CHUYÊN ĐỀ SỬ DỤNG ĐỒ DÙNG DẠY HỌC L1

Với mỗi loại đồ dùng dạy học đã chọn , trước khi lên lớp người giáo viên phải có sự chuẩn bị chu đáo cụ thể là : nghiên cứu , tìm hiểu xem đồ dùng đó có thể sử dụng để dạy những bài nà[r]

Chuyên đề:

Kinh nghiệm sử dụng đồ dùng trực quan để nâng cao

chất lượng dạy và học môn Toán lớp 1

I Lí do chọn chuyên đề:

Toán học là một trong những môn học cơ bản và quan trọng nhất đối với trẻ

em Nếu có căn bản vững chắc về toán, trẻ em sẽ có khuynh hướng học tốt các môn khoa học, cũng như các môn liên quan khác.Việc học giỏi toán gắn liền với sự thành công của học sinh trong quá trình học ở bậc phổ thông và đối với cả tương lai về sau Đồng thời, nó còn giúp các em phát triển tư duy toàn diện Để đạt được điều đó thì việc học môn Toán của học sinh không đơn thuần là chỉ thực hành và ghi nhớ Mà trên hết là các em phải thấu hiểu các khái niệm, các qui luật của khoa học tự nhiên một cách thấu đáo và có các thao tác tư duy đúng cách Vì vậy, việc

hỗ trợ của giáo viên để các em trở nên thông minh hơn, tự tin và năng động hơn là điều hết sức quan trọng và cần thiết Giáo viên hướng dẫn học sinh học toán, giỏi toán là cách tốt nhất để phát triển tư duy

Căn cứ vào đặc điểm tâm sinh lí và khả năng tiếp thu kiến thức khoa học tự nhiên của các em theo từng độ tuổi, tôi nhận thấy rằng các tính chất trừu tượng, khái quát đặc trưng của môn Toán đối với khả năng tiếp thu, nhận thức của học sinh lớp 1 gặp rất nhiều khó khăn Với những hình ảnh trực quan sinh động và lời giảng rõ ràng, mạch lạc của giáo viên, học sinh sẽ hứng thú lĩnh hội kiến thức mới

Để giải quyết vấn đề trên, tôi xin trình bày Kinh nghiệm sử dụng đồ dùng trực quan để nâng cao chất lượng dạy và học môn Toán lớp 1 Tôi mong rằng việc sử dụng đồ dùng trực quan sẽ giúp học sinh dễ dàng hơn trong việc tiếp cận và

lĩnh hội kiến thức toán học trừu tượng Đối với việc học toán thì: “ Học sinh đến trường trong đầu là dấu chấm hỏi, khi về nhà thì chỉ là dấu chấm”

II Thực trạng của việc sử dụng đồ dùng trực quan:

1 Đồ dùng trực quan ở thư viện còn thiếu

2 Giáo viên ngại nghiên cứu, tìm hiểu và sử dụng đồ dùng trực quan vì phải tốn nhiều trời gian Do vậy khi lên lớp, giáo viên sử dụng đồ dùng trực quan không thường xuyên nên các thao tác kỹ thuật khi sử dụng đồ dùng trong quá trình dạy học còn hạn chế

3.Việc rèn kỹ năng sử dụng đồ dùng học tập cho HS chưa được giáo viên quan tâm đúng mức

III Kinh nghiệm sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy toán lớp 1:

1 Chuẩn bị đồ dùng đầy đủ cho 1 tiết học :

- Trước mỗi giờ dạy, giáo viên phải chuẩn bị đầy dủ đồ dùng trực quan cho tiết học đó Đồ dùng chuẩn bị cho tiết học phải được ghi trong giáo án, ghi rõ đồ dùng cho giáo viên và học sinh

* Cụ thể bài: "Phép trừ trong phạm vi 6"

+ Chuẩn bị đồ dùng cho giáo viên và học sinh: 6 hình tam giác, 6 hình vuông, 6 hình tròn

+ Ngoài ra, giáo viên còn chuẩn bị thêm bảng cài và tranh bài tập 4

2 Nghiên cứu , tìm hiểu và sử dụng thành thạo đồ dùng đó

Với mỗi loại đồ dùng dạy học đã chọn , trước khi lên lớp người giáo viên phải

có sự chuẩn bị chu đáo cụ thể là : nghiên cứu , tìm hiểu xem đồ dùng đó có thể sử dụng để dạy những bài nào và cách sử dụng như thế nào để khai thác kiến thức của bài học một cách hiệu quả nhất

3 Đồ dùng trực quan phù hợp với từng giai đoạn học tập của học sinh

Ở giai đoạn đầu năm lớp 1, các đồ dùng dạy học thường là các vật thật (bông hoa, cái kéo, viên bi, ) các tranh ảnh về các vật gần gũi với cuộc sống của các em (con gà, con vịt, con mèo, .) Về sau, các em có thể sử dụng đồ dùng ở mức độ khái quát hơn (que tính, bó que tính, hình vuông, hình tròn, hình tam giác , )

Ví dụ: Bài phép trừ trong phạm vi 3, là bài đầu tiên học về phép trừ, giáo viên có

thể cho học sinh quan sát cô thao tác bằng những bông hoa, quả cam hoặc giáo viên gọi học sinh lên bảng thao tác bằng bông hoa, quả cam Chẳng hạn : GV cho 2

HS lên bảng thao tác : Một học sinh cầm 3 bông hoa, rồi trao cho bạn 2 bông hoa Hỏi còn lại mấy bông hoa? Học sinh quan sát trực tiếp các bạn thực hành trên bảng và sẽ nói ngay được phép tính 3 - 2 = 1

Nhưng sang đến bài: Phép trừ trong phạm vi 6, giáo viên và học sinh sử dụng

đồ dùng ở mức độ khái quát hơn để hình thành phép tính (dựa vào các hình vuông, hình tròn, hình tam giác, …)

4 Sử dụng đúng lúc, đúng mức độ các đồ dùng học toán

Khi hình thành các bảng trừ, giáo viên hướng dẫn học sinh sử dụng đồ dùng học tập để tìm ra kết quả các phép trừ (dạy bài mới) Nhưng khi đã thuộc lòng bảng trừ thì cố gắng không dùng que tính, đốt ngón tay để làm tính mà nói ngay, viết ngay kết quả phép tính Chỉ khi nào quên công thức tính thì mới sử dụng que tính, đốt ngón tay để hỗ trợ cho trí nhớ (luyện tập thực hành)

5 Chuyển dần, chuyển kịp thời các phương tiện trực quan từ dạng cụ thể sang dạng trừu tượng hơn

Ngay ở giai đoạn phải sử dụng các đồ vật cụ thể (vật thực, vật tượng trưng) cũng phải chuyển dần từ vật "cụ thể" sang vật "ít cụ thể" hơn

Ví dụ 1 : Khi dạy về "Phép trừ trong phạm vi 4" lúc đầu giáo viên có thể cho học

sinh trực quan

Bước 1: Lấy 4 hình quả cam rồi cất đi 1 hình quả cam quả cam để được 3 hình quả cam

Bước 2: Lấy 4 que tính rồi cất đi 3 que tính để được 1 que tính

Bước 3: Lấy 4 chấm tròn, rồi cất đi 2 chấm tròn để được 2 chấm tròn

Từ 4 qủa cam đến 4 que tính rồi đến 4 chấm tròn đã có sự chuyển dần tư vật cụ thể sang vật có tính trừu trượng hơn và điều quan trọng là học sinh nhận được "cái chung" của nhóm vật đó ban đầu là "bốn" (số lượng đều là 4)

Ví dụ 2: Ở các phép tính cộng, trừ trong phạm vi 3, 4, 5 hình thành các công thức

dựa vào các đồ vật, vật tượng trưng gần gữi với học sinh (con gà, ô tô, quả táo, cái kéo, ) Nhưng sang đến các phép tính cộng, trừ trong phạm vi 6, 7, 8, 9, 10 thì hình thành các công thức dựa vào các hình tam giác, hình tròn, hình vuông

6 Thay đổi phương pháp sử dụng đồ dùng một cách linh hoạt tránh nhàm chán

Ví dụ: Trong bài dạy "Phép trừ trong phạm vi 6" ở các phép tính đầu 6 -1 = 5 ;

6 - 5 =1 ; 6 - 2 = 4 hình thành bảng trừ từ đồ dùng, học sinh nêu bài toán và lập phép tính Nhưng đến phép tính 6 - 3 = 3 thì giáo viên có thể nâng cao hơn một mức là từ đồ dùng, lập phép tính và nêu bài toán Thay đổi như vậy học sinh tránh nhàm chán và phát huy tư duy toán học cho các em cao hơn

7 Rèn kỹ năng sử dụng đồ dùng cho học sinh

Để giúp học sinh tự mình tìm tòi, khám phá, phát hiện và chiếm lĩnh kiến thức mới Cũng như rèn cho học sinh có ý thức giữ gìn, sắp xếp bộ đồ dùng học toán nhanh nhẹn và ngăn nắp theo hiệu lệnh của giáo viên, thì giáo viên phải rèn luyện

kỹ năng sử dụng đồ dùng học tập cho học sinh

Ví dụ: Trong bài “ Phép trừ trong phạm vi 6 ” dưới sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên, học sinh thao tác lấy, xếp các hình theo yêu cầu của giáo viên Giáo viên cho học sinh lấy 6 hình tam giác, cất đi 1 hình tam giác Hỏi còn mấy hình tam giác ? Qua thao tác của mình, học sinh dễ dàng lập được công thức 6 – 1 = 5

8 Tìm thêm những đồ dùng phụ trợ để tiết học thêm sinh động hoặc chọn các trò chơi để củng cố kiến thức khắc sâu bài học

Để góp phần làm phong phú đồ dùng dạy học và tạo hứng thú học tập cho học

sinh, mỗi giáo viên nên tìm thêm, làm thêm những đồ dùng phụ trợ

Ví dụ : Dạy bài "Phép trừ trong phạm vi 6" ở bài tập 4, phần a: Viết phép tính

thích hợp với hình vẽ Giáo viên nên phóng to hình vẽ các con vịt trong SGK, cho

HS quan sát tranh, nêu bài toán rồi gọi HS lên bảng cài phép tính thích hợp vào hình vẽ đó

Ngoài ra, sau mỗi bài học, giáo viên có thể tổ chức cho học sinh trò chơi củng

cố (bằng bộ đồ dùng toán của học sinh)

- Lập phép tính (học sinh sử dụng các số và dấu để lập phép tính theo yêu cầu của giáo viên)

- Cài kết quả (giáo viên nêu phép tính, học sinh thi cài kết quả nhanh)

9 Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy và học:

Hiện nay việc ứng dụng công nghệ thông tin vào lĩnh vực giáo dục đã hỗ trợ tích cực trong dạy học môn Toán Cụ thể trong thiết kế các tiết dạy giáo án điện tử, giáo viên đã sữ dụng các hình ảnh sinh động, gần gũi với các em đã đem đến sự hứng thú, tích cực khám phá, lĩnh hội kiến thức mới cho học sinh Như khi dạy bài

“ Phép trừ trong phạm vi 6” giáo viên đưa hình ảnh có 6 con chim đậu trên cành

cây sau đó bay đi hai con chim, hỏi còn lại trên cành mấy con chim? Lúc này các

em không còn phải tư duy trừu tượng mà đã tri giác hình ảnh hai con chim vỗ cánh bay đi, như vậy sẽ dễ dàng thấy ngay kết quả của bài toán

Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học Toán đã đem lại hiệu quả đáng kể trong các tiết dạy Tuy nhiên chúng ta cần lưu ý xác định đó chỉ là phương tiện hỗ trợ dạy học, tuỳ theo từng bài dạy để sử dụng sao cho linh hoạt hợp lý, tránh lạm dụng quá mức cần thiết nếu không sẽ mang lại hiệu quả giáo dục không như mong muốn

IV Kết luận:

Đối với HS lớp 1, các em thật sự là những mầm cây còn rất non nớt; để có được một cây to, cây khỏe, mỗi GV lớp 1 ngoài việc uốn nắn, buộc tỉa phải biết chăm sóc để các em phát triển một cách toàn diện Làm tốt việc “Sử dụng đồ dung trực quan để nâng cao chất lượng dạy học môn toán lớp 1” cho HS, sẽ là chiếc chìa khóa vàng tri thức để mở ra cho các em cánh cửa khoa học vì một ngày mai tươi sáng.Từ đó các em có nền tảng vững chắc để học tốt các môn học khác và tiếp tục học lên các lớp trên

Trên đây là kinh nghiệm của bản thân về việc sử dụng đồ dùng trực quan để nâng cao chất lượng dạy và học môn Toán lớp 1 Mong anh, chị đồng nghiệp góp ý chân thành để chuyên đề được hoàn thiện hơn

Đại An, ngày 29/11/2017

Người viết

Văn Thị Mỹ Hường