Đó là lý do thôi thúc tôi viết sáng kiến kinh nghiệm này, với mong muốn thông qua sáng kiến bản thân tôi sẽ đưa ra một số giải pháp hữu ích trong việc “ giáo dục học sinh cá biệt, nói k[r]
Trang 11 Phần mở đầu:
1.1 Lý do chọn sáng kiến:
Có lẽ trong đời người giáo viên không một ai, không biết đến câu nói của
của Bác Hồ “vì lợi ích mười năm trồng cây, vì lợi ích trăm năm trồng người” ,
câu nói như lời dạy đã thấm nhuần vào Đường lối của Đảng và Chủ trương của Nhà nước ta Ngày nay, trong thời buổi công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước Đảng và Nhà Nước ta coi giáo dục là quốc sách hàng đầu Vì vậy, trong quá trình giáo dục toàn diện mỗi người giáo viên phải có nhận thức đúng đắn về vai trò của người thầy, người cô trong lớp học Người giáo viên không chỉ dạy các
em về kiến thức văn hoá mà còn dạy các em về nề nếp, cách sống, cách làm người và ý thức làm chủ tương lai của đất nước Đặc biệt để làm được điều đó, hơn ai hết bản thân người giáo viên chủ nhiệm đóng vai trò quan trọng bởi họ:
“Vừa là thầy dạy học, vừa là người cha, người mẹ và cũng có lúc phải là người bạn tốt nhất của các em” Bản thân tôi là giáo viên đã giảng dạy 7 năm và được làm chủ nhiệm 5 năm, tôi nhận thấy làm thế nào để giáo dục tốt đạo đức của học sinh nhất là đối tượng học sinh cá biệt, phòng trách tốt bạo lực học đường - một vấn nạn ở nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam Bạo lực học đường trở thành mối lo ngại của ngành giáo dục, cha mẹ học sinh và toàn xã hội Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy và làm công tác chủ nhiệm nhiều năm, hơn ai hết tôi hiểu rõ những hậu quả và hệ lụy mà bạo lực học đường mang lại Nó tác động trực tiếp đến tinh thần, thái độ học tập của học sinh và việc giảng dạy của các thầy giáo, cô giáo Giáo dục là khoa học nhưng cũng là nghệ thuật Trước những vụ bạo lực học đường liên tiếp xảy ra gần đây đặt giáo viên và các nhà quản lý giáo dục trước thực tế: làm thế nào để cảm hóa và giáo dục học sinh cá biệt có hiệu quả là một vấn đề khá nan giải, phức tạp và hết sức nhạy cảm Công việc này đã và đang trở thành một thách thức lớn với toàn xã hội nói chung và đặc biệt là ngành giáo dục nói riêng, trong đó chủ yếu là nhiệm vụ của các nhà
trường Vì “Trẻ em như búp trên cành” nên chúng ta cần chung tay phối kết
hợp, có biện pháp giáo dục mềm dẻo, hợp lý, hợp tình đúng với lứa tuổi của các
em, nhằm hướng cho các em đi đến một tương lai hoàn thiện hơn, tốt đẹp hơn
Đó là lý do thôi thúc tôi viết sáng kiến kinh nghiệm này, với mong muốn thông qua sáng kiến bản thân tôi sẽ đưa ra một số giải pháp hữu ích trong việc
“ giáo dục học sinh cá biệt, nói không với bạo lực học đường là giải pháp tốt nhất giảm nguy cơ bỏ học, nâng cao hiệu quả giáo dục ”, vấn đề mà chắc hẳn
không chỉ riêng tôi, mà rất nhiều đồng nghiệp khác quan tâm suy nghĩ là làm sao học sinh của mình trở thành những con người tốt có ích cho xã hội Với tôi, đây là một công việc hết sức công phu, đòi hỏi sự nhẫn nại và luôn cần yếu tố thời gian Bằng những gì đã làm được cùng với kết quả của nó, tôi mạo muội trình bày vài suy nghĩ và những biện pháp nhằm giảm hiện tượng học sinh hư, lưu ban hay bỏ học, bạo lực học đường…nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện
Trang 21.2 Phạm vi áp dụng, điểm mới của sáng kiến:
Phạm vi nghiên cứu sáng kiến kinh nghiệm “ giáo dục học sinh cá biệt, nói không với bạo lực học đường là giải pháp tốt nhất giảm nguy cơ bỏ học, nâng cao hiệu quả giáo dục ”, tôi đã áp dụng thực hiện các lớp tôi chủ nhiệm,
bắt đầu từ năm học 2015 - 2016 cho đến năm học 2016 - 2017
Thực trạng hiện nay, nhìn tổng thể từ thành thị đến nông thôn thì thấy cuộc sống của người dân ngày càng được cải thiện hơn, nhà cửa xây cất khang trang, tiện nghi sinh hoạt tương đối đầy đủ, con cái cặp sách đến trường đều đặn Thực tế, chúng ta nhìn ở một khía cạnh nào đó thì hiện nay ở hầu hết các trường THCS đều xuất hiện một bộ phận học sinh không chấp hành tốt nội qui nhà trường, học tập không nghiêm túc làm ảnh hưởng không nhỏ đến nền nếp chung của nhà trường và chất lượng học tập giảm sút, có thể thấy đạo đức của học sinh đang trên đà đi xuống, tình trạng bạo lực học đường vẫn diễn ra thường xuyên, học sinh bỏ học nữa chừng vẫn nhiều Số học sinh đó thường được gọi là học sinh cá biệt có xu hướng phát triển Nhà trường, giáo viên cũng đã có nhiều biện pháp uốn nắn, giáo dục nhưng chưa có hiệu quả
Vậy tại sao cuộc sống người dân được ổn định phát triển nhưng thế hệ học sinh thì lại vậy? Đây là bài toán cực kỳ hóc búa, hiện nay chưa trường nào tìm ra giải pháp khắc phục triệt để Vì vậy bản thân tôi mạnh dạn thực hiện đề
tài “ giáo dục học sinh cá biệt, nói không với bạo lực học đường là giải pháp tốt nhất giảm nguy cơ bỏ học, nâng cao hiệu quả giáo dục ”với mong muốn có
thể áp dụng được trong tất cả trường học Bởi sáng kiến của tôi luôn bám sát với tình hình thực tế của từng đối tượng học sinh, đi sâu vào phân tích hoàn cảnh của từng học sinh cá biệt, để từ đó đề ra biện pháp giải quyết phù hợp
Tôi tin chắc rằng với những biện pháp mà sáng kiến đưa ra sẽ có tác dụng hữu ích trong công cuộc giáo dục toàn diện đặc biệt là học sinh cá biệt, từ
đó giảm vấn nạn bạo lực học đường và nguy cơ bỏ học Bởi mục tiêu giáo dục của bậc trung học cơ sở là “tiếp tục phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẫm mỹ và các kỹ năng cơ bản của nhân cách con người Việt Nam Xã hội chủ nghĩa có trình độ học vấn trung học cơ sở và những hiểu biết ban đầu về
kỹ thuật và hướng nghiệp để tiếp tục học phổ thông trung học, trung học chuyên nghiệp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống ” Chăm lo cho sự phát triển đạo đức và đời sống tinh thần lành mạnh của cộng đồng xã hội là chăm lo tới tiềm lực phát triển lâu bền của cả một dân tộc
2 Phần nội dung
2.1 Thực trạng của nội dung cần nghiên cứu:
2.1.1.Về phía giáo viên :
Từ xa xưa ông bà ta đã có câu “Tiên học lễ - Hậu học văn’’ Cho nên ở
thời đại nào cũng vậy, bất kỳ một công dân tương lai nào trước khi được học, được tiếp thu tri thức… của nhân loại thì người Việt Nam chúng ta bao giờ cũng
dạy cho con cháu, học sinh của mình biết “Học ăn ,học nói, học gói, học mở”.
Vì vậy việc giáo dục đạo đức cho học sinh trong các trường học được Nhà nước
ta đặc biệt coi trọng bằng khẩu hiệu “Xây dựng trường học thân thiện – Học
Trang 3sinh tích cực” Người giáo viên chủ nhiệm lớp cũng như người chỉ huy ngoài chiến trường, muốn giành chiến thắng thì người đó phải biết tổ chức, bao quát,
xử lí tốt mọi tình huống Đối với người giáo viên không chỉ dạy các em về kiến thức, văn hoá mà còn dạy các em về nề nếp, cách sống, cách làm người và ý thức làm chủ tương lai của đất nước Nhưng thực trạng hiện nay công tác chủ nhiệm chưa đạt được hiệu quả cao về nề nếp, công tác tổ chức lớp học và các hoạt động khác, nhất là vấn đề “giáo dục học sinh cá biệt”, ngăn ngừa “bạo lực học đường” và “duy trì số lượng”
Để làm tốt công tác chủ nhiệm, cũng như bất kì nhiệm vụ nào khác trong nhà trường đòi hỏi người giáo viên phải có tâm với nghề – có trách nhiệm với tương lai của học sinh Mọi hoạt động giáo dục học sinh trong nhà trường chỉ tiến hành có hiệu quả khi các lớp xây dựng được là những tập thể có nề nếp, có
kỉ luật, đoàn kết, thương yêu giúp đỡ, sẵn sàng chia sẻ, giúp đỡ lẫn nhau đặc biệt đối với những học sinh có hoàn cảnh đặc biệt, thường xuyên quậy phá hư hỏng, có nguy cơ bỏ học
Là giáo viên chúng ta cần giúp học sinh hiểu: Tại sao các em cần phải đi học? Tại sao các em không nên vi phạm nội quy, kỷ luật, đánh đập bạn ? Câu hỏi này chắc chắn có nhiều quan điểm và ý kiến khác nhau Thực tiễn cuộc sống chứng minh, có nhiều con đường đi đến thành công, làm giàu chính đáng cho bản thân, gia đình, xã hội và phụng sự tổ quốc nhưng đa số là những con người
có tri thức cao Bên cạnh những người nổi tiếng, còn có những người thành đạt,
đa số là họ là những con người được đào tạo bài bản, có trình độ học vấn cao, đạo đức tốt và họ là những con người hữu ích, đóng góp rất nhiều công sức cho
xã hội, cho đất nước Vì vậy việc học và rèn luyện đạo đức của các em hôm nay là thước đo về việc thành đạt của các em ngày sau Vì việc học của các em hôm nay, không những ngày sau giúp cho các em có cơ hội tốt để đổi đời, mà
có cơ hội để các em góp công sức của mình vào xây dựng đất nước, quê hương
mình ngày càng giàu đẹp “Mục tiêu của giáo dục không phải là dạy cách kiếm sống hay cung cấp công cụ để đạt được sự giàu có, mà đó phải là con đường dẫn lối tâm hồn con người vươn đến cái Chân và thực hành cái Thiện” “Có hai kiểu giáo dục Một kiểu dạy chúng ta làm thế nào để sống, và kiểu còn lại dạy chúng ta phải sống như thế nào.” Đây là lý do thôi thúc tôi viết sáng kiến kinh nghiệm “ giáo dục học sinh cá biệt, nói không với bạo lực học đường là giải pháp tốt nhất giảm nguy cơ bỏ học, nâng cao hiệu quả giáo dục”.
2.1.2 Về phía học sinh:
a.Tình hình chung:
Hội nhập kinh tế, ngoài mặt tích cực nó còn làm phát sinh những vấn đề
mà chúng ta cần quan tâm: Bản sắc văn hóa dân tộc bị đe dọa, hội nhập kinh tế quốc tế đưa vào nước ta những sản phẩm đồi trụy, phản nhân văn, reo rắc lối sống tự do tư sản, làm xói mòn những giá trị đạo đức, thuần phong mỹ tục của dân tộc Hiện nay một số bộ phận thanh thiếu niên có dấu hiệu sa sút nghiêm trọng về đạo đức, nhu cầu cá nhân phát triển lệch lạc, kém ý thức trong quan hệ
Trang 4cộng đồng, thiếu niềm tin trong cuộc sống, ý chí kém phát triển, không có tính
tự chủ dễ bị lôi cuốn vào những việc xấu
Học sinh cá biệt là thuật ngữ thường dùng của nhà trường, thầy cô giáo chỉ những học sinh hoang nghịch: thường gây gỗ đánh nhau, bỏ giờ, trốn học, không chấp hành nội qui nhà trường … thêm vào đó là sự lôi kéo của bạn bè về phía mình nhằm thỏa mản cá tính hoặc thỏa mản nhu cầu giải tỏa tâm lý bị ức chế về hoàn cảnh của bản thân mình Đối tượng học sinh này, ở lớp 6,7 chưa bộc phát, nhưng đến lớp 8,9 học sinh có biểu hiện những thái độ thiếu nghiêm túc trong học tập, sinh hoạt nếu không kịp thời giáo dục sẽ sớm trở thành học sinh cá biệt Căn cứ những biểu hiện ở nhiều khía cạnh, trạng thái khác nhau, tạm chia làm 4 nhóm:
- Nhóm thứ 1 : Học sinh thường có thể lực phát triển, phát sinh tâm lý đua
đòi, làm “anh hùng” ở tuổi mới lớn, thường xuất hiện ở lớp 8,9; tuổi dễ bị kích động, lôi kéo thành băng nhóm, thích gây gỗ đánh nhau … giữa học sinh trong lớp, trong trường và ngoài nhà trường, dẫn đến nguy cơ bảo lực học đường Trong các vụ bạo lực học đường hiện nay, con người không còn nhân tính Nhiều vụ xảy ra rất thương tâm, đau lòng Rõ ràng nhận thấy rằng bạo lực học đường là các hành vi phi đạo đức giữa người với người, trái với các chuẩn mực đạo đức xã hội cần phải được lên án và có biện pháp ngăn chặn, chấm dứt nó Gần đây, có nhiều vụ rất “kinh khủng” diễn ra trong cả giới nữ, vốn được mệnh danh là phái “liễu yếu đào tơ” nhưng các hành vi kiểu côn đồ diễn ra đã làm nhiều người sửng sốt, lo ngại
- Nhóm thứ 2 : Một bộ phận học sinh vì điều kiện học tập thiếu, tiếp thu
chậm dẫn đến năng lực học tập hạn chế, thường không thuộc bài, sợ bị kiểm tra
ở những môn học khó, hoặc thầy cô khó, nên bỏ giờ dần thành thói quen hay bỏ giờ trốn học và từ đó lực học sa sút và có khả năng bỏ học giữa chừng hoặc do bạn bè lôi cuốn vào những trò chơi vô bổ mà bỏ giờ trốn học
- Nhóm thứ 3: Học sinh do đặc điểm tâm sinh lý phát triển không bình
thường, không tập trung nghe giảng, tiếp thu hạn chế, không hiểu bài dẫn đến ý thức học tập kém, thường xuyên quậy phá, không tập trung cho việc học tập, biểu hiện: xé sách vở của bạn,“phá” bạn và những trò chơi ngớ ngẩn khác trong giờ học Những học sinh này dần dần lực học giảm sút, dẫn đến bỏ giờ trốn học
và bỏ học
- Nhóm thứ 4 : Một số ít học sinh biểu hiện tính ươn ngạnh, bướng bỉnh,
không chấp hành những qui định của lớp, khi được lưu ý nhắc nhở, có vẻ ăn năn sửa sai nhưng rồi vẫn “chứng nào tật ấy ” rồi thường xuyên vi phạm bất chấp sự góp ý của bạn bè, sự giáo dục của thầy cô giáo, kể cả những hình phạt cho những vi phạm vẫn không chấp hành: chẳng hạn như tác phong không nghiêm túc: áo không bỏ vào trong quần, tay áo xắn lên, ống quần gấp cao, in hình quái
dị lên tay, tóc nhuộm màu, bấm lỗ tai, nói tục với bạn bè, không tham gia sinh hoạt lớp, tách rời tập thể
Ở tất cả các nhóm học sinh trên chủ yếu nằm trong hai đối tượng: học sinh cá biệt về đạo đức và cá biệt về học tập, nhưng đều ảnh hưởng đến sự hình
Trang 5thành nhân cách và năng lực học tập của học sinh, nếu chúng ta không kịp thời uốn nắn, giáo dục các em thì dễ dẫn đến các em từ những vi phạm nhỏ đến việc làm không có ý thức khác, rồi bỏ học và có nguy cơ trở thành tội phạm
b.Nguyên nhân:
Từ những học sinh bình thường các em trở thành những những học sinh
cá biệt, rồi từ học sinh cá biệt đến bạo lực học đường, chán học, bỏ học đều có nguyên nhân của nó Do học sinh chưa được giáo dục đầy đủ, kém phát triển về phẩm chất đạo đức, nhân cách Trong những tình huống nảy sinh, những học sinh này đã không đủ sức phân biệt được điều hay, lẽ phải và đó là nguyên cớ dẫn đến những hành vi lệch lạc
-Từ gia đình: Từ những khó khăn về đời sống kinh tế, cha mẹ phải lao động vất
vả, không quan tâm đến việc học tập của con em, phó mặc cho nhà trường, có gia đình buộc con cái phải lao động, làm cho các em không có thời gian học tập
ở nhà như soạn bài, học bài cũ, do đó khi đến lớp việc tiếp thu bài mới rất khó khăn, không làm được bài kiểm tra, lo lắng sợ sệt khi thầy cô giáo kiểm tra bài
cũ từ đó thua sút bạn bè và phát sinh tâm lí chán học dẫn đến bỏ giờ trốn học,
bỏ học Nhiều gia đình vì kế sinh nhai, cả vợ chồng đều đi làm ăn xa, phó mặc con cái cho ông bà hoặc chị em chăm sóc lẫn nhau, một số học sinh chưa tự giác
và thiếu sự quản lí chặt chẽ của người lớn nên nảy sinh những tư tưởng không lành mạnh, từ đó ham chơi mà trốn học, bỏ học Có gia đình tuy không khó khăn về kinh tế nhưng có tham vọng làm giàu, bỏ mặc con cái, không quan tâm đến việc học tập của con cái kể cả những thói hư tật xấu của con cái, cha mẹ cũng không biết để răn dạy, do đó từ những vi phạm nhỏ dần dần đến việc lớn Lứa tuổi các em rất nhạy cảm, những cuộc cải vả của cha mẹ, sự to tiếng quát nạt, bạo lực của người cha làm cho các em dần dần bị ảnh hưởng, từ đó nẩy sinh những việc làm không lành mạnh thích đánh lộn để giải tỏa tâm lý, bị ức chế, bỏ nhà đi chơi không thíêt tha đến việc học, từ đó lực học giảm sút dẫn đến chán học, bỏ học
Ngoài ra, gặp hoàn cảnh gia đình có người cha nát rượu, ba mẹ li thân, li dị cũng ảnh hưởng rất lớn đến học sinh làm các em trở thành học sinh cá biệt Với môi trường giáo dục của gia đình như vậy, khi biết con mắc các khuyết điểm về đạo đức, nhân cách đã chỉ biết xử phạt mà không biết chỉ bảo một cách tâm tình
để con nhận ra điều hay, lẽ phải và tự sửa Có gia đình, bố mẹ lục đục, cãi cọ nhau, anh chị em mâu thuẫn đánh chửi nhau, con cái vì thế ít nhiều đã bị ảnh hưởng, mang cái không khí “bạo lực” của chính gia đình mình vào lớp học Nếu ở trong các hoàn cảnh gia đình như vậy học sinh khó có thể trở thành con ngoan trò giỏi, nếu không có sự động viên kịp thời của bạn bè, nhà trường
và thầy cô giáo và đặc biệt là sự nhận thấy sai trái kịp thời của gia đình các em
- Từ xã hội: Trong điều kiện xã hội hiện nay từng giờ từng ngày những cám dỗ,
ảnh hưởng tiêu cực của xã hội dội vào nhà trường và tác động đến học sinh như các thông tin tiêu cực, đồi trụy, trò chơi bạo lực kích động trên mạng, tác động của văn hóa đạo đức thiếu lành mạnh từ các Game bạo lực đang lan tràn đã là
Trang 6một trong những nguyên nhân gợi ý các em có những hành vi thiếu chuẩn mực Những năm gần đây chúng ta buông lỏng giáo dục đạo đức cho người dân nói chung, cho con trẻ nói riêng Phim ảnh bạo lực được trình, chiếu tràn lan Đồ chơi bạo lực được bầy bán công khai ở nhiều nơi Kỷ cương xã hội thì lỏng lẻo, cái tốt không được ủng hộ khuyếch trương kịp thời Mặt đạo đức sai trái đã tiêm nhiễm vào đứa trẻ, đó cũng là một trong những nguyên nhân căn bản làm cho học sinh ngày nay suy thoái về đạo đức
- Từ nhà trường: Nhà trường và giao viên chưa có biện pháp phù hợp trong
việc quản lí giáo dục học sinh; chưa quan tâm đúng mức tới những học sinh có hoàn cảnh đặc biệt (những em quá đầy đủ về vật chất, được chiều chuộng; ngược lại những em quá khó khăn thiếu thốn về vật chất hoặc những em có hoàn cảnh éo le, những em có cá tính khác thường…); chưa tạo ra môi trường thân thiện thức sự khi các em đến trường, làm cho các em thấy nhàm chán khi đến trường, có nhu cầu muốn tự thay đổi và làm mới môi trương sống; từng giáo viên chưa trở tành chỗ dựa về tinh thần cho các em mỗi lúc gặp khó khăn, giáo viên còn ngại khó, ngại khổ, ngại va chạm, sợ bị súc phạm khi đối diện với
HS hư, thiếu tâm huyết với nghề, chưa quan tâm phát hiện và ngăn chặn kịp thời những hành vi lệch lạc của học sinh…
-Từ bản thân học sinh: Giai đoạn tâm sinh lý có nhiều biến đổi nhất là học
sinh lớp 8,9.Từ tuổi thiếu niên chuyển sang tuổi thanh niên, học sinh muốn khẳng định mình bằng sự hiểu biết chưa hoàn thiện của mình Thậm chí các em còn nghĩ làm như vậy là không sai! Khi đạo đức yếu kém thì học lực cũng tỉ lệ thuận với nó Điều này sẽ dẫn đến hệ quả, các em kiến thức bị hổng dẫn đến mất căn bản; điểm kiểm tra thấp so với các bạn cùng lớp làm các em mặc cảm đưa đến hiện tượng sợ bị kiểm tra, tiếp theo là chán học, gây gỗ đánh bạn và cuối cùng nảy sinh bỏ học
2.2 Các giải pháp:
Như chúng ta đã biết, giáo dục học sinh cá biệt là một nhiệm vụ vô cùng khó khăn, phức tạp và rất khó thành công trong một thời gian ngắn, đặc biệt là quá trình ngăn ngừa các em để không xảy ra những vụ bạo lực học đường nguy hiểm Để làm được điều đó đòi hỏi một quá trình dài lâu, có sự gắn kết, thật sự trách nhiệm của các giáo viên chủ nhiệm từ cấp dưới đến cấp trên, cùng sự quan tâm chia sẻ thường xuyên từ phía phụ huynh, gia đình Đặc biệt năm nay bản thân tôi được nhà trường phân công chủ nhiệm lớp 9A, là lớp cuối cấp nhưng cũng là một trong những lớp cá biệt của trường Vì vậy vấn đề đảm bảo góa dục toàn diện và duy trì 100% về số lượng là vô cùng quan trọng, bởi mục tiêu cuối cùng mà sáng kiến cần đạt được là:
- Đảm bảo sĩ số lớp đầu năm, cũng như cuối năm
- Giáo dục các em có ý thức trách nhiệm trong học tập và các hoạt động giáo dục khác trong nhà trường, nói không với bạo lực học đường, sau này các em trở thành người công dân tốt trong xã hội
- Tạo niềm tin bền vững giữa phụ huynh, giáo viên chủ nhiệm và nhà trường
Trang 7- Góp phần giữ vững danh hiệu Trường THCS nơi tôi giảng dạy là tập thể xuất
sắc Vì vậy sáng kiến kinh nghiệm “ giáo dục học sinh cá biệt, nói không với bạo lực học đường là giải pháp tốt nhất giảm nguy cơ bỏ học, nâng cao hiệu quả giáo dục ” của tôi yêu cầu GVCN cần phải thực hiện các giải pháp cơ bản
sau đây:
2.2.1 Với giáo viên chủ nhiệm:
Bản thân tôi, khi làm công tác chủ nhiệm không ngừng nâng cao về chuyên môn nghiệp vụ, rèn luyện nhân cách, học hỏi kinh nghiệm của đồng nghiệp và thật sự tâm huyết với nghề
Để làm tốt công tác chủ nhiệm, cũng như bất kì nhiệm vụ nào khác trong nhà trường đòi hỏi người giáo viên phải có tâm với nghề, yêu thương và thực sự quan tâm hết mực – có trách nhiệm với tương lai của các em Mọi hoạt động giáo dục học sinh trong nhà trường chỉ tiến hành có hiệu quả khi các lớp xây dựng được là những tập thể có nề nếp, có kỉ luật, đoàn kết, thương yêu giúp đỡ, sẵn sàng chia sẻ lẫn nhau Chuyên môn nghiệp vụ và nhân cách là thước đo về
đức và tài của người giáo viên mẫu mực Người xưa thường nói: “Nhân cách của người thầy là sức mạnh có ảnh hưởng to lớn đối với học sinh, sức mạnh đó không thể thay thế bằng bất kỳ cuốn sách giáo khoa nào, bất kỳ câu chuyện châm ngôn đạo đức, bất kỳ một hệ thống khen thưởng hay trách phạt nào khác”.
Thầy,cô giáo là tấm gương sáng để cho học sinh noi theo, nếu người thầy, cô giáo có chuyên môn sâu rộng, cộng với cái tâm yêu nghề mến trẻ là động lực
chính để chinh phục trái tim học sinh Người thầy phải thật sự là người “Học không biết chán, dạy người không biết mỏi.” Vì vậy giáo giáo viên bộ môn nói
chung, người giáo viên chủ nhiệm nói riêng, phải thường xuyên trau dồi kiến thức về chuyên môn nghiệp vụ và không ngừng rèn luyện nhân cách làm thầy ngày càng mẫu mực hơn, thể hiện qua từng bài giảng, từng cử chỉ, từng câu chuyện tâm sự nỗi niềm buồn vui đối với học sinh Ví dụ học sinh chưa hiểu bài thì thầy sẵn sàng, vui vẻ giảng giải kiến thức cho em, nếu học sinh nghịch ngợm quậy phá thì thầy phải kiên nhẫn, giàu lòng vị tha, ân cần giải thích cho em hiểu
được điều hay lẽ phải bởi “kết quả cao nhất của giáo dục là sự khoan dung”.
Hơn ai hết, giáo viên chủ nhiệm phải tìm hiểu và nắm vững học sinh về mọi mặt cơ sở đưa ra những biện pháp giáo dục có hiệu quả Trước tiên, ngay sau khi nhận lớp phải căn cứ vào hồ sơ, học bạ để nắm những vấn đề cơ bản nhất của học sinh Hiểu biết tâm lý lứa tuổi của học sinh mình chủ nhiệm, cuộc sống nội tâm của học sinh ở lứa tuổi này còn nhiều mặt dễ biến đổi.Giáo viên cần dành thời gian đi thăm, tìm hiểu hoàn cảnh gia đình riêng của mỗi em (nhất là học sinh cá biệt có nguy cơ bỏ học) để thu thập thêm thông tin và phối hợp với phụ huynh tìm ra những biện pháp giáo dục rất hiệu quả nhất Thực tế, theo kinh nghiệm của cá nhân, có những em học sinh thiếu ý thức phấn đấu, có những hành vi ứng xử sai trái lại, chán học… bắt nguồn từ hoàn cảnh riêng của gia đình các em Chẳng hạn do gia đình quá nghèo, do các em rơi vào hoàn cảnh
mồ côi hay cha mẹ bất hoà, li thân, có mẹ mà không có ba… Với những em này giáo viên chủ nhiệm phải dành nhiều sự chăm sóc đặc biệt, gần gũi tâm sự, chia
Trang 8sẻ với các em và coi trọng giáo dục đạo đức, củng cố niềm tin giúp các em có
đủ nghị lực vượt qua hoàn cảnh Để làm được điều đó sự kết hợp giữa nhà
trường và gia đình, giữa giáo viên và học sinh là vô cùng quan trọng Trong đó,
Giáo viên chủ nhiệm giữ vai trò như là chiếc cầu nối Chủ động phối hợp với các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường để vừa nắm vững học sinh, vừa tổ chức các hoạt động giáo dục và kịp thời ngăn ngừa các hành vi xấu xảy
ra Biết sự kiềm chế, bình tĩnh trong mọi tình huống, kiên định thực hiện thiên chức người kỹ sư tâm hồn Người giáo viên chủ nhiệm phải có tinh thần trách nhiệm cao yêu nghề,yêu thương học sinh và luôn luôn xác định phương châm
“Vì sự nghiệp trăm năm trồng người” và “Tất cả vì học sinh thân yêu”
2.2.2 Với học sinh:
Là giáo viên chủ nhiệm khi nhận lớp, việc làm đầu tiên là nắm bắt tình hình đặc điểm từng học sinh, để từ đó phát hiện học sinh cá biệt Tìm hiểu nguyên nhân khiến các em trở thành học sinh cá biệt, thích gây bạo lực học đường và bỏ học để từ đó tìm ra giải pháp để khắc phục nguyên nhân đó
Thứ nhất, xây dựng tập thể lớp đoàn kết, thân thiện: Đa số học sinh trong
lớp phải hiểu và thực hiện nghiêm túc nội quy của cơ quan, không vi phạm những điều cấm đối với học sinh Qua đó để học sinh cá biệt thấy được những lỗi vi phạm của mình gây ảnh hưởng đến tập thể lớp như thế nào? Để làm được điều đó tôi sử dụng các biện pháp:
- Đầu năm học cho học sinh học và viết cam kết thực hiện nghiêm nội quy nhà trường, không vi phạm điều cấm đối với học sinh theo điều lệ trường trung học Sau đó, trong buổi họp phụ huynh đầu năm để phụ huynh ký xác nhận (bản cam kết được viết làm 2 bản, học sinh và phụ huynh giữ 01 bản, giáo viên chủ nhiệm giữ 01 bản)
- Thường xuyên tuyên truyền, giáo dục về các nội quy nhà trường, luật an toàn giao thông … trong các buổi chào cờ, sinh hoạt 15 phút đầu giờ, sinh hoạt cuối tuần, với các hình thức như: Cập nhật các học sinh vi phạm trong nhà trường chỉ
rõ lỗi vi phạm, nguyên nhân vi phạm và hình thức xử lí của nhà trường đối với các học sinh đó như thế nào? Tại sao lại xử lí như vậy? Để các em rút kinh nghiệm hoặc đưa ra các tình huống giao cho các em thảo luận … khi đó sẽ làm giảm bớt sự căng thẳng tạo không khí buổi sinh hoạt thân thiện hơn
- Hướng dẫn để các em tổ chức buổi hoạt động tập thể như: Toạ đàm nhân ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10 (tổ chức văn nghệ, bốc thăm tặng quà …), hoạt động chào mừng ngày 20/11 (các em tham gia văn nghệ do Đoàn trường tổ chức, hát
về thầy cô, mái trường… đi thăm chúc tết thầy cô giáo), qua đó để các em hiểu hơn về truyền thống "Uống nước nhớ nguồn", truyền thống " tôn sư trọng đạo " của người Việt Nam, ngày 22/12, lễ hội ngày 26/03…Từ các buổi sinh hoạt tập thể như vậy đã tạo sự gần gũi, thân thiện giữa các em học sinh trong lớp hơn
Thứ hai, lập kế hoạch đi thăm gia đình học sinh trong lớp: Mỗi tháng
thăm được ít nhất 03 gia đình học sinh, nhất là đối tượng học sinh có hoàn cảnh đặt biệt như mồ côi, bađể hiểu hơn về ho mẹ đi làm ăn xa, ba mẹ li thân, li hôn
Trang 9ở với ông bà…Từ đó nắm bắt tình hình học sinh, cùng với gia đình có biện pháp giáo dục phù hợp
Thứ ba, phân loại được những học sinh cá biệt, xác định những lỗi mà
học sinh đó hay vi phạm, tìm hiểu các nguyên nhân như: Điều kiện hoàn cảnh gia đình học sinh đó, học sinh đó thường đi học, chơi với nhóm học sinh nào, thời gian học ở lớp, các môn khác và thời gian ở nhà các em thường làm gì…
Thứ tư, phải biết động viên kịp thời, đúng lúc, đúng chỗ, đúng đối tượng:
Thường xuyên theo dõi, nắm bắt đầy đủ chính xác tình hình học tập để tác động, uốn nắn hoặc biểu dương học cá biệt đó ngay trong giờ sinh hoạt mọi hoạt động, những lỗi vi phạm hay những biểu hiện tích cực của học sinh cá biệt trong từng buổi Tránh sự trì chiết học sinh để học sinh hiểu nhầm giáo viên trù dập mình Vậy dựa vào đâu để thu thập được các thông tin trên? Thông qua nhận xét trong
sổ đầu bài, qua giáo viên bộ môn, ban theo dõi nề nếp của nhà trường, ban cán
sự lớp, bạn bè thân của học sinh … Giáo viên phải biết trân trọng những gì là tốt dù rất nhỏ của HS Một lời động viên khích lệ kịp thời khi các em chỉ có một việc làm tốt rất nhỏ cung đủ làm cho các em thấy tự tin hơn, thấy mình thực sự
có ích Hãy mạnh dạn giao việc cho chúng, hướng dẫn các em để chúng làm theo định hướng của mình nhưng vẫn phải để “Đất” cho các em thể hiện tính sáng tạo, tuyệt đối không được áp đặt
Thứ năm, phối hợp chặt chẽ các lực lượng giáo dục trong xã hội: Để làm
tốt công tác phối hợp giữa gia đình và nhà trường, giáo viên bộ môn, giáo viên chủ nhiệm đã đến thăm gia đình của học sinh cá biệt, mời phụ huynh của những học sinh đó đến trường để trao đổi, lập kế hoạch cụ thể hình thức trao đổi thông tin phối hợp với những phụ huynh:
- Bằng điện thoại: Giáo viên chủ nhiệm cho phụ huynh đăng ký số điện thoại vào sổ chủ nhiệm và thông báo số điện thoại của mình cho phụ huynh học sinh biết, ngay từ buổi họp phụ huynh học sinh đầu năm Giáo viên chủ nhiệm có thể liên lạc trực tiếp với phụ huynh học sinh bằng số điện thoại khi cần thiết và ngược lại phụ huynh học sinh có thể liên lạc với giáo viên chủ nhiệm để nắm thông tin về học sinh
- Bằng sổ liên lạc, để thông báo thường xuyên mỗi tuần 01 lần: Giáo viên chủ nhiệm nhận xét về kết quả học tập, số buổi nghỉ, số lần bỏ tiết, đi học chậm và các vi phạm khác, nhận xét về thái độ, chiều hướng tiến bộ của học sinh cá biệt
đó và đưa học sinh hoặc bạn cán sự lớp chuyển về cho phụ huynh vào ngày thứ
7, phụ huynh học sinh xem sau đó nhận xét các hoạt động của học sinh tại gia đình và ký xác nhận rồi chuyển lại cho giáo viên chủ nhiệm vào sáng thứ 2 tuần sau
- Trực tiếp về thăm gia đình: Đặc biệt đối với học sinh hay nghỉ học, bỏ giờ, có nguy cơ bỏ học như: Phạm Ngọc Duy, Phạm Đình Quốc, Phan Quốc Bảo, Biền Ngọc Long …nếu nghỉ học không có lí do, hoặc viết giấy phép nhưng không có chữ ký phụ huynh, có chữ ký phụ huynh nhưng không đúng, không ghi số điện
Trang 10thoại vào giấy xin phép … thì giáo viên chủ nhiệm trực tiếp đến gia đình học sinh ngay trong buổi học hôm đó để xác định thông tin, đông thời giúp gia đình, đặc biệt là các bậc bố, mẹ cần đặc biệt quan tâm đến giáo dục con trẻ, phải hiểu con, hiểu được bạn bè của con, nói chuyện được với con Làm sao trở thành bạn của con để con thoải mái bộc bạch các tâm tư nguyện vọng của mình, qua đó bố
mẹ tìm cách lựa lời đưa đến cho con các suy nghĩ và hành động đúng
- Với các tổ chức Đoàn, Đội và giáo viên bộ môn tăng cường chăm lo giáo dục đạo đức cho các em thông qua các nội dung học tập và sinh hoạt hàng ngày, hướng suy nghĩ và hành động của các em vào các hành vi mẫu mực lành mạnh, tốt đẹp, có đạo đức, có văn hóa Biết lồng vào các nội dung học tập ngay trên lớp một cách tự nhiên nhằm trang bị cho các em những hành vi đạo đức cần có Bân giám hiệu nhà trường phải dạy các em sống có kỷ luật, biết kịp thời lên án mạnh mẽ các hành vi vô kỷ luật, phi đạo đức cả bằng lời nói và hành động cụ thể chứ không phải chỉ biết đứng ngoài chứng kiến các hành vi vô đạo đức tự do diễn ra mà mình thì vô can, đứng ngoài cuộc
Thứ sáu,dùng tình cảm để cảm hóa các em: Đối với đối tượng học sinh
này không nên lúc nào củng quát mắng mà cần thường xuyên quan tâm, gần gũi, để các em cảm thấy mình không bị xa lánh, ghét bỏ và các em có thể chia
sẻ những vướng mắc, từ đó có những lời khuyên đúng đắn, phù hợp tháo gỡ cho các em
Thứ bảy, kiên trì tạo niềm tin: Phân công các bạn học sinh trong lớp theo
dõi, giúp đỡ học sinh cá biệt: Tất cả các bạn học sinh trong lớp đều phải có trách nhiệm giúp đỡ các bạn học sinh chậm tiến trong lớp, nhưng để theo dõi chính xác, đầy đủ và có trách nhiệm hơn, cần phải phân công cụ thể người theo dõi, giúp đỡ học sinh cá biệt, thành lập đôi bạn cùng tiến, đôi bạn vượt khó… Thường lứa tuổi học sinh dễ bị ảnh hưởng những thói hư tật xấu nhưng cũng dễ tiếp thu những điều hay lẽ phải, dễ hòa mình vào những trò chơi có tính tập thể, tính giáo dục cao Do đó giáo viên chủ nhiệm nên phân công một nhóm bạn tốt, cùng hoàn cảnh, cùng sở thích, ước mơ sinh hoạt, học tập với đối tượng này dần lôi kéo các em hòa nhập vào các cuộc chơi bổ ích, từ đó xóa bỏ các mặc cảm là học sinh hư để rồi cùng với các thành viên trong lớp xây dựng tập thể vững mạnh
Mặt khác, thông qua nhóm bạn tốt, giáo viên chủ nhiệm giao cho hcoj sinh cá biệt thực hiện một số công việc, tạo những điều kiện để những học sinh này hoàn thành và động viên khích lệ các em để các em xóa những tự ti, mặc cảm, hòa mình với bạn bè Ngoài ra có thể vận động gia đình của nhóm bạn tốt tham gia vào việc giúp đỡ các em bằng cách tạo tâm lý xem gia đình của bạn như gia đình mình, tạo điều kiện cho các em cùng tham gia học tập với con em mình để tách dần ra khỏi nhóm bạn chưa ngoan Việc làm này quả là một cố gắng trong đó vai trò của giáo viên chủ nhiệm rất quan trọng và sự tham gia của Ban chấp hành hội phụ huynh phối kết hợp là rất cần thiết Vì Ban chấp hành hội phụ huynh là cầu nối giữa nhà trường, giáo viên chủ nhiệm với gia đình học sinh Thực tế, những năm qua Thường trực Hội phụ huynh học sinh đã giúp cho