Mùa xuân nho nhỏ

Ý nghĩa : Bài thơ thể hiện những rung cảm tinh tế của nhà thơ trước vẻ đẹp của mùa xuân thiên nhiên, đất nước và khát vọng được cống hiến cho đất nước cho cuộc đời... §iÖp tõ[r]

TIẾT: 111

VĂN BẢN

Thanh Hải

1 Tác giả - tác phẩm

a/ Tác giả: Thanh Hải (1930-1980) tên thật là

Phạm Bá Ngoãn quê ở Phong Điền - Thừa Thiên Huế

- Ông là một trong những cây bút có công

xây dựng nền văn học cách mạng miền Nam từ những ngày đầu

b/ Tác phẩm: được sáng tác tháng 11 năm

1980 trước khi ông qua đời 1 tháng

I GiỚI THIỆU CHUNG

TIẾT 111:

Mùa xuân của thiên nhiên

Mùa xuân của thiên nhiên

Mùa xuân của đất nước

Mùa xuân của đất nước

Suy nghĩ và ước nguyện của nhà thơ

Suy nghĩ và ước nguyện của nhà thơ

Lời ngợi ca quê hương Đất nước.

Lời ngợi ca quê hương Đất nước.

Khổ 1

Khổ 2, 3

Khổ 4, 5 khổ cuối

b Mạch cảm xúc

Cấu trúc:

4 phần

* Thể thơ: 5 tiếng, nhịp 3/2; 2/3

* Mạch cảm xúc: Từ xúc cảm trước vẻ đẹp của mùa xuân thiên

nhiên đến mùa xuân đất nước, tác giả thể hiện khát vọng được

dâng hiến “ mùa xuân nho nhỏ” của mình vào mùa xuân lớn của

dân tộc

* Bố cục: 4 phần

- Phần 1: Khổ đầu: Cảm xúc trước mùa xuân thiên nhiên, đất trời

- Phần 2 ( Khổ 2, khổ 3): Cảm xúc về mùa xuân đất nước

- Phần 3 (Khổ 4, khổ 5): Suy nghĩ và ước nguyện của nhà thơ trước mùa xuân đất nước

- Phần 4: ( khổ 6) : Lời ngợi ca quê hương, đất nước qua điệu dân ca

xứ Huế

II ĐỌC – TÌM HIỂU CHI TIẾT

1 Cảm xúc trước mùa xuân của thiên nhiên, đất trời.

- Hình ảnh: dòng sông, bông hoa, con chim, bầu trời, giọt

long lanh.

 Không gian cao rộng, khoáng đạt.

-Màu sắc: xanh, tím biếc

 Hai gam màu kết hợp hài hòa, tươi sáng

-Âm thanh: Tiếng chim chiền chiện

Có ý kiến cho rằng “giọt” ở đây là giọt sương

mai buổi sớm, giọt mưa xuân, lại có ý kiến cho rằng đây là giọt âm thanh của tiếng chim chiền chiện.

Ý kiến của em?

Giọt âm thanh của tiếng chimGiọt sương, giọt mưa xuân.

Tôi đưa tay tôi hứng

-> chi tiết tiêu biểu, từ ngữ chọn lọc, giản dị, phép đảo ngữ, nghệ thuật ẩn dụ chuyển đổi cảm giác

‘Giọt long lanh’  có thể hiểu là giọt sương, giọt mưa xuân, giọt nắng mai Nhưng đặt trong mối quan hệ với những câu trước ta

có thể hiểu đây là giọt âm thanh của tiếng chim chiền chiện  Ẩn

dụ chuyển đổi cảm giác (Thính giác -> thị giác -> xúc giác).

- ‘Giọt long lanh’: Giọt mưa xuân hay giọt âm thanh của tiếng

chim -> Niềm say sưa, ngây ngất của nhà thơ trước vẻ đẹp của thiên nhiên đất trời lúc vào xuân.

Mùa xuân người cầm sung Lộc giắt đầy quanh lưng Mùa xuân người ra đồng Lộc trải dài nương mạ

Đất nước bốn nghìn năm Vất vả và gian lao

Đất nước như vì sao

Cứ đi lên phía trước

2 Mùa xuân đất nước.

Biểu trưng cho hai nhiệm vụ chiến dấu (bảo vệ Tổ quốc) và lao động (xây dựng đất nước).

Ẩn dụ sinh sôi,nảy nở

May mắn, hạnh phúc, tốt lành

- Các từ ‘vất vả, gian lao’ gợi lên biết bao mồ hôi, nước mắt và

xương máu của các thế hệ đi trước để tạo dựng được đất nước như hôm nay.

- Cụm từ ‘ đất nước bốn ngàn năm’ thật giản dị nhưng đã khái

quát được cả chiều dài lịch sử suốt bốn nghìn năm của dân tộc Trong chiều dài bốn nghìn năm ấy chúng ta đã xây dựng được truyền thống dựng nước, giữ nước, xây dựng được một nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc.

- Hình ảnh so sánh đẹp, gợi cảm : đất nước như vì sao

 Cũng giống như vì sao càng trong đêm tối càng lung linh tỏa sáng; đất nước ta càng trong khó khăn, thử thách càng ngời sáng những phẩm chất tốt đẹp, những tinh hoa của dân tộc

Trong khổ thơ này bằng nghệ thuật điệp ngữ ,so sánh, nhân hóa, những từ ngữ giàu sức biểu cảm nhà thơ đã khái quát cả quá khứ, hiện tại và tương lai của dân tộc từ đó thể hiện niềm lạc quan, tin tưởng, tự hào về đất nước, con người Việt Nam.

- Nghệ thuật: Điệp từ, từ láy, so sánh, nhân hóa -> Ca ngợi đất

nước có sức sống mãnh liệt

? Vấn đề dưới đây gợi cho em những suy nghĩ gì? Viết ra những suy nghĩ đó

Lợi ích của

tinh thần lạc

quan

Với bản thân Với gia đình Với xã hội

? Em có nhận xét gì về hoàn cảnh ra đời bài thơ và các hình ảnh trong 3 khổ thơ đầu của bài? Ý nghĩa

Với bản thân Với gia đình Với xã hội

- Có động lực vượt qua khó khăn.

- Nâng cao hiệu quả công việc.

-Được mọi người tin yêu.

-…

- Nền tảng cho một gia đình hạnh phúc,…

- Người có tinh thần lạc quan sẽ truyền cảm hứng cho những người khác giúp

họ có thêm niềm tin, sức mạnh,…

Ta làm con chim hót

Ta làm một cành hoa

Ta nhập vào hòa ca

Một nốt trầm xao xuyến.

Một mùa xuân nho nhỏ

Lặng lẽ dâng cho đời

Dù là tuổi hai mươi

Dù là khi tóc bạc.

3 Suy ngẫm và ước nguyện của nhà thơ.

3 Suy ngẫm và ước nguyện của nhà thơ

tôi (khổ 1) -> chủ thể trữ tình

- Đổi đại từ xưng hô

ta (khổ 4) -> vừa chỉ số ít vừa chỉ số nhiều

- Điệp từ ‘ta làm” -> lời thơ mạnh mẽ dứt khoát, nhấn mạnh quá trình hóa thân, hòa nhập vào cuộc sóng của đất nước Cống hiến phần nhỏ bé của mình cho đất nước cho cuộc đời chung.

Một mùa xuân nho nhỏ

- Ta lµm

Con chim hãt Mét nhµnh hoa

Mét nốt trÇm xao xuyÕn

- Nhà thơ đã dùng những hình ảnh đẹp của thiên nhiên

để nói lên ước nguyện của mình:

=> Mong được sống có ích, cống hiến cho đời.

- Cấu tứ lặp lại tạo ra sự đối ứng chặt chẽ: con chim, cành hoa

- Nốt trầm không ồn ào, cao giọng bé nhỏ, nhẹ nhàng góp sức nhỏ của mình vào bản hòa ca chung

- Từ láy “xao xuyến”+ phép ẩn dụ thể hiện sự khiêm tốn, nhận thấy

đóng góp của mình cho đất nước là nhỏ bé thôi nhưng phải rất chân thành Mỗi người hãy mang đến cho cuộc đời chung một nét riêng –

cái phần tinh túy nhất của mình Dâng hiến, hòa nhập nhưng vẫn

phải giữ được bản sắc riêng

- Hình ảnh “ mùa xuân nho nhỏ” độc đáo, thú vị là sáng tạo riêng của Thanh Hải

Mùa xuân là khái niệm chỉ thời gian lại được tác giả đặt bên cạnh từ láy nho nhỏ khiến mùa xuân trở lên có hình khối, cụ thể, rõ ràng Mỗi người là một mùa xuân nhỏ thì cả dân tộc sẽ là mùa xuân lớn Nếu không có những mùa xuân nho nhỏ của mỗi người thì làm sao có mùa xuân lớn của dân tộc?

- Đảo ngữ “ lặng lẽ” -> Đóng góp âm thầm không cần phô trương, cứ khiêm nhường mà cống hiến

tuổi hai mươi- khi còn trẻ

- Hoán dụ

khi tóc bạc- khi đã già yếu thậm chí đang gần kề cái chết

-Điệp ngữ “ dù là” nhịp thơ thêm nhanh, mạnh mẽ khẳng định ước

nguyện cống hiến là suốt cả cuộc đời bất chấp thời gian, tuổi tác, bất chấp cả bệnh tật.

=> Nhà thơ muốn góp Một mùa xuân nho nhỏ của mình vào mùa

xuân lớn của dân tộc Tâm niệm chân thành tha thiết, khiêm nhường, mong muốn được cống hiến.

4 Lời ngợi ca quê hương, đất nước qua điệu dân ca xứ Huế

3 Ý nghĩa: Bài thơ thể hiện những rung cảm tinh tế của

nhà thơ trước vẻ đẹp của mùa xuân thiên nhiên, đất nước

và khát vọng được cống hiến cho đất nước cho cuộc đời.

PhÐp tu tõ nµo ® îc sö dông trong ®o¹n th¬:

A Ho¸n dô

B Èn dô

C So s¸nh

D §iÖp tõ

Hót chi mà vang trời Từng giọt long lanh rơi Tôi đưa tay tôi hứng”

HƯỚNG DẪN TỰ HỌC

1 Học thuộc lòng bài thơ.

- Hiểu nội dung, nghệ thuật, ý nghĩa bài thơ.

- Phân tích, cảm thụ về một khổ thơ trong bài.

- Tìm đọc thêm các bài thơ của nhà thơ Thanh Hải và

các bài thơ khác cùng đề tài.

2 Soạn bài Viếng lăng Bác

- Tìm hiểu về tác giả và hoàn cảnh ra đời của tác

phẩm.

- Đọc và trả lời các câu hỏi trong SGK.

- Liên hệ với các bài thơ cùng đề tài