-Phê phán sự ghen tị ở nhân vật ngời anh, đồng thời thấy đợc việc thức tỉnh ở nhân vật này từ đó có cách ứng xử đúng đắn với bạn bè và những ngời xung quanh.. Cũng nh nhiều tác phẩm đơng
Trang 1BÀI DỰ THI GIÁO VIấN GIỎI HUYỆN NĂM HỌC 2010- 2011
Soạn : 5/ 1/2011 Tiết 81
Giảng: 10 / 1 / 2011
Bức tranh của em gái tôi
(Tạ Duy Anh)
A
– Mục tiêu cần đạt :
- Hiểu đợc nội dung của truyện : tình cảm trong sáng và lòng nhân hậu của ngời em gái có tài năng đã giúp cho ngời anh nhận ra phần hạn chế ở chính mình và vợt lên lòng tự ái Từ đó hình thành thái độ và cách ứng xử đúng đắn, biết thắng đợc sự ghen
tị trớc tài năng hay thành công của ngời khác
- Nắm đợc nghệ thuật kể chuyện và miêu tả tâm lý nhân vật
- Đọc – kể và tóm tắt truyện
-Phê phán sự ghen tị ở nhân vật ngời anh, đồng thời thấy đợc việc thức tỉnh ở nhân vật này từ đó có cách ứng xử đúng đắn với bạn bè và những ngời xung quanh
B
– Chuẩn bị :
- Đồ dùng: bảng phụ, bút dạ, chân dung tác giả Tạ Duy Anh
- Tài liêu: SGK-SGV
C
– Ph ơng pháp :
- Phơng pháp: đọc diễn cảm, nêu vấn đề
- Hình thức: lớp, cá nhân, nhóm
D
– Tiến trình bài dạy
I – ổn định tổ chức
II – Kiểm tra bài cũ :
Câu 1: Nêu nội dung và nghệ thuật của bài ”Sông nớc Cà Mau”?
Đáp án – Biểu điểm.
- Bức tranh thiên nhiên và cuộc sống ở vùng Cà Mau hiện lên vừa cụ thể vừa
bao quát thông qua sự cảm nhận trực tiếp và vốn hiểu biết phong phú của từng tác giả
- Cảnh sông nớc Cà Mau có vẻ đẹp rộng lớn, hùng vĩ, đầy sức sống hoang dã Chợ Năm Căn là hình ảnh cuộc sống tấp nập, trù phú, độc đáo ở vùng đất tận cùng của phía Nam Tổ quốc
- Thêm yêu cảnh sắc quê hơng đất nớc
III – Bài mới :
Giới thiệu bài: Văn hào Anh Roi-tơ đã từng nói: “Ai đã sống cho trẻ em,ngời
đó mãi mãi trẻ và không bao giờ chết”.Dành tình yêu cho trẻ qua những trang văn-trang đời,đó là cảm hứng chung của rất nhiều nhà văn.Tạ Duy Anh là một ngời nh thế.Tuy không phải là ngời nhóm lửa,nhng ông đã góp mình để thắp sáng hơn ngọn
Trang 2lửa ấm áp và yêu thơng ấy qua 4 tập truyện cho thiếu nhi, trong đó, đáng chú ý là tác phẩm “Bức tranh của em gái tôi”.Cô và các em cùng tìm hiểu
*Hoạt động 1 :Tìm hiểu tác giả, tác phẩm.
GV chiếu chân dung nhà văn Tạ Duy Anh.
GV yêu cầu H quan sát chú thích sgk và trình
bày hiểu biết về tác giả và tác phẩm
A.Giới thiệu chung
1 Tác giả: Tạ Duy Anh ( sinh
năm 1959),quê: Chơng Mĩ-Hà Tây.Ông là cây bút trẻ trong thời
kỳ đổi mới
GV: Giới thiệu một vài nét tiêu biểu về tác giả?
- Tạ Duy Anh có một số tác phẩm tiêu biểu với
nhiều thể loại (Chiếu)
+Tập truyện ngắn : Bớc qua lời
nguyền(1990),Luân hồi,ánh sáng nàng
+ Tiểu thuyết : Khúc dạo đầu; Lão khổ;
+ Tập truyện cho thiếu nhi : Hiệp sĩ áo cỏ; Quả
trứng vàng;Vó ngựa trở về;Con dế ma
Cũng nh nhiều tác phẩm đơng thời,tác phẩm của
Tạ Duy Anh cũng hớng vào chủ đề bao trùm đó
là đất nớc,con ngời trong thời kì đổi
mới.Nh-ng,ông đã tìm lối đi riêng cho mình khi biết khai
thác cảm xúc từ những điều rất bình thờng,giản
dị,từ sự quan sát và chiêm nghiệm thờng ngày,để
từ đó góp vào tình cảm chung của thời đại.Đặc
biệt,ông luôn chú trọng tới đối tợng độc giả,
“tr-ớc tiên là độc giả nhỏ tuổi,đang cần một sự định
hớng văn hóa” nh lời ông nói.Cho nên có thể
nói,TDA là nhà văn có tâm với đời,có tình với
thiếu nhi
GV: Giới thiệu những nét chính về tác phẩm?
H : trả lời theo SGK/33
- Gv bổ sung
=> Với kết cấu xinh xắn,lối viết nhẹ nhàng,ý
nghĩa nhân văn sâu sắc,truyện đạt giải nhì trong
cuộc thi viết cho thiếu nhi “Tơng lai vẫy gọi”
Tác giả kể một câu chuyện khá gần gũi trong
đời sống bình thờng của lứa tuổi thiếu niên, nhng
đã gợi ra những điều sâu sắc về mối quan hệ, thái
độ, cách ứng xử của con ngời.Ông mong muốn
gõ một hồi chuông vào thẳng chỗ da non nhất
của lòng ngời,làm bật lên tiếng tơ đàn thánh thiện
của tâm hồn,nhân cách,khiến con ngời bớt đi
2 Tác phẩm :
-In trong “Con dế ma”(1999)
- Văn bản đạt giải nhì cuộc thi viết “Tơng lai vẫy gọi” của báo TNTP
Trang 3những thói xấu mà sống đẹp hơn.
Để hiểu điều này rõ hơn,chúng ta cùng
đọc,hiểu văn bản
? Theo em,văn bản này nên đọc với giọng nh
thế nào?
*Gv hớng dẫn cách đọc: giọng đọc tự nhiên,
phân biệt rõ lời kể và lời thoại diễn biến tâm lí
nhân vật ngời anh qua các chặng chính
- ở đoạn nói về cuộc sống thờng ngày: giọng
coi thờng,bực bội xen lẫn sự tò mò
-Khi tài năng của em đợc phát hiện: không
vui,buồn bã
- Đoạn đứng trớc bức tranh: Ngạc nhiên,hãnh
diện và xấu hổ
- Gv đọc mẫu: từ đầu đến “vui lắm”
B.Đọc,hiểu văn bản.
1 Đọc –chú thích
- 3 hs lần lợt đọc tiếp đến hết
+ HS1: Tiếp -> đi nhận giải
+ HS2: Còn lại
Gv+lớp nhận xét, sửa chữa cách đọc cho hs
( Tuyên dơng)
GV: Kể tóm tắt lại truyện?
- GV định hớng: có thể kể theo ngôi thứ nhất
hoặc ngôi thứ ba
- Kể theo trình tự các sự việc
(1) Chuyện về hai anh em Mèo (Kiều Phơng):
anh trai bực vì em gái hay nghịch bẩn, bừa bãi
(2) Mầm non tài hoa hội họa của Mèo đợc bất
ngờ phát hiện
(3) Tâm trạng và thái độ của ngời anh trớc sự
việc ấy: ghen tị, tự ti, không thể thân đợc với em
(4) Đứng trớc bức tranh của Kiều Phơng, ngời
anh hối hận vô cùng
Tóm tắt: Ngời anh trai thờng bực vì em gái Kiều Phơng nghịch bẩn.Nhng khi biết em có năng khiếu hội họa , anh lại thấy ghen tị, buồn bã.Khi em đạt giải nhất cuộc thi vẽ tranh quốc tế,cả nhà vui mừng đi xem.Đứng trớc bức tranh em gái vẽ mình, anh mới nhận ra ”tâm hồn và lòng nhân hậu”của em,do đó vô cùng hối hận
GV: Giải thích các chú thích (4)?
- Hs trả lời theo chú thích SGK/34
- Trong VB này,từ “thôi miên” đợc dùng
theo nghĩa thứ 2
? Các em có cần hỏi thêm về từ ngữ nào không?
*Hoạt động 2: Hớng dẫn tìm hiểu văn bản
? Qua phần tóm tắt,các em thấy truyện tập
trung biểu hiện điều gì?(Nội dung chủ yếu là
gì?)
Trang 4- Đây không phải là bài báo viết về một tài năng
hội hoạ mà là câu chuyện về tình anh em, về sự
tự thức tỉnh,tự nhận thức những lỗi lầm của mình
Qua lời kể, lời tâm sự của ngời anh, những tâm
trạng,những nỗi niềm trong thế giới tuổi thơ vô t,
hồn nhiên, đầy ắp sự kiện đợc bộc lộ, giãi bày
Dù đôi khi có những va chạm nho nhỏ, nhng cuối
cùng cái còn lại vẫn là tình anh em nồng ấm,
chân thành
GV: Xác định phơng thức biểu đạt của văn
bản?
2 Kết cấu, bố cục
H: - Tự sự kết hợp miêu tả + biểu cảm - PTBĐ: TS + MT+ BC
GV: Hãy so sánh với hai văn bản”Bài học đờng
đời đầu tiên” và “Sông nớc Cà Mau” về ngôi
kể?
-Cùng kể theo ngôi thứ nhất
? Cụ thể trong văn bản này ngời kể chuyện là
ai?(Gợi ý: Ngay câu đầu “Em gái tôi…KP”-vậy
ngời kể là ai?
- Ngời anh.
?Vậy tác dụng của ngôi kể đó là gì?
H: - Tính chân thực,tự nhiên
- Trả lời phóng viên truyền hình về lisdo chọn
ngôi kể ngời anh,Tạ Duy Anh có nói: ”Trẻ em
vốn nhạy cảm và dễ bị sốc,vì thế rất cần một sự
tinh tế trong cách thể hiện.Chọn ngôi thứ
nhất.tr-ớc hết sẽ tạo sự thoải mái khi tiếp nhận,sau nữa
nó tạo cho truyện âm hởng của một lời tự thú,ăn
năn,đồng thời tạo cho nhân vật họa sĩ nhí nét hồn
nhiên,nhân hậu,dịu dàng không tự biết rất đáng
yêu và đáng tin”
=> Nh vậy,trong 1VBTS,việc chọn ngôi kể cũng
rất quan trọng.Ngôi kể cũng đóng vai trò rất tích
cực trong việc thể hiện chủ đề của truyện
- Kể theo ngôi thứ nhất vai ngời anh
?Nhân vật chính trong truyện là ai ?Nhân vật
nào là nhân vật trung tâm?Lí do?
- Nhân vật chính: Kiều Phơng và ngời anh
- Nhân vật ngời anh là trung tâm: góp phần thể
hiện chủ đề
? Em hãy chia bố cục cho VB?
- P1: Từ đầuvui lắm: Tâm trạng ngời anh trớc
- Nhân vật chính:
+ Kiều Phơng
+ Ngời anh (nhân vật trung tâm)
- Bố cục: 3 phần
Trang 5khi phát hiện tài năng của em gái.
- P2: Tiếpđi nhận giải: Tâm trạng ngời anh
khi tài năng của em đợc phát hiện
- P3: Còn lại : Tâm trạng ngời anh khi đứng trớc
bức tranh đạt giải
Chuyển: Để hiểu rõ hơn nét đẹp của từng nhân
vật,chúng ta sang phần phân tích.Trớc hết là nhân
vật Kiều Phơng
3 Phân tích văn bản
3.1 Nhân vật Kiều Ph ơng
Thảo luận nhóm bàn 2 phút.
? Qua lời kể của ngời anh,nhân vật Kiều
Ph-ơng hiện lên với những nét đáng yêu,đáng quí
nào?
Gợi ý:
- Hình dáng?
- Tính tình?
- Tài năng?
Trả lời: (Chiếu tranh)
• Hình dáng: nhỏ bé,nhanh nhẹn,tóc ngắn
buộc hai bên nh hai chiếc đuôi gà vàng
hoe,mắt đen tròn sáng long lanh,khuôn
mặt tròn hay tự bôi bẩn nh cô bé lọ lem
trong truyện cổ tích.Khi bị anh mắng thì
mặt xịu xuống,miệng dẩu ra trông rất ngộ
nghĩnh
• Tính tình: hồn nhiên,vui vẻ,vừa làm vừa
hát,trong sáng,độ lợng,nhân hậu,a lục
lọi,thông minh,thích sáng tạo
• Tài năng: Say mê vẽ,vẽ rất đẹp.Thế giới
nghệ thuật là những gì thân thuộc nh con
mèo vằn,bát múc cơm… qua nét vẽ của em
trở nên rất ngộ nghĩnh,sinh động,đáng yêu
? Có nhận định cho rằng, nhờ lối miêu tả chân
thực,sinh động,có hồn mà nhân vật hiện lên
thật nh con ngời trong đời thờng.ý kiến của em
ra sao?
=> Nhờ lối miêu tả chân thực, sinh động, KP
hiện lên nh một bông hoa tài năng chớm nở,nhng
lại rất hồn nhiên và trong sáng,giống nh bao em
thơ trên mọi miền Tổ quốc mình.Cái hồn
nhiên,mộc mạc mà tơi mát của em tự nó cứ thế
ùa vào lòng ngời đọc rất nhẹ nhàng nhng khiến
ngời ta nhớ mãi
- Miêu tả chân thực, sinh
động
Trang 6? Qua đó giúp em rút ra kinh nghiệm gì trong
khi viết văn?
=>Trong văn chơng,có thể nói miêu tả là một
phơng thức rất quan trọng giúp chúng ta tái hiện
c/s,tái hiện sự vật một cách sinh động,hấp
dẫn=>Nếu biết cách vận dụng,nó sẽ nh một thứ
gia vị làm đậm thêm chất văn,làm quyến rũ ngời
đọc
?Qua đó,em thấy Kiều Phơng là cô bé ntn?
?ở KP nét nào cũng đẹp.Nhng theo em, điều gì
làm em cảm mến nhất?
-Tấm lòng trong sáng dành cho ngời thân và
nghệ thuật.Lũng nhõn hậu và độ lượng
? Em hiểu tn là nhõn hậu và độ lượng ?
- Nhõn hậu là tấm lũng yờu thương con
người tha thiết,dành tỡnh cảm tốt đẹp cho
người khỏc
-Độ lượng là tấm lũng bao dung ,vị tha ,đặc
biệt đối với người mắc lỗi lầm
? Chi tiết nào thể hiện tập trung nhất tấm lòng
tốt đẹp của KP?
- Bức tranh là tình cảm tốt đẹp của em dành
cho anh.Em muốn anh mình thật tốt đẹp
? Tại sao tác giả lại để KP vẽ anh mình hoàn
thiện đến thế?
- KP không cố vẽ một kiệt tác,nhng yêu quí
anh hết mực,em dồn cả tình yêu,tâm hồn,trí tuệ
và tài năng để vẽ anh trong hiện tại,lại phảng phất
bóng dáng ngời anh lí tởng của ngày mai.Vì thế
bức tranh thành hoàn hảo
? Vậy tấm lòng hay tài năng của KP đã cảm
hóa đợc ngời anh?
Bình: Bức tranh là một tác phẩm nghệ thuật,là sự
kết tinh của tài năng và nhân cách KP hồn nhiên
vẽ.Em không cố tạo ra một định nghĩa về nghệ
thuật.Nhng “sự nhân hậu và độ lợng” cao quý,tự
nó là một định nghĩa,nó khẳng định:
Nghệ thuật hớng con ngời tới cái tốt đẹp,vì cái
gốc của nghệ thuật là ở tấm lòng tốt đẹp của con
ngời dành cho con ngời.Nói cách khác,nghệ thuật
chỉ đẹp khi đợc bám rễ rất chắc,rất sâu vào những
Kiều Phơng là cô bé hồn nhiên,trong sáng,nhân hậu và có tài hội họa
Trang 7tâm hồn và những tình cảm cao đẹp,chân thành.
? Qua nhân vật KP,em có suy nghĩ gì về lòng
nhân hậu và sự độ lợng trong cuộc sống?
- Lòng nhân hậu và sự độ lợng có thể giúp con
ngời dập tắt lòng đố kị và sự thiếu tự tin
Bình=> Tác giả để lại 1 quan niệm về cách nhìn
cuộc sống: nếu chúng ta biết lặn sâu vào lòng sự
vật để nhìn cuộc sống bằng đôi mắt cảm
thông,trong sáng thì hẳn rằng cuộc sống sẽ trở
nên tơi đẹp hơn rất nhiều.Đôi khi,nhờ thế mà
chúng ta có thể cảm hóa,giúp con ngời nhận ra
lỗi lầm.Vì thế Vichto Huy-gô,nhà văn nổi tiếng
nớc Pháp mới nói: “Hai điều làm ta cho ta vái
lạy: Đó là lòng tốt và tài năng”.ở nhân vật KP,2
phẩm chất ấy cùng song song tồn tại,thành điểm
tựa nâng đỡ nhau.Hơn thế,chúng cứ bộc lộ hết
sức hồn nhiên và tự nhiên,đến chính em cũng
không hay biết.Vì thế phẩm chất ấy càng tỏa
sáng thì tài năng ấy càng rực rỡ
Chuyển ý: Vậy với một cô em dễ thơng nh
thế,ngời anh sẽ đối xử với em ra sao giờ sau
cùng tìm hiểu
IV.Củng cố.
1 Bài tập trắc nghiệm:
Nhận xét nào sau đây không đúng với nhân vật Kiều Phơng?
a.Hồn nhiên,hiếu động
b.Tài hội họa hiếm hiếm có
c.Tình cảm trong sáng,nhân hậu
d.Không quan tâm đến anh.
?Vì sao em lại chọn đáp án d?
GV chốt: Qua phần 1,cô trò chúng ta đã phần nào thấy đợc con đờng nghệ thuật của
KP chỉ mới là bớc đầu,những kiệt tác làm nên một sự nghiệp lớn còn chờ em ở chân trời tơng lai.Có điều,cái hiện hữu và không thể thay đổi với KP,đó là tấm lòng yêu quý anh trai bằng tất cả tấm lòng nhân hậu và niềm say mê hội họa của một tài năng chớm nở sẽ mãi có sức lay động với độc giả nhỏ tuổi cả nớc
( Dự trù thời gian thừa:
2.Đọc lại một đoạn em thích nhất và phát biểu cảm nghĩ về đoạn văn đó.
3.Viết một đoạn văn phát biểu cảm nghĩ về nhân vật Kiều Phơng.)
V.H ớng dẫn về nhà
- Đọc kĩ lại văn bản,tóm tắt VB
- Phát biểu cảm nghĩ về nhân vật Kiều Phơng bằng một đoạn văn ngắn 5-7 câu
- Soạn phần còn lại: Diễn biến tâm lí ngời anh qua 3 thời điểm:
Trang 8+ Trớc khi phát hiện ra tài năng của em.
+ Khi phát hiện ra tài năng của em
+ Khi đứng trớc bức tranh đạt giải nhất
Lu ý tìm các chi tiết biểu hiện và nghệ thuật sử dụng trong bài
E.Rút kinh nghiệm.
………
………
………
………
………
=====================