KHÁM LÁCH (nội KHOA SLIDE)

NGUYÊN NHÂN LÁCH TO• Các bệnh gây thâm nhiễm ở lách: – Lành tính: amyloidosis, bệnh Gaucher, bệnh Niemann-Pick – Các khối chiếm chỗ: nang lách, u mạch, fibroma – Bệnh ác tinh: lơ-xê-mi

KHÁM LÁCH

MỤC TIÊU

1 Nêu được các nguyên nhân gây lách to.

2 Trình bày được cách khám lách trên lâm sàng

3 Nêu được cách chẩn đoán xác định, chẩn đoán phân

biệt lách to.

4 Kể được tên và ý nghĩa các xét nghiệm dùng trong

chẩn đoán lách to

ĐẠI CƯƠNG

 Lách là cơ quan lympho và liên võng nội mô lớn

 Cấu trúc gồm tủy trắng và tủy đỏ

 Tế bào chính: lympho, đại thực bào, tế bào liên võng nội mô,

• Bình thường lách nằm ở vùng hạ sườn trái, mặt dưới tựa vào đầu trên của dạ dày và dây chằng hoành - đại tràng, mặt trên tựa vào vòm hoành, cực trước của lách nằm ở xương sườn số 9 không

vượt quá đường nách trước, cực sau nằm ở mức xương sườn số

11 và không vượt quá đường nách sau

• Kích thước trung bình của lách bình thường là 11-12cm chiều dài

và 6-7cm chiều rộng

• Khối lượng bình thường của lách vào khoảng 150-200g

CHỨC NĂNG

 Đáp ứng miễn dịch.

 Tiêu hủy tế bào già

 Điều chỉnh tuần hoàn máu, dự trữ máu

 Sinh máu

NGUYÊN NHÂN LÁCH TO

 Nhiễm khuẩn: Thương hàn, Nhiễm khuẩn huyết, Nhiễm

trùng tăng bạch cầu đơn nhân, Lao, Viêm màng trong tim nhiễm khuẩn, Sốt rét, Áp xe lách

 Các bệnh làm tăng lượng máu ở lách: Xơ gan, Tắc tĩnh

mạch gan, Tắc tĩnh mạch lách, Hc Banti

 Các bệnh miễn dịch: Hội chứng Felty, Bệnh huyết thanh,

Thiếu máu tan máu miễn dịch

NGUYÊN NHÂN LÁCH TO

•   Các bệnh gây thâm nhiễm ở lách:

– Lành tính: amyloidosis, bệnh Gaucher, bệnh

Niemann-Pick

– Các khối chiếm chỗ: nang lách, u mạch, fibroma

– Bệnh ác tinh: lơ-xê-mi cấp, lơ-xê-mi kinh dòng hạt va

dòng lympho, u lympho, các bệnh thuộc hội chứng tăng sinh tuỷ ác tính, ung thư di căn

• Các bệnh hồng cầu không bình thường: Bệnh hồng cầu hình

liềm, Bệnh hồng cầu hình cầu, Thalassemia

• Lách to không rõ nguyên nhân

CƠ CHẾ LÁCH TO

• Do tăng sinh lành tính các tế bào liên võng nội mô hoặc hệ miễn dịch (nhiễm khuẩn hoặc bệnh miễn dịch, tăng phá huỷ hồng cầu bất

thường )

• Do tăng lượng máu tại lách trong các bệnh gây ứ máu ở lách như xơ gan

• Thâm nhiễm, di căn hoặc tăng sinh các tế bào ác tính tại lách trong các bệnh ác tính.

• Tăng sinh tế bào tạo máu trong sinh máu ngoài tuỷ tại lách.

• Thâm ngấm các tế bào hoặc các chất bất thường tại lách như trong amyloidosis hay các bệnh dự trữ.

• Các vật thể chiếm chỗ tại lách.

THĂM KHÁM LÂM SÀNG

• Chuẩn bị bệnh nhân và tư thế thầy thuốc

• Thao tác:

Nhìn

Sờ

• Xác định các kích thước của lách (bờ dưới, cực trước)

• Bờ dưới của lách: xác định giới hạn của bờ dưới lách, mô tả đặc tính bờ dưới của lách (tù hoặc sắc)

• Xác định giới hạn cực trước của lách Nếu lách to có thể sờ thấy bờ răng cưa

• Bề mặt lách: có thể nhẵn hoặc gồ ghề

• Mật độ lách: mềm, chắc hoặc rắn

• Xác định lách đau hoặc không đau

THĂM KHÁM LÂM SÀNG

 Gõ

– Cực trước của lách vượt quá đường nách trước, vượt quá đường giữa sang bên phải (tính theo cm)

– Bờ dưới của lách to tính theo cm dưới bờ sườn hoặc

theo độ (độ I: 2 cm dưới bờ sườn, độ II: 4 cm dưới bờ sườn, độ III: ngang rốn, độ IV: quá rốn)

– Theo chiều trên - dưới theo các đường nách trước, nạch giữa và nách sau

– Theo chiều trước sau theo trục dọc của lách

MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM LÁCH TO

• Mức độ lách to:

Lách to ít: đau và mật độ mềm trong các bệnh nhiễm khuẩn cấp, lách to ít trong các bệnh nhiễm khuẩn mạn và các bệnh miễn dịch

Lách to vừa phải trong các bệnh xơ gan, nhiễm khuẩn bạch cầu đơn nhân, áp-xe lách, amyloidosis, tan máu tự miễn

Lách to nhiều trong các bệnh ác tính, nhất là lơ-xê-mi kinh

dòng hạt, lách to sinh tuỷ, các bệnh dự trữ như bệnh Gaucher, bệnh Niemann - Pick

• Lách đau hoặc không đau: nhồi máu lách

• Bề mặt lách:

• Mật độ lách: viêm cấp, ứ máu

• Bệnh cảnh lâm sàng

CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT

đục của gan,

hoá Khối u góc đại tràng:

ứng

Lưu ý việc đánh giá toàn thân

• Toàn trạng

• Tim mạch

• Phù

• Thiếu máu

• Nhiễm khuẩn

• …

Khai thác tiền sử

XÉT NGHIỆM

Sử dụng trong trường hợp cần phân biệt

 Siêu âm lách

 Xét nghiệm dùng các chất đồng vị phóng xạ: giúp phát hiện

sinh máu ngoài tuỷ

 Chụp cắt lớp vi tính (CT scan): chẩn đoán xác định lách to,

phân biệt với các cơ quan khác trong ổ bụng có thể nhầm là lách trên thăm khám lâm sàng.

 Soi ổ bụng: trong một vài trường hợp khi BN có lách to không giải thích được có chỉ định soi ổ bụng để làm rõ chẩn đoán Chỉ định cần được nhắc dựa trên tuổi và biểu hiện lâm sàng của

BN