Quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học ở trường trung học phổ thông

Quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học ở trường trung học phổ thông

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

TRẢN MINH HÙNG

QUAN LY UNG DUNG CONG NGHE THONG TIN TRONG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HOC PHO THONG

Chuyên ngành : QUAN LY GIAO DUC

Mã số : 62.14.05.01

TOM TAT LUẬN ÁN TIỀN SĨ GIÁO DỤC HỌC

Hà Nội - 2012

==

Công trình được hoàn thành tại: Khoa Quản lý giáo dục — Trường

Đại học Sư phạm Hà Nội

Người hướng dẫn khoa học:

1 PGS TS Nguyén Thanh Binh

2 TS Nguyễn Vũ Bích Hiền

4m10 7a ố.ẽẽẽẽ ẽ

Có thé tìm hiểu luận án tại thư viện:

1 Thư viện Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

3 Giả thuyết khoa học

Nếu hiệu trưởng sử dụng đồng bộ các biện pháp quản lý ứng

dụng CNTT trong dạy học như: nâng cao nhận thức, trình độ ứng dụng CNTT cho đội ngũ GV, đảm bảo trang thiết bị CNTT, xây dựng môi trường dạy học đa phương tiện, quản lý việc ứng dụng CNTT trong déi mới PPDH phù hợp với mục tiêu, nội dung dạy học do tác giả đề xuất thì sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy

học ở trường THPT hiện nay

4 Khách thể - Đối tượng nghiên cứu

4.1 Khách thé

Công tác quản lý của Hiệu trưởng ở trường THPT

4.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học của GV ở trường THPT

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Phân tích cơ sở lý luận về quản lý ứng dụng CNTT trong dạy

học của GV THPT

- Phân tích cơ sở thực tiễn trên cơ sở đánh giá thực trạng ứng

dụng CNTT trong dạy học của GV và công tác quản lý ứng dụng

CNTT của Hiệu trưởng trường THPT ở tỉnh Đông Nai

- Đề xuất các biện pháp Hiệu trưởng quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học ở trường THPT, góp phần nâng cao chất lượng dạy học và thực nghiệm một trong các biện pháp

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp tiếp cận

6.2 Các phương pháp nghiên cứu cụ thể

6.2.1 Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luận

Sử dụng các phương pháp phân tích, tong hop, phan loai, hé thống hoá các nguôn tài liệu lý luận nhằm xây dựng khung lý thuyết về hiệu trưởng quản lý ứngdụngCNTT trong dạy học của GV 6.2.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Phương pháp quan sát sư phạm; Phương pháp điều tra giáo

3 phỏng vấn; Phương pháp chuyên gia; Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

6.2.3 Nhóm các phương pháp xử lý thông tin

7 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài chỉ giới hạn nghiên cứu công tác quản lý của Hiệu trưởng đối với việc ứng dụng CNTT trong dạy học của GV ở các trường THPT công lập trên địa bàn tỉnh Đồng Nai

8 Những luận điểm bảo vệ

8.1 CNTT là phương tiện dạy học mới Nếu sử dụng CNTT

một cách phù hợp thì sẽ hỗ trợ đắc lực cho việc đổi mới hình thức,

phương pháp dạy của GV và học của HS THPT

8.2 Các điều kiện đảm bảo ứng dụng CNTT có hiệu quả trong dạy học ở trường THPT: Đầu tư trang thiết bị phải gắn kết với việc bồi dưỡng, đào tạo nâng cao năng lực ứng dụng CNTT của

GV, từ đó, mới phát huy tối đa hiệu quả việc ứng dụng CNTT trong dạy học của GV

8.3 Năng lực ứng dụng CNTT trong dạy học của GV THPT bao gồm kiến thức và những kỹ năng về CNTT Đó là kỹ năng sử dụng máy tính, kỹ năng khai thác và sử dụng Internet, kỹ năng

thiết kế và sử dụng GAĐT, kỹ năng sử dụng các phần mềm dạy học, kỹ năng sử dụng các thiết bị CNTT vào các giờ dạy/nội dung

dạy học cụ thể

8.4 Các biện pháp quản lý có hiệu quả về ứng dụng CNTT trong dạy học được đề xuất trên cơ sở quản lý tiếp cận sự thay đổi nhằm làm cho hiệu trưởng chủ động, thích ứng với sự thay đổi của nhà trường trong thời dai thong tin, nhất là sự thay đổi nhanh chóng của khoa học công nghệ, đặc biệt là CNTT

9 Đóng góp mới của luận án

- Góp phần xây dựng được hệ thống cơ sở lý luận về ứng dụng

CNTT trong dạy học của GV và quản lý ứng ‘dung CNTT trong

dạy học của hiệu trưởng THPT theo cách tiếp cận thông tin

- Góp phần phác hoạ thực trạng ứng dụng CNTT trong dạy học của GV và thực trạng quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học của hiệu trưởng THPT

4

- Đề xuất các biện pháp khả thi để hiệu trưởng quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học của GV hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng dạy học ở trường THPT

10 CẤu trúc luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, luận án gồm 3

chương:

Chương I: Cơ sở lý luận về quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học ở trường phổ thông

Chương 2: Cơ sở thực tiễn về quản lý ứng dụng CNTT trong day hoc THPT

Chương 3: Biện pháp quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học

THPT

Chương 1

CƠ SO LY LUAN VE QUAN LY UNG DUNG

CONG NGHE THONG TIN TRONG DAY HOC

Ở TRƯỜN G PHỎ THÔNG _1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Những nghiên cứu về ứng dụng CNTT trong dạy học

ở trường phố thông 6 ở Việt Nam

Với sự phát triển như vũ bão của CNTT, đặc biệt là sự ra đời

của mạng Internet đã xuất hiện một hướng mới trong việc ứng

dụng CNTT vào nhà trường Với tư cách là phương tiện dạy học mới, CNTT đã làm thay đổi cách dạy và cách học, hỗ trợ đắc lực

cho việc đổi mới PPDH, nâng cao chất Jượng dạy học Khai thác

những ưu điểm nổi bật của CNTT, nhiều tài liệu, giáo trình, bài viết của nhiều tác giả đã nghiên cứu theo nhiều khía cạnh khác nhau như Quách Tuấn Ngọc, Lưu Lâm, Đỗ Trung Tá, Nguyễn Hữu Chí, Đào Thái Lai, Phó Đức Hoà, Ngô Quang Sơn, Lê Công Triêm

1.1 2 Những nghiên cứu về quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học ở trường phỗ thông Việt Nam

CNTT được ứng dụng để giải quyết hầu hết các hoạt động ở trường, phổ thông như hoạt động quản lý, hoạt động dạy học Ứng dụng CNTT trong dạy học làm sao cho có hiệu quả đã

5

được nhiều tác giả, đơn vị nghiên cứu Tuy nhiên, thì hiệu quả dạy học với sự hỗ trợ của CNTT vẫn chưa đạt được như những gì

mong muốn Một trong những nguyên nhân dẫn đến hạn chế này

là việc quản lý ứng dụng CNTT của hiệu trưởng các trường phố thông chưa được nghiên cứu một cách hệ thống và toàn diện Vì vậy, tác giả nghiên cứu vấn đề này nhằm góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục ở trường THPT

1.2 Các khái niệm cơ bản

1.2.1 Công nghệ thông tin

Công nghệ thông tin là tập hợp các phương pháp khoa học nhằm tô chức, khai thác và sử dụng có hiệu quả các nguồn tài nguyên thông tin phong phú và tiềm tàng trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người để đạt được hiệu quả cao nhất thông qua máy tính, hệ thống máy tính và các thiết bị truyền thông

1.2.2 Ứng dụng CNTT trong dạy học

Ứng dụng CNTT trong dạy học là việc sử dụng CNTT vào hoạt

động dạy của GV và hoạt động học của HS nhằm tích cực hoá hoạt động nhận thức của HS, nâng cao chất lượng và hiệu quả của quá trình dạy học

1.2.3 Quản lý dạy học

Quản lý dạy học trong trường THPT là sự tác động có tổ chức,

có hướng đích của hiệu trưởng đến tập thể GV, HS và cán bộ quản

lý khác để huy động và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực, tạo

động lực thúc đây quá trình dạy học của nhà trường nhằm thực

hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu dạy học

1.2.4 Quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học

Quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học là những tác động có tổ

chức, có hướng đích của hiệu trưởng để thúc đây, tạo điều kiện

cho việc sử dụng CNTT vào hoạt động dạy của GV và hoạt động học của HS có hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng dạy học

1.3 Giáo viên THPT ứng dụng CNTT trong dạy học

1.3.1 Vai trò của CNTTT trong GD-ĐT

Trước hết, CNTT đã tạo ra một cơ hội để mọi người có quyền

học, có thể học bất cứ nơi đâu, bất cứ lúc nào, không nhất thiết

6 phải học mặt giáp mặt Lợi ích quan trọng nhất, mang ý nghĩ vĩ

mô mà CNTT mang lại chính là mô hình GD- ĐT mới CNTT đã tạo ra sự chuyên nghiệp trong giáo dục Từ đó, xuất hiện các công nghệ giáo dục, trong đó phải kể đến công nghệ dạy và học, công

nghệ quản lý giáo dục

1.3.2 Dạy học theo quan điểm thông tin

Dạy học theo quan điểm thông tin la một cách tiếp cận hiện dai tiên tiến, hướng tới người học Theo quan điểm thông tin thì bản chất của quá trình dạy và học chính là quá trình truyền thông và thông tin

1.3.3 Tính tất yếu khách quan của ứng dụng CNTT trong

Ung dụng CNTT vào quá trình dạy học là một xu hướng tất yếu của các trường học trên thế giới và cả ở Việt Nam Việc ứng dụng nhiều phương tiện truyền thông còn gọi là đa phương tiện

(Multimedia) vào dạy học sẽ nâng cao tính tích cực, tự lực nhận

thức của HS vì “thầy dạy bằng đa phương tiện, trò học bằng đa giác quan”

1.3.4 Mối quan hệ giữa ứng dụng CNTT với chất lượng

dạy học

CNTT là phương tiện hữu hiệu hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi

nhất cho quá trình dạy học, nhằm đạt được mục tiêu của dạy học,

tức là đảm bảo được chất lượng dạy học Mặt khác, CNTT cũng là một phần trong nội dung dạy học ở trường THPT hiện nay Do đó, khi chất lượng dạy học được đảm bảo sẽ là tiền đề, động lực cho việc ứng dụng CNTT, làm cho việc ứng dụng CNTT vào quá trình dạy học càng đi vào chiều sâu và hiệu quả hơn

1.3.5 Các hình thức, mức độ ứng dụng CNTT trong dạy học Việc ứng dụng CNTT trong dạy học được biểu hiện rất đa dạng với nhiều hình thức khác nhau Ta có thể phân biệt hai hình thức ứng dụng CNTT trong dạy và học, đó là dạy dựa vào máy tính - Computer Base Training (gọi tắt là CBT) và học dựa vào máy tính

- E-learning

Căn cứ vào hoạt động của quản lý, của người dạy và người học, xu thế phát triển có thể phan chia ra 5 mức ứng dụng CNTT

7

cơ bản nhất ở trường THPT: Mức I: Sử dụng CNTT dé tro giúp

GV một số thao tác nghề nghiệp; Mức 2: Ứng dụng CNTT để hỗ

trợ một khâu, một công việc nào đó trong toàn bộ quá trình dạy học; Mức 3: Sử dụng phần mềm dạy học chuyên dùng để tổ chức

dạy học theo từng bộ môn; Mức 4: Tích hợp CNTT vào quá trình

1.3.6 Môi trường day học đa phương tiện

Đa phương tiện là phương pháp giới thiệu thông tin bằng máy tính, sử dụng nhiều phương tiện truyền thông tin như văn bản, đồ hoạ và âm thanh, cùng với khả năng tương tác cao

Môi trường dạy học đa phương tiện hỗ trợ rất hiệu quả cho việc dạy và học vì đã giúp chuyên tải và khai thác hiệu quả nguồn thông tin vô cùng phong phú Đồng thời, môi trường dạy học đa phương tiện có tính tương tác cao nên phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS góp phần nâng cao chất lượng dạy học 1.3.7 Đặc trưng của việc ứng dụng CNTT trong dạy học ở THPT

Tin học là môn học chính khoá được dạy ở bậc THPT HS học môn Tin học theo một chương trình được thiết kế có hệ thống và

sử dụng máy tính một cách bài bản hơn; Nhà trường có phòng máy tính được kết nối Internet Như vậy, có thể sử dụng phòng máy tính này cũng là phòng dùng để dạy học có ứng dụng CNTT cho các môn học khác; Các trường THPT đều có GV Tin học, đây chính là lực lượng nòng cốt giúp bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng

CNTT cho GV các bộ môn khác

1.3.8 Nội dung ứng dụng CNTT (trong dạy học của GV

THPT

- GV sử dụng máy tính làm công cụ soạn thảo văn bản dé soan giáo án, đề thi, kiểm tra, in ấn tài liệu, truy cập Internet sưu tầm tài liệu phục vụ Sang tac day hoc

- Thiết kế giáo án trên máy tính, trong đó có sử dụng phần

mềm PowerPoint hay các phần mềm dạy học bộ môn khác

- Tổ chức giảng dạy bằng GAĐT trên lớp

- GV sử dụng CNTT trong việc kiêm tra, đánh giá HS.

§

- GV tham gia các diễn đàn tin học, là thành viên của các

website giáo dục như www.diendan.edu.vn, www.giaovien.net

1.3.9 Các yêu cầu đối với GV

“Ngoài trình độ chuyên môn, kỹ năng sư phạm, GV còn phải có kiến thức và kỹ năng về CNTT đề sử dụng trong quá trình dạy học góp phần nâng cao chất lượng dạy học

Kiến thức về CNTT mà GV phải có chính là kiến thức cơ bản

về tin học Những kỹ năng về CNTT mà mỗi GV ở trường THPT cần có là kỹ năng sử dụng máy tính, kỹ năng khai thác và sử dụng Internet, kỹ năng thiết kế và sử dụng GAĐT, kỹ năng sử dụng các phần mềm dạy học, kỹ năng sử dụng các thiết bị CNTT vào các giờ dạy/nội dung dạy học cụ thê

1.3.10 Điều kiện đám bảo thực hiện việc ứng dụng CNTT 1.3.10.1 Điều kiện bên trong

Đối với các trường THPT, muốn việc ứng dụng CNTT trong dạy học đạt kết quả thì các điều kiện về nhân lực, vật lực, tài lực

như đội ngũ cán bộ quản lý, đội ngũ GV, cơ sở vật chất phải được đảm bảo

1.3.10.2 Điễu kiện bên ngoài

Một điều kiện đảm bảo cho việc ứng dụng CNTT trong dạy

học ở trường THPT được thực hiện đó là các chủ trương, chính

sách của Đảng, Nhà nước về ứng dụng CNTT Đây chính là căn

cứ ,pháp lý để nhà trường dé ra các cơ chế, chính sách cụ thê khi triển khai nhằm tạo động lực, kích thích việc ứng dụng CNTT trong các hoạt động của nhà trường nói chung và trong dạy học nói riêng

1.4 Hiệu trưởng quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học của GV THPT

1.4.1 Vai trò của hiệu trưởng trong việc ứng dụng CNTT

trong dạy học

Hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm chính trong việc nâng cao hiệu quả ứng dụng CNTT trong dạy học của GV Với vai trò này, hiệu trưởng cần phải thực hiện tốt các chức năng quản lý việc

9

ứng dụng CNTT trong dạy học Đó là kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ

đạo và kiểm tra việc ứng dụng CNTT trong dạy học

1.4.2 Nội dung quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học của

GV THPT

1.4.2.1 Bồi dưỡng nâng cao trình độ về CNTT cho GV

1.4.2.2 Quản lý việc ứng dụng CNTT của GV trong dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ dộng, sáng tạo của HS

1.4.2.3 Quản lý các điều kiện hỗ trợ cho việc ứng dụng CNTT

trong dạy học của đội ngũ GV

1.4.3 Những yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý ứng

dụng CNTT trong dạy học của GV THPT

1.4.3.1 Yếu tố chủ quan

1.4.3.2 Yếu tố khách quan

Kết luận chương 1

1 CNTT vừa là phương tiện, công cụ vừa là mục đích của GD-ĐT

2 Theo quan điểm thông tin bản chất của quá trình dạy và học chính là quá trình truyền thông và thông tin `

3 Việc ứng dụng CNTT vào quá trình dạy học là một xu

hướng tất yếu của các trường học trên thế giới và cả ở Việt Nam

Việc ứng dụng đa phương tiện (Multimedia) vào dạy học sẽ nâng

cao tính tích cực, tự lực nhận thức của HS vì “thầy dạy bằng đa

phương tiện, trò học bằng đa giác quan”

4 Việc ứng dụng CNTT trong dạy học đòi hỏi GV cần phải có

kiến thức cơ bản về CNTT và khả năng cập nhật kiến thức về CNTT, đồng thời phải có các kỹ năng về CNTT

5 Để quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học THPT đạt hiệu quả, hiệu trưởng cần phải quản lý các nội dung chính sau: Nâng cao trình độ ứng dụng CNTT cho GV; Quản lý việc ứng dụng CNTT của GV trong dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ

động, sáng tạo của HS; Quản lý các điều kiện hỗ trợ cho việc ứng dụng CNTT trong dạy học