Do ®ã môc tiªu cña m«n TiÕng ViÖt ë trêng tiÓu häc lµ cung cÊp cho häc sinh nh÷ng tri thøc c¬ b¶n vÒ ng«n ng÷ TiÕng ViÖt, gióp häc sinh thùc hiÖn nh÷ng n¨ng lùc vµ thãi quen viÕt – nãi ®[r]
Trang 1SKKN: Khác phục tình trạng nhầm lẫn giữa phụ âm S/x cho HS lớp 5
A Đặt vấn đề
I/ Cở sở lý luận
Ngôn ngữ là công cụ thông báo quan trọng nhất của loài ngời và cũng là công cụ bặt biệt mà chỉ loài ngời mới có Nhờ ngôn ngữ mà loài ngời có thể trao
đổi t tởng để đạt tới chỗ hiểu nhau Ngôn ngữ còn là một công cụ mà con ngời dùng để suy nghĩ, nhận thức, nó ghi lại kết quả của t duy Do đó mục tiêu của môn Tiếng Việt ở trờng tiểu học là cung cấp cho học sinh những tri thức cơ bản về ngôn ngữ Tiếng Việt, giúp học sinh thực hiện những năng lực và thói quen viết – nói
đúng tiếng Việt văn hoá và tiếng Việt chuẩn mực Nghĩa là học sinh biết dùng chữ, ghi lời nói, biết đọc hiểu chữ viết hay nói khác đi là biết đọc thông viết thạo tiếng
mẹ đẻ hoặc đọc thông viết thạo tiếng ngôn ngữ Do đó việc dạy cho học sinh tiểu học đọc đúng, viết đúng là một nhiệm vụ hết sức quan trọng, tạo nền móng cho sự phát triển ngôn ngữ của học sinh
II/ Cơ sở thực tiễn.
Trong thực tiễn giảng dạy, tôi nhận thấy khi viết có một số học sinh hay nhầm lẫn giữa các phụ âm: l/n, ch/tr, s/x…dẫn đến việc các em hiểu sai nghĩa của
từ và sử dụng từ sai Những nguyên nhân cơ bản đa đến thực trạng này là:
- Về phía giáo viên: Do phải soạn nhiều tiết, dạy nhiều tiết trong một buổi, sĩ
số lớp lại đông nên giáo viên chỉ chủ yếu truyền thụ cho học sinh chép xong bài
mà cha dành nhiều thời gian đi sâu vào rèn kĩ năng viết đúng cho học sinh trong các tiết dạy
Trang 2- Về phía học sinh: Do một số nơi ở Thái Bình trong khi nói hoặc viết thờng
có thói quen sử dụng lẫn lộn các phụ âm nh: ch/tr, l/n, r/d/gi, s/x dẫn đến việc học sinh bị nhầm lẫn giữa các phụ âm Ngoài ra, còn có những em phát âm ngọng và viết cũng ngọng theo Một trong những nguyên nhân cơ bản nữa là nhiều học sinh cha nắm vững nguyên tắc ghi âm, ghi thanh, cha chú trọng đến nét nghĩa trong từng văn cảnh thờng chỉ viết theo cảm tính, khi viết lại không tập trung chú ý…
III/ Phạm vi và giới hạn đề tài.
Qua cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn trên tôi đã có một sáng kiến về việc “ Khắc phục tình trạng nhầm lẫn giữa hai phụ âm đầu s/x khi nói và viết ở học sinh lớp 5”
B Giải quyết vấn đề.
I Những phát hiện:
Qua thống kê bài thi chất lợng đầu năm môn Tiếng Việt lớp 5 Trờng tiểu học Tân Bình về âm tiết và mặt cấu trúc các em mắc những lỗi sau:
- Lỗi về phụ âm đầu: 17/33
- Lỗi về vần: 9/33
- Lỗi về thanh: 5/33
Trong đó lỗi về phụ âm đầu s/x là 11 bài
Qua tìm hiểu tôi thấy lỗi về phụ âm đầu s/x tập trung chủ yếu ở 9 em thuộc xóm Trờng Mại Điều đó chứng tỏ các em nhầm lẫn hai phụ âm s/x là do các em có thói quen sử dụng lẫn lộn hai phụ âm này theo địa phơng nơi các em ở Những em này không những nhầm lẫn khi viết mà khi phát âm, các em cũng phát âm lẫn lộn Còn 2 em khác là do tính cẩu thả, không tập trung chú ý khi viết Hầu nh các em này đều cha nắm vững nguyên tắc ghi âm, cha chú trọng đến nét nghĩa trong từng văn cảnh thờng chỉ viết theo cảm tính
Trớc thực tế đó, để giúp học sinh tránh đợc nhẫm lẫn giữa hai phụ âm đầu s/x khi viết, tôi xin đa ra một số biện pháp sau:
Trang 3II Biện pháp.
1) Phân loại học sinh.
Ngay từ đầu năm, khi nhận lớp, tôi đã khảo sát xem có bao nhiêu em nhầm lẫn giữa hai phụ âm đầu s/x rồi tìm hiểu nguyên nhân (do phát âm ở địa
ph-ơng, do ngọng hay do cha nắm đợc các nguyên tắc chính tả…) dẫn đến sự nhầm lẫn đó để có kế hoạch giúp đỡ từng em
2) Luyện phát âm hai phụ âm s/x cho thật chuẩn.
- Trớc hết, tôi luôn cố gắng phát âm chuẩn ở mọi lúc, phân biệt rõ cách phát
âm s/x đồng thời chú trọng luyện cho học sinh (đặc biệt là những em phát âm sai
do tiếng địa phơng và do ngọng) thông qua tiết Tập đọc (gắn với nghĩa và phân biệt nghĩa của từ)
Ví dụ: Trong bài tập đọc: “ Nghĩa thầy trò” – Tiếng Việt 5 tập 2 “ Cuốn sách”, trớc hết tôi cho học sinh nêu cách phát âm tiếng “sách” rồi gợi mở cho học sinh giải nghĩa từ và phân biệt với tiếng “xách” trong từ “xách nớc”
- Ngoài tiết Tập đọc, tôi luyện phát âm cho các em ở tất cả các môn học, khi các em phát biểu ý kiến hoặc thông qua giao tiếp với các em
- Ngôn ngữ Tiếng Việt thờng đọc sao viết vậy nên khi các em đã phát âm chuẩn thì khi viết cũng đỡ sai lỗi chính tả
- Công việc này tôi làm thờng xuyên liên tục trong suốt năm học
3) Chú trọng các tiết chính tả.
Trong tiết học này, tôi lu ý hơn trong việc rèn chữ viết bằng cách đi từ nghĩa đến chữ hoặc ngợc lại đi từ chữ đến nghĩa, nhấn mạnh vào biện pháp so sánh đối chiếu, gợi mở để học sinh thấy đợc sự khác nhau về nghĩa của những cặp từ dễ lẫn Bởi vì để viết đúng chính tả ngoài việc phát âm chuẩn cần hiểu rõ nghĩa của từ và nắm vững quy tắc viết chính tả
4) Thực hành thờng xuyên.
Trang 4Trong chơng trình lớp 5, một tuần chỉ có một tiết chính tả nên có rất ít thời gian cho học sinh thực hành vì vậy tôi thờng xuyên cho học sinh thực hành trong các tiết luyện Tiếng Việt qua một số hình thức sau:
a) Các dạng bài tập:
Bài 1: Điền vào chỗ trống s hay x:
- Chuột ……a chĩnh gạo - Nớc ……ôi lửa bỏng
- Cao chạy ……a bay - ……ôi hỏng bỏng không
Bài 2: Chọn chữ trong ngoặc đơn điền vào chỗ trống cho thích hợp:
- Tôi ……lấy ca về …… gỗ (xẻ, sẽ)
- Nó cố gắng ……vẫn không làm … bài (xong, song)
- Con chim …… xuống …….nhà (xà, sà)
- Cô bé …….ra …… đẹp khác thờng (sinh, xinh)
Bài 3: Từ nào viết sai, sửa lại cho đúng:
- Ông x bà sãi ở trong chùa
- Anh tôi xắp vào hải quân
- Tính soi mói là không tốt
Bài 4: Tìm từ ngữ để phân biệt: xấu/sấu; sung/xung…
b) Tổ chức các trò chơi
Thông qua các trò chơi rèn luyện cho học sinh kĩ năng nói-viết đúng phụ
âm s/x đồng thời giúp các em tiếp thu bài nhanh và nhớ lâu hơn
VD: Trò chơi: Ai nhanh, ai đúng“ ”
- Mục đích: Giúp các em học sinh phân biệt nghĩa các từ, từ đó nhận biết cách viết
- Nội dung: Giáo viên đa ra một cặp chữ có phụ âm đầu s/x (VD: Sôi/xôi), yêu cầu học sinh trong 15 giây viết nhanh ra bảng 2 từ (một từ có tiếng “sôi”, một
từ có tiếng “xôi”) em nào tìm đợc nhanh, đúng thì sẽ thắng cuộc
5) Chấm chữa chính tả ở tất cả các môn học.
Trang 5Trong giảng dạy, tôi luôn chú ý chấm chữa chính tả ở tất cả các môn học đặc biệt là trong tiết trả văn Tôi hớng dẫn học sinh tự nhận ra lỗi và tự sửa lỗi ở bài văn của mình
6) Động viên khích lệ học sinh: Mỗi khi học sinh phát âm không đúng hoặc
nói sai, tôi nhẹ nhàng chỉ bảo để các em tự nhận ra lỗi của mình đồng thời tôi luôn động viên khích lệ các em thông qua việc chấm chữa bài, trong các tiết học
và các trò chơi
7) Hình thành mẹo luật chính tả cho học sinh.“ ”
Trong quá trình giảng dạy, tôi dần hình thành cho học sinh một số “mẹo luật” chính tả phân biệt phụ âm đầu s/x Chẳng hạn:
-Về mặt kết hợp: ở trong âm tiết, “s” không đi với các vần bắt đầu bằng
oa, oă, oe, uê Do đó ta lại có: Xuề xoà, xoay xở, xoen xoét, xun xoe…Ngoại lệ nh: soát lại, suýt soát, sột soạt, sờ soạng…
- Về mặt láy âm: s và x đều láy điệp âm đầu, nhng “s” lại không láy với “x”
Do đó cả hai chữ đều phải là điệp “s” hoặc điệp “x”
+ Điệp “s” : sở soạng, sồ sề, sục sạo, sung sớng, sỗ sàng…
+ Điệp “x”: xao xuyến, xôn xao, xanh xao, xào xạc…
- Đặc điểm về ngữ nghĩa:
+ Từ hay âm tiết viết với “s” có từ hay yếu tố Hán Việt đồng nghĩa viết với phụ âm khác (không viết với x) Ví dụ: (gà) sống – (gà) trống, se sẽ – khe khẽ, sát – giết, s – thầy, …
+ Từ hay âm tiết với (x) có từ hay yếu tố Hán Việt đồng nghĩa với phụ âm khác (không viết với s) Ví dụ: (Tinh) xảo – khéo; xoáy (tóc) – khoáy; xen – chen; xóm – thôn…
- Về từ vựng:
+ Tên các thức ăn và những đồ dùng vào những việc ăn uống thờng đi với
“x”: xôi; xúc xích; xà lách; cải xanh; cái xoong; cái xiên nớng thịt…
Trang 6+ Ngoài tên thức ăn và đồ dùng vào việc ăn uống hầu hết các danh từ đều viết với “s” chứ không viết với “x”
Danh từ chỉ ngời : Ông s, bà sãi, ông nguyên soái, sứ thần…
Tên cây: Cây sen, cây sim, cây sung, cây sắn, cây si…
Hiện tợng tự nhiên: Sao, sấm, suối, sơng, sông…
Đồ vật: Hòn sỏi, song cửa, cái sọt, sợi dây…
Động vật: Cá sấu, con sóc, con sò, con sên, con sếu…
Ngoài lệ có: Xơng, cái xe, cái xuồng, cây xoan, cây xoài, bọ xít, xén tóc…
- Những từ chỉ hơi đi ra viết với “x”: xì, xỉu, xọp, xẹp…
- Những từ có nghĩa sụp xuống đi với “s”: Sụp, sụt, sẩy chân…
- Những từ công cụ ngữ pháp: nhiều chữ đi với “s”: sự, sẽ, sắp, sao, sẵn…
III Kết quả đạt đợc:
Vận dụng những kinh nghiệm trên vào giảng dạy tôi thấy hầu hết học sinh nắm đợc cách phát âm phụ âm s-x, phân biệt đợc phụ âm s/x đa vào cấu tạo và nghĩa của từ Những em: Nguyễn Thị Hồng Loan, Chu Văn Lăng, Nguyễn Hồng Quân…đã có tiến bộ rất nhiều so với đầu năm học, điểm chính tả của các em từ
điểm 2, 3, 4 đến nay đều đã đạt điểm 9, 10 Các bài Tập Làm Văn không còn hiện tợng viết nhầm lẫn giữa 2 phụ âm x-s
Qua bài khảo sát chất lợng, lớp tôi đạt đợc kết quả nh sau:
Nhờ các em viết đúng chính tả mà bài thi khảo sát môn Tiếng Việt cuối học
kỳ I và giữa học kỳ II đạt kết quả 100%
C Bài học kinh nghiệm.
Trang 7Để nâng cao chất lợng môn Tiếng Việt, tránh đợc sự nhầm lẫn giữa 2 phụ âm s-x, giáo viên cần:
- Thờng xuyên phát âm chuẩn bằng cách tự rèn luyện mình, thầy cô phải ý thức đợc rằng giọng đọc của mình là giọng đọc mẫu, chuẩn làm chỗ dựa cho các
em bắt chớc và viết đúng chính tả
- Phân loại học sinh để rèn đúng đối tợng
- Thờng xuyên rèn luyện cách phát âm phụ âm s-x cho học sinh thông qua tiết Tập đọc, lời phát biểu và sự giao tiếp của học sinh
- Trong giờ học chính tả giáo viên tạo ra tình huống để các em phát huy tính tích cực chủ động của mình bằng cách
+ Cung cấp cho học sinh các ngữ cảnh cụ thể
+ Tạo điều kiện trở đi trở lại các từ cần ghi nhớ
+ Tăng cờng thao tác phân tích ngôn ngữ
+ Tăng cờng yêu cầu học sinh tự sửa lỗi chính tả
- Thờng xuyên cho học sinh thực hành thông qua nhiều hình thức khác nhau, tạo nhiều hứng thú cho học sinh học tập
- Chú ý hình thành một số: “ mẹo luật” chính tả về phân biệt phụ âm đầu s-x thông qua các tiết dạy nh Chính tả, Tập đọc, Từ ngữ và trong những tiết thực hành
- Rèn cho học sinh thói quen cẩn thận, chú ý khi viết để luôn viết đúng, viết nhanh, viết đẹp, sạch sẽ và giữ gìn sạch vở
- Chấm bài đầy đủ, chi tiết, chính xác
- Kết hợp với Giám hiệu có kế hoạch kiểm tra chấm chữ, chấm vở của học sinh theo tháng
Hơn hết ngời giáo viên phải tự khẳng định vai trò của ngời Thầy trong lớp học, phải biết thực trạng của việc viết chính tả hiện nay của địa phơng học sinh mình Ngời giáo viên phải tự trang bị thêm cho mình kiến thức về ngôn ngữ học, nguyên tắc ngữ âm trong dạy chính tả, các quy tắc, thói quen, các mẹo luật, các tr-ờng hợp ngoại lệ của việc viết chính tả và nhất là ngời giáo viên phải có lòng
Trang 8yêu nghề, yêu trẻ, cần cù nhẫn nại.
D phần Kết luận:
Trên đây là những kinh nghiệm của tôi trong việc “ Khắc phục tình trạng nhầm lẫn giữa 2 phụ âm s-x khi nói và viết ở học sinh lớp 5” Kinh nghiệm này chắc rằng còn nhiều hạn chế Rất mong đợc sự góp ý chân thành của Quý ban lãnh đạo các cấp, các thầy giáo, cô giáo của PGD Thành phố, các thầy giáo, cô giáo trong Ban giám hiệu Nhà trờng cùng bạn bè đồng nghiệp góp ý xây dựng giúp tôi để trong
t-ơng lai, những năm tới tôi giảng dạy cũng nh giáo dục các em ngày một tốt hơn./.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Tân Bình, ngày 5 tháng 5 năm 2008
Ngời viết
Nguyễn Thị Bích Nhuần