Những trẻ khiếm khuyết về thể chất đó được coi là có vấn dé “đặc biệt” và phải được giáo dục riêng, bởi vì nếu dạy cùng trẻ bình thường thì sẽ làm ảnh hưởng tới các em này, nhiều nơi phó
Trang 1Yyán # GIÁO dục wane THUC TIEN - KINH NGHIEM
VE VIEC TO CHUC GIAO DUC HOA NHAP
CHO TRE KHIEM THI TẠI
TRUONG PTCS
NGUYEN DINH CHIEU - TP HA NOI
ã có thời kì, trẻ khuyết tật chỉ được
tổ chức giáo dục trong các trường, lớp
chuyên biệt với nội dung và phương pháp giáo
dục đặc thù Những trẻ khiếm khuyết về thể
chất đó được coi là có vấn dé “đặc biệt” và
phải được giáo dục riêng, bởi vì nếu dạy cùng
trẻ bình thường thì sẽ làm ảnh hưởng tới các
em này, nhiều nơi phó mặc trẻ khuyết tật cho
các tổ chức của Người khuyết tật; nhiều trường
học từ chối nhận trẻ khuyết tật vào học hoà
nhập Việc làm đó vô hình chung da tach roi
trẻ khuyết tật ra khỏi môi trường bình thường
của chúng, kìm hãm khả năng phát triển và hoà
nhập cuộc sống của các em sau này
Những quan điểm mới trong lí luận giáo
dục về trẻ khuyết tật đã đem đến cách làm
phù hợp với nhu câu tự nhiên và môi trường
xã hội của những đứa trẻ được coi là không
bình thường Lí luận giáo dục cơ bản coi mọi
đứa trẻ đều có những năng lực và những khó khăn nhất định Ở những thời điểm và trong những điều kiện khác nhau, mỗi đứa
trẻ đều cần đến sự giúp đỡ, hướng dẫn, dạy
dỗ của mọi người Trong thực tế, chúng
ta phải thừa nhận: trẻ khuyết tật - những
đứa trẻ bị khiếm khuyết một trong những chức năng nào đó của cơ thể, rõ ràng sẽ gặp khó khăn hơn rất nhiều so với đứa trẻ bình
thường khác Vì vậy, trẻ khuyết tật là những
đứa trẻ cần sự giúp đỡ nhiều hơn của mọi
người trong cộng đồng bao gồm cả gia đình,
nhà trường và xã hội
Đối với trẻ khiếm thị, tuy khả năng nhìn không còn, nhưng bù lại sự thiếu hụt về thị giác, các em có được sự nhanh nhạy và tỉnh tường của thính giác, khứu giác và nhất là của cơ quan xúc giác Được truyền đạt thông
tin bằng ngôn ngữ và qua các giác quan khác,
Trang 2
THUC TIEN - KINH NGHIEM
được cung cấp các phương tiện phục vụ học tập và sinh hoạt phù hợp và một sự quan tâm đúng cách, trẻ khiếm thị vẫn cĩ cơ hội phát triển tốt ngay trong quá trình học tập cùng trẻ bình thường
Điều đĩ càng khẳng định cho phương thức
giáo dục hồ nhập là hết sức cần thiết và
cĩ hiệu quả khi thực hiện trong thực tiễn
một cách đày đủ, đúng mục đích, ý nghĩa của
phương thức này như một mẫu hình mới của cơng tác giáo dục trẻ khuyết tật
Trường PTCS Nguyễn Đình Chiếu được thành lập năm 1982, tiền thân là trường dạy chuyên biệt cho trẻ em mù của Hà Nội Những năm đầu tiên trường chỉ cĩ trên 10 HS và
chưa cĩ địa điểm ổn định Đến năm 1986, với
sự trợ giúp của các tổ chức quốc tế và được
phép của UBND Thành phố, trường đã được
xây dựng tại địa điểm mà ngày nay trường
vẫn đang hoạt động Từ năm 1988, trường
đã thực hiện phương thức giáo dục hồ nhập
bằng cách tuyển thêm HS bình thường, tổ
chức các lớp học và đưa các HS khiếm thị vào học trong các lớp này Từ đĩ đến nay, kiên trì với phương thức giáo dục này, nhà trường đã
thực hiện cơng tác giáo dục trẻ khiếm thị đạt
được những kết quả tốt đẹp, đĩng gĩp kinh nghiệm nhỏ bé của mình vào lĩnh vực giáo dục trẻ khuyết tật nĩi chung và trẻ khiếm thị nĩi riêng của Hà Nội và tồn quốc
1 Những bước đi của quá trình giáo
dục hồ nhập
1.1 Bước đầu tiên: giáo dục chuyên biệt
Chỉ tuyển sinh trẻ khiếm thị Tổ chức lớp, tiến hành giảng dạy và giáo dục chuyên biệt
Chương trình học được biên soạn từ chương
trình cấp Tiểu học cĩ cắt giảm cho phù hợp
quá trình tiếp thu của trẻ
1,2 Bước thứ hai: tiếp cận với hình thức giáo dục hồ nhập
Tuyển sinh trẻ bình thường, tổ chức mỗi
khối 1 lớp khoảng 40 HS Đưa trẻ khiếm thị
vào học tại các lớp này Chương trình học là
chương trình phổ thơng giảm nhẹ đối với
trẻ khiếm thị
1.3 Bước thứ ba: tiến hành giáo dục hồ
nhập
Tổ chức: mỗi khối lớp tiểu học từ 2 đến 4 lớp; mỗi khối lớp THCS từ 1 đến 2 lớp Đưa trẻ
khiếm thị vào học tại các lớp này theo trình
độ phù hợp Tổ chức nội trú cho trẻ khiếm
thị cĩ nhu cầu Chương trình học là chương trình phổ thơng cĩ giảm nhẹ yêu cảu đối với trẻ khiếm thị
1.4 Bước thứ tư: mở rộng, thực hiện : các hình thức giáo dục hồ nhập khác
nhau:
+ Hồ nhập tại chỗ + Hồ nhập với trường khác
+ Hồ nhập với cộng đồng
2 Mơ hình giáo dục hồ nhập
2.1 Giáo dục hồ nhập
Giáo dục trẻ khuyết tật trong mơi trường Í giáo dục bình thường
Mơ hình giáo dục hồ nhập là một hình
mẫu bao gdm một tổng thể từ cơ chế tổ chức
(bộ máy, nhân sự, chế độ, chính sách) cho
đến việc thực hiện nội dung, chương trình
và phương pháp đặc thù trong một quá trình
giáo dục liên tục nhằm đưa trẻ khuyết tật
tham gia vào mơi trường giáo dục cùng trẻ bình thường
2.2 Nội dung và phương pháp giáo dục
hộ nhập
a) Nội dung
- Nhà trường xây dựng chương trình và
nội dung của lớp dự bị (tiền hồ nhập) chuẩn
bị cho trẻ khiếm thị mới vào trường làm quen
với việc học chữ nổi, rèn tập một số kĩ năng trong học tập và sinh hoạt, chuẩn bị tâm thế cho việc học hồ nhập những năm sau này
- Trẻ khiếm thị học hồ nhập cùng trẻ
bình thường ở các khối lớp từ lớp 1 tiểu học
tới lớp 9 THCS, chương trình, nội dung của
Trang 3
THỰC TIÊN - KINH NGHIỆM
Í các cấp, các lớp là chương trình, nội dung, | sách giáo khoa các môn văn hoa do Bộ Giáo
dục và Đào tạo quy định
- Nhà trường chỉ đạo giảm nhẹ yêu cầu
về việc tiếp thu kiến thức trên lớp cho HS
khiếm thị ở những nội dung không phù hợp
với khuyết tạt về mắt của các em (các bộ môn
Thể dục, Mĩ thuật; các bài thực hành các môn
Khoa học Tự nhiên; quan sát rút ra kết luận
qua các thí nghiệm Vật lí, Hoa hoc )
- Ngoài ra, nhà trường còn có kế hoạch bổ
trợ kiến thức, củng cố nội dung bài học cho
| các HS khiếm thị sau các giờ học chính khoá;
bổ sung các nội dung mang đặc thù chuyên
biệt như: phục hồi chức năng, định hướng di
chuyển, các hoạt động tự phục vụ
b) Phương pháp
Ngoài các phương pháp chung trên lớp
hoà nhập, 6V sử dụng các phương pháp đặc
thù:
- Sử dụng vật thực, đồ dùng dạy Học nối
được tiếp nhận bằng tay sờ, tai nghe, mũi
ngửi
trên bảng thì cản diễn tả bằng lời những gì
đã viết ra để HS khiếm thị có thể theo dõi
được Luôn thay đổi phương pháp diễn tả cho
các em
- Khơi gợi trí tưởng tượng của các em;
động viên những nỗ lực trong việc tiếp thu
kiến thức
- Tan dụng phương pháp làm việc theo
nhóm, trao trách nhiệm cho HS bình thường
giúp đỡ HS khiếm thị trong Lúc làm việc
3 Thực tiễn và một số kết luận rút ra
từ quá trình thực hiện giáo dục hoà
nhập tại Trường Nguyễn Đình Chiếu
(Hà Nội)
3.1 Thực tiễn hoạt động của nhà trường:
Trường Nguyễn Đình Chiểu (Hà Nội) đã
thực hiện phương thức giáo dục HS khiếm
thị hoà nhập cùng HS bình thường trong một
môi trường liên tục Nhìn bên ngoài, trường
như một trường học bình thường của ngành | Giáo dục; bởi lẽ HS khiếm thị chỉ chiếm trên
1/10 tổng số HS và học trong các lớp cùng
HS bình thường từ lớp 1 đến lớp 9, mỗi lớp
có từ 3 đến 6 em
Hình thức hoà nhập được xác định là đa dạng khi cùng một lúc trường tiến hành việc hoà nhập cộng đồng (20-25%), hoà nhập với trường bạn (10%) và hoà nhập tại chỗ (65- 70%) Hình thức hoà nhập tại chỗ là cơ bản
và là đặc trưng của trường Nguyễn Đình Chiểu
(Hà Nội) Hình thức này đã được Sở Giáo dục
và Đào tạo thành phố cho phép thực hiện
từ năm 1988 Cho đến nay đã trên 20 năm, ngành Giáo dục Hà Nội vẫn khẳng định mô hình hoạt động của trường với phương thức giáo dục hoà nhập đã làm
Bên cạnh việc quan tâm chăm sóc sức
khoẻ và thực hiện phục hồi chức năng cho
trẻ khiếm thị, nhà trường hết sức quan tâm đến việc dạy học cho trẻ khiếm thị trong
các lớp hoà nhập Từ thực tiễn này đã hình
thành nên phương pháp dạy HS khiếm thị trong môi trường hoà nhập ngay tại trường
GV của trường phải thực hiện được yêu cầu về phương pháp để cùng lúc đáp ứng được 2 đối
tượng HS bình thường và HS khiếm thị trong
1 lớp học, trong 1 giờ dạy (nếu cụ thể hơn
nữa, người 6V còn phải chú ý đến cả phương pháp phù hợp cho đến từng loại HS khiếm thị, đó là mù và nhìn kém)
Ngoài việc học văn hoá, nhà trường còn tổ
chức cho HS khiếm thị tham gia vào các hoạt
động ngoại khoá, các sinh hoạt tập thể cùng
HS bình thường, nhất là các hoạt động nhằm
phát triển các khả năng của các em để từ đó
định hướng được nghề nghiệp trong tương lai
của các em Các hoạt động đó là : dạy âm nhạc (bao gồm các loại nhạc cụ dân tộc, nhạc cụ mới, thanh nhạc); dạy mĩ thuật (bao gồm vẽ tranh, làm thủ công, nặn đất làm gốm); dạy vi
tính; dạy sáng tác văn học; dạy nấu ăn; dạy
nghề bấm huyệt, xoa bóp,
Một yêu cầu không thể thiếu trong giáo
dục hoà nhập thể hiện trong công tác giáo
dục đạo đức, nếp sống để từ đó hình thành nhân cách cho các em, đó là cả HS bình”.
Trang 4THỰC TIÊN - KINH NGHIỆM pA
các quy định về nền nếp của nhà trường,
cùng phấn đấu rèn luyện đạo đức và tham gia các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp
trong các điều kiện cụ thể phù hợp Cả 2 đối
tượng đều được các thầy, cô giáo đánh giá,
xếp loại đạo đức, khen chê một cách khách
quan và công bằng
Những kết quả và kinh nghiệm có được
trong quá trình thực hiện giáo dục hoà nhập
tại nhà trường đã tạo điều kiện cho nhà
trường thực hiện việc trợ giúp cho một số
Trung tâm, trường khiếm thị và Hội người mù
của nhiều tỉnh bạn về công tác giáo dục hoà
nhập trẻ khiếm thị tại cộng đông
HS khuyết tật học hoa nhập
Anh: Hữu Quynh
3 2 Những hiệu quả thiết thực
- Trong quá trình hoà nhập, cùng học tập,
vui chơi và sinh hoạt với trẻ bình thường, trẻ khiếm thị khắc phục được tam li tu ti mac cảm, mạnh dạn hoà nhập vào sinh hoạt chung
của tập thể HS, từ đó có cơ hội phát triển được
các kĩ năng đặc thù Những năng khiếu của trẻ khiếm thị cũng từ đó có cơ hội được phát hiện
và bởi dưỡng để phát triển
- Học hoà nhập, trẻ khiếm thị không bị tách khỏi môi trường sống của cộng đồng, không có sự phân biệt trong mối quan hệ đối
với xã hội
ngược lại tập thể chấp nhận các em như các
trẻ bình thường khác
- Với hình thức hoà nhập trong nhà trường, trẻ bình thường có điều kiện giúp đỡ
các bạn khiếm thị các công việc cụ thể trong học tập và sinh hoạt hằng ngày, từ đó tạo
nên sự quan tâm, giúp đỡ và chia sẻ khó khăn
với các bạn khuyết tật Phải khẳng định nhà trường chúng tôi có điều kiện và ưu thế rõ rệt
để giáo dục lòng nhân ái cho HS ngay từ khi
bước chân vào lớp 1
- Về công tác quản lí và chỉ đạo: nhà
trường luôn gắn kết mọi nhiệm vụ, yêu cầu
của ngành Giáo dục thành phố với thực tiễn hoạt động đặc thù của mình để đảm bảo thực
hiện đúng mục tiêu, kế hoạch đề ra Trong
quá trình tổ chức giáo dục hoà nhập, nhà
trường nắm bắt được ngay những khó khăn,
trở ngại củá trẻ khiếm thị trong học tập để điều chỉnh hoặc khắc phục ngay về nội dung, phương pháp, nhằm tạo điều kiện thuận lợi
cho các em trong học tập
- Với phương thức giáo dục hoà nhập như
hiện nay, nhà trường có điều kiện để thực
hiện công tác xã hội hoá cũng như tạo nguôn :
hỗ trợ một cách thiết thực chính từ lực lượng
và mối quan hệ của cha mẹ trẻ bình thường
đối với trẻ khiếm thị trong trường
3.3 Những tôn tại, hạn chế
- GV trường Nguyễn Đình Chiểu phải đảm
đương nhiều công việc trong cùng lúc : vừa
giảng dạy, giáo dục trẻ bình thường, đồng thời phải quan tâm chăm sóc, giáo dục trẻ khiếm thị, vì thế phải làm việc khá căng
thẳng và đôi khi không tập trung chuyên sâu
vào công tác chăm sóc, giáo dục trẻ khiếm ' thị hoặc còn dựa dẫm vào những bộ phận
chuyên trách công việc này
- Về phương pháp giảng dạy, do yêu cầu
luôn phải đổi mới, mà trong tiết học, 6V phải cùng lúc dạy cho 2 đối tượng, nên nhiều
khi GV phải chạy theo yêu cầu chung để hoàn
thành nội dung bài dạy chính mà không coi trọng hoặc thiếu quan tâm đến việc tiếp thu
Trang 5
THỰC TIÊN - KINH NGHIỆM
Í kiến thức của số HS khiếm thị học hoà nhập
trong lớp Vì vậy nhà trường phải bổ khuyết
bằng buổi thứ 2 dạy phụ đạo, bồi dưỡng thêm
vê kiến thức cho trẻ khiếm thị
- Với tỉ lệ 65-70% trẻ khiếm thị được tổ
chức hoà nhập ngay tại trường, số trẻ này bị
hạn chế một số kĩ năng đặc thù bởi không
thường xuyên được tự mình thực hiện khả
năng định hướng di chuyển trên đường phố
Điêu này buộc nhà trường phải có những
biện pháp bổ trợ bằng cách tổ chức cho từng
nhóm HS khiếm thị được đi dã ngoại vào các
ngày nghỉ trong tuản
- Trong công tác quản lí, chỉ đạo, nếu
không luôn xác định rõ chức năng, nhiệm vụ
của đơn vị mình thì có thể sẽ đi chệch hướng
hoặc mất cân đối trong nhiệm vụ, công tác,
nghĩa là chưa đặt công tác chăm sóc, giáo
dục trẻ khiếm thị đúng với yêu cầu cần có
3.4 Đề xuất những điều kiện để phương
thức giáo dục hoà nhập thực „sự trở
nên tối ưu
- Cần có những Hội nghị khoa học hoặc
những Đề tài nghiên cứu khẳng định tính
hiệu quả, thiết thực và giá trị thực tiễn từ
những phương thức giáo dục hoà nhập đang
triển khai ở các địa phương, tiến tới xây dựng
mô hình chuẩn trong công tác giáo dục trẻ
khiếm thị hoà nhập
- Trong quản lí, chỉ đạo không nên cứng
nhắc và máy móc rập khuôn theo các phương
thức hoà nhập đã có, nên vận dụng linh hoạt
sao cho phù hợp với những hoàn cảnh, điều
kiện cụ thể ở từng địa phương Tổ chức để
các đơn vị (nhà trường, trung tâm, Hội) đã
thực hiện những phương thức giáo dục hoà
nhập khác nhau có điều kiện để trao đổi, học
hỏi, chia sẻ kinh nghiệm cho nhau
- Vẫn cần phải khẳng định giáo dục hoà
nhập không thể thay thế hoàn toàn cho giáo
dục chuyên biệt Bởi vì giáo dục chuyên biệt
vẫn giữ vai trò là cơ sở ban đầu tạo nên những
điều kiện cơ bản chuẩn bị cho trẻ khiếm thị
có thể tham gia vào quá trình giáo dục hoà
nhập Nếu như không được chuẩn bị trước
hay nói cách khác trẻ khiếm thị chưa qua
giai đoạn giáo dục chuyên biệt mà đã tham
gia ngay vào quá trình giáo dục hoà nhập
cùng trẻ bình thường, thì trẻ khiếm thị sẽ bị
hụt hãng, đuối sức do không theo kịp được
với nhịp độ học tập và rèn luyện trong môi
trường bình thường
- Trong công tác giáo dục trẻ khuyết tật,
Bộ GD&ĐT mới xây dựng được Quy định giáo
dục hoà nhập người khuyết tật, tàn tật, cản
thiết phải có những Quy định về giáo dục
chuyên biệt và vấn đê giáo dục hoà nhập của
các đơn vị giáo dục chuyên biệt
- Cân truyền thông rộng rãi hơn về mô
hình và phương thức giáo dục hoà nhập trẻ khuyết tật hiện nay, hướng sự chú ý của cộng đông xã hội tới lĩnh vực này, tạo cơ hội thuận Lợi cho các đơn vị giáo dục trẻ khuyết tật trong quá trình thực hiện nhiệm vụ giáo
dục của mình
- Cản có những chính sách, chế độ đãi
ngộ, động viên thích hợp đối với các đơn vị
giáo dục tiến hành thực hiện giáo dục hoà
nhập, đối với các cán bộ, 6V trực tiếp giảng dạy, giáo dục trẻ khuyết tật hoà nhập
- Cần có những chính sách cụ thể và tạo
điều kiện để duy trì và phát triển cơ chế phối |
hợp giữa các đơn vị (trường, trung tâm) giáo dục trẻ khuyết tật nói chung và trẻ khiếm thị nói riêng Đây sẽ là chỗ dựa cho các cơ quan nghiên cứu (Viện, Trung tâm), cơ quan quản
lí, chỉ đạo (Bộ, Sở) khi tiến hành xây dựng và | thực nghiệm các mô hình, phương thức giáo dục, nội dung, chương trình, phương pháp giáo dục trẻ khuyết tật
Quá trình giáo dục có vai trò rất quan
trọng đối với sự phát triển và trưởng thành
của trẻ em Chúng ta đều mong muốn trẻ
khuyết tật - những đứa trẻ chịu nhiều thiệt
thòi hơn so với những đứa trẻ bình thường cùng trang lứa, sẽ được quan tâm, chăm sóc,
sẽ được giáo dục một cách có hiệu quả Có
thể nói, giáo dục hoà nhập là một phương
thức giáo dục có ưu thế, có hiệu quả trong công tác giáo dục trẻ khuyết tật nói chung,
trẻ khiếm thị nói riêng hiện nay