Trong bµi häc nµy chóng ta sÏ t×m hiÓu vÒ ®Æc ®iÓm thiªn nhiªn nhiÖt ®íi Èm giã mïa cña níc ta, ®Æc ®iÓm nµy thÓ hiÖn trong c¸c thµnh phÇn tù nhiªn nh thÕ nµo vµ cã ¶nh hëng g× ®Õn s¶n x[r]
Trang 1Địa lý 12 cơ bản Ngời soạn: Trịnh Văn Tuấn
Bài 9-10: thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa
I Mục tiêu bài học:
- Nắm đợc nguyên nhân hình thành và biểu hiện của thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa
- Những thuận lợi và khó khăn của khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa đến sản xuất nông nghiệp, đời sống và ảnh hởng đến các thành phần cảnh quan khác
- Biết đọc và khai thác bản đồ, lợc đồ, Atlat, biểu đồ trong bài học
- Liên hệ thực tế về các mặt thuận lợi và khó khăn về khí hậu
II Phơng tiện dạy học: - Bản đồ địa lý tự nhiên và khí hậu Việt nam
- Atlat địa lý Việt nam
- Lợc đồ và tranh ảnh liên quan đến bài học (nếu có)
III Hoạt động dạy học:
Mở bài: Vị trí địa lý đã ảnh hởng đến khí hậu và cảnh quan nớc ta mang sắc
thái nhiệt đới ẩm rõ nét Trong bài học này chúng ta sẽ tìm hiểu về
đặc điểm thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa của nớc ta, đặc điểm này thể hiện trong các thành phần tự nhiên nh thế nào và có ảnh hởng gì
đến sản xuất và đời sống
Hoạt động 1: Nghiên cứu đặc điểm
khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa của
n-ớc ta
- Tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa của
thiên nhiên VN biểu hiện trớc hết là
ở thành phần khí hậu Khí hậu nhiệt
đới ẩm gió mùa chi phối đặc điểm
nhiệt đới ẩm gió mùa của các thành
phần tự nhiên khác và cảnh quan
thiên nhiên
* Dựa vào kiến thức đã học, hãy cho
biết vì sao nớc ta có khí hậu nhiệt đới
ẩm gió mùa? (Vị trí)
* Tại sao khí hậu nớc ta lại có tính
chất nhiệt đới?
- Độ cao mặt trời so với đờng chân
trời
- Dẫn chứng nhiệt độ và số giờ
nắng
- Một số nơi lợng ma đạt
3500-4000mm
* Dựa vào SGK và hiểu biết, hãy nêu
hoạt động của gió mùa trên đất nớc
ta?
* Cho biết trung tâm xuất phát của
gió mùa đông bắc và tính chất của
gió này ở VN?
1 Khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa
a Tính chất nhiệt đới:
- Hàng năm nớc ta nhận đợc lợng bức xạ mặt trời lớn
- Mọi nơi trong năm đều có 2 lần mặt trời lên thiên đỉnh
- Tổng nhiệt độ và nhiệt độ trung bình năm đều cao, vợt tiêu chuẩn nhiệt
đới
b Lợng ma, độ ẩm lớn:
- Lợng ma TB năm từ 1500 - 2000 mm
- Độ ẩm không khí cao, trên 80%, cân bằng ẩm luôn luôn dơng
c Gió mùa:
* Gió mùa mùa đông:
- Từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau
- Hớng Đông bắc (gió mùa đông bắc)
- Trung tâm xuất phát: cao áp Xibia
- Tính chất:
+ Tháng 11, 12, 1 (đầu mùa): lạnh khô
Trang 2Địa lý 12 cơ bản Ngời soạn: Trịnh Văn Tuấn
*Trình bày các trung tâm áp cao hình
thành gió mùa hè ở VN? Hớng di
chuyển và tính chất của gió này?
Hoạt động 2: Tìm hiểu các thành
phần tự nhiên khác của thiên nhiên
nhiệt đới gió mùa nớc ta
* Vì sao vùng đồi núi nớc ta lại bị
xâm thực mạnh? Biểu hiện của địa
hình xâm thực trên vùng đồi núi là
gì?
* Hãy nêu ảnh hởng của địa hình
xâm thực, bồi tụ mạnh đến việc sử
dụng đất ở nớc ta?
* Biểu hiện của thiên nhiên nhiệt đới
ẩm gió mùa trên sông ngòi là gì?
* Đất feralit có ảnh hởng gì đến việc
sử dụng trong trồng trọt?
+ Tháng 2, 3 (cuối mùa): lạnh ẩm, gây
ma phùn ở vùng ven biển và đồng bằng Bắc bộ và Bắc trung bộ
+ Chỉ tác động từng đợt tạo nên 1 mùa
đông có 2 - 3 tháng lạnh (t0 < 180C )
- Phạm vi tác động: phía bắc dãy Bạch mã
* Gió mùa mùa hạ:
- Từ tháng 5 đến tháng 10
- Thổi từ cao áp nam ấn độ dơng,
Ôxtrâylia, Haoai về phía các áp thấp Xibia, Iran trên lục địa á - Âu
- Hớng: Tây nam, đông nam
- Tính chất:
+ Trong mùa gió Tây nam, khí hậu thời tiết khá đồng nhất trên cả nớc, nhiệt độ cao trên 250C và có ma lớn (> 80% cả năm)
+ Tháng 5, 6, 7: gây ma lớn, nóng ẩm
ở ĐB nam bộ và Tây nguyên, nóng khô ở ĐB ven biển Trung bộ, phía nam khu vực Tây bắc và đôi khi ở cả
ĐB Bắc bộ Nhiệt độ lên tới 35
-400C, độ ẩm < 50%
+ Tháng 8, 9, 10: gây ma lớn cho những nơi đón gió ở Nam bộ, Tây nguyên và gây ma nhiều cho Trung
bộ (tháng 9)
2 Các thành phần tự nhiên khác
a Địa hình:
- Xâm thực mạnh ở vùng đồi núi + ĐH bị cắt xẻ, nhiều nơi trơ sỏi đá + Nhiều hiện tợng đất trợt, đá lở
+ Có nhiều địa hình cacxtơ với các hang động ngầm, suối cạn, thung khô
+ Địa hình bị chia cắt thành các đồi thấp xen lẫn các thung lũng rộng
- Bồi tụ nhanh ở ĐB hạ lu sông: nhanh nhất là rìa phía đông nam ĐB châu thổ sông Hồng và phía tây nam ĐB sông Cửu long
b Sông ngòi:
- Mạng lới sông ngòi dày đặc nhng chủ yếu là sông nhỏ
- Sông ngòi nhiều nớc, giàu phù sa
- Chế độ nớc theo mùa
c Đất:
- Quá trình feralit là quá trình hình thành đất chủ yếu
- Lớp đất phong hoá dày
- Đất feralit là loại đất chính của nớc ta
d Sinh vật:
Trang 3Địa lý 12 cơ bản Ngời soạn: Trịnh Văn Tuấn
* Dựa vào Atlat địa lý VN, hãy nêu
sự phân bố 1 số loại rừng chính trên
đất nớc ta?
Hoạt động 3: Tìm hiểu những ảnh
h-ởng của thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió
mùa đến hoạt động sản xuất và đời
sống
- ảnh hởng trực tiếp và rõ rệt nhất là
đối với hoạt động sản xuất nông
nghiệp
* Thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa
ảnh hởng đến hoạt động sản xuất
nông nghiệp nớc ta nh thế nào?
- Thừa nớc vào mùa ma, thiếu nớc
vào mùa khô, rét và hạn hán thất
th-ờng
* Dựa vào nội dung SGK và hiểu
biết, hãy cho biết với các hoạt động
sản xuất khác và đời sống thì thiên
nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa có những
thuận lợi và khó khăn gì?
- Bão, lũ lụt, hạn hán
- Các hiện tợng thời tiết bất thờng
nh giông, lốc, ma đá, sơng muối, rét
hại, khô nóng
- Hệ sinh thái rừng nguyên sinh đặc
tr-ng là rừtr-ng rậm nhiệt đới ẩm lá rộtr-ng thờng xanh
- Thành phần động thực vật nhiệt đới chiếm u thế
- Cảnh quan thiên nhiên tiêu biểu là cảnh quan rừng nhiệt đới ẩm gió mùa phát triển trên đất feralit
3 ảnh hởng của thiên nhiên nhiệt đới
ẩm gió mùa đến hoạt động SX và đời sống
a ảnh hởng đến sản xuất nông nghiệp
- Thuận lợi: nền nhiệt ẩm cao, khí hậu phân mùa tạo điều kiện phát triển nông nghiệp lúa nớc, tăng vụ, đa dạng hoá cây trồng vật nuôi, nâng cao năng suất cây trồng, nhanh chóng phục hồi lớp phủ thực vật trên đất trống
- Hạn chế: các yếu tố khí hậu và thời tiết không ổn định gây khó khăn cho hoạt động canh tác, cơ cấu cây trồng,
kế hoạch thời vụ, phòng trừ dịch bệnh trong SX N2
b ảnh hởng đến các hoạt động sản xuất khác và đời sống
* Thuận lợi:
- Phát triển các ngành kinh tế nh lâm nghiệp, thuỷ sản, GTVT, du lịch
- Đẩy mạnh hoạt động khai thác, xây dựng trong mùa khô
* Trở ngại:
- Các hoạt động GTVT, du lịch, CN khai thác chịu ảnh hởng trực tiếp của
sự phân mùa khí hậu và chế độ nớc sông
- Độ ẩm cao gây khó khăn cho việc bảo quản thiết bị máy móc, nông sản
- Nhiều thiên tai gây tổn thất lớn cho nhiều ngành sản xuất và sinh hoạt
- Các hiện tợng thời tiết bất thờng gây
ảnh hởng lớn đến sản xuất và đời sống
- Môi trờng thiên nhiên dễ bị suy thoái
IV Đánh giá:
- Tính chất nhiệt đới của khí hậu nớc ta đợc biểu hiện nh thế nào?
- Hãy trình bày hoạt động của gió mùa ở nớc ta và hệ quả của nó đến sự phân chia mùa khác nhau giữa các khu vực?
Trang 4Địa lý 12 cơ bản Ngời soạn: Trịnh Văn Tuấn
- Hãy nêu biểu hiện của thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa qua các thành phần địa hình, sông ngòi nớc ta?
- Thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa biểu hiện qua các thành phần đất, sinh vật và cảnh quan nớc ta nh thế nào?
- Nêu ảnh hởng của thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa đến hoạt động SX và
đời sống?
V Hoạt động nối tiếp: Đọc trớc bài 11 để tìm hiểu về sự phân hoá đa dạng
của thiên nhiên Việt nam