RỐI LOẠN NHÂN CÁCH (tâm lý y học SLIDE)

Đặc điểm chung• Khuếch đại quá mức • Cứng nhắc, đơn điệu, không thể thay đổi • Lặp đi lặp lại các hành vi • Thường trực trong cư xử hàng ngày • Ảnh hưởng, chi phối toàn bộ nhân cách của

RỐI LOẠN NHÂN

CÁCH

I- ĐẠI CƯƠNG

Nhân cách

Nhân cách bình thường thể hiện ở sự tuân thủ các chuẩn mực đạo đức, các thể chế xã hội hiện hành.

Sự bình thường còn thể hiện ở tính đáp ứng

đa dạng với những đòi hỏi của hoàn cảnh xung quanh.

Rối loạn nhân cách

Rối loạn nhân cách bao gồm các kiểu hành vi bền vững và ăn sâu bộc lộ ở sự đáp ứng

cứng nhắc trong các hoàn cảnh cá nhân và

xã hội khác nhau.

‘Tổ chức Y tế Thế giới (WHO/OMS)’

Là sự khuếch đại quá mức các nét nhân cách bình thường

Dịch tể

• Chiếm từ 6-9%dân số chung

• Thường bộc lộ cuối giai đoạn thanh thiếu

niên hoặc đầu giai đoạn trưởng thành

• Yếu tố di truyền có vai trò trong một vài rối

loạn nhân cách

• Trong gia đình đôi khi thấy có một vài rối

loạn tâm thần ở người thân.

Đặc điểm chung

• Khuếch đại quá mức

• Cứng nhắc, đơn điệu, không thể thay đổi

• Lặp đi lặp lại các hành vi

• Thường trực trong cư xử hàng ngày

• Ảnh hưởng, chi phối toàn bộ nhân cách của

người đó

• Dẫn đến những thua sút cá nhân, thất bại và

khó khăn trong cuộc sống

• Khởi phát sớm từ thời thơ ấu, thiếu niên và

người trưởng thành sớm

• Thường kéo dài suốt đời nếu không điều trị,

có thể tái phát lại

Các nét đại cương chính của

người bị RLNC

• Đây là những người gặp nhiều khó khăn

trong nhiều lĩnh vực của cuộc sống

• Gặp khó khăn ngay cả trong việc tạo quan hệ

bình thường và lành mạnh

• Một trong những khó khăn là không thể có

những cảm xúc bình thường với người khác thông qua sự đồng cảm

• Họ không muốn có các quan hệ xã hội hoặc

muốn có nhưng bị ức chế trong cach giao

tiếp với người khác

á

Các nét đại cương chính của

người bị RLNC

• Các dấu hiệu RLNC thường có từ nhiều năm,

Xuất phát từ những nét cơ bản của nhân

cách bệnh nhân,

Không thể tự nhiên xuất hiện

• Vì các RLNC đã ăn sâu bén rễ nên khó điều

trị

• Một số bệnh nhân không cho rằng mình có

vấn đề thực sự nên khó khăn trong trị liệu

II- PHÂN LOẠI

NHÓM A: kỳ quái, lập dị

• Nhân cách hoang tưởng

• Nhân cách phân liệt

• Nhân cách dạng phân liệt

NHÓM B: Không ổn định

Bi kịch hoá, thiên về cảm xúc và vô tổ chức

• Nhân cách chống đối xã hội

• Nhân cách ranh giới

• Nhân cách hysterie

• Nhân cách ái kỷ

NHÓM C: lo âu

• Nhân cách tránh né

• Nhân cách ám ảnh cưỡng chế

• Nhân cách phụ thuộc

III-CÁC RỐI LOẠN NHÂN CÁCH

1-Nhân cách hoang tưởng

• 0,5-2,5%

Nam nhiều hơn

Tỉ lệ cao ở gia đình có người thân bị tâm thần phân liệt hoặc rối loạn hoang tưởng

• Đặc trưng:

Luôn nghi ngờ người khác có ý xấu đối với mình Luôn cảnh giác, không tin tưởng, ngờ vực lòng trung thành kể cả với người thân, ghen tuông

1-Nhân cách hoang tưởng

• Đặc trưng:

Luôn nghi ngờ người khác có ý xấu đối với mình

Luôn cảnh giác, không tin tưởng, ngờ vực

lòng trung thành kể cả với người thân, ghen tuông

• Cơ chế sinh bệnh

Nghi yếu tố di truyền, bất ổn gia đình lúc còn

bé, bị lạm dụng lúc còn bé

2-Nhân cách phân liệt

• Nam nhiều hơn

• Tỉ lệ cao ở gia đình có người thân bị tâm thần

2-Nhân cách phân liệt

Cơ chế sinh bệnh:

• Nghi yếu tố di truyền

• Rối loạn mối quan hệ gia đình

• Giống cơ chế phát bệnh của tâm thần phân

liệt

3-Nhân cách dạng phân liệt

• Khoảng 3% dân số chung

• Tỉ lệ cao ở gia đình có người bị tâm thần

4-Nhân cách hysterie

• Khoảng 3%

Nữ nhiều hơn,nam ít được lưu ý

• Đặc trưng:

-Luôn tìm cách thu hút sự chú ý của mọi

người ‘tôi đây này’

-Hay bi thảm hoá các biểu lộ cảm xúc khiến người này có vẻ ‘kịch tính’

-Cách nói chuyện nhiều cảm xúc, gây ấn

tượng nhưng nghèo nàn chi tiết

5-Nhân cách ranh giới

• Cơ chế sinh bệnh: giả thuyết

Sang chấn sản khoa, chấn thương sọ não,

viêm não

Bị lạm dụng thể xác hoặc tình dục, bị bỏ rơi hay được bảo bọc quá mức

5-Nhân cách ranh giới

• Đặc trưng:

Khó kiểm soát cảm xúc, dễ xung động

Lo âu, trầm cảm, đôi khi loạn tâm thần

6-Nhân cách chống đối xã hội

3% nam, 1% nữ

Thường tầng lớp kinh tế-xã hội thấp

Tỉ lệ cao ở gia đình có người thân có RLNC

tương tự, nghiện rượu

Có yếu tố di truyền

Trẻ tăng động-kém chú ý, trẻ có rối loạn cư xử

là yếu tố tiên báo bệnh sau này

6-Nhân cách chống đối xã hội

Coi thường mọi qui tắc, chuẩn mực xã hội

Không có khả năng kềm chế những đòi hỏi Không quan tâm đến hậu quả

Không hối hận sau khi đã gây thiệt hại cho người khác

6-Nhân cách chống đối xã hội

Cơ chế sinh bệnh

Giả thuyết do sang chấn sản khoa, chấn thương sọ não, viêm não

Giả thuyết do di truyền

Bị bỏ rơi, bị lạm dụng, bị trừng phạt thường xuyên Gia đình không hòa thuận

Vắng bố

Bố quá nghiêm khắc nhưng mẹ lại quá nuông chiều Lớn lên trong môi trường xã hội bất ổn, nhiều

tội phạm

Bố nghiện rượu hoặc/và có nhân cách chống xã hội,

mẹ có nhân cách kịch tính và rối loạn phân ly

Không đồng cảm với tha nhân (tự yêu mình) Luôn bị lôi kéo bởi sự thành công bằng mọi giá, mọi thủ đoạn

Khát vọng được người khác ngưỡng mộ

7-Nhân cách ái kỷ

• Cơ chế sinh bệnh: thiếu tình mẫu tử từ giai

đoạn sớm (thiếu sự đồng cảm

8-Nhân cách ám ảnh cưỡng chế

• Cao ở nam

Tần suất cao ở các cặp sinh đôi cùng trứng Biểu hiện nhiều khi sớm lúc chấm dứt tuổi thơ

• Cơ chế sinh bệnh: phải chịu một nền giáo

dục khắc khe, nặng nề

• 13 tuổi… đòi chết

• Em trai Ng.M.N., 13 tuổi, đang học lớp 8, được đưa đến

phòng khám trong tình trạng khóc lóc, sợ sệt, đòi chết

• Khởi phát sau khi sử dụng kềm cắt móng tay cho khách

(mẹ là thợ làm móng tay) bị anh trai dọa: “Coi chừng bị nhiễm HIV!”, em rơi vào tình trạng cả đêm không ngủ,

sợ sệt, khóc đòi đi khám bệnh, đi xét nghiệm máu ,

không dám ngồi ghế, cầm muỗng, ly mà bắt mẹ ngồi trước hoặc cầm trước, vừa cầm vừa đếm, lúc đầu đếm chỉ vài lần, sau đếm hàng trăm lần.Từ phòng ngủ đi nhà

vệ sinh cũng bắt lau trước vài chục lần rồi mẹ đi trước

em mới đi sau Nếu người nhà không làm, em khóc lóc

dữ dội Em được đưa đi khám sau hai tuần ăn ngủ

không được, sụt 7kg và đòi chết Sau thời gian điều trị một tháng, em đã ổn định

• Bé gái D Th 12 tuổi ở Long An, đang học lớp

7 tự nhiên xuất hiện ý nghĩ phải giết mẹ, mỗi lần như vậy em rất hoảng sợ, khóc kể cho

mẹ nghe và rất buồn, không hiểu tại sao lại

cứ như vậy Để chế ngự, em cứ lẩm bẩm:

“Không đúng Không làm ” Mỗi lần như vậy

em không dám nhúc nhích tay chân, sợ hành

vi giết mẹ Ngủ ít , ăn ít em được đưa đến phòng khám sau hai tuần phát bệnh

Nhút nhát, luôn tránh né các giao tiếp xã hội

vì sợ bị phê bình, bị ruồng bỏ, bị chê cười

Đánh giá thấp bản thân

Nhạy cảm quá mức đối với các nhận xét

không tốt của người khác

Hành vi tuân phục và cam chịu

Luôn cần sự che chở (không tự lập được)

• Cơ chế sinh bệnh: có mất mát cha (mẹ lúc bé)