Bài giảng Mĩ thuật cổ đại

I- SỰ HÌNH THÀNH NỀN VĂN MINH AI CẬPII- THÀNH TỰU MĨ THUẬT AI CẬP CỔ ĐẠI III-ĐẶC ĐIỂM CỦA MĨ THUẬT AI CẬP CỔ ĐẠI I- SỰ HÌNH THÀNH NỀN VĂN MINH AI CẬP II- THÀNH TỰU MĨ THUẬT AI CẬP CỔ ĐẠI

I- SỰ HÌNH THÀNH NỀN VĂN MINH AI CẬP

II- THÀNH TỰU MĨ THUẬT AI CẬP CỔ ĐẠI

III-ĐẶC ĐIỂM CỦA MĨ THUẬT AI CẬP CỔ ĐẠI

I- SỰ HÌNH THÀNH NỀN VĂN MINH AI CẬP

II- THÀNH TỰU MĨ THUẬT AI CẬP CỔ ĐẠI

III-ĐẶC ĐIỂM CỦA MĨ THUẬT AI CẬP CỔ ĐẠI

I- SỰ HÌNH THÀNH NỀN VĂN MINH AI CẬP

• Ai Cập là quê hương của những nền văn minh xuất hiện sớm nhất trong lịch sử xã hội loài người Văn minh Ai Cập gắn liền với sông Nin

• Theo sử gia Hy Lạp Hêrôđốt “Ai Cập là tặng phẩm của sông Nin” Chính con sông Nin đã góp phần cải tạo khí hậu khắc nghiệt và có tác dụng rất lớn đối với

sự phát triển kinh tế-xã hội, văn hóa-lịch sử của Ai Cập

+ cổ vương quốc (3100- 2160)TCN- kinh đô Mem-Phít, + Trung vương quốc (2133-1625)TCN- kinh đô Te-bơ, + Tân vương quốc(1567-1085)- kinh đô A-mác-na

Sau thời kỳ này đất nước Ai Cập trải qua nhiều cuộc đấu tranh chia cắt, quyền lực của các Pharaon bị sa sút Thời đại cuối cùng là thời đại của Pô-lê-me (323-31)TCN Sau đó Ai Cập đã bị La Mã xâm chiếm thống

I- SỰ HÌNH THÀNH NỀN VĂN MINH AI CẬP

• Người Ai Cập đã sáng tạo ra chữ viết hình tượng

• Cùng với sự ra đời của chữ viết thì văn học, nghệ thuật, tôn giáo, toán học, thiên văn học, y học của người Ai Cập

đã phát triển

Ví dụ họ đã biết đến cách tính diện tích các hình tam giác vuông, hình chữ nhật, hình tròn…biết đến phương trình bậc nhất trong đại số, và số pi (p=3,14; 3,16 )…

Hoặc trong thiên văn học họ đã phát hiện ra những chòm sao và soạn ra bản đồ thiên thể Họ đã làm ra lịch, một năm 365 ngày, 12 tháng, mỗi tháng 30 ngày, 5 ngày lễ cuối năm.

( năm của Ai Cập thiếu mất 5h48’46’’ như vậy 4 năm lại mất 1ngày 1đêm Phải qua 1460 năm thì sự chênh lệch

đó mới được san bằng )

I- SỰ HÌNH THÀNH NỀN VĂN MINH AI CẬP

• Ở Ai Cập cổ tôn giáo đa thần phát triển Tùy theo vùng khác nhau mà họ thờ các vị thần khác nhau

Vùng châu thổ sông Nin thờ thần Mặt trời-Rê , thần trí khôn- Ptah thờ ở Mem-phít,

Thần Amon-Rê thờ ở Te-be, Thần mặt trời Aton ở A-mac-na…

Các vị thần hầu hết đại diện cho lực lượng thiên nhiên chi phối đời sống nông nghiệp như thần mặt trời, thần sông Nin hay thần bảo vệ mùa màng Ô-di-rit, thần cây cối màu mở đất đai I-rit…

I- SỰ HÌNH THÀNH NỀN VĂN MINH AI CẬP

• Ngoài ra người Ai Cập có tín ngưỡng thờ động vật Mỗi động vật được thờ cúng trong đền đều là hóa thân của linh hồn một vị thần nào đó như chim ưng thần, rắn thần, cá sấu thần, cừu thần, mèo thần, bò thần… Trong số các vị thần đó thần Amon được xem trọng nhất Nó được đồng hóa với thần mặt trời và thường gọi là thần Amon-Rê

Vị thần được yêu thích nhất là Ô-di-rit- vị thần của những người chết

Đó là những kim tự tháp làm kinh ngạc thế giới cổ kim.

I- SỰ HÌNH THÀNH NỀN VĂN MINH AI CẬP

II- THÀNH TỰU MĨ THUẬT AI CẬP CỔ ĐẠI

III-ĐẶC ĐIỂM CỦA MĨ THUẬT AI CẬP CỔ ĐẠI

I- SỰ HÌNH THÀNH NỀN VĂN MINH AI CẬP

II- THÀNH TỰU MĨ THUẬT AI CẬP CỔ ĐẠI

III-ĐẶC ĐIỂM CỦA MĨ THUẬT AI CẬP CỔ ĐẠI

II- Thành tựu Mĩ thuật Ai Cập cổ đại

1) NGHỆ THUẬT KIẾN TRÚC2) NGHỆ THUẬT ĐIÊU KHẮC3) NGHỆ THUẬT BÍCH HOẠ

II- Thành tựu Mĩ thuật Ai Cập cổ đại

• Thời kì đầu các kim tự tháp được xây bằng gạch có bậc thang

• Sau đó chất liệu đá được thay thế vì sự bền vững và vĩnh hằng

• Người đầu tiên có ý định xây nhà mồ bằng đá vĩnh cửu, vững chắc là vua Giô-xê(Djoser) (vương triều thứ III, khoảng 2800TCN)

Kim tự tháp Giô-xê

( vương triều thứ III, khoảng 2800TCN)

• Kim tự tháp Giô-xê được xây dựng ở Sác-ka-ra thuộc kinh đô Mem-phít

do “kiến trúc sư” Im- hô tép (quan đại thần của vua) thiết kế và xây dựng

cao chừng 60m, làm thành 6 bậc thang ( do 6 cái nhà mồ chồng lên nhau,

cái sau nhỏ hơn và nằm gọn trong lòng cái trước.

Cạnh tháp dài khoảng 71m ),

Những bậc thang tượng trưng cho những tầng bậc đưa linh

hồn vua lên tới trời cao.

• Hiện nay người ta tìm thấy có khoảng 100 kim tự tháp, hầu hết tập trung ở vùng bình nguyên hạ lưu sông Nin

Và được xây dựng chủ yếu vào thời kỳ của hai vương triều III và IV Có thể coi đây là thời kỳ của Kim tự tháp

Trong số các kim tự tháp đó nổi tiếng nhất là 3 kim tự tháp cao vút, nằm gần bên nhau tại khu mộ cổ Ghi-

da nơi cao nguyên sa mạc Libi

3 kim tự tháp đó là của các vua Kê-ôp, Kê-phơ-ren và Mi-kê-ri-nôt Đều thuộc vương triều IV

• Kim tự tháp Kê-ốp

có chiều cao 146m cạnh đáy là 230m

Sau mấy nghìn năm bị bào mòn chiều cao hiện nay là 137,18m, chiều dài đáy là 227,5m

Để xây dựng kim tự tháp này người ta phải sử dụng 2triệu 25vạn tảng đá vôi, mỗi tảng nặng từ 2tấn đến 2,5tấn Tảng lớn nhất nặng hơn 15tấn

Trọng lượng ước tính khoảng 5.750.000tấn (nặng gấp

800 lần tháp Efphen của Pháp ) Đỉnh kim tự tháp là hình vuông mỗi cạnh 10m được lát bằng 9 phiến đá vuông Bên trong có khoảng1/5 thể tích là những khoang trống chứa cát

• Nằm chếch về phía tây nam của Kê-ốp là kim tự tháp Kê-phơ-ren (Kê-phơ-ren là pharaon kế vị của Kê-ốp).

Nó có hình dạng tương tự và to gần bằng kim tự tháp Kê-ốp Cao 134m cạnh đáy khoảng 215m

• Kim tự tháp Mi-kê-ri-nốt

cũng được xây bên cạnh phía tây nam nhưng kích thước nhỏ hơn nhiều Cao chừng 60m, cạnh đáy 105m

( Mi-kê-ri-nốt là pharaon kế vị Kê-phơ-ren.)

• Lăng mộ của ông vua trẻ Tút-tan-kha-môn.

• Đến thời kỳ Tân vương quốc các vua Ai Cập không xây dựng kim tự tháp ở giữa sa mạc nữa, mà xây dựng lăng mộ của mình trong “thung lũng của các vua và hoàng hậu” ở gần thành Te-bơ

Năm 1922 một nhà khảo cổ học Hô-uôt Các-tơ đã phát hiện ra lăng mộ của ông vua trẻ Tút-tan-kha-môn

Trong lăng có nhiều căn phòng bịt kín bằng gạch Có

lẽ sau khi tiến hành tang lễ người, người ta bắt đầu xây bịt các cửa thông các gian phòng với nhau Khi Các-tơ khai quật mọi thứ trong lăng còn nguyên ở vị trí của nó, chưa có dấu hiệu đào bới hay cướp phá

Căn phòng thứ nhất lộng lẫy chứa các vật dụng, vũ khí nhà vua

Căn phòng thứ hai đẹp hơn ,chứa tất cả vàng bạc châu báu, các vật gia bảo quí giá của dòng họ pharaon

Căn phòng thứ ba được trang trí tráng lệ hơn- là nơi đặt thi hài của Tút-tan-kha-môn Xác của vị vua này vẫn còn nguyên vẹn

Sự phát hiện ra lăng mộ này đã đem đến một sự kinh

ngạc và cho ta biết khá đầy đủ về nghi thức tang lễ của thời Tân vương quốc.

Bên cạnh việc xây dựng các kim tự tháp để khẳng định sự tồn tại vĩnh hằng của các vua, người Ai Cập còn nhiều đền thờ,

thờ thần Amôn-Rê ,thờ các vị vua danh tiếng

Có những ngôi đền được xây trên nhiều tầng bậc cao thấp, có ngôi đền được tạo ra từ một quả núi,

nhưng phổ biến nhất là đền xây trên mặt đất bằng phẳng thờ thần Amôn-Rê

b- Kiến trúc đền thờ

Những ngôi đền Ai Cập thường có lối kiến trúc đơn giản gồm:

cổng đền là khối kiến trúc phủ đầy các hoa văn trang trí

Từ cổng đền vào chính điện phải đi trên con đường thần (thần đạo)

Chính điện là một căn phòng lớn với những hàng cột bao quanh được gọi là phòng cột

Cột có nhiều kiểu dáng như cột hình bó sậy, cột hình hoa văn, cột hình cây thốt nốt…

b- Kiến trúc đền thờ

Một trong những ngôi đền đẹp nhất của Ai Cập là đền Kac-nác

Đền được xây dựng thời kỳ Tân vương quốc, và liên tục trong hàng mấy trăm năm Nó được hoàn thành vào thời vua Ram-xetII ( thế kỷ VIII TCN)

Phòng chính điện trong đền có diện tích 5000m2 với 16 hàng cột đỡ trần nhà, gồn 134 cây cột đá lớn

Ở giữa là 12 cây cột cao 21m, đường kính 3,6m đầu cột xòe rộng, cột hai bên cao 13m

Qua một vài kích thước như vậy ta đủ thấy vẽ đẹp hùng

vĩ của kiến trúc đền thờ Ai Cập

b- Kiến trúc đền thờ

Trên cổng đền, ở mọi chỗ trên kiến trúc là những phù điêu chạm nổi miêu tả các cuộc chiến chinh của nhà vua

Từ đền Kác-nác,hai dãy tượng sphinx đầu cừu nối dài hơn hai cây số ta gặp một ngôi đền khác cũng nổi tiếng không kém đền Kac-nác Đó là đền Lu-xô Cũng thờ thần Amon-Rê

b- Kiến trúc đền thờ

Từ thành Te-bơ đi ngược dòng sông hướng về phía nam 400km ta gặp một ngôi đền đặc biệt:

đền A-bu-xim-ben Đây là một ngôi đền được đục vào trong núi, chỉ có một cổng chính theo kiểu ngọ môn với những tượng không lồ thờ vua Ram-xet II

Vì sợ ngập nước nên vào những năm 60 của thế kỉ XX ,dưới sự bảo trợ của tổ chức Giáo dục-khoa học-văn hóa của Liên Hợp Quốc ngôi đền này được dời chuyển lên một quả núi bê tông cao 64m và cách xa bờ sông 180m

b- Kiến trúc đền thờ

2-Nghệ thuật điêu khắc

• Đi cùng với kiến trúc là điêu khắc, là tranh tường nó góp phần làm tăng thêm ý nghĩa các công trình kiến trúc.

• Cùng với hai loại kiến trúc lăng mộ và đền miếu, điêu khắc có các tượng lăng mộ và tượng ở đền miếu thờ.

• Những hình tượng điêu khắc của Ai Cập thường mang nhiều ý nghĩa tôn giáo Có bao nhiêu vị thần, người Ai Cập có bấy nhiều hình thức thể hiện cho các vị thần ấy.

Thường thì họ ghép hai yếu tố người và thú với nhau

để tạo ra hình tượng thiêng liêng

Ví dụ tượng nhân sư- Sphinx –đầu người mình thú (sư tử).

Tượng các vị thần thì đầu thú mình người

thần ướp xác-Hatho có đầu chó, thần bầu trời có đầu chim ưng, thần trí tuệ đầu chim

cắt…

Trong mỗi ngôi mộ đều có tượng chân dung chủ nhân ngôi mộ

Tượng này với ý nghĩa thay thế cho xác chết, để linh hồn nhập vào Vì vậy tượng thường làm giống thực tối đa

Phong cách tả thực nổi rõ trong điêu khắc thời cổ vương quốc Kiểu người nông nghiệp thô đậm được biểu hiện rất rõ

Sang đến các thời kỳ sau tính chất trọng thực đã dần dần giảm bớt

Đến thời A-mac-na thì tỉ lệ các pho tượng được kéo dài, dáng thì thanh mảnh hơn Cái đẹp mềm mại,

- Trong nghệ thuật Ai Cập phù điêu cũng rất phát triển

Hình tượng thần,con người…được thể hiện trong phù điêu theo những ước lệ tạo hình

Lối tư duy hình tượng này chi phối xuyên suốt 3000 nghìn năm lịch sử mĩ thuật Ai Cập

Cụ thể hình tượng nhân vật được diễn tả ở nhiều điểm nhìn khác nhau: Đầu mặt nhìn nghiêng, mắt và

vai luôn hướng về chính diện, bàn chân nhìn nghiêng…

Sự kết hợp đó đã tạo nên những hình tượng rất đặc

biệt,mang đậm nét riêng của nghệ thuật Ai Cập

Đặc điểm này khiến cho nghệ thuật Ai Cập không giống bất kỳ lối tạo hình một dân tộc nào trên thế giới.

* Điêu khắc Ai Cập vừa mang tính hiện thực vừa mang tính ước lệ Và chịu ảnh hưởng của tư tưởng thần bí tôn giáo.

Các tác phẩm điêu khắc tiêu biểu

• Tượng nhân sư Sphinx.

• Tượng ông xã trưởng Bơ-lét

• Tượng Viên thư lại Kai

• Tượng Vua Ra-hô-tép và hoàng hậu Nô-phơ (cuối triều vua thứ III )

• Tượng chân dung hoàng hậu Ne-phéc-ti-ti vợ vua A-khê-na-tôn

• Bức chạm gỗ pharaon Tút-tan-kha-môn và hoàng hậu.

•Tượng nhân sư Sphinx.

•Tượng Viên thư lại Kai

•Tượng Vua hô-tép và hoàng hậu Nô-phơ (cuối

Ra-triều vua thứ III )

•Tượng chân dung hoàng hậu Ne-phéc-ti-ti

•Hình trên chiếc quan tài của Tút-tan- kha-môn

3- Nghệ thuật bích họa Ai Cập cổ đại

Bên cạnh những bức chạm nổi có tô màu trang trí trong kiến trúc, người Ai Cập còn vẽ nhiều tranh trên tường

Cũng như các bức phù điêu , nghệ thuật bích họa mang nhiều tính ước lệ trong cách tạo hình.

Cùng với các yếu tố khác như màu sắc trong sáng, tươi tắn, nhịp điệu những mảng sáng tối, đậm nhạt

và đường nét phong phú nghệ thuật bích họa Ai Cập đã đạt được vẻ đẹp hoàn thiện

3- Nghệ thuật bích họa Ai Cập cổ đại

Hình tượng con vật được diễn tả tỉ mỉ chính xác hài hòa thật đáng khâm phục

Tính khoa học trong tranh thể hiện rất cao ở sự sắp xếp bố cục, song ta không thấy khô cứng mà thật mềm mại, giàu sức sống, nó biểu hiện cảm xúc sâu sắc người vẽ.

* Đề tài trong tranh mà nghệ sĩ Ai Cập thể hiện cũng rất phong phú như: tôn giáo, các nghi thức cúng tế, cầu đảo, hoặc sinh hoạt của con người

•Cuốn sách của người chết

•được vẽ trong mộ của một viên quản gia kiêm

Có thể thấy tranh là sự kết hợp tuyệt vời đường nét

và màu sắc, cái đẹp ở đây là nhịp điệu các mảng trắng, đậm nhạt trong tranh, cũng như sự kết hợp giữa hình và chữ Tất cả làm cho nội dung ý tưởng thêm rõ ràng

• Tác phẩm: Săn chim

Còn ở tác phẩm “săn chim”

ta thấy bọc lộ quan điểm nghệ thuật tạo hình là

tỉ lệ các nhân vật được thể hiện theo chỗ đứng, địa vị các nhân vật trong xã hội, tôn giáo hoặc gia đình.

Người Ai Cập không tạo hình theo luật xa gần

Họ có quan niệm riêng mang đậm tính dân tộc.

Ngoài ra ta thấy khả năng diễn tả rất chính xác hoa

lá, chim bướm…

bằng màu sắc tươi sáng nhẹ nhàng Bức tranh còn thể hiện vẻ đẹp tuyệt vời của đường nét.

I- SỰ HÌNH THÀNH NỀN VĂN MINH AI CẬP

II- THÀNH TỰU MĨ THUẬT AI CẬP CỔ ĐẠI

III-ĐẶC ĐIỂM CỦA MĨ THUẬT AI CẬP CỔ ĐẠI

I- SỰ HÌNH THÀNH NỀN VĂN MINH AI CẬP

II- THÀNH TỰU MĨ THUẬT AI CẬP CỔ ĐẠI

III-ĐẶC ĐIỂM CỦA MĨ THUẬT AI CẬP CỔ ĐẠI