THUỐC CHỐNG LAO (dược lý SLIDE)

Hiện nay thuốc chống lao được chia thành 2 nhóm chính - Nhóm 1: là thuốc chống lao thường dùng, có chỉ số điều trị cao, ít tác dụng không mong muốn: Isoniazid INH Rimifon Rifampin, Etha

THUỐC CHỐNG LAO

Phần I: Đại cương

- Lao là bệnh truyền nhiễm phổ biến

do trực khuẩn lao gây nên và có thể

chữa khỏi hoàn toàn.

2 Đặc điểm của trực khuẩn lao:

+ Trực khuẩn lao gây bệnh lao phổi

và các cơ quan khác là loại vi khuẩn kháng cồn, kháng acid, sống trong

môi trường ưa khí.

+ phát triển chậm (chu kỳ phân chia khoảng 20 giờ )

+ Có khả năng kháng thuốc cao

Hiện nay thuốc chống lao được chia

thành 2 nhóm chính

- Nhóm 1: là thuốc chống lao thường dùng, có chỉ số điều trị cao, ít tác dụng không mong muốn: Isoniazid INH

(Rimifon) Rifampin, Ethambutol,

Streptomycin và Pyrazinamid

- Nhóm 2: là những thuốc ít dùng hơn, dùng thay thế khi vi khuẩn lao kháng thuốc, phạm vi điều trị hẹp, có nhiều tác dụng không mong muốn:

Ethionamid, cycloserin, kanamycin,

amikacin.

* Hướng điều trị:

Để chữa bệnh lao cho thật hiệu

nghiệm, cần kháng sinh diệt trực

khuẩn lao, kể cả những loại đột biến kháng thuốc; Vì vậy điều trị nhằm 2 mục đích khác nhau:

-Phối hợp thuốc diệt được hoàn toàn trực

khuẩn lao trong cơ thể người bệnh.

- Ngăn cản sự chọn lọc các chủng đột biến kháng thuốc hay nói một cách khác là ngăn cản sự thất bại trong điều trị

Điều trị dự phòng nhằm chống lại sự tái

phát bệnh lao sau khi ngừng thuốc.

Trước đây chỉ có INH, streptomycin, phải dùng tới 24 tháng, mặc dù như vậy tỷ lệ tái phát vẫn là 5 %.

Nay đã có Rifampicin,

pyrazinamid, có thể khỏi bệnh lao hoàn toàn sau  6 tháng điều trị,

do Rifampicin và pyrazinamid có tác dụng đặc hiệu trên BK có

chuyển hoá chậm ở đại thực bào.

Phần II.

Các thuốc chống lao thường dùng

1.1.Isoniazid ( rimifon, INH )

* Là dẫn xuất của acid isonicotinic vừa có tác dụng kìm khuẩn, vừa có tác dụng diệt khuẩn.

Nồng độ ức chế tối thiểu đối với trực khuẩn lao 0,025- 0,05 mcg/ml Khi nồng độ cao

trên 500mcg/ml, thuốc có tác dụng ức chế

sự phát triển của các vi khuẩn khác.

* Dược động học.

Thuốc được hấp thu nhanh qua đường tiêu hoá Sau khi uống 1-2 giờ Thức ăn và các thuốc chứa nhôm làm giảm hấp thu thuốc.

Isoniazid khuếch tán nhanh vào các tế bào

và các dịch màng phổi, dịch cổ chướng và

nước não tuỷ Nồng độ thuốc trong dịch não tuỷ tương đương với nồng độ trong máu.

Thuốc được chuyển hoá ở gan nhờ

phản ứng acetyl hoá, thuỷ phân và liên hợp với glycin

Thận là cơ quan thải trừ chủ yếu của

thuốc Sau dùng 24 giờ, thuốc thải trừ khoảng 75 - 95 % dưới dạng đã chuyển hoá.

* Tác dụng không mong muốn.

- Dị ứng

- Viêm dây thần kinh ngoại vi chiếm 10

- 20 %, đặc biệt hay gặp ở bệnh nhân

dùng liều cao, kéo dài Vitamin B6 có thể làm hạn chế tác dụng không mong muốn này của isoniazid.

- Viêm dây thần kinh thị giác.

- Vàng da, viêm gan và hoại tử tế bào gan thường hay gặp ở người trên 50 tuổi Cơ chế gây tổn thương gan của isoniazid đến nay vẫn chưa được giải thích đầy đủ.

Có giả thuyết cho rằng, acetylhydrazin chất chuyển hoá của isoniazid bị chuyển hoá qua cytocrom- P450 sinh ra gốc tự

do gây tổn thương tế bào gan.

Một số thuốc gây cảm ứng cytocrom-

P450: phenobarbital, Rifamycin gây

tăng tổn thương gan của INH.

- Thuốc có thể dùng dự phòng cho những người có test tuberculin (+) hoặc ở bệnh nhân sau điều trị tấn công bằng các

thuốc chống lao Người lớn dùng 300

mg/24 giờ, trẻ em 10mg/kg thể trọng, tối

đa 300mg/24giờ kéo dài 3-6 tháng Khi

điều trị, cần dùng kèm vitamin B6

10-50mg/24 giờ giảm bớt tác dụng không

mong muốn của INH.

1.2 Rifampicin (Rifampin)

Rifampicin là kháng sinh bán tổng

hợp, có tác dụng diệt khuẩn cả trong

và ngoài tế bào, chuyển hoá và thải trừ chậm so với các chất cùng nhóm.

* Tác dụng:

- Tác dụng diệt trực khuẩn lao

- Tác dụng diệt trực khuẩn phong - Tác dụng diệt trực khuẩn Gram âm: E-coli, trực khuẩn mủ xanh, Haemophilus

influenzae

* Cơ chế tác dụng:

Rifampin gắn vào chuỗi  của

ARN-polymerase phụ thuộc ADN của vi khuẩn làm ngăn cản sự tạo thành chuỗi ban đầu trong qúa trình tổng hợp của ARN.

Thuốc gắn vào protein huyết tương

khoảng 75- 80 % Đường thải trừ chủ yếu của thuốc là qua gan và thận

Ngoài ra còn thải trừ qua nước bọt,

đờm, nước mắt, làm cho các dịch này

có màu đỏ da cam.

Thời gian bán thải của thuốc

khoảng 1,5 - 5h Khi chức năng gan giảm, t 1/2 của thuốc kéo dài

Ngược lại, do tự gây cảm ứng

enzym oxy hoá thuốc ở gan, sau

điều trị khoảng 14 ngày thời gian

bán thải của thuốc bị rút ngắn lại Thuốc có chu kỳ gan-ruột.

* Tác dụng không mong muốn.

- Rối loạn tiêu hoá, buồn nôn, nôn

- Sốt

- Rối loạn sự tạo máu

- Vàng da, viêm gan rất hay gặp ở người

có tiền sử bệnh gan, nghiện rượu và cao tuổi Tác dụng phụ này tăng lên khi phối hợp với isoniazid.

* áp dụng điều trị:

- Chế phẩm rifampin ( Rimactan,

Rifadin ) viên nang 150-300mg

- Phối hợp với các thuốc chống lao khác

để điều trị các thể lao, không dùng đơn độc

- Liều dùng cho người lớn 1 lần trong 1 ngày 10-20 mg/kg thể trọng, tối đa

600mg/24 giờ.

-Không dùng thuốc ở người giảm chức

* Dược động học:

- Thuốc hấp thu tốt qua đường tiêu

hoá, sau khi uống 2-4h, thuốc đạt được nồng độ tối đa trong máu Thuốc tập

trung cao ở trong các mô chứa nhiều

Zn++, Cu++, đặc biệt là thận, phổi,

nước bọt, thần kinh thị giác, gan, tuỵ t1/2 - 24h

•Tác dụng không mong muốn:

- Rối loạn tiêu hoá, đau bụng

- Đau đầu, đau khớp

- Nặng nhất là viêm dây thần kinh thị giác sau nhãn cầu gây rối loạn nhận biết màu sắc

* áp dụng điều trị:

- Ethambutol phối hợp với các thuốc

chống lao để điều trị các thể lao, liều

dùng hàng ngày 15mg/kg/24 giờ Không dùng cho người có thai, cho con bú và trẻ em dưới 5 tuổi

1.4 Streptomycin.

Tác dụng diệt khuẩn lao ở nồng độ 10mcg/ml

Thường phối hợp với các thuốc

chống lao khác để điều trị lao Liều dùng hàng ngày hoặc cách ngày

15mg/kg

Đối với người cao tuổi, liều

dùng 500-750mg/24h

1.5 Pyrazinamid.

* Là thuốc kìm trực khuẩn lao

ở nồng độ thấp (12,5mcg/ml)

• Dược động học:

Thuốc hấp thu nhanh qua đường

tiêu hoá

Uống sau 2 giờ đạt nồng độ tối đa

trong máu và khuếch tán nhanh vào

mô dịch cơ thể

t1/2 : 10 – 16h

* áp dụng điều trị:

Pyrazinamid thường phối hợp với các

thuốc chống lao khác để điều trị

Liều trung bình 20-30mg/kg trong/ 24h nếu dùng cách ngày liều 50mg/kg,

không vượt quá 3 gam/24h

*Tác dụng không mong muốn:

- Đau bụng, chán ăn, buồn nôn, nôn

- Sốt, nhức đầu, đau khớp

- Gây tổn thương tế bào gan, vàng

da ở 15 % số bệnh nhân, cần kiểm tra chức năng gan trước và trong

điều trị.

2 Các thuốc chống lao khác.

2.1 Ethionamid.

- Là thuốc vừa kìm khuẩn vừa diệt khuẩn, hấp thu qua đường tiêu hoá, sau 3h đạt nồng độ tối đa trong

máu và thải trừ chủ yếu qua thận

dưới dạng đã chuyển hoá

- Được chỉ định khi vi khuẩn lao kháng với các thuốc nhóm I Ethionamid còn được dùng phối hợp với dapson,

rifampin để điều trị bệnh phong với

liều 1mg/kg thể trọng.

- Một số tác dụng không mong muốn

có thể gặp như: chán ăn, buồn nôn,

nôn, đi lỏng, rối loạn TKTƯ đ đầu, co giật, mất ngủ)

viêm dây thân kinh ngoại vi,

ethionamid có thể gây rối loạn chức năng gan

- Dùng liều tăng dần: khởi đầu

500mg cách 5 ngày tăng 125 mg

đến khi đạt 15 - 20 mg /kg thể trọng

và không vượt quá 1 gam /24h

2.2 Acidparaaminosalicylic (PAS)

Là thuốc kìm khuẩn lao có cơ chế tác dụng giống sulfonamid, nhưng không có tác dụng trên các vi khuẩn khác Liều dùng : 200-

300mg/kg/24h, tối đa 14-16gam/24h PAS có thể gây ỉa lỏng, nôn, đau bụng, cần uống

vào lúc no

2.3 Cycloserin.

Là kháng sinh có phổ tác dụng rộng, nhưng hiệu lực với trực khuẩn lao yếu thuốc được chỉ định khi trực khuẩn lao kháng thuốc

nhóm I với liều 15 - 20 mg/kg/24 giờ.

2.4 Kanamycin và Amikacin.

Hai thuốc thuộc nhóm kháng sinh

aminoglycosid có tác dụng trên nhiều loại vi khuẩn.

In vitro, kanamycin và

amikacin, nồng độ ức chế tối thiểu đối với trực khuẩn lao 10mcg/ml Liều điều trị lao

1g/24giờ

Tác dụng, cơ chế tác dụng và độc tính xin đọc chương "

kháng sinh "

2.5 Reomycin.

Tác dụng chống lao với liều tiêm bắp 15-30mg/kg/24 giờ Thuốc có thể gây nên một số tác dụng không mong muốn : rụng tóc, tổn thương thận, rối loạn tạo máu, đau tại chỗ tiêm.

3 Sự kháng thuốc của vi khuẩn lao

- kháng thuốc mắc phải hay còn gọi

là kháng thuốc thứ phát Nguyên

nhân do dùng thuốc không đúng

gây nên sự chọn lọc vi khuẩn kháng thuốc.

- Đa kháng thuốc là hiện tượng vi

khuẩn lao kháng lại ít nhất 2 loại

thuốc chống lao

4 Nguyên tắc dùng thuốc chống lao:

4.1 Chỉ dùng thuốc chống lao cho bệnh nhân chắc chắn bị nhiễm lao.

4.2 Cần phải cấy vi khuẩn và làm kháng sinh đồ để chọn kháng sinh thích hợp.

4.3 Không sử dụng đơn độc bất kỳ một loại thuốc chống lao nào để tránh kháng thuốc

trong ngày

4.6 Điều trị liên tục, không

ngắt quãng, ít nhất 6 tháng, có thể kéo dài 9 đến 12 tháng

4.7 Thường xuyên theo dõi tác dụng không mong muốn của

thuốc