Ứng dụng CNTT vào dạy học Hoá học ở trường THCS sẽ giải quyết một phần những vướng mắc mà chúng ta vấp phải như dạy chay, thầy đọc trò chép, tránh được một số độc hại trong quá trình t[r]
Trang 1ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG DẠY HỌC
HOÁ HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
Th.S VÕ TIẾN DŨNG
CN NGUYỄN PHONG Trường CĐSP Quảng Trị
Hoá học là môn khoa học thực nghiệm, với con đường hình thành kiến thức,
kĩ năng thông qua các thí nghiệm Thí nghiệm Hoá học không những giúp cho học
sinh (HS) hình thành, củng cố kiến thức mới trong quá trình học tập tại lớp mà còn
thúc đẩy các em tích cực áp dụng được kiến thức của mình vào thực tế đời sống
hàng ngày Để phát huy tính tích cực hoạt động nhận thức của HS, phải tăng
cường sử dụng linh hoạt và hiệu quả các phương tiện dạy học hiện đại với các
phần mềm thí nghiệm Hoá học, đặc biệt là dùng các thí nghiệm mô phỏng và thí
nghiệm ảo để biểu diễn các thí nghiệm phức tạp và nguy hiểm không thể thực
hiện được khi lên lớp
1 ĐẶT VẤN ĐỀ
Thế giới bước vào kỉ nguyên mới nhờ tiến bộ nhanh chóng của việc ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) vào tất cả các lĩnh vực Cho đến nay phải nói rằng không một ai nghi ngờ về vai trò to lớn và những tác dụng kì diệu của CNTT trong đời sống Việc ứng dụng CNTT cũng đã đem lại nhiều kết quả đáng kể và những chuyển biến lớn trong dạy học CNTT đã góp phần hiện đại hoá phương tiện, thiết bị dạy học, và đổi mới phương pháp dạy học (PPDH)
Việc đổi mới PPDH đòi hỏi phải sử dụng phương tiện hiện đại và CNTT cung cấp cho giáo viên (GV) những phương tiện dạy học hiện đại Những phương tiện này cho phép
GV có thể khai thác, sử dụng, cập nhật và trao đổi thông tin Cụ thể, GV có thể tham khảo được những bài giảng Offline hoặc Online của đồng nghiệp, thu thập được các phần mềm, các tài liệu, tham khảo các loại dịch vụ mạng phục vụ cho mục tiêu và nội dung dạy học của mình
2 NHỮNG ƯU ĐIỂM VÀ HẠN CHẾ CỦA VIỆC ỨNG DỤNG CNTT TRONG VIỆC GIẢNG DẠY HOÁ HỌC VÀ MỘT SỐ ĐỀ XUẤT
2.1 Những ưu điểm
Trong vài năm trở lại đây, nhìn chung CNTT đang được ứng dụng rộng rãi trong việc dạy Hoá học ở các trường phổ thông Rất nhiều GV đã biết sự dụng phần mềm Microsoft PowerPoint để thiết kế bài giảng điện tử, cài đặt thêm tư liệu, hình ảnh, băng hình, trình bày đề cương bài giảng gọn đẹp sinh động và thuận tiện Các phần mềm được
sử dụng trong dạy học Hoá học để thực hiện các thí nghiệm ảo, sơ đồ, biểu đồ, trình chiếu phim hoặc bài tập thực hành, đặt câu hỏi thảo luận Vì vậy người dạy tiết kiệm được thời gian và có điều kiện đi sâu vào bản chất bài học, và do đó ngày càng được nâng cao
Trang 2Với sự hỗ trợ của CNTT trong một thời gian ngắn của tiết học, GV có thể hướng dẫn cho HS tiếp cận một lượng kiến thức lớn, phong phú, và sinh động Một hình ảnh, một đoạn phim có thể thay thế cho rất nhiều lời giảng Những hình ảnh mô phỏng thực tế một cách hợp lý, sinh động sẽ thu hút được sự quan tâm, hứng thú học tập của HS, tạo cho lớp học sôi nổi, các em tiếp thu bài nhanh hơn, giờ dạy có hiệu quả cao hơn
Bên cạnh những ưu điểm trên thì việc ứng dụng CNTT trong việc giảng dạy Hóa học còn có những hạn chế sau:
- GV mất nhiều thời gian để chuẩn bị giáo án Quá trình tìm kiếm nguồn tư liệu, phim, hình ảnh, tốn thời gian hơn soạn một giáo án thông thường nên một số GV còn ngại ứng dụng
- Khi trình chiếu trong giờ dạy học trên lớp, HS hay tò mò chú ý đến phim, hình ảnh, hiệu ứng mà ít chú ý đến nội dung của bài học và it ghi chép những nội dung quan trọng của bài học
- Hiệu quả của một số tiết dạy chưa cao và không nổi bật so với các phương pháp khác
2.3 Một số đề xuất:
Mỗi PPDH đều có những điểm mạnh và điểm yếu, nên ta cần phải biết: phát huy mặt mạnh của phương pháp này và hạn chế mặt yếu của phương pháp khác Từ thực tế giảng dạy tôi xin đưa ra một số đề xuất và kinh nghiệm trong việc ứng dụng CNTT trong dạy học như sau:
a Việc chuẩn bị bài giảng có ứng dụng CNTT
- Trong quá trình ứng dụng CNTT đổi mới PPDH, GV cần lưu ý là việc ứng dụng CNTT vào dạy học cần kết hợp một cách hài hoà giữa ý tưởng thiết kế nội dung bài giảng
và kỹ thuật vi tính Một mặt phải đảm bảo đặc trưng bộ môn, chuyển tải được các đơn vị kiến thức cơ bản cần thiết, mặt khác phải đảm bảo tính thẩm mỹ khoa học và thuận tiện trong việc sử dụng Điều này đòi hỏi khi thiết kế giáo án điện tử cần nắm bắt tính hệ thống
và kết cấu của một bài giảng điện tử, những thông tin, hình ảnh, đoạn phim phải được chọn lọc, phải thiết thực và phù hợp với nội dung bài giảng
- Xem xét nội dung bài học, có những nội dung nào cần sự hỗ trợ của CNTT Chỉ nên ứng dụng khi dạy các quá trình khó mô tả bằng lời, các đồ thị, phim, biểu đồ, hình ảnh minh hoạ
- Xây dựng các nguồn học liệu từ các website, các địa chỉ trên internet và bằng cách
scan các hình ảnh, sử dụng các đĩa CD, VCD,
b Lựa chọn các hình thức dạy học phù hợp
Trong quá trình ứng dụng CNTT vào đổi mới PPDH, phải lưu ý CNTT chỉ là phương tiện hỗ trợ cho đổi mới PP dạy và học chứ không phải là tất cả Máy tính không hề thủ tiêu vai trò của người thầy mà trái lại cần phát huy hiệu quả hoạt động của giáo viên trong quá trình dạy học Vì vậy trong bài giảng nên kết hợp sử dụng phương pháp truyền thống và CNTT Không nhất thiết phải soạn giảng hoàn toàn bằng máy tính mà có thể chỉ ứng dụng
ở một số nội dung cần thiết như trình chiếu hình ảnh, phim, sơ đồ, bài tập…, còn phần nội dung kiến thức cơ bản vẫn ghi ở bảng như những tiết dạy thông thường
Trang 3c Một số vấn đề cần lưu ý khi lên lớp:
- Khó khăn của HS trong tiết học CNTT là việc ghi bài do đó GV nên ghi bảng như những tiết dạy bình thường để HS có thể ghi chép được
- Việc sử dụng kênh màu, kênh chữ phải hài hoà, hợp lý, rõ ràng
- Do thời gian dành cho các thao tác thực hành của GV được rút ngắn nên cần lưu ý tiến độ thực hiện bài dạy phải phù hợp với tốc độ thao tác của HS
3 MỘT SỐ PHẦN MỀM ỨNG DỤNG HỖ TRỢ TRONG DẠY HỌC HOÁ HỌC
3 1 Phần mềm PowerPoint
PowerPoint là một phần mềm trình diễn, có thể sử dụng tiện lợi trong dạy học Ưu điểm của phần mềm này là:
- Hiệu ứng hình ảnh, màu sắc, âm thanh phong phú, có tác dụng làm giờ học sinh động, hấp dẫn HS
- Có thể chèn ảnh, sõ đồ, lược đồ, lát cắt, bảng số liệu thống kê, hay vi deo, clip trên một phông nền có màu sắc hài hoà, giúp GV trong giải thích, mở rộng kiến thức
- Cho phép kết nối từng nội dung dạy học để tạo thành một chương trình logic, mở rộng, liên kết kiến thức
- Cho phép kết nối với một trang web, một file bất kỳ trong tệp dữ liệu để tìm kiếm thông tin Đồng thời, tạo cõ sở để xây dựng các nhiệm vụ hướng dẫn HS tự học
- Cho phép kết nối các phần mềm dạy học khác có hữu ích nhiều trong dạy học Hoá học
3.2 Phần mềm “CROCODILE-Chemistry”
Phần mềm Crocodile Chemistry mô phỏng thí nghiệm chủ yếu cho các phản ứng vô,
có sẵn hơn một trăm thí nghiệm đã được thiết kế để tham khảo về mười chủ đề chung của Hoá học phổ thông và một chủ đề mở rộng Các bước thiết kế dễ dàng cho bạn trong việc tham khảo để tự thiết kế các thí nghiệm mô phỏng trong chương trình hoá phổ thông
Ví dụ: Mô phỏng mô hình tính dẫn điện của các kim loại, sản xuất nhôm bằng cách
điện phân nóng chảy Al2O3, Sản xuất Clo bằng điện phân dung dịch NaCl….(Hoá học 9).những thí nghiệm này rất khó thực hiện trong phòng thí nghiệm hoá học
3.3.Phần mềm “VIOLET”
Violet là phần mềm công cụ giúp cho GV có thể tự xây dựng được các bài giảng trên máy tính một cách nhanh chóng và hiệu quả So với các công cụ khác, Violet chú trọng hơn trong việc tạo ra các bài giảng có âm thanh, hình ảnh, chuyển động và tương tác rất phù hợp với HS từ tiểu học đến THPT
Tương tự phần mềm Powerpoint, Violet có đầy đủ các chức năng dùng để tạo các trang nội dung bài giảng như: cho phép nhập các dữ liệu văn bản, công thức, các file dữ liệu multimedia (hình ảnh, âm thanh, phim, hoạt hình Flash ), sau đó lắp ghép các dữ liệu, sắp xếp thứ tự, căn chỉnh hình ảnh, tạo các hiệu ứng chuyển động và biến đổi, thực hiện các tương tác với người dùng Riêng đối với việc xử lý những dữ liệu multimedia, Violet
tỏ ra mạnh hơn so với Powerpoint, ví dụ như cho phép thể hiện và điều khiển các file Flash hoặc cho phép thao tác quá trình chạy của các đoạn phim v.v
Trang 43.4 Phần mềm Chemoffice
Chemoffice bao gồm các công cụ vẽ như ChemDraw, Chem3D, ChemFinder và ChemACX dành cho nhà hóa học; BioOffice, BioAssay, BioViz, và BioDraw cho nhà Sinh học, và Inventory, E-Notebook, The Merck Index cho nhà khoa học.ChemOffice và BioOffice có thể chạy trên điều hành Microsoft Windows ChemOffice chỉ dành cho hệ điều hành Windows
3.5 Chemsketch
ACD/ChemSketch – phần mềm hỗ trợ vẽ công thức, phương trình và tính toán cân bằng hóa học , ACD/ChemSketch được dùng để vẽ hoặc thiết kế đồ họa dùng trong bộ môn Hóa học Một đặc điểm hết sức nổi bật của phần mềm này là nó được phát hành hoàn toàn miễn phí Thêm vào đó module ACD/Labs mở rộng có nhiều tính năng tiện ích giúp các nhà hóa học vẽ nguyên tử, phản ứng, biểu đồ, các tính toán đặc trưng của hóa học, thiết
kế các bản báo cáo và trình chiếu chuyên nghiệp
ACD/ChemSketch bao gồm 2 chế độ làm việc chính sau: Structure: Các kiểu vẽ
dành cho việc thiết kế cấu trúc hóa học và tính toán các đặc trưng của chúng
Draw: Các kiểu vẽ văn bản và thiết lập đồ họa
Ưu điểm nổi bật dùng để biểu diễn các công thức cấu tạo của các hợp chất hữu cơ
Ví dụ: Để vẽ công thức cấu tạo của các hợp chất hữu cơ như Benzen, Rượu Etylic (Hoá học
9)
Hình 1: Dùng phần mềm Chemsketch để biểu diễn công thức cấu tạo của các hợp chất hữu cơ
4 MINH HOẠ ỨNG DỤNG CNTT TRONG DẠY HỌC HOÁ HỌC
Với bài 26: “Clo” trong chương trình Hoá học 9, chúng tôi đã ứng dụng CNTT để mô
tả các thí nghiệm như sau:
1 Minh hoạ thí nghiệm kim loại tác dụng với Clo chúng tôi tiến hành: cho học sinh xem đoạn phim biểu diễn thí nghiệm
Trang 5Hình 2: Thí nghiệm Sắt tác dụng với khí Clo
2 Điều chế khí Clo trong phòng thí nghiệm và trong công nghiệp
Về tính chất, Clo là một khí độc, hít nhiều sẽ rất hại cho sức khoẻ con người và có thể dẫn đến tử vong Vì vậy dùng thí nghiệm mô phỏng sẽ rất thuận lợi cho việc giảng dạy của GV và HS nắm bắt kiến thức cũng khá dễ dàng
Trang 6Điều chế Clo trong công nghiệp
Hình 4: Thí nghiệm: điều chế khí Cl 2 trong công nghiệp
KẾT LUẬN
Ứng dụng CNTT vào dạy học nói chung, dạy học Hoá học nói riêng là một việc làm cần thiết, nó không còn là chuyện của từng cá nhân mỗi GV mà là trách nhiệm và là biện pháp nhằm thúc đẩy hoạt động dạy học ở các bậc học
Ứng dụng CNTT vào dạy học Hoá học ở trường THCS sẽ giải quyết một phần những vướng mắc mà chúng ta vấp phải như dạy chay, thầy đọc trò chép, tránh được một số độc hại trong quá trình tiếp xúc hoá chất tại phòng thực hành; GV có thể sử dụng CNTT, các chương trình thí nghiệm, các chương trình phục vụ cho hoạt động dạy học, phát huy tính tích cực và hứng thú của HS Tuy nhiên chúng ta cũng không thể dựa hoàn toàn vào CNTT, có những bài học chúng ta có thể ứng dụng CNTT, nhưng cũng có những bài ta phải sử dụng phương pháp khác hoặc là chúng ta phải kết hợp nhiều phương pháp lại để có được một bài dạy hiệu quả nhất
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] ThS Nguyễn Văn Trực, Phó trưởng phòng giáo dục và Đào tạo huyện Châu Đức -
BR-VT, Hướng dẫn sử dụng phần mềm CROCODILE CHEMISTRY
[2] Chương trình dạy học Inter - Dự án giáo dục việt Nam - Hướng dẫn dạy học theo
chương trình dạy học inter
[3] Các tác giả, Hướng dẫn sử dụng phần mềm: Chemsketch, MSS, Chemdraw,
Chemoffice, “VIOLET”, Power Point
[4] Website: http:// hoahocvietnam.com, http://Baigiang.bachkim.vn