Nếu mùa xuân không có mưa phùn thì chẳng khác gì người con gái đẹp thiếu chút son phấn vẫn đẹp nhưng hình như thiếu chút lung linh ?, nghĩa là người ta vẫn có thể nô nức đi trấy hội xuân
Trang 19 Ngôi nhà cao đến thế là cùng !
10 Khiếp, chưa thấy ngôi nhà nào cao bằng ngôi nhà này !
Ngược lại, với một ý phủ định :
1 Ngôi nhà kia đâu có cao !
2 Ngôi nhà kia chẳng hề cao !
3 Ngôi nhà kia mà cao 2
4 Ngôi nhà kia cao gì mà cao ?
5 Khối ngôi nhà còn cao hơn !
6 Ngói nhà này không cao bằng ngôi nhà kia !
7 Ngôi nhà này thấp thảm thấp hại !
Š Ngôi nhà này còn lâu mới cao Ì
10 Khiếp, cứ nhắm mắt vào mà khen cao với chả kiếc !
Chúng ta sẽ hiểu thế nào về những câu sau đây :
1 Em có đi chơi với anh được không ?
2 Em không bận việc gì chứ ?
3 Em còn nhớ lời hẹn của anh không ?
4 Em không thấy sốt ruột à ?
5 Đến giờ rồi đấy em ạ !
6 Anh không ngờ em lại có thể chóng quên thế ? !
7 Hình nhị lần trước anh đã có điều gì không phải với em ?
Š Anh xin em hãy cho anh một cơ hội !
9 Hém nay ta chỉ đi gân thôi !
10 Nếu em thích, chúng ta sẽ đi bộ !
Thử viết thêm một câu để hoàn thành một cuộc thoại tối thiểu : Đêm nay, trăng sáng quá ! Có thể chọn một trong các câu dưới đây :
1 Thế thì bộ đội hành quân sẽ không bị vấp nga !
2 Hắn các em thiếu nhỉ đang cắm trại sẽ thích lắm đấy !
3 Bà con ở nông thôn sẽ làm được khối việc !
4 Nhiều thị sĩ sẽ nghĩ ngợi vấn vơ !
5 Nhiều cặp trai gái sẽ ngắm nhau như những thiên thần !
6 Có lế nào ta lại bó gối ở nhà ?
1 Ta đi chơi chứ 2
§ Bỏ qua một đêm trăng nhị thế này là có tội với trời đấy !
9 Nhưng hình nhu em (anh) chẳng có cảm xúc gì thì phải ?
10 Trời ơi, nhưng sao tôi thật vô duyên ? !
Có bao nhiêu cách hiểu chỉ sau một câu tưởng như "bâng quo" :
Trang 21 Ông Xuân lại bỏ hút thuốc lá !
Đã bỏ nhiều lần không được
Một người kém nghị lực
Lại ngoại tình (điều kiện của người tình : Phải bỏ thuốc lá !),
2 Anh Hùng lại lấy vợ !
Đã từng lấy và bỏ nhiều người
Một kẻ vũ phu (Không người vợ nào chung sống được quá 3 năm !) Một kẻ bạc tình, lừa đảo,
3 Chị Hoà chưa có chồng !
Thế mà lại có con được ?
Kén cá chọn canh quá Ì
Số phận thật hầm hiu !,
4 Chị Thanh suýt lên chức !
Con dâu bị sẩy thai
6 Con anh Tién 6m !
Anh Tiến đã có vợ rồi ?
Anh Tiến là đồ lừa đảo ! (Vì vẫn nói với các cô gái khác là chưa có vợ }) Anh Tiến thiếu trách nhiệm
7 Đã nhiều lần anh Kiên xin lỗi chị Trâm !
Anh Kiên là người không g1ữ được lời hứa !
Chị Trâm là người vị tha Ì
Thương chị Trâm cả nể !
8 Ong Hoan đã 70 tuổi !
Nhưng vào loại ' già mà không chót đời ' Ì
Vẫn sợ vợ một phép !
Vẫn đạp xe ra Hà Nội chơi !
9 Tho thiéu nhỉ !
Thơ do các em thiếu nhi sang tac !
Tho viết dành riêng cho các em thiếu nhi !
Thơ viết ngây ngô như trẻ con mới lam tho !
Trang 310 Chị ấy bước vào phòng của chồng !
Để nói lời từ biệt !
Để làm lành với chồng !
Để lấy cái túi xách bỏ quên l
Thử suy nghĩ về ý nghĩa của các câu a, b, c,
1 Trời nóng quá !
a Yêu cầu anh bật quạt lên !
b Anh có quạt không ?
c Hôm nay mất điện à ?
b Nhung anh co 6 t6 kia ma!
c Thanh niên mà đã sợ đường xa ?
d Nhưng bà con nông dân vẫn gánh rau đi bộ để kiếm mấy đồng bạc lẻ !
e Nhưng còn sớm chán
ø Nhưng đi với người yêu thi xa gi ma xa?
h Đi để dự đám cưới con của sếp thì như thế đã bõ bèn gì !
¡ Đây là "cơ hội vàng" để sếp "động lòng" mà ]ị !
k Đường gần quá lại phải cố tình đi vòng còn mệt hơn !
So sánh các cách diễn đạt sau :
1 a Ngày xưa, khi tôi còn nhỏ, mẹ tôi (một người mẹ nông dân chất phác), với gương mặt thật buồn, thường lặng lẽ ngắm nhìn anh em chúng tôi ăn cơm
b Mẹ tôi ngắm nhìn anh em chúng tôi ăn cơm
2 a Cuộc đời (vốn là một cái gì đó thật mơ hồ, trừu tượng ; nhưng lại rất công bằng) sẽ đào thải không thương tiếc những kẻ lười biếng và chỉ biết than vãn ; cho nên người ta không chỉ sợ chết, mà đôi khi còn sợ sống nữa day !
b Cuộc đời sẽ đào thải những kẻ lười biếng và chỉ biết than vấn
3 a Thời gian cứ lặng lẽ trôi đi thật buồn tẻ — nếu thỉnh thoảng soi gương có thể còn giật mình sợ hãi ! —- Nhưng người ta vẫn sống được là bởi ai cũng luôn
ngóng đợi mùa xuân tới
Trang 4b Người ta vẫn sống được là bởi ai cũng ngóng đợi mùa xuân tới
4 a Dòng sông quê tôi, ngày xưa, dưới con mắt trẻ thơ, mênh mông như biển
cả, nhưng yên ả và thanh bình biết bao vào những buổi chiều mùa hè !
b Dòng sông mênh mông như biển cả
5 a Quê hương tôi là một vùng thuần nông, nghìn đời nay bà con nông dân quê tôi đã coI lúa gạo là Đức Phật ; mãi tới khi tôi được ởi học đại học, tôi mới chợt hiểu ra bao nỗi thống khổ của người nông dân, trong đó có cha mẹ tôi !
b Tôi chợt hiểu ra nỗi thống khổ của người nông dân, trong đó có cha mẹ tôi
6 a Hoa Quỳnh cũng là hoa nhưng lại rất khác các loài hoa khác, nó không
nở vào buổi sáng hay buổi chiều, mà cứ thích nở vào lúc đêm khuya (hình như thời điểm đó, con người thường không bị phân tâm bởi những ham hố tầm thường, cho nên a1 cũng toàn tâm toàn ý với cai dep )
b Hoa Quỳnh nở vào lúc đêm khuya
7 a Chẳng cứ gì cái chết, cái gì ở trên đời này rồi cũng phải đến hồi kết thúc, mặc dù sự kết thúc nào (thất tình, vợ chồng l¡ di, bi cách chức, ) cũng vô cùng don dau vat va !
b Cái gì rồi cũng phải đến hồi kết thúc
§ a Có những người phụ nữ rất xinh đẹp nhưng hình như họ chẳng làm được việc gì cho ra hồn (học hành dở dang, lắm mối tối nằm không, đứng núi này trông núi nọ, con rô cũng tiếc con diếc cũng muốn, ) để rồi cuối cùng về già trong tiếng thở dài đầy tiếc nuối và ân hận !
b Có những người phụ nữ được trời phú cho chút nhan sắc đã về già trong tiếng thở dài đầy tiếc nuối và ân hận
9 a Nếu mùa xuân không có mưa phùn thì chẳng khác gì người con gái đẹp thiếu chút son phấn (vẫn đẹp nhưng hình như thiếu chút lung linh ?), nghĩa là người ta vẫn có thể nô nức đi trấy hội xuân nhưng nếu thiếu đi cái chút ướt át co ro
thì dường như trai gái cũng thiếu đi cái cớ để xích lại gần nhau ? !
b Nếu mùa xuân không có mưa phùn thì hội xuân cũng kém vui Ì
10 a Anh ấy buồn (không phải vì hỏng việc), ngồi yên lặng chăm chú nhìn từng giọt cà phê tí tách nhỏ xuống để tiếp tục suy nghĩ về những sự việc vừa xảy
ra, những sự việc bất thành không phải vi anh ấy kém cỏi, cũng không phải vì anh
ấy chủ quan, mà chỉ vì lòng người quay quắt đảo điên Ì
b Anh ấy buồn vi lòng người quay quắt đảo điên !
Biến đổi câu : Từ hai câu đơn :
1 Ông nổi giận
2 Bà không nói gì cả
Chúng ta có thể có những câu như sau :
1 Ông nổi giận (bà không nói gì cả)
Trang 52 Ông nổi giận : Bà không nói gì cả
3 Ông nổi giận — Bà không nói gì cả
4 Quan hệ đồng thời, nối tiếp : Ông nổi giận và bà không nói gì cả
5 Quan hệ đối chiếu : Ông nổi giận còn bà không nói gì cả
6 Quan hệ nguyên nhân - kết quả : Vì ông nổi giận nên bà không nói gì cả
7 Quan hệ điều kiện — kết quả :
- Nếu ông nổi giận thì bà không nói gì cả
- Hễ ông nổi giận thì bà không nói gì cả
8 Quan hệ tương phản — nhượng bộ :
- Tuy ông nổi giận nhưng bà không nói gì cả
- Mặc dù ông nổi giận nhưng bà không nói gì cả
9 Quan hệ hô ứng - tăng tiến : Ông càng nổi giận bà càng không nói gì cả
10 Quan hệ liệt kê : Ông nổi giận, bà không nói gì cả
Sửa lỗi câu sai :
Câu sai Nguyên nhân và cách sửa
Quyết hi sinh cho độc lập, tự do
của Tổ quốc Thiếu thành phần câu (chỉ có vị ngữ, chưa có chủ ngỡ) : Chúng ta quyết hi sinh cho độc lập, tự do của
trong lịch sử nhiều nghìn năm dựng nước và giữ nước
-Thắng lợi của nhân dân ta
trong công cuộc đổi mới
Thiếu vị ngữ, chưa thành câu (mới có cụm từ) : là
tình cảm máu thịt
là mỘt Kĩ SH
là thắng lợi có ý nghĩa thời đại sâu sắc
Qua cách xây dựng nhân vật đã
làm cho tác giả tô ra cao tay
hơn những nhà văn cùng thời Diễn đạt mơ hồ, thừa từ øw„a ở đầu câu ; Hoặc :
— Qua cách xây dựng nhân vật, chúng ta thấy tác
giả đã tỏ ra cao tay hơn những nhà văn cùng thời
— Tác giả đã tỏ ra cao tay hơn những nhà văn cùng
thời qua cách xây dựng nhân vật
3/3
Trang 6— Cháu vẫn nhớ kì nghỉ hè năm ngoái về quê cùng
bà lùa gà vào chuồng
- Cháu vẫn nhớ kì nghỉ hè năm ngoái về quê và hai
bà cháu cùng lùa gà vào chuồng
Nam biếu thầy giáo chủ nhiệm
lớp 7 quyển sách mới mua hôm
qua
— Nam biếu thây giáo chủ nhiệm lớp | 7 quyển sách
mới Í mua hôm qua
— Nam biếu thầy giáo chủ nhiệm lớp ! 7 quyển sách
¡ mới mua hôm qua
— Nam biếu thầy giáo chủ nhiệm lớp 7 | quyển sách
mới Í mua hôm qua
Con có ăn quả táo mẹ để trên
bàn không ? — Con có ăn vụng quả táo mẹ để trên bàn không ?
- Con có thích ăn quả táo mẹ để trên bàn không ?
Hắn không uống va gap liên
- Hắn không uống, nhưng sắp liên tiếp
- Hắn có uống và có sắp, nhưng không liên tiếp
Cây cầu đưa chiếc xe vận tải
nặng nề vượt qua sông và bóp
còi rộn vang cả đòng sông yên
tĩnh
- Cây cầu đưa chiếc xe vận tải nặng nỀ vượt qua
sông và chiếc xe bóp còi rộn vang cả đòng sông yên tĩnh
- Chiếc xe vận tải nặng nề Vượt qua sông trên một cây cầu và bóp còi rộn vang cả dòng sông yên tĩnh
Con đường dẫn chúng tôi men
theo bờ sông rồi dừng lại trước
một ngôi nhà nhỏ
- Con đường dẫn chúng tôi men theo bờ sông rồi
chúng tôi đừng lại trước một ngôi nhà nhỏ
- Chúng tôi men theo con đường đọc bờ sông rồi
đừng lại trước một ngôi nhà nhỏ
Vừa ải học về, mẹ đã bảo Thúy
sang đón em, Thúy vội ẩi ngay — Mẹ Thúy vừa di học về, mẹ đã bảo Thúy sang đón em
Thúy vừa đi học về, mẹ đã bảo Thúy sang đón
em
Cùng với lực lượng công an tỉnh
bạn, cả ba tên cướp da bi bat Cùng với lực lượng công an tỉnh bạn, công an Hà Nội đã bắt được cả ba tên cướp
Có hai người đứng ở cổng
trường, một người mặc áo kể
sọc xanh còn người kia cao gây - Có hai người đứng ở cổng trường, một người mặc
áo kể sọc xanh còn người kia mặc áo trắng
- Có hai người đứng ở cổng trường, một người thấp béo còn người kia cao gây
374
Trang 7Câu sai Nguyên nhân và cách sửa
Em sẽ chẳng nói chuyện chị với
anh Ba yêu nhau — Em sé chang noi cho ai biết chuyện chị và anh Ba
— Em sẽ chẳng nói cho anh Ba biết việc chị đã yêu
anh Bảy
Chị Huyền bảo anh kể chuyện
chiến đấu cho chúng em nghe
Chị ấy phải lấy một tên khác,
tên Hoà - Chị ấy phải đổi sang một cái tên khác là Hoà
- Chị ấy mới lấy phải một người chồng chẳng ra gì,
tên là Hoà
Cô Lan rất quý người bạn học ở
Hải Phòng — Cô Lan rất quý người bạn đang học ở Hải Phòng -Cô Lan rất quý người bạn hồi còn học ở Hải
Bẩm quan như con chó
- Bẩm quan, như con chó )
- Bắc nói rằng anh Nam sẽ không đến
Anh Nam không đến, đúng như Bắc đã nói
Tôi cũng yêu vợ tôi như vợ anh Tôi yêu vợ tôi cũng như anh yêu vợ anh
Tôi đã gửi cho nó quyển sách - Tôi đã gửi tới tận tay nó quyển sách
- Quyển sách của nó đã được tôi gửi tới tận tay
người nhận
Nếu cần, hẳn dò xét cả đời tư
của cô chiêu đãi viên cái hãng
hàng không mà ông ta ưa thích
nữa kia
— đò xét cả đời tư của cô chiêu đãi viên mà ông ta
ua thich nữa Kia
— đò xét cả đời tư cái hãng hàng không mà ông ta
tựa thích nữa kia (tối nghĩa !)
Các tổ trưởng nộp ngay các tài
liệu đã phát trong ngày hôm
nay
- Các tổ trưởng nộp ngay trong ngày hôm nay các tài liệu da phat
- Các tổ trưởng nộp ngay : các tài liệu đã phát
trong ngày hôm nay
Tôi đã thấy con người hay nói
trong hội nghị — Tôi đã thấy con người hay nói ấy ở trong hội nghị
— Tôi đã thấy con người mà ở trong hội nghị nào
cũng hay nói
3/5
Trang 8Câu sai Nguyên nhân và cách sửa
Khốn nạn thân nó, đêm nay nó | — ngoài một con chó cái và bốn con của nó
ở bên ấy, ngoài một con chó cái
— , Nhung anh Binh đã uống thuốc ông Hào đây
đủ, nên hiện nay anh vẫn sống bình thường
— lrong bức tranh có vế Mai này thì Mai lớn hơn
Thúy ở ngoài đời
Không nên đến gan duoc dau! | — Khéng nên đến gần !
— Không đến gân được đâu !
DOI LOI VE "DAU PHẨY"
Không phải nhà báo, nhà văn là "những người nhiều chữ” thì dùng câu chữ ra sao cũng được Một nguyên tắc là phải dùng ít chữ nhất mà chuyển tải được nội dung, tư tưởng lớn nhất Nghĩa là càng "nén" được nhiều vấn đề chỉ trong ít chữ thì càng tốt Ngay cả một việc tưởng chừng như đơn giản là sử dụng các dấu câu cũng
là nghệ thuật, đòi hỏi phải được rèn luyện và học tập không ngừng
Nhà văn Nga A Ka-nép-xki nổi tiếng về lĩnh vực này, đã tóm tắt các tiêu chí đánh giá người viết qua việc sử dụng các dấu câu như sau :
"Một người đánh mất dấu phẩy trở nên sợ các câu phức hợp, luôn luôn tìm các câu đơn giản Với câu nói đơn giản, tư duy cũng bắt đầu giản đơn Rồi sau đó anh ta làm mất đấu chấm than, và bắt đầu ăn nói khẽ khàng đều đều cùng một âm điệu Không có gì làm anh ta vui mừng, cũng chẳng có điều gì làm anh ta phiền muộn, anh ta hững hờ với tất cả Tiếp đến, anh ta đánh mất đấu chấm hỏi, và thôi
Trang 9không cần hỏi han gì nữa, mọi biến cố cho dù trong vũ trụ hay trong căn phòng ngủ đối với anh ta đều tẻ nhạt hết Hai năm sau, đấu hai chấm đi đâu mất tiêu và anh ta không lí giải hành vi của mình nữa Cho tới cuối đời, anh ta chi con ddu ngoặc kép Anh ta không còn cách nào bày tỏ ý nghĩ độc lập của mình, chỉ còn biết trích dẫn lời của những người khác Vạy là anh ta thôi không còn biết tư duy
Để rồi đi tới dấu chấm hết
Bạn ơi, hãy biết cách giữ gìn các dấu ngắt câu !"
(Theo Đỗ Quốc Bảo, trong tạp chí Nhà văn, số 2/2003)
MAY CAI DAU PHAY DANG CHET CHEM!
Có một ông cụ tám mươi tuổi mới sinh được một cậu con trai, bèn viết di chúc bằng chữ Hán dặn dò về việc chia tài sản như sau : "Bát thập lão ông sinh nhất tử viết phi ngô tử dã gia viên điền sản phú dữ nữ tế ngoại nhân bất đắc tương tranh" Dịch : "Ông lão tám mươi tuổi mới sinh con trai nói rằng không phải con ta vậy nhà cửa ruộng vườn giao cho con gái con rể người ngoài không được tranh giành `
Hậu quả sau khi ông lão qua đời : Con rể chiếm toàn bộ gia sản Con trai bèn phát đơn kiện lên cửa quan
Quan cho gọi cả hai lên công đường để xử
Con rể rập đầu trước quan, thưa rằng :
- Bẩm quan đèn giời soi xét, di chúc của nhạc phụ con viết rất rõ : "Ông lão tám mươi tuổi mới sinh con trai, nói rằng không phải con ta vậy, nhà cửa ruộng vườn giao cho con gái con rể, người ngoài không được tranh giành" !
Con trai cũng rập đầu thưa lên :
- Bẩm quan minh xét, di chúc của phụ thân con ghi rành rành : "Ông lão tám mươi tuổi mới sinh con trai gọi là Phi, con ta vậy, nhà cửa ruộng vườn giao cho, con gái con rể là người ngoài, không được tranh giành" !
Quan nghe nguyên đơn và bị đơn thưa gửi xong, thấy bên nào cũng có lí, bèn chống cằm ngẫm nghĩ hồi lâu, rồi phán :
Mấy cái dấu phẩy của các ngươi quả là đáng chết chém ! Ta xử chia đôi gia sản, ruộng vườn ! Bằng lòng thì các ngươi cùng điểm chỉ vào biên bản ; còn nếu không thì về nhà mà đánh nhau, chẳng may có xảy ra án mạng thì ta cũng ngơ đi cho và chỉ phạt kẻ giết người vì lỖI ngộ sát ! ! !
Trang 10Không dùng dấu phẩy Có dùng dấu phẩy
2 Ăn cơm không được uống rượu 2a An cơm, không được uống rượu
2b Ăn cơm không, được uống rượu
2c Ăn cơm không được, uống rượu
3 Mẹ con đi chợ chiều mới về 3a Mẹ con đi chợ, chiều mới về
3b Mẹ con đi chợ chiều, mới về
3c Me, con di chợ, chiều mới về
3d Me, con ẩi chợ chiều, mới về
4 lôi nhìn anh không nói 4a Tôi nhìn, anh không nói
4b Tôi nhìn anh, không nói
5 Thằng bé kêu Bắc tưởng như một
tiếng thét 5a Thằng bé kêu, Bắc tưởng như một tiếng thét
5b Thằng bé kêu Bắc, tưởng như một tiếng thét
8 Sau đó ban chỉ huy phái ngay hai
anh trinh sát cùng đi với tôi trở lại
9 Tôi đã đọc quyển truyện anh cho
mượn hôm qua 9a Tôi đã đọc quyển truyện anh cho mượn, hôm qua
9b Tôi đã đọc quyển truyện, anh cho mượn hôm qua
10 Ôi cuộc đời có phải không quan
trọng là lúc bắt đầu lúc bắt đầu 10a Ôi cuộc đời có phải không, quan trọng là
10b Ôi cuộc đời có phải, không quan trọng là lúc bắt đầu
11 Đêm hôm qua cầu sấy 11a Đêm hôm, qua cầu sấy
11b Đêm hôm qua, cầu gấy
12 Là con mẹ không thể tha thứ 12a Là con, mẹ không thể tha thứ
12b Là con mẹ, không thể tha thứ
3/8
Trang 11Không dùng dấu phẩy Có dùng dấu phẩy
13 Chưa tìm thấy chị đã khóc rồi 13a Chua tim thay, chị đã khóc rồi
13b Chua tim thấy chị, đã khóc rồi
13c Chưa tìm, thấy chị đã khóc rồi
14 Quyền dân chủ nắm trong tay 14a Quyền dân, chủ nắm trong tay
14b Quyền dân chủ, nắm trong tay
15 Xe không được rế trái 15a Xe không, được rế trái
15b Xe, không được rế trái
16 Những em bé đang múa hát rất | 16a Những em bé đang múa, hát rất hay
17 Đó là những người viết lách rất | 17a Đó là những người viết, lách rất giỏi
giai 17b Đó là những người, viết lách rất giỏi
18 Người đang nói cười rất vô | 18a Người đang nói, cười rất vô duyên
19 Người sinh viên mới đi tới 19a Người sinh viên mới, di toi
19b Người sinh viên, mới di toi
20 Chiếc thuyền không nhẹ lướt trên | 20a Chiếc thuyền không, nhẹ lướt trên sông
sông 20b Chiếc thuyền, không nhẹ lướt trên không
TÌM HIẾU YÊU CẤU VỀ MẶT PHONG CÁCH CHÚC NĂNG NGÔN NGỮ
- GV yêu cầu HS tìm hiểu mực 4 trong SGK và trả lời câu hỏi : Tại sao khi sử dụng tiếng Việt để tạo lập văn bản, chúng ta phải chú ý tới mặt phong cách chức năng ngôn ngữ ?
- HS trao đối, thảo luận và trả lời :
+ Văn bản nào cũng được tạo ra theo một phong cách chức năng ngôn ngữ nhất định, do đó cần phải chú ý tới mặt phong cách chức năng ngôn ngữ của văn bản
+ Mỗi phong cách văn bản như khoa học, chính luận, hành chính, nghệ thuật lại đòi hỏi những phương tiện ngôn ngữ thích hợp để biểu đạt, do đó nếu không chú ý tới mặt phong cách chức năng ngôn ngữ có thể sẽ làm sai lệch hiệu quả giao tiép
* Sửa lỗi từ ngữ, câu, phong cách :
Trang 12QUAN TU CO THUONG THi CU DE
Lâu nay một số người viết sách báo, đọc ở phát thanh, truyền hình và soạn thảo văn bản đã tự tiện sáng tác ra thứ tiếng Việt chỉ để những người như họ hiểu riêng với nhau
Thêm vào : Đáng lí nói hoặc viết : cố gắng, chủ nhật, dụng cụ đánh cá, vui chơi, thêm sức mạnh, phần việc của mình thì người ta lại nói : cố gắng nỗ lực, ngày chủ nhật, đồ dùng dụng cụ, vui chơi giải trí, tăng cường sức mạnh, làm tròn bốn phận phần việc của mình
Bới đi : Ngày nào chúng ta cũng nghe cũng đọc thấy ở các loại báo những cụm từ bị tỉnh lược rất tuỳ tiện, lạ tai, lạ mắt như : £huỷ súc sản, rà kiểm soát, phối kết hợp, thanh kiểm tra, vật phụ liệu, sơ cấp cứu, sơ tổng kết, tai tệ nạn
Nói ngược : Nhưng ngại nhất những vị (có thể do lập dị) thích nói ngược Trong cuốn Những thành tựu văn học nghệ thuật Hà Nội và định hướng phát triển
fới năm 2010, NXB Hà Nội, 1996, một vị giáo sư viết : "Trong thức nhận của
người dân Việt Nam ", " Có cách trả lời dân gian được tỉnh kết trong Folklore
Hà Nội", " trong lòng đất Hà Nội - Bắc Bộ do giới địa vật lí học Việt Nam xác định" (chúng tôi in đậm những chữ cần nhấn mạnh)
Chả hiểu sao "nhận thức" lại thành " thức nhận", "kết tính" hoá "tỉnh kết",
"địa giới" biến ra "giới địa" ? Cứ cái đà này e rằng chăng bao lâu "trí thức" sẽ thành "thức trí”, "kiến thức" là "thức kiến”, "thụ tinh” thành "tính thụ”, "kết nghĩa” thành "nghĩa kết", "địa đồ" thành "đồ địa", "biên giới" thành "giới biên" thì rất mệt mỏi cho người đọc và là thách thức quá lớn đối với những người nước ngoài đang theo học môn tiếng Việt
Cần gì thêm bớt lộn đâu đuôi,
Cái chữ dùng lâu đã chuẩn rồi
Quân tử có thương thì cứ để, Đừng lâm ngôn ngữ với đồ chơi !
(Duy Nghĩa, mục 7h; dọn vườn văn, báo Văn nghệ,
số 12, 23 - 3 - 2002)
SAI HAY NHẦM ? Báo Tuổi trẻ Thủ đô số 10, 1 - 2 - 2002, có bài nhan đề : Các chính khách trẻ Trung Quốc đang lên Đọc ki thi thay bài báo đề cập 5 nhà doanh nghiệp làm về phần cứng và phầm mềm, mà không ai tham gia chính trường cả Tác giả đã nhầm
"chính khách" với doanh nhân” Chính khách là nhà hoạt động chính trị, doanh nhân là nhà hoạt động công thương nghiệp Ông Đổng Kiến Hoa của Hồng Kông, ông Trần Duy Hưng của Hà Nội mới là chính khách ; con Bill Gate chi là doanh nhân
Trang 13Doanh nhân chính khách khác xa,
Viết nhâm như thế chỉ là hại nhau
Báo Đời sống và Pháp luật số 5, 28 - 2 — 2002, có bài Về bài múa Mộc lan phiến , tác giả Ð P Q viết đại ý đây là bài múa nước ngoài, Việt Nam thiếu gi nhân tài mà lại phải mượn nước ngoài như thế, nhưng lại viết : "Việt Nam nhân tài như lá mùa thu " ? ! 'Thế thì đúng rồi còn bàn cãi gì nữa Nhân tài hiếm hoi như lá mùa thu thì đích thị phải mượn nước ngoài rồi, nhà báo Ð P Q ạ ! Nhiều thì phải nói : "như hoa mùa xuân”, còn hiếm mới là "như lá mùa thu” vì đây là thoát ý từ nước ngoài, mùa thu lá rụng gần hết, lá xanh còn lại rất hiếm Nó tương tự như câu nói về tìm cái hiếm hoi hoặc phi lí rằng "đốt nến giữa ban ngày"
Cái thừa cái hiếm lân đôi, Viết nhằm ắt có ngày toi thân ga
Cũng số báo này, trong mục vui cười, em bé được 9 điểm, mà lại nói rằng :
"cao điểm nhất" Đáng ra phải nói là "điểm cao" mới đúng, còn "cao điểm" thường được dùng để chỉ độ cao của sự vật như "điểm cao 500" tức là một quả đồi (hoặc núi) cao 500 mét so với mặt biển, điểm cao Phan-xi-păng cao 3.142 mét so với mặt biển
Nhập nhằng cao điểm, điểm cao
Dùng sai kiểu ấy, ắt nhào xuống thung
(Mai Băng Phương, mục 7 h¡ dọn vườn văn,
báo Văn nghệ, số 12, 23 ~ 3 - 2002) TRÍCH MỘT VẾ ĐỐI, DỊCH KHÁC THƯỜNG !
Trên báo ANTĐ, số 1356 (2191), 10 11 2004, trong mục Ddu xuwa cé in bai :
Một nhà có 3 đại quan của Phạm Vĩnh Trong bài, tác giả cố "trích" và "dich" mét đôi câu đối làm dẫn chứng cho bài viết của mình
Vế đầu trích như sau : Đình giáp nhất môn thiên hạ hữm
Và dịch như sau : Khoa giáp một cửa tập trung, không có trong thiên hạ Tôi nói vế câu đối này trích dịch khác thường là ở chỗ : Chỗ trích sai thì dịch đúng, chỗ trích đúng lại dịch saI
Xin nói kĩ như sau : Ba chữ "thiên hạ hữu” ở cuối câu mà dịch là "không có trong thiên hạ” là hoàn toàn sai, bởi ba chữ ấy mang nghĩa hoàn toàn ngược lại với người dịch, nó phải có nghĩa là "đã có trong thiên hạ” hoặc "da từng có trong thiên hạ", chứ không thể là "không có trong thiên hạ" được
Còn hai chữ ở ngay đầu vế đối tác giả dịch từ chữ Hán ra âm Hán là "đình giáp" cũng là dịch sai, muốn đúng, phải dịch là "đỉnh giáp", còn "đình giáp" là vô nghĩa Trong chữ Hán, chữ "đình" và chữ "đỉnh" viết hoàn toàn khác nhau, còn trong chữ quốc ngữ thì "đình" và "đỉnh" chỉ khác nhau mỗi cái dấu, nên khi "trích
Trang 14dịch" hay "chép sắn" từ bản quốc ngữ, rất dễ bị lầm lẫn Tại sao phải là "đỉnh giáp` mới đúng, xIn được phép nói hơi ` dài dòng” một tí :
Trong khoa cử cũ của Việt Nam, những người đỗ tiến sĩ được chia làm ba bảng là : Đệ nhất giáp (loại A.1), đệ nhị giáp (A.2) và đệ tam giáp (A.3) để phân biệt, xếp hạng cao thấp Ba bảng đó được gọi chung trong một từ là "giáp bảng” (bang A) C6 cau Manh giấy làm nên thân giáp bảng trong bài thơ Tiến sĩ giấy chính là từ "giáp bảng" này, tức là đỗ tiến sĩ
Trong bảng "Đệ nhất giáp" (hạng đỗ cao nhất) chỉ có ba người được chọn, với
ba "học vị”, theo thứ tự cao thấp 1, 2, 3 là Trạng nguyên, Bảng nhãn, Thám hoa,
nên bảng này còn được gọi là "đỉnh giáp” (bảng cao nhất) Hai chữ "đỉnh giáp” ở đây, tác giả đôi câu đối chỉ dùng làm tượng trưng cho sự "đỗ đạt cao" mà thôi Bởi vậy tôi nói, ông Phạm Vĩnh trích sai mà dịch đúng, và trích đúng mà dich sai 1a thé
(Lê Bầu, mục Dọn vườn, báo Văn nghệ, số 1 + 2, 8 - 1 - 2005)
"TRUYỆN SIÊU NGẮN TRUNG QUỐC", MÓN ĂN NGON NHƯNG CÓ SẠN ! Những ngày đầu năm Ất Dậu, NXB Lao Động —- Trung tâm văn hoá ngôn ngữ Đông Tây ra một quyển sách rất đáng xem Đó là quyển Truyện siêu ngắn Trung Quốc do Nguyễn Văn Nguyên dịch từ Thế giới Hoa Văn vì hình tiểu thuyết song nién
Tuyển tập gồm những truyện ngắn mang nội dung sâu sắc, tư tưởng thâm hậu, bút pháp uyền chuyền Tuy vậy, món khai vị đầu năm này lại có những hạt sạn khiến người đọc vừa cảm thấy thích thú, vừa khó chịu Nhiều sai sót mà bất cứ người học tiếng Hán nào cũng phải bật cười Có lẽ do vốn kiến thức Hán Nôm không chuyên sâu, nên khi vận dụng vào tiếng Hán hiện đại, dịch giả luôn vấp phải những lỗi rất nặng Từ những từ đơn, từ ghép đến những thành ngữ đều có những lỗi sai làm lệch nghĩa, thậm chí sai nghĩa của cả đoạn truyện
Trang 11 : Nhưng cô ta lại yêu hư vinh, bỏ tìm cái "đại khoản” — "đại khoản"
là "nhiều tiền”, vì vậy phải dịch là Nhưng cô ta lại yêu hư vinh, tìm anh nhiều tiền Trang 19 : Bọn trân châu hà đã làm nhục anh — "hà" là đại từ ngh1 vấn, nghĩa
la "nao", cho nén phải sửa là Bọn trân châu nào đã làm nhục anh
Trang 29 : Sẽ mời bác ăn Lão quát đầu xào (một món ăn Trung Quốc) — "lão quát” nghĩa là con qua Phải dịch là Sẽ phải xào đầu qua cho bác ăn (nghĩa bóng
là "không có gì để ăn") Vì dịch giả không hiểu nghĩa của từ nên ý cả đoạn bị thay đổi hoàn toàn
Trang 72 : Một anh bạn “khoản gia” mời anh đi ăn cơm — "khoản gia" nghĩa
là "giàu có"
Trang 128 : A Di phát cho môi đứa một chiếc trống lệnh nhỏ — Thật buồn cười :
A Di không phải là tên người, mà có nghĩa là "cô giáo"
Trang 15Trang 206 : Một năm một mười điểm qua một lượt danh sách nhân viên trong cục - Thành ngữ "một năm một mười" có nghĩa là "kể lại rành rọt"
Không những sai về nghĩa tiếng Trung, để chuyển tải từ bản gốc sang tiếng Việt, dịch giả Nguyễn Văn Nguyên còn tạo ra những câu tối nghĩa :
Trang 9 : Nếu có thể tìm được "nhân vật chính của anh" - Phải sửa thành người quan trọng nhất đối với anh
Trang 18 : Cười chết đi sống lại — Phải sửa thành "Cười vố bụng"
Trang 35 : Ta không thể mang hại đến cho ông lão - Sau động từ "mang" phải
là một danh từ, do đó phải đối "hại" thành "tai hoạ"
Trang 38 : Không phải là dây đứt mà uống phải thuốc chuột giả — Dùng sai cặp quan hệ từ "không phải mà là" khiến câu tối nghĩa Cần phải đối thành Nếu không phải là tại dây đứt thì do uống phải thuốc chuột giả"
Trang 128 : Có một người bạn trai tôi rất thân từ hồi ở nha tré — Nguoi doc sé hiểu "tôi" ở đây là một cô gái ! Phải sửa là 7ói có một anh bạn thân từ hồi còn ở nhà trẻ
Trang 151 : Bà quan không giấu nổi lich su nhém lên hỏi — Phải thay không giấu nổi lịch sự bằng bỏ phắt vẻ lịch sự
Trang 185 : Mấy thanh niên mò lén đến "thính phòng” — "thính phòng" là phòng “hoa chúc
Trang 208 : Lấy rượu tưới sâu, sâu hoàn sâu — Đây là lời bài Mộng hồ điệp đã phổ biến ở ta "nâng chén tiêu sầu càng sầu thêm"
Trang 213 : Tiét học đức dục —- Người đọc không hiểu có phải là "dạy đạo hay không ? Phải sửa là tiết học giáo dục giới tính
Trang 301 : Chẳng biết đã làm tổn thương tâm — Phải sửa thành Chẳng biết
đã làm tổn thương trái tim
đức
Trang 302 : Những lời đồn đãi đó chẳng ốm mà cuối cùng phải chết - Nên sửa thành Những lời đồn đại đó chẳng ai cải chính mà cuối cùng cũng tự mất đi Như vậy, cuốn sách có không ít lỗi, nhưng mục đích tôi sửa những lỗi trên không phải để chỉ trích, mà chỉ mong dịch giả rút kinh nghiệm Tuy cuốn sách có sạn, nhưng ấn tượng của tôi vẫn là thích thú vì đây là một cuốn sách hay Hi vọng, khi tái bản, tác phẩm sẽ toàn bích hơn Tôi cũng khâm phục ông Đoàn Tử Huyến - Chủ tịch Hội đồng khoa học Trung tâm ngôn ngữ Đông Tây khuyến khích tôi viết bài phê bình sách của chính Trung tâm phát hành Như thế dịch giả cả nước đều có thể tham khảo Quả thật, khi người ta đọc sách thì dễ dàng phát hiện ra những hạt sạn, nhưng khi chính ta dịch sách thì sai sót là điều khó tránh khỏi Tôi luôn tin là như vậy
(Nguyễn Viết Toàn,
mục Đọn vườn, báo Văn nghệ, số 13, 26 - 3 - 2005)
Trang 16LỖI TÁC GIẢ, LỖI BIÊN TẬP, LỖI IN ?
Cuốn Văn học giáo đục thé ki 21, NXB Dai hoc Quốc gia Hà Nội, 2002, bài Dương Quảng Hàm với công trình Giáo khoa Văn học đầu tiên có đoạn sau :
" Nhiều thập kỉ qua tôi vẫn là người đọc chăm chỉ, là người học trò, người đồng nghiệp hậu sinh luôn gắn bó với ông qua công trình Việt Nam văn học sử yếu cùng với bộ Việt Nam Thi ra tay đàn áp những chiến sĩ Cách mạng hong ngăn ngừa những bất an với sự xâm nhập của quân đội Nhật vào Đông Dương” Chắc chắn tác giả không viết một câu văn "nguy hiểm" và tối nghĩa như vậy Lỗi là do khâu biên tập, khâu in Nhưng nếu cần thận đọc lại bản ¡in thử chắc không để xảy ra lỗi trên
Cuốn Một trăm điều nên biết về phong tục Việt Nam, NXB Văn hoá dân tộc, 1997:
Đếm sơ sơ từ trang đầu đến trang 50 đã có 28 lỗi in sai Ví dụ :
- Trang 4: Nhập ra vấn huý Viết đúng : Nhập gia vấn huý
- Trang 50 : Nhiều gia đình muốn cứu dâu về sớm để có kẻ ăn, người làm Viết đúng : muốn cưới dâu
Và nhiều lỗi khác như : Đến điển (Đan điền), Phương thật (Phương thuật), V¡ phu (V1 phụ)
Báo An ninh thế giới cuối tháng, số 32, tháng 3 năm 2004, bài Người họ Ngô cuối cùng ở đất hai vua Đoạn T1 : " bà bị loà đã lâu, loà không còn trông tỏ một cái gì nữa", thế mà "đã thấy tre pheo bít mất đường" ? Chắc là mắt bà đã đột ngột sáng ra ? Nhưng không ! Đến đoạn cuối "bà lại dò đẫm bước qua bậu cửa số của ngôi nhà cổ lần đường ra mở cổng" ! Nghĩa là bà vẫn loà
Vẫn báo trên, số 34, tháng 5 năm 2004, bài Số phận đôi khi cũng chẳng vuông tròn, có câu : "Vả lại ở quê phong kiến vẫn còn dai dẳng lắm " Phong kiến vẫn còn thì nông dân sống làm sao ? Có lẽ luân lí phong kiến hoặc nếp nghĩ phong kiến thì chính xác hon
Bai Hoa si D6 Duy Minh và điều bí mật không còn bí mật nữa, có câu : Nhưng dù sao thì tôi cũng nói : Ông bị nhiều người mặc cảm với nguồn gốc của mình thời bấy giờ Chữ bị không Ổn Vì "mặc cảm" là tình cảm tự thân Ai mặc cam cif mac cam, sao con bi ?
(Nguyễn Mộng Nhưng, mục Dọn vườn,
báo Văn nghệ, số 22, 28 - 5 - 2005)
SÂN ĐÌNH Ở ĐÂU MÀ LẠ THẾ ? Trên báo Đại đoàn kết cuối tuần, số 460, 19 6 2005, trang 5, mục Hồn quê,
có in bài Ô¿ quê tôi của Duy Hưng, có đoạn viết về sân đình như sau : So với bến nước, giếng làng thì sân đình có vẻ không bị đối xử tôi tệ bằng Sân đình là nơi thờ cúng của tổ tiên, dòng họ Sân đình thường được xây dựng ở những nơi cao ráo,
Trang 17thoáng đãng Do trong sân đình có cỏ tốt, nên những đứa trể chọn làm nơi chăn thả trâu bò Chỉ cần đóng cửa ra vào thì có thể ngủ ngon mà không sợ mất trâu mất bò ! Đọc xong đoạn văn này của Duy Hưng viết về "nhà quê”, tôi cứ phân van
tự hỏi : Mình vốn từ nhà quê mà ra, sau này, tuy sống ở thành phố, nhưng đi lại nơi nhà quê cũng không phải ít, thật tình, chưa lần nào tôi được gặp một loại sân đình như kiểu sân đình mà nhà văn Duy Hưng mô tả, bởi nó quá lạ lãm, gần như hoàn toàn khác với những sân đình thường thấy, có lẽ nó là một sân đình "độc đáo", "duy nhất" trên toàn đất nước Việt Nam, tức là nằm ở quê nhà văn Duy
Hưng (vì tên bai viét 14 Oi qué tôi)
Tôi viết vậy là vì, tôi chưa thấy có một sân đình nào lại (là nơi thờ cúng tổ
tiên, dòng họ) như Duy Hưng viết Có thờ cúng tổ tiên thì người ta thờ cúng tại
gia, tho cúng trong "từ đường” của dòng họ nhà mình, chứ không ai "bê các cụ” ra sân đình mà thờ cả, với lại có "bê ra đấy mà thờ”, dân làng cũng không cho phép
"lam bay" thé ! Dinh 14 noi thờ Thành Hoàng của làng, mà là thờ Ở trong đình, nếu thờ ở ngoài sân, thì người ta dựng cái đình lên để làm gì ? Ấy là nói rộng ra như thé !
Đoạn văn tiếp theo đó - đã trích ở trén — tôi cũng thấy “nó vô lí” quá Ai đời lại để "trong sân đình cỏ tốt" để cho trẻ con "chon làm nơi chăn thả trâu bò", rồi
"chỉ cần đóng cửa ra vào thì có thể ngủ ngon mà không sợ mất trâu mất bò !" Để cho sân đình "hoang hoá” cỏ rậm, rồi biến sân đình thành chuồng trâu bò, thậm chí làm nơi ủ phân, cất phân hoá học, bóc gạch về xây sân riêng nhà mình và dùng
nó vào những việc vớ vấn khác hoạ chăng, chỉ có trong thời cách mạng sơ kì, mấy anh cán bộ lãnh đạo ngu dốt, mượn cớ bài trừ mê tín dị đoan mà làm xằng bậy mà thôi !
Tôi cũng không thể biết được rằng, liệu có một cái sân đình nào to lớn, thả cỏ, rộng rãi có thể chăn trâu chăn bò được không ? Bởi cái sân đình với cái đình bao giờ cũng "gắn bó chặt chẽ" với nhau, có cái sân đình lớn như vậy, ắt hắn, cái đình phải to vào loại "nhất thế giới” mất thôi ? Ta, cái gì mà chả nhất 2 l
Theo tập tục Việt Nam ta, đình, nơi thờ Thành Hoàng làng, được coI là nơi linh thiêng, tinh khiết, không thể đem trâu bò vào chăn thả, cho chúng "bậy bạ", làm ô uế là có tội Tôi nhớ ngày xưa, nhiều người khi đi qua sân đình, cổng đình,
để tỏ lòng cung kính với thần linh, đàn bà phải khép áo, túm váy, đàn ông phải cụp
6, nga nón cúi đầu mà đi qua Nhiều nơi, trên con đường chạy ngang qua trước cửa đình, người ta còn chôn tấm bia đá, trên bia khắc hai chữ "Hạ Mã" để nhắc người qua đường biết mà xuống xe, xuống ngựa (Tấm bia này đã từng trở thành một câu chuyện tiếu lâm Hạ mấ đánh bất yên để chế giễu mấy anh "văn dốt") Huống hồ, bây giờ, trong lúc người ta đang ra sức "phục cổ lễ hội" cho đậm đà bản sắc dân tộc, thì làm gì còn chuyện vi phạm ấy 2
Thực ra chỉ riêng trong đoạn văn trích này còn nhiều chuyện đáng bàn, thí dụ như tường sân đình có thật cao, thật kín như thế không ? Hoặc lối vào sân đình có
Trang 18thực sự cần đến một "cái cổng" không, hay nó chỉ là một cái "cửa Tam Quan" luôn luôn "bỏ ngỏ” cho "thập loại chúng sinh" tự do ra vào ? Nhưng tôi nghe bàn về mấy chuyện "thả cỏ, chăn trâu", "nơi thờ cúng tổ tiên" cũng đã là quá đủ Song, tôi không thể không nhắc thêm rằng, trong cả bài văn của Duy Hưng
đó, còn có khá nhiều câu "tối nghĩa" khó hiểu, nhưng tôi chỉ trích ra đây một câu
để làm dẫn chứng mà thôi : người fa đồng ý xây dựng lại một bến nước khác cách cái cũ vài chục mét dé bdo tén một công trình của cha ông và cho nhân dân phục vụ Năm cái chữ cho nhân dân phục vụ nằm ở đây sao mà khó hiểu thế ? Cách hành văn theo kiểu nước nào chẳng biết, chứ người Việt đọc văn Việt mà cứ như bị đánh đố !
(Ngu Văn Phạm, mục Dọn vườn, báo Văn nghệ, số 28, 9 7 2005)
M.C CAN PHẢI NÓI ĐÚNG !
Có một vóc dáng và gương mặt ưa nhìn, một giọng nói dễ nghe, một phong thái linh hoạt là vài trong các tố chất tạo nên một người dẫn chương trình (M.C) trong đội ngũ đang tăng nhanh trên ti-vi cùng nhiều sàn diễn và các cuộc giao lưu
ở nước ta Thật ra, gọi là người dẫn chương trình cũng chưa hoàn toàn chính xác, bởi qua cách nói năng lưu loát, hóm hỉnh , họ không chi nối kết các tiết mục, các mảng nội dung, mà, quan trọng hơn, là họ đã dẫn dắt dòng suy nghĩ của hàng nghìn, chục nghìn, thậm chí là hàng triệu người theo một cái đích cần đến
Vì thế, muốn làm tròn nhiệm vụ đặc biệt ấy thì ngoài những tố chất đã nêu, M.C còn cần có điều cơ bản nhất : biết nói đúng ! Vâng, biết thật đúng về hoàn cảnh ra đời (xuất hiện) của một tác phẩm văn hoá, một sự kiện lịch sử để nói thật đúng về tác phẩm, sự kiện ấy thì mới không gây phản cảm trong những người nghe, người xem có hiểu biết, mới hấp dẫn đông đảo công chúng
Tiếc thay, trong đội ngũ M.C đang còn không ít người chưa có được điều cơ bản đó Chỉ xin nêu vài ví dụ từ các M.C của Đài truyền hình Việt Nam trong thời gian gần đây để thấy sự nói chưa đúng là đáng báo động
1 Tối 22 - 7 có buổi chung kết của Trò chơi âm nhạc 2005 rất hoành tráng Trước khi vào tiếp một phần chơi, M.C nữ của buổi ấy hỏi một bạn thuộc một đội chơi rằng : "Rút kinh nghiệm từ cuộc thi tuần trước, hôm nay đội bạn sẽ có chiến lược gì để được nhiều điểm hơn ?" Rồi qua vài lời đối đáp, M.C ấy nói thêm lần nữa : "Chúc các bạn có chiến lược đúng để sẽ "
Một cách chơi tốt cho vài phút mà được gọi là chiến lược như một phương sách cho một vấn đề lớn cần đạt trong nhiều năm phấn đấu được ? Có lẽ dùng chiến thuật mới Ổn, và hơn cả là, đừng mắc bệnh "sinh chữ" thì gọi là có cách chơi đúng là đủ, khỏi phải "chiến " gi ca
2 Tối 23 - 7 - 2005, VTV1 truyền trực tiếp từ TP Hồ Chí Minh buổi giao lưu Mãi mãi tuổi 20 Khi đề cập đến những trang nhật kí của liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc viết về việc mình hoặc một đồng đội nào đó sẽ ngã xuống trong bình minh của
Trang 19ngày chiến thắng, một nữ M.C (giọng Nam Bộ) gọi đó là sự hi sinh khi đã thấy
"ánh sáng ở cuối đường hầm" 2 l
Lâu nay, chúng ta chỉ dùng hình ảnh đó để nói về kẻ thù liên tiếp thất bại, đã cùng đường, đã hoàn toàn bế tắc ! Còn chúng ta, dù có phải đào hàng triệu mét địa đạo thì vẫn tràn ngập ánh sáng chính nghĩa, sao lại có chuyện fhấy ánh sáng ở cuối đường hầm ? Thật đáng buồn cho cái "phông" văn hoá quá kém cỏi của một M.C!
3 Tối 27 - 8 - 2005 có cầu truyền hình nhân kỉ niệm 60 năm Cách mạng tháng Tám và Quốc khánh 2 - 9 Tại đầu cầu Hà Nội, hiện cảnh Quảng trường Ba Đình với một nhân chứng từng dự lễ tuyên bố Độc lập của nước ta Và cả hai M.C đều vài lần hỏi bậc lão thành các ý với cụm từ đầu là : "Buổi sáng hôm ấy, bác đã " Trong khi, Lễ Tuyên ngôn Độc lập diễn ra vào buổi chiều, chính xác là bắt đầu từ 14 giờ ! Và, người xem ti-vi thấy rõ nơi khuôn mặt của nhân chứng có nét phản ứng khi cứ phải nghe hỏi "buổi sáng" hoài ! Thế mà M.C không đủ nhạy cảm
để tự điều chỉnh ! ? V.v và v.v
Có thể dẫn ra một số ví dụ khác, song thiết nghĩ vậy là đã đủ, mong các M.C luôn học tập, trau đồi để có tri thức, văn hoá và vốn sống đủ tầm, ngõ hầu biết nói đúng !
(Nguyễn Quang Vinh, mục Bạn đọc viết, báo Văn nghệ, số 45, 5 11 2005)
VỀ TỪ "VẤN CẢNH"
* Lời dẫn : Về các từ vấn cảnh, yếu điểm, cứu cánh, bất cập, khuất tất, bức xúc, tham quan, bàng quan đã có hàng chục bài Dọn vườn hoặc Nói và viết trao
đi đổi lại trong nhiều năm qua ; nhưng do khuôn khổ có hạn của cuốn sách và mức
độ dành cho đối tượng là học sinh phổ thông, cho nên chúng tôi không thể tập hợp đầy đủ các ý kiến ấy được Song, với hai từ vấn cảnh và yếu điểm thì chúng tôi xét thấy cần thiết phải nhắc lại Từ yếu điểm đã nói ở phần Chữa lôi dùng từ, sau đây
là nói thêm về từ vấn cảnh Vấn cảnh có nghĩa là "chiều tối, chiều muộn" (Vấn cảnh cũng là tên một bài thơ trong tập Nhật kí trong tà của Hồ Chí Minh và được dịch là Cảnh chiều tối) Tuy nhiên, chúng ta vẫn thường xuyên gặp trên mặt báo hằng ngày các cách viết "hồn nhiên" như sau :
— Du khách nước ngoài tới vấn cảnh chùa ngày một đông đúc
— Vấn cảnh danh lam là một thú vuI của ông
- Ngày xưa hẳn là tiên sinh (Nguyễn Trãi) đã tới đây vấn cảnh
Trong các câu trên, cần phải thay từ vấn cảnh bằng từ vãng cảnh (vãng : đến rồi đi, di đi lại lại, đi qua đi lại , vấng cảnh : đến thăm cảnh, đến ngắm cảnh, đến thưởng ngoạn )
Xin mời các bạn tham khảo bài viết sau :
Trang 20(2) Cuốn Thơ văn Lí —T rần (tập 2) :
a Vua Trần Nhân Tông : Thiên Trường vấn vọng (Ngắm cảnh chiều ở Thiên Trường), Vũ Lâm thu vấn (Chiều thu ở Vũ Lâm), Lạng châu vấn cảnh (Cảnh chiều ở châu Lạng)
b Mạc Đĩnh Chi : Vấn cảnh (Cảnh chiều)
(3) Cuốn Thơ văn Lí — Trần (tập 3) :
a Nguyễn Tử Thành : Xuân Nhật Khê thượng vấn hành (Chiêu xuân dạo bên
bờ suốt), Xuân giao vấn hành (Chiều xuân dạo chơi vùng ngoại ô), Chu trung vấn thiếu (Trong thuyền ngắm cảnh chiều hôm)
b Nguyễn Phi Khanh : 7h thành vấn vọng (Chiều thu đứng trông ở trên
(3) Cuốn Thơ chữ Hán Lê Thánh Tông : Đông Triều vấn bạc (Chiều cắm thuyền ở Đông Triều)
(9) Cuốn Nguyễn Trãi toàn tập tân biên (tập 1) : Vấn lập (Buổi chiều đứng
trông), Vấn hứng (Hứng buổi chiều)
(10) Cuốn Tuyển tập thơ văn Ngô Thì Nhậm (quyền 1) : Ngũ Vân lâu vấn điếu (Trên lầu Ngũ Vân buổi chiều nhìn xa), Giang thiên vấn điếu (Buổi chiều ngắm trời sông), Lệ giang vấn điếu (Ngắm cảnh chiều trên sông Lệ), Ham Ninh đấi dịch vấn (Buổi chiều đợi phu trạm ở Hàm Ninh)
Theo các thống kê ở trên thì thấy rằng, càng về sau từ vấn cảnh càng được chuyển dần thành "vãn vọng, vãn thiếu, vãn diếu, vãn diểu " (thiéu, diéu, diéu đều có nghĩa là "nhìn xa, ngắm cảnh từ xa") và nói chung đều mang nghĩa là
Trang 21"ngắm, tả cảnh chiều" Các bài thơ "ngắm cảnh, tả cảnh chiều" chiếm vị trí đặc biệt trong thơ văn Trung đại và Cận đại vì hầu như chúng đều là kết quả ngẫu hứng của các thi nhân
(Lược dẫn bài Quá trình Việt hoá của từ "vấn cảnh” của Lại Thế Hiền, mục Nói và viết, báo Văn nghệ, số 46, 12 11 2005)
KHÔNG CHỈ LÀ CHƯA CHUẨN !
— Cái mà người ta khao khát : Ô tô thượng thăng, biệt thự sinh thái mọi cơ ngơi ấy là công lao của hai vợ chồng chị (Truyện ngắn Năm Quan, Văn nghệ số 4/2005)
Ô tô thuộc mọi cơ ngơi Thì vườn, nhà thuộc cơ troi duoc day ?
— Hàng trăm người đến ngồi chật khoảng sân rộng mênh mông của nhà truyền
thống Vũng Tàu (Tin Ngày thơ Việt Nam, báo Thơ tháng 3 - 2005)
Sân mênh mông rộng, mà chỉ hàng trăm người ngồi (đứng nữa chú) đã chật được ?
— Với Thuý, điều quan trọng nhất của một nhà văn chính là ở chỗ anh ta luôn sáng hết mình (Bài Con của núi, trong An ninh Thế giới cuối tháng 1 - 2006)
Thuý là tên của nữ nhà văn được nói đến trong bài Nói anh £a là nói chung, nhưng ở đây hơi gượng Chỉ nên nói : chính là luôn sáng hết mình là được
— Thực ra, trong câu nói có phần cực đoan này có phần hợp lí (bài Mĩ nhân chờ
Thừa một dia chi va đặt luôn được sai chỗ nên câu văn lủng củng Viết thế này
sẽ thoáng hơn : Va lai, Công tỉ luôn được tính cũng như ngành chè đánh giá là một điểm sáng toàn diện
- Để lại dấu ấn đậm nét trong các phim phẩm Hollywood (bài Tôi thích nghỉ khi
vạn vật , báo Tuổi trẻ chủ nhát, 8 1 2006)
Người ta vẫn dùng /h¡ phẩm (để nói tới thơ), nhạc phẩm (để nói tới một sáng tác âm nhạc), kịch phẩm (để nói về một vở diễn) nhưng phữn phẩm thì lạ hoắc Nếu nói sản phẩm điện ảnh Hollywood thì được, chứ nói tắt là phim phẩm nghe không ổn ! Bởi phim có phim đen trắng - phim màu Và phẩm trong Hán Việt còn
có nghĩa là "màu nhuộm" Vậy phim phẩm là phim màu ?
(Nguyễn Quang Vinh,
mục Đọn vườn, báo Văn nghệ, số 6, 11 2 2006)
Trang 22VỀ CÁCH DỊCH MỘT THÀNH NGỮ HÁN VIỆT Bài Một tứ đại đồng đường thời hiện đại, viết về đại gia đình của giáo sư Vũ Ngọc Khánh Trong bài có câu Với quan điểm vợ chồng tương kính như tân (vợ chồng luôn tôn trọng, yêu quý nhau như thuở mới quen) Đọc xong câu này, tôi sợ toát mồ hôi, không hiểu tác giả Thu Giang làm sao lại có thể mở ngoặc giải thích
ý tương kính như tân như vậy được ? Chăng lẽ tác giả Thu Giang chỉ biết có mỗi chữ ân — nghĩa là mới, mà không biết trong vốn từ Hán Việt còn có nhiều chữ fân đồng âm, trong đó có chữ ứáân nghĩa là "khách" ? 7ương kính như tân nghĩa là
"kính trọng lẫn nhau như các vị khách đối xử với nhau” !
(Lược dẫn bài Dọn vườn báo Tết của Dương Quốc Anh,
báo Văn nghệ, số 7, 18 2 2006)
Tư liệu :
Tân, nghĩa là "khách" Ví dụ : lễ tân, nghĩnh tân, tiếp tân
Tân, nghĩa là "cay, đắng" Ví dụ : tân khổ, tân toan
Tân; nghĩa là mới” Ví dụ : tân bình, tân được, tân hon
Tân, nghĩa là "bờ sông” Ví dụ : giang tân
Tân; nghĩa là "bến” Ví dụ : mê fân (bến mê) — chữ nhà Phật thường dùng
(Theo PGS TS Hoàng Văn Hành chủ biên, Từ điển yếu tố Hán Việt thông dụng, NXB Khoa
học xã hội, Hà Nội, 1991)
VỀ VẤN ĐỀ CHÍNH TẢ TIẾNG VIỆT
1 Chính tả là những quy ước về chuẩn mực trong việc viết chữ
Chữ viết do con người tạo ra Vậy nên, chữ viết là quy ước Có nhiều con đ- ường hình thành chữ viết Có những loại chữ viết khác nhau, trong đó có chữ viết phi ý và chữ viết ghi âm
Chữ Việt, cũng thường được gọi là chữ quốc ngữ, được sáng tạo trên cơ sở của chit viét roman Cũng vì vậy, nó "thừa hướng” những bất hợp lí của lối chữ roman Chữ Việt là loại viết ghi âm Nhưng trước đây, ở thời điểm đặt ra chữ quốc ngữ, do việc nghiên cứu về ngữ âm tiếng Việt chưa có được những thành tựu đáng kể nên trong hệ thống chữ viết của chúng ta còn khá nhiều bất hợp lí Điều này cũng dẫn tới sự bất hợp lí trong các quy tắc chính tả của chúng ta
Quy tắc chính tả là sự chuẩn hoá của chữ viết Ở đây người ta xây dựng những
"chuẩn mực chính tả" Chữ viết là quy ước nên chuẩn mực chính tả cũng là quy ước Những yếu tố liên quan đến quy ước về cách viết chữ Việt :
Khi phát âm, mỗi tiếng được gọi là một âm tiết Một âm tiết tiếng Việt gồm
ba bộ phận : (phụ) âm đầu — van - thanh điệu
Sau đó, mỗi vần lại được phân tích ra thành các thành phần nhỏ hơn : âm đệm (nếu có) —- âm chính —- âm cuối
Trang 23Như vậy, "âm đầu, âm đệm, âm chính, âm cuối và thanh điệu” là những yếu tố
có liên quan tới chuẩn mực chính tả
2 Những đặc điểm của chuẩn mực chính tả
a Tính quy ước : Chuẩn mực chữ viết do chúng ta đặt ra nên nó mang tính qUY ước
b Tính pháp lệnh : Một khi chuẩn chính tả được đặt ra và được xã hội thừa nhận thì dù hệ thống đó có thể chưa hợp lí nhưng mọi người vẫn cứ thế mà theo Nếu viết khác đi sẽ bị xã hội coi là sai và không thể chấp nhận Cùng một âm đầu /gí, chúng ta đã quy ước dùng hai cách viết khác nhau khi đứng trước những nguyên âm khác nhau Viết là øh khi đứng trước ;, é, e ; con lại viết là ø Đây là cách viết quy ước theo tiếng Ý Trong tiếng Ý viết /zgo (cái hồ) nhưng viết laghi (những cái hồ), viết pizga (vết thương) nhưng viết izghe (những vết thương) Đây
là một quy ước không hợp lí vì cùng một âm vị nhưng có tới hai cách viết Tuy nhiên, xã hội đã chấp nhận, cho nên phải viết là sồ shề, ghen ghét, ghe thuyền mà không được viết là gồ sề, gen sét, ge thuyền Tính bắt buộc này gần như tuyệt đối
c Tính ồn định : Vì chuẩn chính tả mang tinh bắt buộc (pháp lệnh xã hội) nên
nó ít thay đổi Do vậy, nó ổn định Hàng trăm năm nay đã viết là yên nghỉ thì cứ tiếp tục viết là yén nghỉ mà không viết là ¿ên ngỉ, dẫu rằng cách viết sau hợp lí hơn (nhưng trông vẫn gai gai mắt thế nào ấy !)
d Tồn tại những biến thể : Ngôn ngữ biến đổi không ngừng về tất cả các phương diện Dù rất chậm, nhưng ngữ âm vẫn cứ biến đổi Do vậy, nếu chính ta
mà bất di bất dịch thì càng ngày chữ viết càng cách biệt với hệ thống ngữ âm tiếng Việt, càng nảy sinh nhiều bất hợp lí Bởi vậy, chính tả không thể bảo lưu mãi ; nó
có biến động Thế là xuất hiện những biến thể tồn tại song song : trau đồi / trau giồi, dòng điện ! giòng nước, giành giật ! dành quyền, theo dõi ! theo réi, ra roi |
đã đời, râu rĩ ! dâu đĩ, ròng rọc ! dòng rọc
3 Nhận xét chung về chữ quốc ngữ và tình hình chính tả của chúng ta hiện nay
Đây là thứ chữ viết ghi âm Chữ viết lại được xây dựng theo nguyên tắc ngữ
âm học Một âm vị nói chung chỉ tương ứng với một hoặc một tổ hợp con chữ Ứng với âm vị /o/ ở tiếng Việt là chữ ô, trong khi d6 o tiéng Phap 1a au, aux, eaux, os,
haut, oh, ault va o
Gitta chit va 4m khéng co mét su cach biét qua xa Do vay, chit Viét la thi chữ dễ viết Nhìn chữ viết một từ, người ta biết ngay được quy tac doc từ đó Tuy nhiên, trong chữ viết của ta cũng còn những bất hợp lí
3.1 Cùng một âm vị nhưng được viết bằng nhiều con chữ, như âm vị /k/ tùy trường hợp mà được viết thành c, k hay g (con cá, cắp kè kè, cái que, quả cân )
Lại có con chữ dùng để viết những âm vị khác nhau, như chữ ø được dùng để viết
âm vị / o/ trong fo nhỏ, bỏ lăn lóc và âm vị ƒ / trong hoa hoè, khoan khoái, loan
