năng, phát triển t duy, giáo dục t tởng).
- Xác định kiến thức trọng tâm của bài dạy
- Lựa chọn phơng pháp dạy học cụ thể và chuẩn bị phơng tiện tơng ứng
- Chuẩn bị các bài tập, câu hỏi ở lớp, ở nhà phù hợp với từng loại học sinh
b Tìm hiểu các điều kiện liên quan đến tiết dạy:
- Đặc điểm tình hình của đối tợng cần dạy(giáo viên có thể xem xét vốn kiến
thức đã có, khả năng nhận thức của học sinh).
- Xem xét cơ sở của trờng, lớp, tình hình sách giáo khoa, sách bài tập, đồ dùng dạy học cần cho bài học mới
2 Viết bài soạn:
Trên cơ sở tiến hành đầy đủ các bớc trên, ngời giáo viên bắt đầu viết giáo án:
Cấu trúc của bài soạn
Chơng:
Bài:
Tiết:
A Mục đích, yêu cầu:
1 Kiến thức(Nêu rõ các kiến thiức trọng tâm).
2 Kỹ năng
3 Giáo dục t tởng, đạo đức, tác phong
B Ph ơng pháp, ph ơng tiện:
- Trong phần này bài soạn phải nêu đợc các kiến thức liên quan đến bài đã
đ-ợc học ở trớc và sắp đđ-ợc học
- Nêu các phơng pháp(Đặc biệt là phơng pháp chủ đạo); phơng tiện sử dụng
trong tiết học
C Tiến trình bài dạy:
1 Sơ đồ triển khai kiến thức của tiết dạy:
(2): Nội dung trong sách giáo khoa cơ bản nhất
(1): Chỉ phần tài liệu không có trong sách giáo khoa - nâng cao tính khoa
Trang 6học, chứng minh tính vừa sức của sách giáo khoa.
(3): Chứng minh nội dung của sách giáo khoa không cần làm sáng tỏ ở giờ học trên lớp mà học sinh sẽ tự học ở nhà
Giáo viên giảng kỹ nội dung sách giáo khoa là phần quan trọng nhất sau đó
bổ sung vào bài giảng các tài liệu mới giúp học sinh hiểu sâu sắc vấn đề sau đó h-ớng dẫn các em về nhà tự học những phần dễ hiểu hoặc không quan trọng
2 Dự kiến các bớc trong tiết dạy và dự kiến thời gian cho mỗi bớc:
Các bớc trong tiết dạy không có mẫu chung cho mọi bài dạy Để dự kiến đợc các bớc trong tiết dạy và thời gian cho mỗi ngời, giáo viên cần căn cứ trực tiếp vào mục đích, nội dung của bài học cụ thể trên cơ sở đã nắm chắc các chức năng của quá trình dạy học,đó là:
- Tạo tiền đề xuất phát
- Hớng đích và gây động cơ
- Làm việc với nội dung mới
- Củng cố, luyện tập
- Kiểm tra, đánh giá
- Hớng dẫn học sinh và ra bài tập về nhà
Với một tiết dạy ở THPT thờng thấy các bớc sau đây:
1 Kiểm tra bài cũ
2 Dạy bài mới
3 Củng cố
4 Hớng dẫn học ở nhà
Việc chia thành các bớc trong tiết dạy không có nghĩa là chúng rời nhau, nối tiếp nhau về mặt thời gian mà chúng quan hệ mật thiết với nhau đan xen vào nhau
và không nhất thiết phải theo một trình tự "Làm việc với nội dung mới" có thể xen lẫn với "Củng cố" việc kiểm tra bài cũ không cần thiết phải đặt trớc mà có thể xen
kẽ ngay trong dạy bài mới Tuy nhiên trong mỗi bớc, ngời giáo viên cần xác định
rõ chức năng trọng tâm còn các chức năng khác là hỗ trợ ở các bớc cần quán triệt tinh thần thầy tổ chức hớng dẫn để học sinh tìm tòi, khám phá, xây dựng kiến thức mới một cách tích cực, tự giác
Có nhiều cách thể hịên nội dung cụ thể của mỗi bớc trong bài soạn Dới
đây là 1 cách thể hiện:
- Bớc1 (TG: 5')
Kiểm tra bài cũ - Giáo viên nêu câu hỏi.- Gọi học sinh lên bảng trả lời
- Bớc 2(TG: 30')
Giảng bài mới - Giáo viên đặt vấn đề để giớithiệu bài mới Viết đầu bài trên bảng
Trang 7- Bớc 3(củng có: 5')
- Bớc 4(TG:5')
Ra bài tập về nhà
Tóm lại, lên lớp là một khâu quan trọng trong hệ thống kỹ năng dạy học của
ngời giáo viên Việc lên lớp của giáo viên đợc đánh giá là thành công hay thất bại phụ thuộc nhiều vào cách soạn giáo án
II Các biện pháp thực hiện
Giáo án 1(Tiết 24 - Mục II)
Sự ra đời của chủ nghĩa xã hội khoa học
A Mục đích, yêu cầu:
1 Kiến thức:
- Chủ nghĩa XHKH ra đời giữa thế kỷ XIX đã đáp ứng yêu cầu lịch sử
- Lý luận cách mạng của giai cấp vô sản
- Bớc tiến của phong trào công nhân
- Vai trò lớn lao của Mác - Enghen
2 Kỹ năng:
- Rèn luyện kỹ năng phân tích đánh giá, quan sát.
- Biết tiếp cận với văn kiện lịch sử Tuyên ngôn Đảng Cộng sản
3 Giáo dục t tởng:
- Lòng biết ơn các nhà sáng lập ra CNXHKH
- Tinh thần quốc tế chân chính, tinh thần đoàn kết đấu tranh của giai cấp công nhân
B Ph ơng pháp, ph ơng tiện :
- Phơng pháp trực quan, phơng pháp giảng giải minh hoạ, phơng pháp thuyết trình phơng pháp vấn đáp
- Phơng tiện:
+ ảnh chân dung Các Mác- Enghen phóng to
+ Văn kiện tuyên ngôn của Đảng cộng sản và các tài liệu phục vụ cho bài dạy
C Các b ớc lên lớp:
1 ổn định tổ chức(kiểm tra sĩ số lớp)
2 Kiểm tra bài cũ.
- Cho biết sự ra đời của CNXH không tởng? Em hãy rút ra mặt tích cực và hạn chế của CNXH không tởng?
3 Giảng bài mới:
Trang 8Đặt vấn đề: CNXH không tởng không đáp ứng đợc yêu cầu và mục tiêu đấu tranh của giai cấp công nhân Phong trào công nhân phát triển đòi hỏi một lý luận khoa học cách mạng mới Trong điều kiện ấy CNXHKH ra đời Vậy CNXHKH ra
đời do ai sáng lập và có nội dung nh thế nào? Vì sao lại đáp ứng đợc với yêu cầu,
đòi hỏi của giai cấp công nhân? Bài học hôm nay sẽ giúp các em hiểu đợc vấn đề
đó
? Em biết gì về thân thế, sự nghiệp của
Mác?
Giáo viên giới thiệu chân dung của Mác
Giáo viên giới thiệu nội dung một số tác
phẩm của Mác
? Cùng trong thời gian này giai cấp vô sản
còn có một nhà hoạt động vĩ đại và sau này
trở thành bạn thân thiết của Mác đó là ai?
? Cho biết cuộc đời, sự nghiệp của Enghen?
Giáo viên giới thiệu chân dung của Enghen
Giáo viên giới nội dung một số tác phẩm
tiêu biểu của Enghen
? Qua cuộc đời và sự nghiệp của
Mác-Enghen em có suy nghĩ gì về tình bạn giữa
Mác - Enghen?
Giáo viên có thể phân tích câu thơ dới đây:
"Hãy chọn bạn nh Enghen chọn Mác.
Hãy học Mác nh Mác chọn Gienni"
- Enghen nói : "Khi Mác còn sống tôi vẫn
1 Các Mác - Enghen
* Các Mác(1818 - 1883).
- Sinh ra ở Tơriơ(Đức)
- Năm 1835 đỗ tiến sĩ triết học
- Năm 1843 sang Pháp
- Năm 1883 mất tại Anh
- Một số tác phẩm tiêu biểu:
+ Tuyên ngôn Đảng cộng sản(1848)
+ Bộ t bản(1867) đợc ví nh: "Quả đại
bác dữ dội nhất bắn vào đầu bọn t sản"
* Enghen(1820 - 1895):
- Sinh ra ở thành phố Bécmen(Đức).
- Năm 1842 sang Anh
- Năm 1844 sang Pháp
- Năm 1895 mất ở Luân đôn(Anh)
- Một số tác phẩm tiêu biểu:
+ Tình cảnh giai cấp công nhân Anh(1845)
+ Tuyên ngôn Đảng cộng sản (1848)
Trang 9là cây Viôlông thứ 2 bên Mác".
Đến đây giáo viên chốt lại: Nh vậy tình
bạn đẹp đẽ cao cả và vĩ đại đợc xây dựng
trên cơ sở tình bạn, tình yêu chân chính
tinh thần vợt khó giúp đỡ lẫn nhau để phục
vụ sự nghiệp cách mạng.
? Em hãy rút ra nhận xét về điểm giống
nhau nổi bật trong t tởng của Mác
-Enghen?
? Trong khi xây dựng nền tảng đầu tiên cho
học thuyết, Mác-Enghen chú ý tới công tác
tuyên truyền và xây dựng tổ chức trong
phong trào công nhân Vậy tổ chức mà
Mác - Enghen xây dựng đầu tiên là tổ chức
nào?
? Đồng minh những ngời Cộng sản đợc
thành lập nh thế nào?
Giáo viên hớng dẫn học sinh tìm hiểu sự
thành lập tổ chức những ngời Cộng sản
? Vì sao Mác - Enghen phải thành lập tổ
chức mới của những ngời Cộng sản?
(Giáo viên cho học sinh thảo luận nhóm và
gọi đại diện nhóm trả lời)
? ý nghĩa của việc thành lập?
Mục này là trọng tâm của bài vì vậy giáo
viên nên giành nhiều thời gian để giảng
? Tuyên ngôn của Đảng cộng sản ra đời
trong hoàn cảnh nào?
=> Mác - Enghen có t tởng đấu tranh chống chế độ t bản xây dựng 1 xã hội tiến bộ
2 Đồng minh những ngời cộng sản
và tuyên ngôn Đảng cộng sản.
a Đồng minh những ngời cộng sản
- Tháng 6/1847, Đồng Minh những
ng-ời Cộng sản ra đng-ời trên cơ sở đồng minh những ngời chính nghĩa
- Vì để phù hợp với mục tiêu đấu tranh của giai cấp công nhân
- ý nghĩa: Tổ chức đầu tiên của giai cấp quốc tế
b Tuyên ngôn của Đảng cộng sản
* Hoàn cảnh
- Phong trào công nhân quốc tế phát triển đòi hỏi phải có lý luận cách mạng
đúng đắn
- Sự ra đời của tổ chức Đồng minh những ngời Cộng sản
- Vai trò to lớn của Mác - Enghen
Trang 10Giáo viên cho học sinh xem văn kiện tuyên
ngôn Đảng cộng sản
(Giáo viên gọi học sinh lên đọc phần chữ in
nhỏ trong SGK)
? Cho biết nội dung của tuyên ngôn Đảng
cộng sản?
Giáo viên giải thích bằng sơ đồ
XHNT CHNL CĐPK CNTB XHCH
Sau đó giáo viên lần lợt giới thiệu và phân
tích nội dung trong SGK
? Câu kết của tuyên ngôn"Vô sản tất cả
các nớc đoàn kết lại" có ý gì?
? Vậy Tuyên ngôn của Đảng cộng sản ra
đời có ý nghĩa nh thế nào?
- Giáo viên hớng dẫn học sinh đọc SGK
? Tại sao phong trào công nhân phát triển
mạnh trong thời kỳ này?
? Nét nổi bật của phong trào công nhân
quốc tế từ năm 1848 - 1870 là gì ?
? Quốc tế thứ nhất đợc thành lập nh thế
nào?
- Tháng 2 năm 1848, Tuyên ngôn Đảng cộng sản ra đời
* Nội dung:
- Xã hội loài ngời phát riển từ thấp đến cao theo những quy luật nhất định, trong đó động lực quan trọng nhất là
đấu tranh giai cấp
- CNTB ra đời là một bớc tiến lớn nhng
có những mâu thuẫn không thể điều hoà đợc, tất yếu dẫn đến cách mạng XHCN
- Giai cấp công nhân có sứ mệnh là
"Ngời đào mồ chôn CNTB".
- Kết thúc tuyên ngôn bằng lời kêu
gọi:"Vô sản tất cả các nớc đoàn kết
lại"
=>Nêu cao tinh thần đoàn kết quốc tế vô sản
* ý nghĩa:
- Là học thuyết về CNXH đầu tiên đặt cơ sở cho sự ra đời của chủ nghĩa Mác
- Cổ vũ phong trào công nhân phát triển
- Lí luận cách mạng soi đờng cho GCCN
3 Phong trào công nhân từ năm 1848
- 1870 Quốc tế thứ nhất(15').
a Phong trào công nhân từ 1848-1870
- Giai cấp công nhân đã trởng thành trong đấu tranh nhận thức đúng vai trò của giai cấp mình và tầm quan trọng của vấn đề đoàn kết quốc tế
- Phong trào công nhân từ 1848 -1870 tiếp tục phát triển đòi hỏi phải thành lập một tổ chức cách mạng quốc tế của giai cấp vô sản