Nghệ thuật vẽ tranh trên đá kakadu úc

Trong đó, không thể không nhắc đến cộng đồng thổ dân sinh sống tại vùng đất Kakadu, là chủ sở hữu của hàng nghìn bức tranh trên đá do chính tay những “họa sĩ” thổ dân bản địa này để lại.

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN KHOA ĐÔNG PHƯƠNG HỌC – BỘ MÔN ÚC HỌC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SINH VIÊN

CẤP TRƯỜNG NĂM 2016 Tên công trình:

NGHỆ THUẬT VẼ TRANH TRÊN ĐÁ KAKADU – ÚC

Sinh viên thực hiện:

Chủ nhiệm: Kiều Trọng Vũ Lớp: Úc học (2012 – 2016)

Thành viên: Liên Thị Quỳnh Hương Lớp: Úc học (2012 – 2016)

Nguyễn Minh Thanh Trâm Lớp: Úc học (2012 – 2016)

Đoàn Thùy Vân Lớp: Úc học (2012 – 2016)

Người hướng dẫn: TS Trịnh Thu Hương

Học vị: Thạc sĩ chuyên ngành Văn hóa học - Tiến sĩ chuyên ngành Ngôn ngữ học so sánh và đối chiếu

Công tác tại Khoa Quan hệ Quốc tế - Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn TP.HCM (Đại học Quốc gia TP.HCM)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA ĐÔNG PHƯƠNG HỌC – BỘ MÔN ÚC HỌC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SINH VIÊN

Thành viên: Liên Thị Quỳnh Hương Lớp: Úc học (2012 – 2016)

Nguyễn Minh Thanh Trâm Lớp: Úc học (2012 – 2016)

Đoàn Thùy Vân Lớp: Úc học (2012 – 2016)

Người hướng dẫn: TS Trịnh Thu Hương

Học vị: Thạc sĩ chuyên ngành Văn hóa học - Tiến sĩ chuyên ngành Ngôn ngữ học so sánh và đối chiếu

Công tác tại Khoa Quan hệ Quốc tế - Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn TP.HCM (Đại học Quốc gia TP.HCM)

Để hoàn thành đề tài nghiên cứu khoa học này, nhóm nghiên cứu xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các giảng viên đã tận tình hướng dẫn, giảng dạy trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và rèn luyện tại trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.HCM, đặc biệt là các giảng viên bộ môn Úc học, khoa Đông phương học đã truyền đạt những kiến thức chuyên ngành thực sự quý báu, tạo cho chúng em sự hứng thú đối với đề tài

mà nhóm thực hiện

Với lòng biết ơn sâu sắc nhất, chúng tôi xin cảm ơn giáo viên hướng dẫn đề tài này –

TS Trịnh Thu Hương đã tận tình hỗ trợ, hướng dẫn và đưa ra những lời góp ý hết sức giá trị trong suốt quá trình thực hiện đề tài này

Mặc dù đã có nhiều cố gắng để thực hiện đề tài một cách hoàn chỉnh nhất, tuy nhiên trong quá trình nghiên cứu, nhóm cũng gặp không ít những khó khăn ngoài ý muốn Điển hình như thiếu nguồn tư liệu đáng tin cậy cũng như chưa quen với công tác nghiên cứu, thiếu kiến thức và kinh nghiệm nên khó tránh khỏi những thiếu sót nhất định mà nhóm nghiên cứu chưa nhìn thấy được Vì vậy, rất mong nhận được sự góp ý của quý Thầy Cô và Hội đồng thẩm định để bài nghiên cứu được hoàn chỉnh hơn

Cuối cùng, nhóm nghiên cứu xin chúc quý Thầy Cô dồi dào sức khỏe và thành công trong sự nghiệp cao quý, tiếp tục truyền lửa say mê nghiên cứu cho những thế hệ sinh viên tiếp theo

Nhóm nghiên cứu xin chân thành cảm ơn

TÓM TẮT NỘI DUNG ĐỀ TÀI 1

MỞ ĐẦU 3

1 Lý do chọn đề tài 3

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu 4

3 Mục tiêu và nhiệm vụ của đề tài 5

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 6

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 7

6 Đóng góp mới của đề tài 7

7 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 7

8 Kết cấu của đề tài 8

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ AUSTRALIA VÀ KAKADU 11

1.1 Sơ lược về địa lý Australia và Kakadu 11

1.1.1 Đặc trưng địa lý, địa hình nước Australia 11

1.1.2 Đặc trưng vùng đất Kakadu 18

1.2 Giới thiệu về thổ dân ở Australia 22

1.2.1 Số lượng thổ dân và sự phân bố của họ ở Australia 22

1.2.2 Dân tộc thổ dân sinh sống ở vùng Kakadu 25

CHƯƠNG 2: NÉT ĐỘC ĐÁO CỦA NGHỆ THUẬT VẼ TRANH TRÊN ĐÁ Ở KAKADU – AUSTRALIA 29

2.1 Tranh bản địa ở Australia 29

2.2 Tranh trên đá ở Kakadu 33

2.2.1 Tranh trên đá về niềm tin tín ngưỡng 35

2.2.2 Tranh trên đá về đời sống 44

2.3 Vai trò của nghệ thuật vẽ tranh trên đá đối với thổ dân ở Kakadu 50

CHƯƠNG 3: SO SÁNH NGHỆ THUẬT VẼ TRANH TRÊN ĐÁ TẠI KAKADU VỚI MỘT SỐ NƠI Ở CHÂU PHI 57 3.1 So sánh với nghệ thuật vẽ tranh trên đá của người San, châu Phi 58 3.1.1 Vài nét về tranh trên đá của người San, châu Phi 58 3.1.2 Điểm giống – khác giữa nghệ thuật vẽ tranh trên đá của người San với vùng Kakadu 62 3.2 So sánh với nghệ thuật vẽ tranh trên đá ở Chongoni, Malawi, châu Phi 65 3.2.1 Vài nét về tranh trên đá tại Chongoni, Malawi, châu Phi 65 3.2.2 Điểm giống – khác giữa nghệ thuật vẽ tranh trên đá ở Chongoni và vùng Kakadu 71 KẾT LUẬN 75 TÀI LIỆU THAM KHẢO 78

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ AUSTRALIA VÀ KAKADU

1.1 Sơ lược về địa lý Australia và Kakadu

1.1.1 Đặc trưng địa lý, địa hình nước Australia

Hình 1.1.1.1 Bản đồ vị trí địa lý của Australia 12

Hình 1.1.1.2 Bản đồ nước Australia và các vùng lân cận 13

Hình 1.1.1.3 Bản đồ khí hậu tại Australia 14

Hình 1.1.1.4 Bản đồ thể hiện vị trí các bang và lãnh thổ nước Australia 15

Hình 1.1.1.5 Bản đồ thể hiện vị trí các vùng lãnh thổ bên ngoài thuộc nước

Australia 15

1.1.2 Đặc trưng vùng đất Kakadu Hình 1.1.2.1 Vị trí của Kakadu ở Australia 18

Hình 1.1.2.2 Công viên quốc gia Kakadu (lãnh thổ Bắc Úc) 19

Hình 1.1.2.3 Bản đồ các hệ thống sông của Công viên Quốc gia Kakadu 21

1.2 Giới thiệu về thổ dân ở Australia 1.2.1 Số lượng thổ dân và sự phân bố của họ ở Australia Hình 1.2.1.1 Woomera và Boomerang của thổ dân Australia 23

Hình 1.2.1.2 Tỷ lệ phân bố của thổ dân Australia ở các bang năm 2011 24

Hình 1.2.1.3 Sự phân bố của thổ dân ở các khu vực 25

1.2.2 Dân tộc thổ dân sinh sống ở vùng Kakadu Hình 1.2.2.1 Sự phân bố của những bộ lạc thổ dân tại vùng Kakadu 26

CHƯƠNG 2: NÉT ĐỘC ĐÁO CỦA NGHỆ THUẬT VẼ TRANH TRÊN ĐÁ Ở KAKADU – AUSTRALIA

2.1 Tranh bản địa ở Australia

Hình 2.1.1 Tranh trên vỏ cây về Kangaroo 31

Hình 2.1.2 Tranh trên cát tại Australia với những vòng tròn đặc trưng 31

Hình 2.1.3 Tranh X-ray vẽ loại rùa 32

2.2 Tranh trên đá ở Kakadu Hình 2.2.1 Tranh vẽ một người da trắng đang đứng với hai tay đút vào túi quần 34

2.2.1 Tranh trên đá về niềm tin tín ngưỡng Hình 2.2.1.1 Tranh vẽ Rắn cầu vồng trên đá 36

Hình 2.2.1.2 Tranh vẽ Thần Lửa trên đá 38

Hình 2.2.1.3 Tranh vẽ những vị thần Mimi trên đá 40

Hình 2.2.1.4 Tranh vẽ Thần Sấm sét trên đá 42

Hình 2.2.1.5 Tranh vẽ Thần Mabuyu trên đá 43

2.2.2 Tranh trên đá về đời sống Hình 2.2.2.1 Tranh vẽ những bàn tay in trên đá tại Công viên Quốc gia Kakadu 45

Hình 2.2.2.2 Tranh vẽ bàn tay người chi tiết hơn 45

Hình 2.2.2.3 Tranh vẽ Kangaroo 46

Hình 2.2.2.4 Tranh vẽ cá và rùa 46

Hình 2.2.2.5 Tranh về những cuộc đi săn 47

Hình 2.2.2.6 Tranh về cuộc đi săn với một cái đơm to 48

2.3 Vai trò của nghệ thuật vẽ tranh trên đá đối với thổ dân ở Kakadu

Hình 2.3.1 Tranh vẽ người thổ dân đang phóng lao 51 Hình 2.3.2 Tranh vẽ một nhóm người thổ dân đi lễ hội mang theo Guluibirr 51 Hình 2.3.3 Tranh vẽ Thần Mimi trong nghi thức liên quan đến tín ngưỡng 52

2.4 Biện pháp bảo tồn tranh trên đá ở vùng Kakadu

Hình 2.4.1 Hình vẽ trên đá bị phá hủy bởi các tác động của môi trường 53 Hình 2.4.2 Một nhân viên của Công viên Quốc gia Kakadu đang tiến hành bảo tồn tranh trên đá 55 Hình 2.4.3 Một người thổ dân vùng Kakadu đang kể chuyện về những bức tranh cho

du khách 55 Hình 2.4.4 Một người thổ dân đang vẽ lại những bức tranh xưa nhưng bằng màu vẽ Acrylic trên giấy 56

CHƯƠNG 3: SO SÁNH NGHỆ THUẬT VẼ TRANH TRÊN ĐÁ TẠI KAKADU VỚI MỘT SỐ NƠI Ở CHÂU PHI

3.1 So sánh với nghệ thuật vẽ tranh trên đá của người San, châu Phi

3.1.1 Vài nét về tranh trên đá của người San, châu Phi

Hình 3.1.1.1 Một người thổ dân San sử dụng cung tên tẩm độc khi đi săn bắn 58 Hình 3.1.1.2 Những người thổ dân San cùng nhau nhảy xung quanh lửa 59 Hình 3.1.1.3 Tranh vẽ cảm giác như đang bay khi hòa vào thế giới của thần linh 60 Hình 3.1.1.4 Tranh vẽ mô tả điệu nhảy của người San cùng những cây gậy 61 Hình 3.1.1.5 Tranh vẽ các shaman vây bắt Rain-bull để tạo mưa 61

vùng Kakadu

Hình 3.1.2.1 Tranh vẽ người của thổ dân ở Kakadu 63

Hình 3.1.2.2 Tranh vẽ người của thổ dân San ở Zimbabwe, Nam Phi 63

Hình 3.1.2.3 Tranh vẽ một con Kangaroo của thổ dân ở Kakadu 64

Hình 3.1.2.4 Tranh vẽ một con linh dương châu Phi (eland) của người San 64

3.2 So sánh với nghệ thuật vẽ tranh trên đá ở Chongoni, Malawi, châu Phi 3.2.1 Vài nét về tranh trên đá tại Chongoni, Malawi, châu Phi Hình 3.2.1.1 Người đàn ông đeo mặt nạ Nyau đang nhảy múa 66

Hình 3.2.1.2 Tranh theo nghệ thuật Chinamwali vẽ một người phụ nữ với bụng bầu và một con vật 67

Hình 3.2.1.3 Tranh vẽ trên đá theo kiểu “white Spread-eagled” 68

Hình 3.2.1.4 Tranh vẽ trên đá của tộc người Batwa 69

Hình 3.2.1.5 Tranh trên đá tìm thấy tại Mphunzi, Chongoni, Malawi 69

Hình 3.2.1.6 Hình vẽ trên đá của người Batwa tại Mphunzi, Chongoni, Malawi 70

3.2.2 Điểm giống – khác giữa nghệ thuật vẽ tranh trên đá ở Chongoni và vùng Kakadu Hình 3.2.2.1 Tran trên đá của người Chewa và Batwa 72

Hình 3.2.2.2 Tranh trên đá vẽ Thần Mimi với màu vàng, đỏ, đen, trắng 72

Hình 3.2.2.3 Tranh vẽ người và các con vạt của người Chewa 73

Hình 3.2.2.4 Tranh vẽ đàn ông và phụ nữ cùng tham gia lễ hội 73

TÓM TẮT NỘI DUNG ĐỀ TÀI

Luôn được thế giới biết đến như một đất nước đầy sự trẻ trung, sôi nổi và nhiêt huyết, Australia (Úc) trong hình dung của mọi ngườilà một luc địa khổng lồ vì phải mất khoảng 5 giờ đồng hồ để bay từ Sydney ở bờ biển phía đông đến Perth ở bờ biển phía tây Tuy nhiên, Australia không chỉ dừng lại ở mức độ rộng lớn mà còn đi liền với sự

đa dạng về tự nhiên: về cảnh quan, khí hậu cũng như hệ động thực vật phong phú.Lục địa này sở hữu những bãi cát trắng trải dài trên bờ biển phía tây, những hẻm núi tuyệt đẹp của vườn quốc gia Kakadu, vùng sa mạc nhuốm đỏ trong ánh hoàng hôn và khung cảnh hoang mạc đầy những bụi cây

Không chỉ là một đất nước có vẻ đẹp thiên nhiên làm mê hoặc lòng người, Australia còn là “cái nôi” của những giá trị văn hóa lâu đời, đa dạng và đặc sắc từ cộng đồng thổ dân bản địa Vì sống biệt lập với các nền văn minh trên thế giới cho tới khi thực dân Anh đặt chân lần đầu tiên trên lục địa này, trình độ phát triển kinh tế - xã hội của họ còn rất lạc hậu Tuy nhiên, trong quá trình lịch sử lâu dài, họ đã sáng tạo và để lại cho thế hệ sau một di sản văn hóa tinh thần đồ sộ, độc đáo mang bản sắc riêng mà không thể tìm thấy ở bất kì nơi nào trên thế giới Mặc dù có thể nói lối sống cũng như tín ngưỡng của hầu hết các cộng đồng thổ dân nơi đây nhìn chung là tương tự nhau, những mỗi cộng đồng vẫn có ngôn ngữ, lãnh thổ, những tập tục và lễ hội độc nhất vô nhị của riêng họ Trong đó, không thể không nhắc đến cộng đồng thổ dân sinh sống tại vùng đất Kakadu, là chủ sở hữu của hàng nghìn bức tranh trên đá do chính tay những

“họa sĩ” thổ dân bản địa này để lại Tồn tại qua nhiều thế hệ, nghệ thuật vẽ tranh trên

đá được xem là một nét văn hóa đặc trưng có giá trị lớn lao đối với cộng động thổ dân nơi đây và vẫn còn được lưu giữ cho đến ngày nay

Qua bài nghiên cứu “Nghệ thuật vẽ tranh trên đá ở Kakadu – Australia”, chúng tôi

muốn mang nét đẹp mang đậm bản sắc dân tộc của thổ dân vùng đất này được phổ biến rộng rãi hơn đến mọi người ở Việt Nam và trở thành nguồn tư liệu có ích cho các bài nghiên cứu về lĩnh vực nghệ thuật bản địa ở Australia trong tương lai Nội dung chính của đề tài nghiên cứu này bao gồm ba chương, tập trung làm rõ nét đặc sắc của nghệ thuật vẽ tranh trên đá tại vùng Kakadu (Australia) cùng vai trò của nó đối với cộng đồng thổ dân nơi đây qua nhiều thế hệ

Đi vào chương đầu tiên “Tổng quan về Australia - Kakadu”, nội dung xây dựng một

nền tảng kiến thức cơ bản về những đặc trưng về địa lý – địa hình của nước Australia Qua đó để làm nổi bật lên những nét đa dạng và độc đáo của vùng đất Kakadu (hiện là Công viên Quốc gia Kakadu) trên lục địa này Bên cạnh đó, giới thiệu khái quát về cộng đồng thổ dân bản địa nơi đây với số lượng sinh sống và vùng phân bố cụ thể, cũng như một vài nét về cuộc sống của họ

Sau khi có cái nhìn bao quát về vùng đất và con người nơi đây thì chương tiếp

theo“Nét độc đáo của nghệ thuật vẽ tranh trên đá ở Kakadu – Australia” đi sâu vào

trình bày những yếu tố cụ thể tạo nên sự độc đáo ấy Mở đầu bằng việc khái quát về một số loại hình hội họa bản địa khác nhau ở Australia, kèm theo phân tích một số hình vẽ trên đá cụ thể được tìm thấy tại Kakadu, nghệ thuật vẽ tranh trên đá của thổ dân tại Kakadu được làm nổi bật hơn với cách phác họa rõ nét và chân thật, phản ánh những khía cạnh của đời sống, những phong tục – tập quán và tín ngưỡng bản địa từ thời xa xưa Đây chính là một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của những người thổ dân và được xem như một cách sáng tạo để truyền đạt lại cho những thế hệ sau những gì họ trải qua và chứng kiến, những câu chuyện về nguồn gốc tổ tiên và về đạo đức sống Tiếp đó, chúng tôi sẽ tập trung làm rõ vai trò quan trọng của nghệ thuật

vẽ tranh trên đá đối với người thổ dân Kakadu Không chỉ diễn tả những gì thường thấy và gắn bó với họ trong cuộc sống hằng ngày, mà đó còn là cả một truyền thống được lưu truyền qua thời gian từ thời xa xưa Tuy nhiên, những tác phẩm để lại ấy hiện đang trong tình trạng bị mờ dần hoặc thậm chí xóa sạch bởi những tác động từ bên ngoài Do đó, tất cả những biện pháp bảo tồn đã được áp dụng cùng sự ủng hộ khuyến khích của Chính phủ Australia và sự quan tâm đặc biệt chính quyền địa phương, nhằm giữ gìn nét văn hóa có giá trị này có thể tồn tại lâu dài

Cuối cùng, để mang đến cho người đọc cái nhìn sâu sắc hơn về nghệ thuật tranh trên

đá ở Kakadu, chương “So sánh nghệ thuật vẽ tranh trên đá tại vùng Kakadu với một

số nơi ở châu Phi” trước hết sẽ giới thiệu vài nét chính về tranh trên đá tại Nam Phi và

Trung Phi, sau đó lần lượt đưa ra những điểm tương đồng cũng như khác biệt của nghệ thuật tranh trên đá ở Kakadu với nghệ thuật tương tự tại những nơi này Qua sự so sánh đó không chỉ làm nổi bật lên những đường nét, mà còn thể hiện được sự sáng tạo

và óc quan sát tinh tế của người vẽ

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Nghệ thuật vẽ tranh trên đá là một loại hình nghệ thuật đặc sắc, tiêu biểu, thường lưu giữ những giá trị lịch sử, văn hóa, truyền thống của các dân tộc từ thời xa xưa Tuy nhiên, hiện nay, nghệ thuật vẽ tranh trên đá ở khắp mọi nơi trên thế giới đang dần bị phá hủy nghiêm trọng Qua hàng nghìn năm, các bức vẽ này dần bị phai nhạt dần do tác động của tự nhiên, ngoài ra, nhiều bức tranh trên đá do không có sự can thiệp bảo

vệ kịp thời, các bức tranh đã bị phá hùy nghiêm trọng Những người dân cư không có

ý thức và hiểu biết về các bức tranh đã vẽ đè những bức graffiti lên các bức tranh, Công việc khai thác mỏ khoáng sản ở những núi đá cũng khiến cho các bức tranh bị tàn phá nghiêm trọng Đặc biệt ở Úc, tình trạng phai nhạt dần các bức tranh trên đá ở vườn quốc gia Kakadu đang diễn ra một cách nghiêm trọng

Nghệ thuật vẽ tranh trên đá ở Kakadu được xem là một trong những nghệ thuật tranh trên đá có niên đại lâu đời nhất với hơn 50.000 năm Những bức tranh trên đá chứa đựng cả một kho tàng văn hóa, truyền thống của người thổ dân cùng với cảnh quan tuyệt đẹp, vườn quốc gia Kakadu mỗi năm thu hút rất nhiều khách du lịch Tuy nhiên, việc mở cửa cho các khách du lịch vào tham quan cũng ảnh hưởng lớn đến các bức tranh nơi đây Việc các khách du lịch sờ tay vào các bức tranh trên đá cũng khiến cho lớp màu bị phai dần đi, một vài bức tranh không còn thấy rõ được nữa Do không được che chắn, các bức tranh cũng bị phai dần do tác động của tự nhiên

Hiện nay, dù cho vườn quốc gia Kakadu đã đưa ra những biện pháp bảo vệ các bức tranh như xây những dãy ngăn cách để khách du lịch không sờ vào tranh, nhờ những thổ dân còn lại ở nơi đây tô lại các nét vẽ, các bức tranh vẫn đang dần phai mờ đi Việc

tô lại các bức tranh cũng gặp nhiều khó khăn do hiện nay, các thổ dân sống ở vùng Kakadu chỉ khoảng 100 người và đang dần giảm đi Văn hóa thổ dân cũng đang bị mất dần do những thế hệ trẻ vùng Kakadu dần thu nhận những văn hóa hiện đại và quên đi nét truyền thống của dân tộc mình, quên đi cách pha màu, cách vẽ các bức tranh Trước tình trạng trên, nhóm nghiên cứu chúng tôi quyết định thực hiện đề tài nghiên cứu “Nghệ thuật vẽ tranh trên đá ở Kakadu Úc nhằm giới thiệu cho người đọc về những bức tranh trên đá ở Kakadu, đồng thời lưu giữ lại những giá trị văn hóa của nghệ thuật này để nó không bị mất đi theo thời gian Xa hơn nữa, nhóm nghiên cứu

chúng tôi cũng mong muốn thông qua bài nghiên cứu này, chính phủ Úc cũng như những người dân nơi đây sẽ quan tâm đến nghệ thuật vẽ tranh trên đá nhiều hơn và có những biện pháp bảo tồn những bức tranh về lâu dài

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Tài liệu trong nước:

Ở Việt Nam, loại hình nghệ thuật vẽ tranh trên đá vẫn còn xa lạ, đặc biệt là các bức tranh thể hiện nghệ thuật vẽ tranh trên đá ở Kakadu chỉ được biết đến như một địa điểm du lịch nổi bật ở Úc Vì vậy, chưa có một đề tài nghiên cứu chuyên sâu nào ở lĩnh vực này Ngoài ra, chưa có tài liệu nào nghiên cứu nêu lên được đời sống của người thổ dân ở Kakadu thông qua những bức tranh đó Các bài nghiên cứu, niên luận, khóa luận hầu như chỉ giới thiệu sơ nét về các bức tranh Một vài nghiên cứu niên luận, khóa luận đã từng mô tả, và đề cập đến các bức tranh này:

 Nguyễn Lê Kiều Duyên (2014), Khóa luận tốt nghiệp hệ cử nhân tài năng Tôn giáo, tín ngưỡng và các nghi lễ truyền thống của thổ dân Úc (Giai đoạn trước năm 1788)

 Nguyễn Thị Thùy Trang (2006), Khóa luận tốt nghiệp Một số loại hình nghệ thuật truyền thống của thổ dân Australia

 Trần Thị Ái Nhi (2010), niên luận Nét độc đáo trong nghệ thuật thổ dân Australia

 Võ Nguyễn Đan Ngọc (2008), Khóa luận tốt nghiệp Hội họa thổ dân Úc

 Trần Cao Bội Ngọc (2010), Bản sắc nghệ thuật hội họa và khắc đá của cộng đồng thổ dân Úc, đại học Quốc gia TP.HCM, tập 13, số X2, tr 43 – 57

Nội dung chính: Giới thiệu một số loại hình nghệ thuật hội họa cũng như khắc đá đặc sắc của thổ dân Úc Tác giả cũng giới thiệu đến người đọc một số bức tranh tiêu biểu

để miêu tả những văn hóa, tín ngưỡng, đời sống của các thổ dân thời kỳ mông muội Tuy nhiên, vẫn làm nổi bật lên những nét riêng về văn hóa, tập tục, lễ nghi, lịch sử của từng cộng đồng thổ dân ở tại Úc Những nét đặc sắc này đã trở thành những di sản văn hóa mang đầy giá trị truyền thống, thu hút sự quan tâm của rất nhiều nhà nghiên cứu khi đến Úc

Tài liệu nước ngoài:

 Australian Government Department of Environment (1999), “Australia’s Kakadu – Protecting world heritage”

Đây là tài liệu của bộ môi trường Úc về công viên quốc gia Kakadu, những giá trị mà

nó đã mang lại và các bảo tồn nó như một di sản văn hóa được thế giới công nhận

 Clarity Communications Australia Pty Ltd (2007), “Australian Indigenous Art”

Bài viết giới thiệu những loại hình nghệ thuật hội nổi bật của các thổ dân Úc bao gồm

vẽ tranh trên đá, vẽ tranh phong cảnh, vẽ tranh trên cát

 Director of National Parks (2006), Kakadu Knowledge for Tour Guides, Charles Darwin University, Australia

Đây là tài liệu giới thiệu sơ lược về vườn quốc gia Kakadu dành cho các hướng dẫn viên Từ lịch sử hình thành, cách quản lý cho đến cách bảo tồn các di sản ở vườn quốc gia này

 Paul S C Taçon (2005), “The World of Ancient Ancestors”, Expedition Magazine Vol47 (3), Penn Museum

Nội dung sách ghi lại cảm nhận của tác giả về cuộc nghiên cứu và kể lại các câu chuyện về các vị thần thời mộng mơ theo những bức tranh trên đá ở Kakadu mà tác giả

đã thu thập được từ những người thổ dân nơi đây Các vị thần này chính là những vị thần quan trọng đã góp phần tạo nên sự sống ở vùng đất Kakadu

3 Mục tiêu và nhiệm vụ của đề tài

Nghệ thuật vẽ tranh trên đá là một nghệ thuật mang rất nhiều nét độc đáo Nghệ thuật này xuất hiện ở nhiều nơi khác nhau trên thế giới Một trong những nghệ thuật vẽ tranh trên đá lâu đời nhất chính là ở vùng Kakadu Úc Mục tiêu của đề tài này chủ yếu

là tìm hiểu về đời sống cũng như phong tục tập quán, văn hóa… của người dân Kakadu qua các bức tranh vẽ trên đá Qua đó, nêu bật lên những giá trị văn hóa mà những bức tranh này đã để lại

Bên cạnh đó, đề tài còn trình bày rõ quá trình hình thành của loại hình nghệ thuật này

và những ảnh hưởng, vai trò của nó đối với cuộc sống của con người Thông qua bài nghiên cứu này nghệ thuật vẽ tranh trên đá ở Kakadu-Úc sẽ được mọi người biết đến

nhiều hơn và hiểu rõ hơn về nghệ thuật vẽ tranh trên đá cũng như đời sống tâm linh của người dân vùng này

Đề tài này sẽ làm phong phú thêm nguồn tài liệu tham khảo cho các bạn sinh viên về nghệ thuật của nước Úc Đề tài sẽ cung cấp một nguồn tài liệu bằng tiếng việt về nguồn gốc, lịch sử cũng như về nghệ thuật vẽ tranh ở Úc, đặc biệt là vẽ tranh trên đá ở vùng Kakadu

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Phương pháp phân tích: là phương pháp chính được sử dụng trong bài nghiên cứu

nhằm phân tích các tài liệu liên quan đến đề tài nghiên cứu Bên cạnh đó còn đưa ra một số ví dụ để phân tích, giải thích ý nghĩa của các bức tranh trên đá và quá trình hình thành nên loại hình nghệ thuật này Nhờ vậy mà có thể phác họa một cách chân thật nhất về đời sống của người dân qua nghệ thuật vẽ tranh trên đá này Hơn thế nữa, phương pháp này còn giúp cho nhóm nghiên cứu có thể tổng hợp thông tin thành một

hệ thống lý luận chặt chẽ và đầy đủ về đối tượng nghiên cứu

Phương pháp miêu tả: phương pháp này dùng để miêu tả sơ lược về người dân ở Úc,

đặc biệt là về người dân ở vùng Kakadu Ngoài ra, khi dùng phương pháp này, nhóm nghiên cứu có thể liệt kê ra các loại hình nghệ thuật vẽ tranh ở vùng bản địa cũng như

ở châu Phi và làm nổi bật lên nét đặc sắc của nghệ thuật vẽ tranh trên đá ở Kakadu

Phương pháp thu thập thông tin: Bài nghiên cứu của nhóm sử dụng nguồn thông tin

sơ cấp và thứ cấp từ tư liệu nước ngoài Qua đó phương pháp thu thập và chọn lọc thông tin giúp nhóm nghiên cứu có thể xây dựng được các cơ sở luận cứ để chứng minh làm rõ về đối tượng nghiên cứu

Phương pháp lịch sử: Phương pháp lịch sử được sử dụng để nghiên cứu, trình bày

một sự vật, hiện tượng có thời gian xuất hiện, hình thành, và có các bước vận động, phát triển, để thấy được tính liên tục, từ đó rút ra các tính chất, đặc điểm, xu hướng, quy luật vận động Phương pháp lịch sử giúp đi sâu tái dựng được cả không khí lịch

sử, tâm lý, tình cảm của con người trong những sự vật, hiện tượng tiêu biểu

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

5.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu khoa học “Nghệ thuật vẽ tranh trên đá ở Kakadu, Úc” nghiên cứu chủ yếu về nghệ thuật vẽ tranh trên đá ở vùng Kakadu thuộc nước Úc, đây cũng chính

là đối tượng nghiên cứu chính của đề tài

5.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu về các giá trị của những bức tranh ở vườn quốc gia Kakadu thuộc nước Úc đối với đời sống của người thổ dân ở vùng này Ngoài ra, nhóm còn so sánh nghệ thuật vẽ tranh trên đá ở Kakadu với nghệ thuật vẽ tranh trên đá ở một vài vùng châu Phi để làm nổi bật lên sự đặc biệt của các bức tranh này

6 Đóng góp mới của đề tài

Từ những bức tranh trên đá ở vùng Kakadu, đề tài mô tả lại cuộc sống, tín ngưỡng của người thổ dân trước đây Giúp cho người đọc có một cái nhìn rõ hơn về người thổ dân

ở vùng đất này, để văn hóa thổ dân không bị phai mờ theo thời gian

Hơn nữa, hầu hết các đề tài nghiên cứu về nghệ thuật Úc trước đây thường giới thiệu bao quát về các môn nghệ thuật ở các vùng Đề tài “Nghệ thuật vẽ tranh trên đá Kakadu Úc” lại chỉ đi sâu vào một nghệ thuật tại một vùng đất để khắc họa rõ nét hơn những hiểu biết về môn nghệ thuật này

7 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn

7.1 Ý nghĩa khoa học

Công trình nghiên cứu là một trong số ít tài liệu tiếng Việt đi đầu trong việc trình bày

về nghệ thuật vẽ tranh trên đá đặc sắc ở Kakadu – Australia Hơn nữa, đề tài này không những cung cấp thông tin tư liệu một cách có hệ thống về nghệ thuật vẽ tranh trên đá Kakadu, mà còn so sánh đối chiếu với các loại hình tranh vẽ trên đá ở một số vùng tại Châu Phi Đó là nguồn tư liệu cho các viện nghiên cứu, thư viện, các khoa,… đặc biệt là ngành Australia học, khoa Đông Phương học, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn

7.2 Ý nghĩa thực tiễn

Đề tài sau khi hoàn thành có thể được dùng để làm tài liệu nghiên cứu về nghệ thuật ở Kakadu Hơn nữa, nó còn là một tư liệu quan trọng, có thể cung cấp kiến thức cho sinh

viên về đời sống của các dân tộc thổ dân ở Úc, đặc biệt là người thổ dân ở Kakadu Nó giúp sinh viên có một cái nhìn bao quát về nghệ thuật vẽ tranh trên đá không chỉ ở Úc,

mà còn ở vùng khác như Châu Phi, từ đó, sinh viên có thể phát triển đề tài này thành một đề tài nghiên cứu khoa học mới Do có phần giới thiệu sơ lược về nước Úc nên đề tài này cũng có thể dùng trong giảng dạy các môn có liên quan đến văn hóa, lịch sử, địa lý Úc

Đề tài còn thu hút sự quan tâm của mọi người hơn về nghệ thuật vẽ tranh trên đá ở Kakadu, nhằm kêu gọi sự hỗ trợ của mọi người trong việc bảo tồn các bức tranh trên

đá này

8 Kết cấu của đề tài

CHƯƠNG 1: Tổng quan về Australia và Kakadu

Nội dung chương 1 xây dựng cho người đọc nền tảng cơ bản về đặc trưng địa lý, địa hình của Australia, qua đó, giới thiệu nét nhìn sơ phác về Kakadu – một vùng đất thuộc lục địa này Ngoài ra, chương này cung cấp sơ lược kiến thức về thổ dân tại đây

1.1 Sơ lược về địa lý Australia và Kakadu

1.1.1 Đặc trưng địa lý, địa hình nước Australia

- Vị trí địa lý

- Điều kiện tự nhiên

- Các bang và các vùng lãnh thổ của Australia

1.2 Giới thiệu về thổ dân ở Australia

1.2.1 Số lượng thổ dân và sự phân bố của họ ở Australia

- Số lượng thổ dân ở Úc

- Sự phân bố của thổ dân

1.2.2 Dân tộc thổ dân sinh sống ở vùng Kakadu

CHƯƠNG 2: Nét độc đáo của nghệ thuật vẽ tranh trên đá ở Kakadu – Australia

Chương này mô tả một cách tổng quát các hình thức vẽ tranh bản địa khác nhau ở Australia Tuy nhiên, trong các nghệ thuật ấy, vẽ tranh trên đá phác họa rõ nét và chân thật nhất đời sống tinh thần và văn hóa của thổ dân sinh sống nơi đây Do đó, đề tài tập trung đi sâu vào phân tích nghệ thuật vẽ tranh trên đá ở Kakadu thông qua một số bức tranh tiêu biểu Với bề dày lịch sử qua các thời kì, những bức tranh này phản ánh ý nghĩa sâu sắc của chúng trong nhiều lĩnh vực như đời sống, phong tục – tập quán, tín ngưỡng,…

2.1 Các nghệ thuật vẽ tranh bản địa ở Australia

- Vẽ tranh trên vỏ cây (Bark – painting)

- Vẽ tranh trên cát (Sand – painting)

- Vẽ tranh trên đá (rock – painting)

2.2 Tranh trên đá ở Kakadu

2.2.1 Tranh trên đá về niềm tin tín ngưỡng

Những người thổ dân vẽ chân dung của các vị thần đã tạo ra họ Mỗi hình vẽ đều mang theo những câu chuyện về tổ tiên, về vùng đất mà họ muốn truyền lại cho con cháu họ, giúp các câu chuyện trở nên sinh động hơn trong mắt trẻ em, dạy cho chúng cách cư

xử, đạo lý Đồng thời, đây cũng là một phương thức lưu giữ các câu chuyện bên cạnh phương pháp truyền miệng

2.2.2 Tranh trên đá về đời sống

Họ vẽ các bức tranh về những thứ gần gũi với họ như bàn tay, những con vật họ nhìn thấy hằng ngày như kangaroo, cá hay rùa và các cuộc đi săn Bên cạnh đó, họ còn vẽ những gì mới mẻ xuất hiện trong quá trình sinh sống của họ, tiêu biểu là thuyền buồm

2.3 Vai trò của nghệ thuật vẽ tranh trên đá đối với thổ dân ở Kakadu

Đối với thổ dân nơi đây, nghệ thuật vẽ tranh trên đá là một cách ghi chép và phản ánh suy nghĩ của họ về tất cả những sự vật, hiện tượng trong đời sống hằng ngày, góp phần hình thành đời sống tâm linh Hơn nữa, đây còn là cách người dân nơi đây giới thiệu truyền thống đặc sắc từ lâu đời của họ đến cộng đồng xung quanh

2.4 Biện pháp bảo tồn tranh trên đá ở vùng Kakadu

Hiện nay, các bức tranh trên đá đang bị mài mòn bởi các khe nước chảy qua, thấm vào các bức tranh Vì vậy, công viên quốc gia Kakadu đã phải sử đến biện pháp nhỏ keo

silicon vào các khe hở ngăn chặn dòng nước lại Mặc dù đây chưa phải là biện pháp tối

ưu nhưng nó cũng đã giải quyết được vấn đề

Hơn nữa, lớp bụi bám vào các bức tranh và các hàng chục khách tham quan sờ vào những bức tranh này mỗi ngày đã khiến lớp sơn bị mờ dần Trước tình hình đó, Ban Quản lý công viên quốc gia Kakadu, chính quyền địa phương cùng những người thổ dân sinh sống ở đây đã cùng phối hợp thực hiện công cuộc bảo tồn tranh trên đá, quyết tâm bảo vệ nét đẹp văn hóa của tổ tiên để lại

CHƯƠNG 3: So sánh nghệ thuật vẽ tranh trên đá tại Kakadu với một số nơi ở châu Phi

Chương này so sánh nghệ thuật vẽ tranh trên đá ở Kakadu với nghệ thuật vẽ tranh trên

đá ở những nơi khác của châu Phi nhằm làm nổi bật lên nét độc đáo của loại hình vẽ tranh trên đá nói chung và nghệ thuật vẽ tranh trên đá ở Kakadu nói riêng

3.1 So sánh với nghệ thuật vẽ tranh trên đá của người San, châu Phi

3.1.1 Vài nét về tranh trên đá của người San, châu Phi

3.1.2 Điểm giống – khác giữa nghệ thuật vẽ tranh trên đá của người San với vùng Kakadu

3.2 So sánh với nghệ thuật vẽ tranh trên đá ở Chongoni, Malawi, châu Phi

3.2.1 Vài nét về tranh trên đá tại Chongoni, Malawi, châu Phi

3.2.2 Điểm giống – khác giữa nghệ thuật vẽ tranh trên đá ở Chongoni và vùng Kakadu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ AUSTRALIA VÀ KAKADU

Australia là quốc gia duy nhất chiếm diện tích trọn vẹn một châu lục rộng lớn trên thế giới và nằm khá tách biệt so với các châu lục khác Ngoài ra, bốn mặt của Australia được bao bọc bởi biển và đại dương Do sự tác động của các yếu tố bên ngoài cũng như sự thay đổi về vị trí địa lý vào thời kì băng hà đã tạo nên một lục địa với hệ sinh thái vô cùng đa dạng và độc đáo

Là một vùng đất tọa lạc trong lòng lục địa Australia, Kakadu cũng được tạo hóa ưu ái ban cho sự độc đáo hiện diện trong mọi khía cạnh: tự nhiên và con người.Không thể phủ nhận rằng: sự đa dạng về cảnh quan, hệ sinh thái cũng như những nét văn hóa đặc sắc của thổ dân bản địa vùng Kakadu được “thừa hưởng” chính từ lục địa Australia mà

nó thuộc về Do đó, trước tiên nhóm nghiên cứu xin trình bàynhững kiến thức cơ bản

về lục địa rộng lớn này, đặt nền tảng cho việc tiếp cận và tìm hiểu sâu hơn về Kakadu

1.1 Sơ lược về địa lý Australia và Kakadu

1.1.1 Đặc trưng về địa lý – địa hình Australia

Australia (tiếng Việt gọi là Úc), tên chính thức là Thịnh vượng chung Úc (Commonwealth of Australia) là một quốc gia bao gồm đại lục châu Úc, đảo

Tasmania, và nhiều đảo nhỏ khác Với vị trí nằm ở phía Nam bán cầu, Australialà quốc gia duy nhất trên thế giới nằm hoàn toàn trên một lục địa Australiatọa lạc trên mảng kiến tạo Ấn-Úc và được bao quanh bởi Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương Australia nằm cô lập với châu Á bởi biển Arafura và biển Timor (hình 1.1.1.1)

Với tổng diện tích tự nhiên là 7.617.930 km2,Australia là lục địa nhỏ nhất thế giới nhưng là quốc gia lớn thứ 6 về tổng diện tíchvà lớn nhất khu vực châu Úc – Á.Do kích thước lớn và biệt lập nên Australia còn được gọi là "lục địa đảo", và được xem là đảo lớn nhất thế giới

Nước Australia trải rộng từ Đông sang Tây khoảng 4000 km và trải dài từ Bắc xuống Nam khoảng 3200km Australia có 34.218 km đường bờ biển (chưa tính đến các các

đảo ngoài khơi) với diện tích vùng đặc quyền kinh tế là 8.148.250 km2 (không bao gồm vùng đặc quyền kinh tế của lãnh thổ châu Nam Cực thuộc Australia).1

Các quốc gia lân cận của Australia gồm có: Indonesia, Đông Timor và Papua New Guinea ở phía Bắc; các quần đảo Solomon, Vanuatu và Nouvelle-Calédonie (lãnh thổ phụ thuộc của nước Pháp tại châu Đại Dương) ở phía Đông - Bắc; và cuối cùng là New Zealand ở phía Đông– Nam (hình 1.1.1.2)

Hình 1.1.1.1 Bản đồ vị trí địa lý của Australia 2

1 Theo https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9Ac

2 Nguồn: http://www.chauuc.net/tong-quan-vi-tri-dia-ly-uc.html

Hình 1.1.1.2 Bản đồ nước Australia và các vùng lân cận 3

Vị trí biệt lập, tách rời với phần còn lại của thế giới là một trong những nguyên nhân làm cho khí hậu, cảnh quan cũng như hệ động thực vật nơi đây không những đa dạng,

phong phú mà còn mang nét khác biệt so với một số nơi khác

Với diện tích trải rộng gần 7,7 triệu km2, đất nước Australia có nhiều dạng phong cảnh khác nhau như: rừng nhiệt đới ở Đông Bắc, các dãy núi ở phía Đông, Đông Nam, Tây Nam, và các hoang mạc khô hạn ởvùng trung tâm Phần lớn diện tích là hoang mạc hoặc bán hoang mạc nên Australiathường được biết đến với cái tên “outback” (vùng đất hẻo lánh, khô cằn, kém phì nhiêu) Bên cạnh đó, Australia còn là lục địa bằng phẳng nhất với đất đai già cỗi và kém màu mỡ nhất

Khí hậu ở Australia cũng được xếp vào loại phong phú và đa dạng bậc nhất thế giới do địa hình rộng lớn Tại những vùng hẻo lánh sâu trong lục địa, khí hậu rất nóng, khô khan, rất ít mưa và đất đai cằn cỗi, không phù hợp cho con người sinh sống Trái lại, ở các vùng ven biển phíaĐông Nam và Tây Nam nước Australia lại có khí hậu ôn hòa, với nhiều đồng cỏ và đường bờ biển trải dài, thuận lợi cho việc giao thông, thương mại Do đó, phần đông dân cư của nước Australia sống tập trung ở những khu vực này Trong khi đó, ở vùng Bắc nướcAustralia, khí hậu nhiệt đới nơi đây là nguyên nhân

3 Nguồn: development-annual-report-09-10/img/page/img-p35.gif

https://dfat.gov.au/about-us/publications/corporate/annual-reports/australian-agency-for-international-chính làm xuất hiện nhiều cảnh quan bao gồm rừng nhiệt đới, miền rừng, đồng cỏ, rừng đước và hoang mạc Khí hậu ở khu vực này chịu ảnh hưởng đáng kể từ các dòng hải lưu, gây ra những trận hạn hán theo chu kỳ và cả hệ thống áp thấp nhiệt đới theo mùa, làm lượng mưa thay đổi rõ rệt và gây ra bão ở miền Bắc nước Australia (hình 1.1.1.3)

Hình 1.1.1.3 Bản đồ khí hậu tại Australia 4

Tuy Australia là một quốc gia – châu lục bị tách riêng biệt, nhưng nó vẫn có sự phân chia lãnh thổ, khu vực hành chính như các quốc gia khác.Australia bao gồm sáu bang

và hai vùng lãnh thổ: New South Wales, Victoria, Tasmania, Nam Úc, Queensland, Tây Úc, Lãnh Thổ phía Bắc và Lãnh Thổ Thủ Đô (hình1.1.1.4) Ngoài ra, Australiacòn

có một số vùng lãnh thổ bên ngoài có cư dân sinh sống (đảo Norfolk, đảo Christmas, quần đảo Cocos và Keeling) và không có người sinh sống (quần đảo Biển San Hô - Coral Sea Islands Territory, đảo Heard, quần đảo McDonald và lãnh thổ châuNam cực thuộc Australia) (hình 1.1.1.5)

4 Nguồn: https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9Ac#/media/File:Australia-climate-map_vi.png

Hình 1.1.1.4 Bản đồ thể hiện vị trí các bang và lãnh thổ của nước Australia 5

Hình 1.1.1.5 Bản đồ thể hiện vị trí các vùng lãnh thổ bên ngoài thuộc nước

Australia 6

5 Nguồn: http://alouc.com/tin-nuoc-uc/du-lich-uc/tim-hieu-ve-nuoc-uc-nuoc-dang-song-nhat-the-gioi

Bang New South Wales (viết tắt là NSW): Đây là bang đông dân nhất của Australia,

nằm ở phía Đông Nam nước Australia Dân cư của New South Wales được gọi là New South Welshman hoặc Cornstalk (tiếng lóng) Thành phố lớn nhất của New South Wales đồng thời cũng là thủ phủ, chính là Sydney.NSW được tạm chia thành bốn vùng như sau: vùng duyên hải; vùng núi Great Dividing Range (cách biển khoảng 100km), vùng núi Blue Mountains (phía Tây Sydney); và vùng núi Snowy Mountains (ở miền Nam) Phía tây dãy Great Dividing Range là vùng đất nông nghiệp bao gồm các đồng bằng khô ráo chiếm 2/3 diện tích toàn tiểu bang Các đồng bằng này trải rộng về vùng đất liền phíaTây – nơi nhiệt độ có khi trên 40 độ C Các dòng sông chính ở NSW là Murray và Darling chảyxuyên qua các đồng bằng rộng lớn và đổ về hướng Tây.7

Bang Queensland (QLD): Do ảnh hưởng và chi phối của vùng ven biển dẫn đến số

lượng người đến Queensland lập nghiệp nhiều Đây là nơi có những cảnh đẹp thu hút một lượng lớn khách du lịch trong và ngoài nước như: rặng san hô Great Barrier Reef

và những khu rừng nhiệt đới Dãy núi Great Dividing Range cùng vùng cao nguyên trải sâu vào phía trong lục địa, còn những vùng đất màu mỡ để phát triển nông nghiệp thì nằm ở hướng Tây, và cuối cùng là vùng đất cằn cỗi kéo dài đến vùng Lãnh thổ Bắc Australia Ở phía Bắc là vịnh Country và mũi Cape York, địa hình nhiều sông ngòi, nhưng thường khô cạn và chỉ đầy nước vào mùa mưa; do đó, vùng đất phía Bắc Queensland nảy rất hoang vu và ít dân cư 8

Bang Victoria (viết tắt là VIC):Bang Victoria nằm ở góc Đông Nam của Australia

Tuy là bang nhỏ nhất về diện tích nhưng lại là nơi tập trung dân số khá cao ở Australia Thủ đô của Victoria là Melbourne với hơn 70% dân số của bang này.9

Bang Tasmania (viết tắt là TAS):Bang Tasmania (thủ phủ là Hobart) bao gồm đảo

Tasmania và các đảo nhỏ khác xung quanh nó Vị trí của bang này nằm cách phần phía Đông của lục địa Australia khoảng 240 km về phía Nam và bị ngăn cách khỏi lục địa bởi eo biển Bass Vùng duyên hải phía Bắc và Đông Nam của bang Tasmania có nhiều vùng đất nông nghiệp màu mỡ, trù phú, nên dân cư ở bang Tasmania sống tập trung

6 Nguồn:

https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_v%C3%A0_v%C3%B9ng_l%C3%A3nh_th%E1%BB%9 5_%C3%9Ac

7

https://en.wikipedia.org/wiki/New_South_Wales

8 https://en.wikipedia.org/wiki/Queensland

9 https://en.wikipedia.org/wiki/Victoria_(Australia)

hầu hết ở khu vực này Ngược lại, ở khu vực duyên hải phía Tây và Tây Nam thì dân

cư thưa thớt, hoang sơ và hẻo lánh do bờ biển phía Tây này có lượng mưa cao và biển động quanh năm.10

Bang Nam Úc (viết tắt là SA) :Bang Nam Úc (South Australia) là nơi dân cư thưa

thớt Do phía Bắc và phần sâu vào lục địa phía Tây cằn cỗi và hơn 75% diện tích toàn bang là vùng bán sa mạc hẻo lánh, hơn 80% dân số bang này chỉtập trung ở Adelaide (thủ phủ của bang Nam Úc) và một số vùngnông thôn khác Do phần lớn là vùng bán

sa mạc, Nam Úc còn được xem là bang khô ráo nhất nước Australia Nguồn nước cung cấp quan trọng nhất cho bang Nam Úc đến từ dòng sông Murray, bắt nguồn từ dãy Australian Alp và đổ ra biển.11

BangTây Úc (viết tắt là WA) :Bang Tây Úc (Western Australia)(thủ phủ của bang là

Perth) là bang rộng nhất nước Australia, chiếm một phần ba diện tích của cả nước Do

đó, Tây Úc sở hữu nhiều phong cảnh ngoạn mục đa dạng như: vùng Kimberly (vùng đất hoang vu và gồ ghề ở cực Bắc Tây Úc với bờ biển và các vực núi sâu); hoặc vùng Pilbara (vùng đất đá cổ xưa ở phía Tây Bắc và vực núi sâu hùng vĩ) Ngoài vùng ven biển, hầu hết phần đất còn lại nằm sâu trong nội địa là những vùng đất hoang vu xa xôi hẻo lánh chiếm gần hết diện tích tiểu bang, nhưvùng đất Nullarbor Plain rộng lớn và các sa mạc Great Sandy, Gibson và Great Victoria.Riêng một phần nhỏ phía Tây Nam của bang bao gồm những cánh rừng và những cánh đồng nho.12

Lãnh thổ Thủ đô Úc (AustralianCapital Territory – viết tắt là ACT) :Nằm ở

hướng Đông Nam củabang New South Wales, lãnh thổ ACT bao gồm những dãy núi ở phía Tây Nam và thủ đô Canberra nằm ở khu vực Đông Bắc Khoảng 40% diện tích của ACT là những rặng núi hùng vĩ, rừng, các dòng sông và hồ nước ở Công viên Quốc gia Namadgi.13

Lãnh Thổ Bắc Úc (Northern Territory – viết tắt là NT): Lãnh thổ Bắc Úc bao gồm

vùng rừng hoang mạc và các mảng rừng nhiệt đới riêng biệt Hầu hết 75% phần đất ở phía Nam lãnh thổ là sa mạc và đồng bằng khô cằn Vì vậy, mặc dù sở hữu diện tích

lớn thứ 3 trong các vùng lãnh thổ và bang của Australia (hơn 1,3 triệu km2), dân cư nơi đây rất thưa thớt (chỉ có khoảng215.000 người) Đây còn là vùng có dân số thấp nhất nước Thủ phủ của Lãnh thổ Bắc Australia là Darwin 14

Vùng đất Kakadu là một bộ phận trực thuộc Lãnh thổ Bắc Úc nên nó sẽ sở hữu những nét tương đồng về địa lý cũng như điều kiện tự nhiên của khu vực này

1.1.2 Đặc trƣng vùng đất Kakadu

Nằm cách Darwin khoảng 200 km về phía Đông Nam, Kakadu là một vùng đất nằm trong khu vực sông Alligator thuộc Lãnh thổ Bắc Úc (Northern Territory) (hình 1.1.2.1) Tên gọi của vùng đất này có gốc gác từ “Gagudju” – tên của ngôn ngữ mà các thổ dân sinh sống ở phía Bắc Kakadu ngày trước từng sử dụng.Do hậu quả của việc sai lệch trong phát âm của thổ dân địa phương, mà dần dần hình thành nên tên gọi Kakadu như ngày nay

Hình 1.1.2.1 Vị trí của Kakadu ở Australia 15

14 https://en.wikipedia.org/wiki/Northern_Territory

15 Nguồn: http://www.beautifuloz.com/northern-territory/maps/kakadu-national-park.gif

Với diện tích là 19.804 km2 (theo tài liệu của UNESCO) – khoảng bằng 1/3 diện tích của Tasmania, Kakadutrải dài gần 200 km từ Bắc xuống Nam và trải rộng 100 km từ Đông sang Tây Dưới quyền sở hữu của các thổ dân sinh sống lâu đời nơi đây cùng với

sự hợp tác của Hiệp hội Vườn quốc gia Úc (Park Australia)16, vùng đất này hiện nay

đã trở thành công viên quốc gia trên đất liền lớn nhất nước Australia – Công viên Quốc gia Kakadu (Kakadu National Park) Được UNESCO công nhận là một di sản thế giới, công viên Quốc gia Kakadu được chính thức thành lập năm 1978 khi cộng đồng người Australia trở nên quan tâm hơn trong việc bảo tồn các công viên quốc gia

và khám phá ra nhiều điều thú vị từ cộng đồng thổ dân Tuy đã có công viên quốc gia được thành lập ở khu vực sông Alligator vào năm 1965, nhưng mãi đến năm 1978 thì Chính phủ Australia mới công nhận“Công viên Quốc gia Kakadu” là tên gọi chính thức của vùng đất Rồi sau đó, dần mở rộng diện tích ra xung quanh cho đến năm 1991 thì hoàn tất việc mở rộng và giữ nguyên Công viên Quốc gia Kakadu với diện tích gần

20000 km2 như hiện nay.17

Hình 1.1.2.2 Công viên Quốc gia Kakadu (Lãnh thổ Bắc Úc) 18

http://www.australiangeographic.com.au/photography/wallpapers/2014/02/kakadu-national-park,-Bên cạnh ví trí địa lý thì điều kiện khí hậu cũng là một yếu tố ảnh hưởng đến thiên nhiên nơi đây Do nằm gần đường xích đạo, Kakadu sở hữu kiểu khí hậu nhiệt đới gió mùa đặc trưng với hai mùa chính : mùa khô và mùa mưa Vào khoảng thời gian tháng

10 đến tháng 12, nhiệt độ và độ ẩm trở nên cao hơn bình thường và kèm theo bão với sấm sét thường xuyên Thời gian này được gọi là “bước ngoặc chuyển tiếp” (build-up) giữa mùa khô và mùa ướt Trong khi đó, trong mùa khô (từ tháng 4 đến tháng 9), độ

ẩm không khí thấp và đôi khi có mưa bất thường Vào những mùa mưa (từ tháng 1 đến tháng 3 – 4), thời tiết ấm áp và mưa nhiều Lượng mua trung bình hằng năm ở Công viên Quốc gia Kakadu dao động ở khoảng 1.300mm/năm (ở khu vực sông Mary) và 1.565mm/năm (ở Jabiru)

Tuy được chia ra làm hai mùa mưa và khô, nhưng những người thổ dân Mungguy (các thổ dân sở hữu vùng đất này) đã khẳng định Kakadu có đến sáu mùa:

Bininj- Gunumeleng: kéo dài từ giữa tháng 10 đến cuối tháng 12, thời tiết nóng và thường có giông vào buổi chiều

 Gudjeuk: kéo dài từ tháng 1 đến tháng 3, khí hậu gió mùa, có giông, mưa lớn kèm theo lũ lụt; nhiệt độ và độ ẩm thích hợp cho các động thực vật phát triển

 Banggereng: kéo dài suốt tháng 4, mang theo những cơn bão kinh hoàng nhất năm

 Yekke: kéo dài từ tháng 5 đến giữa tháng 6, khí hậu tương đối mát mẻ với độ

ẩm thấp; những người thổ dân vào thời gian này thường lần lượt đốt rừng để

mở rộng lãnh thổ và chăn nuôi những loài ăn cỏ

 Wurrgeng: kéo dài từ giữa tháng 6 đến giữa tháng 8, thời tiết trở lạnh, độ ẩm thấp dần; nhiều dòng nước ngưng chảy và đất trở nên khô ráo nhanh chóng

 Gurrung: kéo dài từ giữa tháng 8 đến giữa tháng 10, thời tiết nóng và khô

Với thời tiết thay đổi nhanh chóng và đa dạng, vùng đất Kakadu là nơi thường xuyên thay đổi cảnh quan theo từng mùa khác nhau Do đó, Công viên Quốc gia Kakadu là một địa điểm du lịch thu hút đa số khách du lịch các nước khi đến thăm đất nước Australia tươi đẹp với cảnh quan thiên nhiên phong phú và hàng ngàn động thực vật khác nhau

Vì vùng đất Kakadu nằm trên các con sông lớn và chịu sự tác động của khí hậu nhiệt đới gió mùa nên cảnh quan thiên nhiên nơi đây cũng bị ảnh hưởng bởi các yếu tố đó Chính vì thế mà nơi đây đã hình thành nên những khu vực địa hình độc đáo và xuất

hiện nhiều cảnh quan thiên nhiên khác nhau theo từng mùa

Tại Kakadu, có bốn hệ thống sông ngòi chính (sông East Alligator, West Alligator, Wildman và South Alligator) và sáu loại địa hình chính (vùng ngập nước – floodplains, cửa sông và các bãi triều – estuaries & tidal flats, vùng đất thấp – lowlands, vùng đất đá – stone country, vùng tách ngoài – outliers và các đồi núi & lưu vực phía Nam – Southern hills & basins) Kakadu là công viên quốc gia duy nhất trên thế giới có chứa toàn bộ một hệ thống sông (sông South Alligator) (hình 1.1.2.3)

Hình 1.1.2.3 Bản đồ các hệ thống sông của Công viên Quốc gia Kakadu 19

19 Nguồn: http://www.kakadunationalparkaustralia.com/kakadu_maps.htm

Chính những hệ thống sông trên là nơi cư trú lý tưởng cho hơn 10.000 cá sấu nước mặn và nước ngọt – tương đương với 1/10 số cá sấu ở Lãnh thổ Bắc Úc (Northern Territory) Không chỉ riêng cá sấu, Kakadu còn là nơi sinh sống của hàng loạt các loài động thực vật hoang dã: khoảng 280 loài chim, 50 loài cá nước ngọt, 60 loài động vật

có vú, 10.000 loài côn trùng, 117 loài bò sát và hơn 1.600 loài thực vật khác

nhau.20Trong đó, một số loài động vật sinh sống ở Kakadu rất hiếm và thậm chí có tồn tại một số loài đặc hữu (không thể tìm thấy ở bất cứ nơi nào khác trên thế giới)

Nằm trong lục địa Australia rộng lớn, Kakadu được thừa hưởng sự phong phú và đa dạng về cảnh quan thiên nhiên cũng như hệ động thực vật Tuy nhiên, không chỉ đơn thuần là một vùng đất đẹp đẽ, mà đây còn là nơi sinh sống của những người thổ dân từ hơn 50,000 năm về trước với nền văn hóa bản địa lâu đời Những chứng cứ về đời sống vật chất và tinh thần của họ chủ yếu được thể hiện qua những hình vẽ trên đá với niên đại lên đến 20,000 năm với đa dạng các hình thù ở Ubirr, Nourlangie và Nanguluwur tại Kakadu Đây cũng là một trong những yếu tố giúp Công viên Quốc gia Kakadu được công nhận là Di sản Thế giới

1.2 Giới thiệu về thổ dân ở Australia

Từ trước đến nay, cộng đồng thổ dân luôn có vai trò hết sức quan trọng trong quá trình lịch sử của Australia bởi họ chính là một trong những yếu tố góp phần hình thành nên

sự đa dạng về văn hóa – xã hội của lục địa này Sau đây, chúng tôi xin giới thiệu đôi nét sơ lược về sự phân bố và số lượng thổ dân trên toàn Australia trước, sau đó mới đi sâu vào trình bày về cộng đồng thổ dân riêng ở khu vực Kakadu

1.2.1 Số lƣợng thổ dân và sự phân bố của họ ở Australia

Thổ dân Australia đã có mặt trên vùng đất Úc rộng lớn này từ hàng chục ngàn năm trước Đã có hài cốt được cho là của loài người từ 40,000 năm trước đã được tìm thấy

ở hồ Mungo – một hồ nước cạn nằm ở miền Đông Nam nước Australia.21

Nhiều người tin rằng những thổ dân này từ các vùng lân cận như Timor và New Guinea đã vượt biển đến với mảnh đất khổng lồ này; rồi sau đó tìm hiểu về vùng đất cũng như các sinh vật và quyết định định cư lâu dài ở nơi đây

20 Theo https://en.wikipedia.org/wiki/Kakadu_National_Park

21 Theo “Vòng quanh thế giới: nước Úc“, Mary Colson, Phạm Anh Tuấn dịch, NXB Trẻ, tr.4

Thổ dân phân bố tập trung ở vùng 22:

 Bờ biển nhiệt đới phía Bắc: thổ dân Kuku – yalanji, sống ở bờ biển Đông Nam bán đảo Cape York, Bắc Queensland

 Dãy đất ven sông ở Đông Nam: những nhóm thổ dân như Barikindji và Wiradjuri sống trong lưu vực của sông Murray – Darling

 Vùng sa mạc ở trung tâm: người thổ dân Warrlpuri Họ tồn tại nơi hoang dã này bằng loại khoai lang, cà chua dại, chuối sa mạc, thằn lằn, cá, các loại hạt và thảo mộc

Những thổ dân trên sống theo từng bộ lạc Đa số họ đều kiếm sống bằng các lang thang khắp mọi vùng đất để tìm kiếm và săn bắn thú làm thức ăn Khi đã xác định được vị trí của “con mồi”, họ liên lạc với các nhóm thổ dân khác bằng một loại dụng

cụ đặc biệt được chế tạo từ một miếng gỗ phẳng được buộc vào một sợi dây và phát ra tiếng rít mỗi khi họ quay nhanh Tiếng rít từ dụng cụ này phát ra có thể nghe được từ rất xa vị trí của họ Những thổ dân này còn sử dụng một loại lao (woomera) và boomerang để săn bắn lấy lương thực (hình 1.2.1.1)

Hình 1.2.1.1 Woomera và boomerang của thổ dân Australia 23

Số lƣợng thổ dân ở Australia

22 Theo “Hội họa thổ dân Úc” - Khóa luận tốt nghiệp của Võ Nguyễn Đan Ngọc

23 Nguồn: http://img.aasd.com.au/05299081.jpg

Khoảng những năm 1600, các nhà thám hiểm Châu Âu đến với vùng đất rộng lớnmà ngày nay chính là đất nước Australia Sau một quá trình nghiên cứu và tìm hiểu, họ khẳng định có khoảng 250 bộ lạc khác nhau tại đây, tương đương với khoảng 300.000 thổ dân Trong đó, mỗi bộ lạc bao gồm nhiều thị tộc, mỗi thị tộc có từ 5 – 6 đến khoảng 30 – 40 thành viên Các bô lạc đều có ngôn ngữ riêng.Tuy nhiên, sau đó, dịch bệnh và hơn nữa là sự xâm chiếm đất đai của người da trắng đã khiến số lượng thổ dân suy giảm dần Vào năm 1788, có đến khoảng 700.000 thổ dân (bao gồm luôn cả cư dân hải đảo) nhưng đến năm 1900, con số này đã giảm xuống 87%, chỉ còn khoảng 93.000 người Hiện nay, theo thống kê thổ dân chỉ chiếm khoảng 3% dân số nước Australia.24

Sự phân bố của thổ dân 25

Trái với những gì nhiều người đã nghĩ, phần lớn thổ dân sống ở các bang phía Đông nước Australia chứ không phải vùng sa mạc xa xôi của lục địa này.Hơn 66% tổng số thổ dân sống ở New South Wales, Queensland và Victoria trong khi Tây Úc và Lãnh thổ phía Bắc chỉ chiếm 24% tổng số thổ dân Số lượng thổ dân còn lại rải rác ở Nam

Hầu hết thổ dân sống tập trung đông ở các thành phố Cụ thể là32% tổng số thổ dân tại Australia sống ở các thành phố lớn, 21% ở khu vực nội thành nhỏ và 22% ở các khu vực ngoại thành Chỉ có khoảng ¼ thổ dân sống ở vùng sâu vùng xa (9%) và vùng rất

hẻo lánh (15%) (hình 1.2.1.3)

Hình 1.2.1.3 Sự phân bố của thổ dân ở các khu vực

1.2.2 Dân tộc thổ dân sinh sống ở vùng Kakadu

Vùng đất Kakadu là một vùng đất rộng lớn với hệ động thực vật rất đa dạng, vì thế đây được xem là “vùng đất hứa” màu mỡ cho các bộ lạc thổ dân để sinh sống Từ hơn

50000 năm trước, những người thổ dân đã có mặt nơi đây, thành lập nên 20 bộ lạc sống rải rác khắp khu vực.26 Tuy nhiên, một tài liệu của Hiệp hội Vườn Quốc gia Úc được công bố cuối năm 2012 cho biết hiện chỉ còn lại 19 bộ lạc sinh sống tại đây.27

Hình 1.2.2.1 Sự phân bố của những bộ lạc thổ dân tại vùng Kakadu 28

28 Trích “Kakadu National Park – The Place and its People”, trang 30

http://www.environment.gov.au/system/files/pages/3f3a19ff-9007-4ce6-8d4f-cd8ade380804/files/chap02.pdf

Mỗi bộ lạc có hơn hai nhóm gia đình sinh sống trong một vùng lãnh thổ của họ, cùng giữ gìn tín ngưỡng và thờ cúng các vị thần từ thế hệ này sang thế hệ khác Bằng cách này, họ đã giúp cho văn hóa của họ sống mãi cho đến khi những người không-phải-là-thổ-dân đặt chân đến vùng đất của họ Những bộ lạc này bao gồm hai nhóm chính, nhóm người thổ dân ở phía Bắc vùng Kakadu được gọi là Bininj, và nhóm người ở phía Nam được gọi là Mungguy.29

Hình 1.2.2.2 Những đứa trẻ thổ dân ở Kakadu 30

Trước đây, ở Kakadu, tổng cộng có đến 12 ngôn ngữ khác nhau được những người thổ dân sử dụng Tuy nhiên do ảnh hưởng của những người Anh đến vùng đất Australia sau đó, ngôn ngữ thổ dân ở vùng Kakadu dần mất đi và hiện nay họ chỉ còn nói được

ba loại ngôn ngữ cơ bản là tiếng Gun – Djeihmi, Kinwinjku và tiếng Jawoyn Tiếng Gun – Djeihmi được quy ước là ngôn ngữ chung cho những người dân nơi dây Ở Kakadu, những thổ dân Bininj và Mungguy không thường sử dụng tên để gọi người khác, họ thường gọi nhau bằng các từ chỉ quan hệ họ hàng Những người thổ dân nơi đây không thường chào nhau mỗi lần gặp mặt Tuy nhiên, khi đi xa thì họ thường nói lời chào tạm biệt “boh boh” và đây được xem là một cách ứng xử lịch sự Họ là những người hay lắng nghe, luôn suy nghĩ cẩn thận trước khi phản ứng hay nói bất cứ điều gì

29 Theo: http://www.parksaustralia.gov.au/kakadu/people/culture.html#

30 Nguồn: http://kakadunationalpark.synthasite.com/indigenous-communities.php

Như những người thổ dân khác ở Australia, những người thổ dân ở Kakadu đều tin rằng mọi thứ trên mặt đất này đều tồn tại nhờ chính tổ tiên của họ tạo nên: từ núi sống,

cỏ cây, động vật, và trong đó có cả con người Đây chính là khởi nguồn cho tín ngưỡng thờ cúng đất đai của họ Thổ dân bản địa đều rất yêu vùng đất nơi họ sinh sống, và luôn tỏ một lòng kính trọng tuyệt đối đối với vùng đất tươi đẹp này Từ đó, họ luôn truyền lại cho thế hệ sau những câu chuyện kể mang màu sắc thần thoại về tổ tiên

và về vùng đất nơi đây trong thời kì “The Dreaming” (được các thổ dân tin là thời kì đầu tiên mà muôn sự sống được các vị thần tạo ra và phát triển), để họ ý thức được về nguồn gốc của bản thân và tiếp tục gìn giữ văn hóa riêng của mình Không dừng lại ở những câu chuyện, họ còn có truyền thống lưu lại trên đá những hình vẽ với nhiều hình thù, mô tả một cách sinh động về cuộc sống hằng ngày cũng như tín ngưỡng bản địa của họ Chúng có giá trị vô cùng lớn, góp một phần quan trọng trong đời sống tinh thần của thổ dân nơi đây và được họ lưu truyền qua nhiều thế hệ

Trước đây, có đến hơn 2000 người thổ dân sinh sống ở Kakadu, nhưng hiện nay con số này giảm xuống chỉ còn khoảng dưới 500 người Trước tình trạng đó, những người thổ dân nơi đây vẫn đang ra sức giữ gìn những nét độc đáo trong văn hóa của mình Giờ đây, họ vẫn tiếp tục kể những câu chuyện, giới thiệu những bức tranh trên đá nhưng không chỉ cho con cháu họ mà còn cho cả những khách du lịch ghé thăm Kakadu, để đưa văn hóa của mình đến với mọi nơi trên thế giới

CHƯƠNG 2 NÉT ĐỘC ĐÁO CỦA NGHỆ THUẬT VẼ TRANH TRÊN ĐÁ

Ở KAKADU – AUSTRALIA

Australia không chỉ đơn thuần là một vùng đất với cảnh quan thiên nhiên vô cùng sống động, mà đây còn là “mái nhà” của những người thổ dân bản địa từ rất lâu về trước Với niềm tin mạnh mẽ rằng giữa con người và vùng đất này có một sợi dây tinh thần rất vững chắc, họ luôn gắn bó chặt chẽ và có thái độ tôn trọng đối với vùng đất của mình Đồng thời, với mong muốn những thế hệ về sau vẫn tiếp tục giữ gìn truyền thống này đã thúc đẩy sự ra đời từ rất sớm của các nghệ thuật vẽ tranh bản địa, trong

đó có cả nghệ thuật vẽ tranh trên đá ở Kakadu

Sau đây, nhóm nghiên cứu xin trình bày sơ lược về nghệ thuật vẽ tranh bản địa tại Australia với một số nhiều hình thức tiêu biểu Thông qua đó, cung cấp kiến thức nền

về nghệ thuật đặc sắc này cho người đọc trước khi tìm hiểu rõ hơn về nghệ thuật vẽ tranh trên đá tại vùng Kakadu

2.1 Tranh bản địa ở Australia

Từ xưa đến nay, trải qua hàng chục nghìn năm, nghệ thuật vẽ tranh bản địa ở Australia

đã tồn tại và phát triển mạnh mẽ qua từng thời kì lịch sử của đất nước Ngay từ thuở bắt đầu có sự xuất hiện của con người nơi đây, chính là các thổ dân Australia, nghệ thuật vẽ tranh bản địa đã ra đời từ rất sớm như một phần đời sống tinh thần của họ dưới nhiều hình thức khác nhau Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu chỉ chọn ba hình thức tiêu biểu nhất để giới thiệu là vẽ tranh lên vỏ cây, vẽ tranh trên cát và vẽ tranh lên đá

do chúng là những nghệ thuật hội họa cổ xưa nhất nhưng giá trị lại không bị lu mờ bởi thời gian

Vẽ tranh lên vỏ cây (Bark-painting):

Đây là một hình thức nghệ thuật của thổ dân Australia sử dụng vỏ cây, sơn, cọ, và lửa

để tạo nên những bức tranh của mình Để tạo ra một bức tranh hoàn chỉnh, các cư dân bản địa thời ấy thường làm sạch lớp ngoài của vỏ cây xơ Các vỏ cây này được cắt thành ba lớp bằng những vật sắc bén, sau đó sẽ được hơ qua lửa Cuối cùng, họ sẽ dằn

đá, hoặc dùng chân dậm phẳng những mảnh vỏ cây Khi vỏ cây khô và phẳng, họ bắt đầu vẽ lên chúng

Loại hình nghệ thuật này chỉ được sáng tạo trong các buổi lễ và thường bị hủy ngay sau khi buổi lễ kết thúc để đảm bảo những ý nghĩa hiến tế bí mật không bị tiết lộ ra ngoài Theo truyền thống, người ta vẽ tranh vỏ cây nhằm mục đích giáo dục và sử dụng trong các buổi lễ thiêng hoặc mai táng người chết Những bức tranh trên vỏ cây thường vẽ các con vật, những vị thần thời mộng mơ (Dreamtime) Bức tranh trên vỏ cây đầu tiên được tìm thấy tại phía Bắc Victoria vào thế kỉ thứ 19 Tuy nhiên, phải đến thập niên 80, bark-painting mới được công nhận là một nghệ thuật thực thụ và được đánh giá cao trên quốc tế.31 (hình 2.1.1)

Vẽ tranh trên cát (Sand-painting):

Đã tồn tại và phát triển hơn 30000 năm32 về trước, nghệ thuật vẽ tranh trên cát ra đời với mục đích đánh dấu lãnh thổ, ghi chép lịch sử và kể chuyện về “The Dreaming” – được cho là thời kì đầu tiên của loài người, khởi tạo nên sự sống và mọi vật trên thế giới Những bức tranh này thường được vẽ bằng tay trên đất hoặc cát sa mạc với những vòng tròn đặc trưng với ý nghĩa: sức mạnh của thần linh bắt nguồn từ đất và sẽ quay về nơi đất ấy Các bức tranh thường được thực hiện bởi hai người một đàn ông và một phụ nữ Nhiệm vụ của các nghệ sĩ vẽ tranh trên cát là truyền lại loại hình nghệ thuật này cho các thế hệ sau để duy trì những nét đẹp văn hóa, truyền thống mà nó mang lại Chỉ những người am hiểu về nghệ thuật vẽ tranh trên cát và có kiến thức về những câu chuyện lịch sử của người dân bản địa Australia thời ấy thì mới lĩnh hội được trọn vẹn ý nghĩa của những bức tranh trên cát này (hình 2.1.2)

31 Theo https://en.wikipedia.org/wiki/Bark_painting

32 Theo https://en.wikipedia.org/wiki/Sandpainting#Indigenous_Australian_sandpainting

Hình 2.1.1 Tranh trên vỏ cây về Kangaroo 33

Hình 2.1.2 Tranh trên cát tại Australia với những vòng tròn đặc trƣng 34

33 Nguồn:

https://en.wikipedia.org/wiki/Bark_painting#/media/File:Australie_Aborigene_ancetre_totemique_kangourou.jp g

34 Nguồn: http://www.aboriginal-art.de/EN/themen.htm