SÁNG KIEN TIỂU HỌC HAY

BẢN Mễ TẢ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA SÁNG KIẾN Tờn người viết sỏng kiến: Chức vụ: Giỏo viờn Đơn vị cụng tỏc: Tờn sỏng kiến: Tiếp tục Luyện tập cảm thụ văn học cho học sinh Tiểu học bằng cỏc p

BẢN Mễ TẢ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA SÁNG KIẾN Tờn người viết sỏng kiến:

Chức vụ: Giỏo viờn

Đơn vị cụng tỏc:

Tờn sỏng kiến: Tiếp tục Luyện tập cảm thụ văn học cho học sinh Tiểu học bằng cỏc phương phỏp sỏng tạo nhằm tạo ra cỏc nếp nghĩ tớch cực trong hoạt động học tập.

I Đặt vấn đề:

Như chỳng ta đó biết, Giáo dục đào tạo của đất nước được xem là quốc sách hàng đầu nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dỡng nhân tài Phơng hớng chung là phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc

Trong sự nghiệp xõy dựng và phỏt triển đất nước theo hướng “Cụng nghiệp húa - hiện đại húa” nhõn

tố con người là quan trọng nhất Chớnh vỡ lẽ đú mà giỏo dục luụn được coi là quốc sỏch hàng đầu Mục tiờu giỏo dục là đào tạo cỏc em học sinh trở thành những con người phỏt triển toàn diện: cú đạo đức, tri thức, sức khỏe và thẩm mỹ nhằm đỏp ứng yờu cầu phỏt triển của đất nước

Để thực hiện được mục tiờu giỏo dục thỡ trỏch nhiệm của người giỏo viờn phải nõng cao và được đặt lờn hàng đầu trong việc “trồng người” Đặc biệt năm học 2014 - 2015 là năm học đầu tiờn thực hiện thụng tư 30/2014/TT - BGDĐT ngày 28 thỏng 8 năm 2014 của Bộ trưởng Bộ Giỏo dục và Đào tạo quy định về cỏch đỏnh giỏ học sinh tiểu học Thời gian thực hiện từ 15/10/2014 Và hợp nhất TT 22/2016 /TT - BGDĐT, cũng như trong thời gian qua, dưới sự chỉ đạo cấp bỏch cho việc đỏnh giỏ học sinh theo hướng đổi mới, tớch cực của thụng tư 22

Chính vì thế, mỗi giáo viên chúng ta cần phải coi trọng việc nâng cao chất lợng đào tạo Mỗi môn học ở Tiểu học đều góp phần vào việc hình thành và phát triển những cơ sở ban đầu rất quan trọng của nhân cách con ngời Việt Nam Trong các môn học, môn Tập đọc là một trong những môn có vị trí quan trọng, bởi vì thông qua môn Tập đọc các em sẽ đợc đọc hiểu và cảm nhận đợc những cái hay, cái đẹp, những bài học quý giá về cách sống, cách làm ngời Các

em sẽ đợc khám phá biết bao điều bí ẩn của thế giới xung quanh chúng ta Từ

đó giúp các em mở mang trí thức, phong phú về tâm hồn, có năng lực cảm thụ văn học tốt, gây hứng thú khi viết văn, các em càng thêm yêu quý Tiếng Việt và

có ý thức giữ gìn sự trong sáng tiếng việt Trau dồi cho các em năng lực cảm thụ văn học theo mức độ yêu cầu của chơng trình tiểu học hiện hành Đồng thời thông qua môn Tập đọc các em sẽ thấy đợc cái giá trị nổi bật cả nội dung và nghệ thuật, những sâu sắc, tế nhị và đẹp đẽ của văn học thể hiện trong từng tác phẩm hay một bộ phận của tác phẩm, từ đó các em càng yêu thích môn Tiếng Việt Một môn học đem đến biết bao vẻ đẹp, niềm vui và hứng thú

Thông qua việc đọc hiểu và cảm nhận đợc những cái hay, cái đẹp, những bài học quý giá về cách sống, cách làm ngời, cũng như việc các em thấy đợc cái giá trị nổi bật về nội dung và nghệ thuật, những sâu sắc, tế nhị và đẹp đẽ của văn học thể hiện trong từng tác phẩm hay một bộ phận của tác phẩm Qua

đú hỡnh thành và Phỏt triển “Văn húa đọc” cho cỏc em hướng đến sự trưởng thành

của học sinh qua quỏ trỡnh đọc sỏch; sự phỏt triển bền vững của thúi quen đọc sỏch và

kỹ năng đọc ở học sinh; tạo sự lan tỏa của niềm đam mờ đọc sỏch và văn húa

đọc trong mụi trường học đường, đem đến biết bao vẻ đẹp, niềm vui và hứng

thú trong quỏ trỡnh học tập của cỏc em Hơn thế nữa, giỳp cỏc em cũn biết tham gia vào việc lập “Nhật kớ đọc sỏch” cho bản thõn, giỳp học sinh cú điều kiện chia se với nhau,

vừa hiểu thờm về tác phẩm văn học vừa hiểu thờm về bạn mình, học sinh được trao cơ hội viết và được tự đỏnh giỏ Từ đõy, giỳp HS đọc - hiểu văn bản cú hiệu quả hơn, chủ động hơn, nắm vững và vận dụng kiến thức tốt hơn, giỳp cỏc em cú thể kết hợp cỏc hoạt động đọc, núi, viết, thảo luận, phản hồi,…một cỏch thành cụng nhất trong việc

cảm thụ văn học.

Là giáo viên trực tiếp giảng dạy lớp 4, tôi thấy cần phải có một phơng pháp tối u nào đó để giúp các em cảm thụ đợc văn học qua từng bài giảng

Thuận lợi :

Nhà trường luụn tạo điều kiện và hỗ trợ tốt cơ cở vật chất cho cụng tỏc dạy và học (vớ dụ: lớp học thoỏng mỏt, rộng rói, được trang bị cỏc thiết bị dạy học hiện đại, đội ngũ thầy cụ giỏo nhiệt tỡnh, đầy tõm huyết…), giỳp nõng cao hiệu quả cụng tỏc giảng dạy trong nhà trường

Học sinh chăm ngoan, thỏi độ học tập tốt

Nhà trường được đầu tư, xõy dựng thư viện tiờn tiến hiện đại…

Khú khăn:

Qua quá trình giảng dạy và khảo sát chất lợng, các bài kiểm tra Việc nhận thức về giá trị nghệ thuật, những cái hay, cái đẹp trong văn thơ của mỗi em còn rất yếu Hầu nh các em học tập đọc là chỉ để đọc thông chứ không cần chú ý đến việc đọc diễn cảm, cảm nhận giá trị nổi bật, những nét đẹp của con ngời, cảnh vật thiên nhiên của làng quê Việt Nam thể hiện ở mỗi bài văn, bài thơ đó Đọc xong bài tập đọc các em chẳng hiểu gì về nội dung và nghệ thuật của bài đó Các em bớc đầu chỉ biết đọc diễn cảm, biết thể hiện đúng tính cách của từng nhân vật, thể hiện dợc sắc thái biểu cảm song còn rất lơ mơ cha sâu sắc, mức độ vận bài học cũng khả năng vận dụng những kiến thức đó học vào thực tiễn cũn chưa đạt hiệu quả cao, hay tinh thần tiếp cận với “văn húa đọc” của cỏc em cũn hạn chế Bờn cạnh đú, trong quỏ trỡnh giảng dạy những cõu hỏi GV đặt ra chưa thật sự giỳp HS tự khỏm phỏ kiến thức GV chưa quan tõm nhiều đến việc cho HS đọc Văn bản trước ở nhà cũng như ở lớp Nhiều HS cũn thụ động, cú tõm lớ học đối phú GV cũn nặng về việc truyền dạy theo cỏch hiểu của mỡnh cho HS Đặc biệt, khụng cú hoạt động chia sẻ (viết, núi) khi dạy đọc - hiểu văn bản, chưa cú nhiều trao đổi và phản hồi ý kiến từ phớa HS khi tiếp nhận tỏc phẩm Do đú, HS hiểu kiến thức một cỏch thụ động, khụng cú sự sỏng tạo trong tư duy, cỏch hiểu, khụng được trỡnh bày (núi và viết) những ý kiến, cảm nhận riờng của cỏ nhõn, thiếu những nếp nghĩ tớch cực của học sinh trong học tập…Hay cỏc em khi đọc xong một tỏc phẩm mà khụng nhớ được (ghi lại) tờn tỏc giả, tờn tỏc phẩm, những khoảnh khắc đỏng nhớ, những hỡnh ảnh đẹp, những từ ngữ hay, những nghệ thuật độc đỏo,… thỡ thật là một điều thiếu xút và đỏng tiếc…

Từ những lý do và thực trạng trên, để giúp học sinh Tiểu học cảm thụ tinh thần một bàn văn, bài thơ, tạo nên cho các em học tiếp lên lớp trên đợc vững

chắc trong quá trình giảng dạy, tôi đã mạnh dạn lồng vào bài giảng việc: Luyện

tập cảm thụ văn học cho học sinh Tiểu học bằng cỏc phương phỏp sỏng tạo nhằm tạo ra cỏc nếp nghĩ tớch cực trong hoạt động học tập Để mong rằng tất cả các em có đợc nhận thức

đúng về giá trị từng bài, thấy đợc sự phong phú của Tiếng Việt

2 Nội dung cơ bản của sỏng kiến:

2.1 Điểm mới của sỏng kiến: Hướng cỏc em tham gia vào việc lập “Nhật kớ đọc sỏch” cho bản thõn giỳp học sinh cú điều kiện chia sẻ với nhau, vừa hiểu thờm về tỏc phõ̉m văn học vừa hiểu thờm về bạn mình Ở đú, học sinh được trao cơ hội viết và được tự đỏnh giỏ, tạo ra những nếp nghĩ tớch cực, sỏng tạo của học sinh trong hoạt động học tập.

Như chỳng ta đó biết, Phỏt triển “văn húa đọc”, giỳp cỏc em đam mờ đọc sỏch khụng những phục

vụ cho việc học tập của mỡnh mà cũn giỳp cỏc em lĩnh hội cỏc giỏ trị văn húa xó hội; hỡnh thành và phỏt triển kỹ năng tiếp nhận thụng tin, tiếp nhận tri thức … Để phỏt huy vai trũ của “văn húa đọc”

một cỏch cú hiệu quả thỡ khụng thể thiếu tớnh năng của việc lập “Nhật kớ đọc sỏch” cho học sinh tiểu học, nú giỳp GV giải quyết những khú khăn trong việc tiếp cận với HS như một bản thể riờng le

“Nhật kớ đọc sỏch” tạo ra mối liờn hệ thực tế giữa người đọc và viết cho HS khi cỏc em viết cho đối tượng đó được nhận diện trước và mong đợi được phản hồi về bài viết của mỡnh “Nhật kớ đọc sỏch”

là phương tiện giao tiếp bằng chữ viết cho cả những ngày HS khụng đến lớp (bận việc nhà hay bệnh…)

Nú cú thể tạo ra sự giao tiếp cú ý nghĩa giữa GV và HS, tạo cho HS thấy rằng cú một đối tượng thật sự đọc bài viết của họ, tạo ra cỏc nếp nghĩ tớch cực cho học sinh trong vấn đề học tập Quyển nhật

kớ này được truyền tay thường xuyờn để đảm bảo tớnh liờn tục Người viết cú thể đặt cõu hỏi cho người đọc về những ý tưởng mới hay cảm xỳc cho nhiều khớa cạnh khỏc nhau của một ngày ở trường, hay những sự kiện xảy ra ở trường núi chung hay những vấn đề liờn quan đến văn học núi riờng và chờ đợi

sự phản hồi về những gỡ mà mỡnh đó viết

Như vậy, “Nhật kớ đọc sỏch” giỳp HS kết hợp đọc và viết trong ngữ cảnh thật Qua đú, HS đọc cỏc phản hồi từ phớa người đọc tiếp theo và viết cỏc phản hồi của mỡnh, tiếp tục chia se những cảm xỳc, quan sỏt và chia se cõu hỏi cho thầy cụ, bạn bố Nhật kớ gúp phần thỳc đẩy giao tiếp giữa cỏc thành viờn trong lớp học mỗi lỳc hiệu quả hơn, làm cho mối quan hệ giữa cỏc thành viờn trong lớp trở nờn tốt hơn, cỏc em cú thể trao đổi những kiến thức, sự hiểu biết của mỡnh một cỏch thoải mỏi Ở đú cỏc thành viờn sẽ cú cơ hội để học hỏi thờm những điều hay từ cỏc thành viờn khỏc, cú cơ hội để nhỡn nhận, đỏnh giỏ lại mỡnh

“Nhật kớ đọc sỏch” cho học sinh tiểu học hướng đến sự trưởng thành của học sinh qua quỏ trỡnh đọc sỏch; sự phỏt triển bền vững của thúi quen đọc sỏch và kỹ năng đọc ở học sinh; sự lan tỏa

của niềm đam mờ đọc sỏch và văn húa đọc trong mụi trường học đường

Trong trường tiểu học, việc phỏt triển văn húa đọc, tạo thúi quen đọc sỏch, cũng như việc lập

“Nhật kớ đọc sỏch” cho học sinh tiểu học ngày càng cú ý nghĩa hơn Lập “Nhật kớ đọc sỏch” cho học sinh là tạo cho HS thúi quen đọc sỏch giỳp cỏc em lĩnh hội cỏc giỏ trị văn húa xó hội phuc vụ cho việc học tập của mỡnh, Tạo cho HS thúi quen tự học, tự nghiờn cứu khi tiếp xỳc văn bản HS hiểu bài sõu sắc hơn, giờ học sinh động hơn Sự chủ động của người học được phỏt huy tốt hơn HS được trao đổi thụng tin một cỏch chủ động, hiệu quả, tạo ra những “nếp nghĩ tớch cực, sỏng tạo” trong hoạt động học tập của học sinh Nhiều ý kiến phản hồi của cỏc em cho thấy những suy nghĩ, phỏt hiện mới

lạ, sỏng tạo về văn bản, nhõn vật…

Giỳp cỏc em đam mờ đọc sỏch khụng những phục vụ cho việc học tập của mỡnh mà cũn giỳp cỏc

em lĩnh hội cỏc giỏ trị văn húa xó hội; hỡnh thành và phỏt triển kỹ năng tiếp nhận thụng tin, tiếp nhận tri thức

khụng những thế mà nú cũn hỡnh thành và phỏt triển kỹ năng tiếp nhận thụng tin, tiếp nhận tri thức

- những yếu tố quan trọng gúp phần hỡnh thành nhõn cỏch cho cỏc em Đồng thời giỳp cỏc em tiếp nhận thụng tin đó chọn lọc trong bối cảnh bựng nổ thụng tin, trong đú cú nhiều thụng tin lệch lạc, phiến diện tràn lan trờn mạng xó hội hiện nay

2.2 Tình hình thực trạng:

Cú thể núi, giỏo viờn đúng vai trũ cực kỳ quan trọng trong cụng việc kết nối giữa nhà trường và gia đỡnh học sinh, và đặc biệt hơn là với đặc thự của giỏo viờn Tiểu học thỡ giỏo viờn chủ nhiệm lớp là người gần gũi tiếp xỳc hầu hết quỹ thời gian cỏc em học tập tại trường Đõy là yếu tố thuận lợi nhất để chỳng ta nắm rừ tõm lý, hoàn cảnh của từng học sinh trong lớp, để qua đú biết được tõm tư nguyện vọng của cỏc em, qua đú hỡnh thành cho cỏc em một định hướng rừ ràng trong cuộc sống, để cỏc em

đủ tự tin hơn, vững vàng hơn trong mụi trường mới

Nhiều chuyờn gia tõm lý khẳng định, giỏo viờn là một nhõn tố quan trọng đối với việc rốn luyện đạo đức, nhõn cỏch cho học sinh đặc biệt trong việc rốn luyện kỹ năng sống Muốn làm tốt được điều

đú giỏo viờn phải là người hiểu được tõm lý của học sinh và điều quan trọng hơn là tỡnh yờu tre một cỏch trọn vẹn để cú thể nắm bắt kịp thời vấn đề tõm sinh lý cũng như những biểu hiện bất thường của cỏc em để qua đú chỳng ta cú thể giỏo dục dạy dỗ cỏc em tốt hơn

Qua quá trình giảng dạy và khảo sát chất lợng, các bài kiểm tra Việc nhận thức về giá trị nghệ thuật, những cái hay, cái đẹp trong văn thơ của mỗi em còn rất yếu Hầu nh các em học tập đọc là chỉ để đọc thông chứ không cần chú ý đến việc đọc diễn cảm, cảm nhận giá trị nổi bật, những nét đẹp của con ngời, cảnh vật thiên nhiên của làng quê Việt Nam thể hiện ở mỗi bài văn, bài thơ đó Đọc xong bài tập đọc các em chẳng hiểu gì về nội dung và nghệ thuật của bài đó Các em bớc đầu chỉ biết đọc diễn cảm, biết thể hiện đúng tính cách của từng nhân vật, thể hiện đợc sắc thái biểu cảm song còn rất lơ mơ cha sâu sắc, mức độ vận bài học cũng khả năng vận dụng những kiến thức đó học vào thực tiễn cũn chưa đạt hiệu quả cao, hay tinh thần tiếp cận với “văn húa đọc” của cỏc em cũn hạn chế Bờn cạnh đú, trong quỏ trỡnh giảng dạy những cõu hỏi GV đặt ra chưa thật sự giỳp HS tự khỏm phỏ kiến thức GV chưa quan tõm nhiều đến việc cho HS đọc Văn bản trước ở nhà cũng như ở lớp Nhiều HS cũn thụ động, cú tõm lớ học đối phú GV cũn nặng về việc truyền dạy theo cỏch hiểu của mỡnh cho HS Đặc biệt, khụng cú hoạt động chia se (viết,núi) khi dạy đọc - hiểu văn bản, chưa cú nhiều trao đổi và phản hồi ý kiến từ phớa HS khi tiếp nhận tỏc phẩm Do đú, HS hiểu kiến thức một cỏch thụ động, khụng cú

sự sỏng tạo trong tư duy, cỏch hiểu, khụng được trỡnh bày (núi và viết) những ý kiến, cảm nhận riờng của cỏ nhõn, thiếu những nếp nghĩ tớch cực của học sinh trong học tập…Hay cỏc em khi đọc xong một tỏc phẩm mà khụng nhớ được(ghi lại) tờn tỏc giả, tờn tỏc phẩm, những khoảnh khắc đỏng nhớ, những hỡnh ảnh đẹp, những từ ngữ hay, những nghệ thuật độc đỏo,… thỡ thật là một điều thiếu xút và đỏng tiếc…

Nếu như ở Tiểu học cỏc em được trang bị một hành trang thật tốt về kỹ năng sống để lờn trung học cơ sở thỡ hay biết bao nhiờu bởi cỏc em khụng mất nhiều thời gian để thớch nghi và hũa nhập mà quỹ thời gian đú cỏc em dành cho học tập

Chính vì thế, mỗi giáo viên chúng ta cần phải coi trọng việc nâng cao chất lợng đào tạo Mỗi môn học ở Tiểu học đều góp phần vào việc hình thành và phát triển những cơ sở ban đầu rất quan trọng của nhân cách con ngời Việt Nam Trong các môn học, môn Tập đọc là một trong những môn có vị trí quan trọng, bởi vì thông qua môn Tập đọc các em sẽ đợc đọc hiểu và cảm nhận đợc những cái hay, cái đẹp, những bài học quý giá về cách sống, cách làm ngời Các

em sẽ đợc khám phá biết bao điều bí ẩn của thế giới xung quanh chúng ta Từ

đó giúp các em mở mang trí thức, phong phú về tâm hồn, có năng lực cảm thụ văn học tốt, gây hứng thú khi viết văn, các em càng thêm yêu quý Tiếng Việt và

có ý thức giữ gìn sự trong sáng tiếng việt Trau dồi cho các em năng lực cảm thụ văn học theo mức độ yêu cầu của chơng trình tiểu học hiện hành Đồng thời thông qua môn Tập đọc các em sẽ thấy đợc cái giá trị nổi bật cả nội dung và nghệ thuật, những sâu sắc, tế nhị và đẹp đẽ của văn học thể hiện trong từng

tác phẩm hay một bộ phận của tác phẩm, từ đó các em càng yêu thích môn Tiếng Việt Một môn học đem đến biết bao vẻ đẹp, niềm vui và hứng thú Thông qua việc đọc hiểu và cảm nhận đợc những cái hay, cái đẹp, những bài học quý giá về cách sống, cách làm ngời, cũng như việc các em thấy đợc cái giá trị nổi bật về nội dung và nghệ thuật, những sâu sắc, tế nhị và đẹp đẽ của văn học thể hiện trong từng tác phẩm hay một bộ phận của tác phẩm Qua đú

hỡnh thành và Phỏt triển “Văn húa đọc” cho cỏc em hướng đến sự trưởng thành của học sinh qua quỏ trỡnh đọc sỏch; sự phỏt triển bền vững của thúi quen đọc sỏch và kỹ năng đọc ở học sinh; tạo sự lan tỏa của niềm đam mờ đọc sỏch và văn húa đọc trong mụi trường học đường, đem đến biết

bao vẻ đẹp, niềm vui và hứng thú trong quỏ trỡnh học tập của cỏc em Hơn thế nữa, giỳp cỏc

em cũn biết tham gia vào việc lập “Nhật kớ đọc sỏch” cho bản thõn, giỳp học sinh cú điều kiện chia se với nhau, vừa hiểu thờm về tỏc phẩm văn học vừa hiểu thờm về bạn mỡnh, học sinh được trao cơ hội viết và được tự đỏnh giỏ Từ đõy, giỳp HS đọc - hiểu văn bản cú hiệu quả hơn, chủ động hơn, nắm vững và vận dụng kiến thức tốt hơn, giỳp cỏc em cú thể kết hợp cỏc hoạt động đọc, núi, viết, thảo luận,

phản hồi,…một cỏch thành cụng nhất trong việc cảm thụ văn học.

GIẢI PHÁP THỰC HIỆN:

Một là: Giỳp học sinh hiểu thế nào là cảm thụ văn học:

Từ những ngày đầu cắp sách tới trờng, đợc nghe kể chuyển, đợc đọc những câu thơ, bài văn trong sách giáo khoa Tiếng Việt, các em học sinh còn cha hình dung đợc thế nào là cảm thụ văn học, cha biết rõ những yêu cầu rèn luyện về cảm tịu văn học ở Tiểu học Đối với học sinh tiểu học, vốn hiểu biết, sự năng

động sáng tạo, óc t duy tởng tợng của các em còn hạn chế rất nhớ song cũng rất mau quyên Do đó chỉ cần giúp các em hiểu một cách đơn giản về cảm thụ văn học chính là sự cảm nhận những giá trị nổi bật, những điều sâu sắc, tế nhị và đẹp đẽ của văn học thể hiện trong tác phẩm hay một bộ phận của tác phẩm Cảm thụ văn học có nghĩa là khi đọc, nghe một bài văn, một bài thơ ta không những hiểu mà còn phải xúc cảm, tởng tợng và thật sự gần gũi “Nhập thân’ với những gì đã đọc Đọc có suy ngẫm tởng tợng và rung cảm thật sự sẽ giúp các em cảm thụ văn học tốt

Hai là: Luyện tập về cảm thụ văn học cho học sinh Tiểu học cần những yờu cầu gì?

Chơng trình môn Tiếng Việt ở tiểu học luôn coi nhiệm vụ bồi dỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết Để có đợc năng lực cảm thụ văn học sâu sắc và tinh tế cần có sự say mê, hứng thú khi tiếp xúc với thơ văn, chịu khó tích luỹ vốn hiểu biết và thực tế cuộc sống và văn học, nắm vững kiến thức cơ bản về Tiếng Việt phục vụ cho cảm thụ văn học Đối với học sinh tiểu học, trong phân môn tập đọc đòi hỏi ngời giáo viên cần phải coi nhiệm vụ bôi dỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh là nhiệm vụ quan trọng

và cần thiết

Giúp các em hiểu đợc tác dụng của cảm thụ văn học đối với việc học văn Yêu cầu các em phải có tinh thần tự giác phấn đấu và rèn luyện về nhiều mặt

Hớng dẫn các em tích luỹ vốn hiểu biết về thực tế cuộc sống và văn học thông qua sự hoạt động và quan sát hàng ngày trong cuộc sống xung quanh các

em Quan sát nhiều, quan sát kỹ, chẳng những giúp các em viết đợc bài văn hay

mà còn tạo điều kiện cho các em cảm nhận đợc vẻ đẹp của thơ văn một cách tinh tế và sâu sắc Các em cần tích luỹ cả vốn hiểu biết văn học thông qua việc đọc sách, chăm đọc sách, đọc sách có phơng pháp tốt sẽ giúp các em “tự học” đợc nhiều điều thú vị, từ đó mà “lớn lên” về cả trí tuệ lẫn tâm hồn, càng

hiểu biết sâu sắc về thực tế cuộc sống và văn học, trí tởng tợng và cảm xúc của mỗi ngời càng thêm phong phú, chân thực Trong trường tiểu học, “việc phỏt triển văn húa đọc”núi chung cũng như việc lập “Nhật kớ đọc sỏch” cho cỏc em đều tạo thúi quen đọc sỏch ngày càng cú ý nghĩa Đọc sỏch là thúi quen giỳp cỏc em lĩnh hội cỏc giỏ trị văn húa xó hội; hỡnh thành

và phỏt triển kỹ năng tiếp nhận thụng tin, tiếp nhận tri thức - những yếu tố quan trọng gúp phần hỡnh thành nhõn cỏch cho cỏc em Đây chính là điều kiện quan trọng để cảm thụ văn học tốt

Ba là: Rốn cho học sinh kỹ năng cảm thụ văn học như thế nào:

Thông qua mỗi bài tập đọc bằng phơng pháp vấn đáp gợi mở tôi hớng dẫn các

em tìm hiểu nội dung chính của bài Qua đó tạo cho các em lòng say mê, hứng thú trong học tập Khi có hứng thú tiếp xúc với thơ văn, các em sẽ vợt qua đợc mọi khó khăn trở ngại, cố gắng luyện tập để cảm thụ văn học tốt và học giỏi môn Tiếng Việt Khi đã hiểu rõ đợc nội dung của bài các em sẽ luyện đọc diễn cảm bài thơ, đoạn văn

Vớ dụ: Đọc bài thơ “Hạt gạo làng ta” (Tiếng Việt 5 - tập 2) nhà thơ Trần Đăng Khoa

có đoạn viết:

Hạt gạo làng ta/ Có bão tháng bảy/ Có ma tháng ba/Giọt mồ hôi sa

Những tra tháng sáu/ Nớc nh ai nấu/ Chết cả cá cờ/ Cua ngồi lên bờ/ Mẹ

em xuống cấy.

Đoạn thơ giúp em hiểu đợc ý nghĩa gì của hạt gạo?

Để giúp các em hiểu biết đợc ý nghĩa, giá trị nghệ thuật của đoạn thơ khi dạy bài này tôi chú ý rèn dọc diễn cảm nhấn giọng ở các từ ngữ gợi tả, nằm đ ợc cách dùng từ gợi tả ở từng dòng thơ Khơi dậy những hiểu biết về cuộc sống làng quê Việt Nam Những gì mà hàng ngày bố mẹ, anh em và bản thân các em đã tham gia để làm ra đợc hạt gạo Thông qua đó giúp các em hiểu đợc ý nghĩa của hạt gạo Để có đợc hạt gạo thì phải trải qua những khó khăn, gian khổ ra sao

Để trau dồi năng lực cảm thụ văn học ở tiểu học tôi luôn yêu cầu các em nắm vững những kiến thức cơ bản đã học trong chơng trình tiểu học Có hiểu biết

về ngữ âm và chữ viết Tiếng Việt ta mới cảm nhận đợc vẻ đẹp của câu thơ tả cảnh mùa hè trong truyện Kiều của thi hào Nguyễn Du

Dới trăng Quyên đã gọi hè

Đầu tờng lửa lựu lập loè đâm bông.

“Lửa lựu lập loè - Bốn phụ âm đầu l đợc lặp lại gợi cho ta một trạng thái không ổn định, lúc mờ, lúc tỏ Những hiểu biết đó giúp ta thấy rõ hình ảnh hoa lựu đỏ nh sắc lửa khi ẩn khi hiện, báo hiệu không khí oi bức của mùa hạ

đang tới dần, khi nắm vững kiến thức về từ ngữ đã học

Các em sẽ chú ý ngay tới điệp từ “có” (Bài hạt gạo làng ta Tiếng Việt 5 -tập 2) nhấn mạnh sự khắc nghiệt của thiên nhiên Cặp từ trái nghĩa “Lên/ xuống” cho thấy sự đối lập giữa ngời mẹ với khó khăn của thiên nhiên

Nắm vững kiến thức ngữ pháp Tiếng Việt, các em sẽ không chỉ nói - viết tốt mà còn có thể cảm nhận đợc nét đẹp của nội dung qua những hình thức diễn đạt sinh động và sáng tạo

Đọc đoạn văn tả cảnh Sa Pa: (Món quà tặng diệu kỳ thiên nhiên dành cho đất nớc ta -Tiếng Việt 4 - tập 1) các em sẽ chú ý đến cách đặt câu rất hay của nhà văn Nguyễn Phan Hách:

“Thoắt cái, lác đác lá vàng rơi trong khoảng khắc mùa thu Thoắt cái, trắng long lanh một cơn ma tuyết trên những cành đào, lê, mận Thoắt cái, gió xuân hây hẩy nồng nàn với những bông hoa lay ơn màu đen nhung hiếm

Nếu thiếu đi những trọng ngữ gây ấn tợng về thời gian (thoắt cái), không dùng cách đảo bổ ngữ (lác đác), đảo vị ngữ (trắng long lanh) Những câu văn trên sẽ không thể làm cho ngời đọc cảm nhận đợc vẻ đẹp nên thơ và huyền

ảo của thắng cảnh Sa Pa

Ngoài những yêu cầu trên, khi dạy tập đọc tôi còn chú trọng việc rèn luyện cho các em kỹ năng viết đoạn văn về cảm thụ văn học nhằm giúp các nâng cao năng lực cảm thụ văn học tốt Để làm đợc bài tập để cảm thụ văn học, trớc hết tôi hớng dẫn và yêu cầu các em cần

+ Đọc kỹ yêu cầu đề bài, nắm chắc xem bài yêu cầu gì? Cần nêu bật đợc

ý gì?

+ Cách sử dụng biện pháp nghệ thuật trong đoạn văn (đoạn thơ) đã giúp

em cảm nhận đợc nội dung ý nghĩa gì đẹp đẽ, sâu sắc

Sau khi các em đã xác định và nắm chắc đợc yêu cầu đề bài tôi hớng dẫn các em bám vào các chi tiết, hình anh, nghệ thuật đã đợc phân tích để viết thành 1 đoạn văn về cảm thụ bằng vốn hiểu biết của các em Nhắc nhở các

em viết câu ngắn gọn giàu hình ảnh, liên kết ý chặt chẽ sát với yêu cầu đề bài

Tôi động viên khuyến khích các em viết theo cảm hứng, sự hiểu biết của bản thân để phát huy trí sáng tạo trong văn cho từng em

Khi dạy bài “Tiếng hát mùa gặt” (Tiếng việt 5 - tập 2) nhà thơ Nguyễn Duy

có viết:

Gió nâng tiếng hát chói chang Long lanh lỡi hái liếm ngang chân trời.

Nếu ta chỉ đọc lên để nghe thì cảm thấy hai câu thơ trên rất bình th-ờng, không có gì sâu sắc Song khi đọc kỹ đi vào tìm hiểu về nghệ thuật và nội dung thì mới thấy hết đợc cái hay, cái đẹp của nó Dạy bài này, tôi yêu cầu các em tìm xem tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì nổi bật ở hai câu thơ trên Nhờ biện pháp nghệ thuật đó, em cảm nhận đợc nội dung, ý nghĩa gì

đẹp đẽ?

Bằng sự hiểu biết qua lời gợi mở của cô phần đông các em đã nêu đợc biện pháp nghệ thuật nổi bật ở 2 câu thơ đó là biện pháp nhân hoá thể hiện rõ ở các từ thờng chỉ đặc điểm của ngời: “nâng, liếm” Các em đã cảm nhận đợc nội dung, ý nghĩa đẹp đẽ của hai câu thơ tả về cảnh mùa gặt ở nông thôn Việt Nam thật vui tơi, náo nức (Gió nâng tiếng hát chói chang), cánh đồng lúa tốt mênh mông hứa hẹn cuộc sống ấm no (Long lanh lỡi hái liếm ngang chân trời) Những cảnh đó gợi cho ta thấy không khí đầm ấm, thanh bình nơi thôn quê khi mùa gặt đến Với biện pháp đảo ngữ “Long lanh lỡi hái” và với biện pháp nhân hoá làm cho câu thơ trở nên hay hơn, sống động hơn

Bốn là: Phỏt triển “văn húa đọc” cho học sinh trong trường tiểu học

Hướng dẫn và tổ chức cho học sinh tự quản lý tủ sỏch và cho mượn sỏch

Giỏo viờn lờn kế hoạch đọc sỏch mỗi ngày (đọc sỏch ở gúc thư viện lớp), kế hoạch đọc sỏch mỗi tuần (đọc sỏch ở thư viện trường, thư viện Xanh - cú tổng kết tuần), kế hoạch đọc sỏch mỗi thỏng (cú tổng kết việc đọc sỏch của học sinh) với sự tham gia điều động của cỏn sự lớp; giao lưu việc tham gia đọc sỏch giữa học sinh lớp cũ với học sinh lớp mới để cỏc em cú thể chia se và học tập những cỏi hay cỏi mới

CBGV - CNV thực hiện làm gương cho học sinh trong nhà trường về văn húa đọc: tham gia mượn sỏch trong thư viện; giới thiệu đến học sinh những Sỏch, truyện hay

Tổ chức các hình thức “Văn hóa đọc” tại lớp như thi giới thiệu Sách, Truyện hay; thi vẽ tranh theo sách; thi viết cảm nhận về Sách, Truyện

Học sinh tham gia đọc sách với chủ điểm “Em với văn hóa Đọc”

Giáo viên lên kế hoạch mời phụ huynh học sinh cùng với lớp tham gia “Ngày hội sách” của trưởng để phụ huynh có nhìn nhận một cách chính xác về khả năng của con em mình cũng như thấy được một số mặt tích cực và hạn chế của học sinh Để từ đó, PHHS tự bồi dưỡng và Phát triển “văn

hóa đọc” cho con em mình, hướng đến sự trưởng thành của học sinh qua quá trình đọc sách; tạo sự phát triển bền vững của thói quen đọc sách cũng như kỹ năng đọc ở học sinh; tạo sự lan tỏa của

niềm đam mê đọc sách và văn hóa đọc trong môi trường học đường

Tổ chức thảo luận, trao đổi với cha mẹ học sinh để thống nhất áp dụng quy định về thời gian đọc sách tại trường (thư viện), ở nhà, trong đó có thời gian cha mẹ đọc sách cùng con; lựa chọn, giới thiệu những cuốn sách thiết thực, phù hợp với tâm lý lứa tuổi, phù hợp với mục tiêu giáo dục…

Năm là: Hướng các em tham gia vào việc lập “Nhật kí đọc sách” cho bản thân giúp học sinh có điều kiện chia sẻ với nhau, vừa hiểu thêm về tác phẩm văn học vừa hiểu thêm về bạn mình Ở đó, học sinh được trao cơ hội viết và được tự đánh giá, tạo ra những nếp nghĩ tích của học sinh trong học tập.

Như chúng ta đã biết , Phát triển “văn hóa đọc”, giúp các em đam mê đọc sách không những phục

vụ cho việc học tập của mình mà còn giúp các em lĩnh hội các giá trị văn hóa xã hội; hình thành và phát triển kỹ năng tiếp nhận thông tin, tiếp nhận tri thức ….Để phát huy vai trò của “văn hóa đọc” một cách có hiệu quả thì không thể thiếu tính năng của việc lập “Nhật kí đọc sách” cho học sinh tiểu học,

nó giúp GV giải quyết những khó khăn trong việc tiếp cận với HS như một bản thể riêng le “Nhật kí đọc sách” tạo ra mối liên hệ thực tế giữa người đọc và viết cho HS khi các em viết cho đối tượng đã được nhận diện trước và mong đợi được phản hồi về bài viết của mình “Nhật kí đọc sách” là phương tiện giao tiếp bằng chữ viết cho cả những ngày HS không đến lớp Nó có thể tạo ra sự giao tiếp có ý nghĩa giữa GV và HS, tạo cho HS thấy rằng có một đối tượng thật sự đọc bài viết của họ Khi sử dụng nhật kí, mỗi HS phải dùng một quyển vở có hay một loại tập để viết, nêu những suy nghĩ hay thắc mắc của mình có liên quan đến vấn đề cảm thụ văn học và gởi cho đối tượng đọc của mình (GV hoặc bạn bè).Từ đó, tạo ra các nếp nghĩ tích cực cho học sinh trong vấn đề học tập Quyển nhật kí này được truyền tay thường xuyên để đảm bảo tính liên tục Người viết có thể đặt câu hỏi cho người đọc về những ý tưởng mới hay cảm xúc cho nhiều khía cạnh khác nhau của một ngày ở trường, hay những sự kiện xảy ra ở trường nói chung hay những vấn đề liên quan đến văn học nói riêng và chờ đợi sự phản hồi về những gì mà mình đã viết Như vậy, “Nhật kí đọc sách” giúp HS kết hợp đọc và viết trong ngữ cảnh thật Qua đó, HS đọc các phản hồi từ phía người đọc tiếp theo và viết các phản hồi của mình, tiếp tục chia se những cảm xúc, quan sát và chia se câu hỏi cho thầy cô bạn bè Nhật kí góp phần thúc đẩy giao tiếp giữa các thành viên trong lớp học mỗi lúc hiệu quả hơn, làm cho mối quan hệ giữa các thành viên trong lớp trở nên tốt hơn, các em có thể trao đổi những kiến thức, sự hiểu biết của mình một cách thoải mái Ở đó các thành viên sẽ có cơ hội để học hỏi thêm những điều hay từ các thành viên khác, có cơ hội để nhìn nhận, đánh giá lại mình

Nó như một công cụ học tập, “Nhật kí đọc sách” (những ghi chép) có thể khuyến khích HS sử dụng các tư duy như: phản hồi, suy ngẫm về những vấn đề đã đọc trước khi thảo luận trên lớp và lập

kế hoạch cho những gì mình sẽ thảo luận Nó giúp HS tổ chức, sắp xếp ý tưởng, đưa ra những câu hỏi cũng như thể hiện cảm xúc và suy nghĩ cá nhân trong quá trình học tập Đối với phương án này giáo viên chú ý :

Bước 1: Hướng dẫn HS cách thức sử dụng “Nhật kí đọc sách” (Ở bước này bản thân tôi làm những việc sau: GV chia nhóm; Phát mẫu giấy có in “Nhật kí đọc sách”; Yêu cầu các nhóm bầu nhóm trưởng (Nhiệm vụ của nhóm trưởng: ghi lại danh sách các thành viên trong nhóm tham gia, nhắc nhở các thành viên tham gia nghiêm túc); Giải thích về từng yêu cầu của nhật kí Chuẩn bị cho thảo luận: Những việc tôi cần thực hiện với nhật kí đọc sách cho học sinh (theo mẫu sau)

Bước 2: Hướng dẫn HS thực hiện “Nhật kí đọc sách” trước một tuần tìm hiểu văn bản đọc hiểu,

Người thựchiện:………

“Nhật kí đọc sách” TÊN TÁC PHẨM, HÌNH ẢNH: (Mỗi khi đọc, HS phải lưu giữ một hình ảnh về câu chuyện, có thể viết hay vẽ nó ra trong nhật kí đọc sách và chia se với các bạn trong nhóm Lưu ý khi vẽ hình, cần chú thích để ghi nhớ hình ảnh đó) ………

………

…………

PHẦN PHẢN HỐI “Nhật kí đọc sách”: (ý kiến thành viên còn lại trong nhóm) ………

………

PHẦN TỰ NHẬN XÉT VỀ BÀI VIẾT CỦA BẢN THÂN: (học sinh ghi phần này sau khi nhận được phản hồi “Nhật kí đọc sách” của bạn mình.) ………

………

………

…………

Người thực hiện:………

“Nhật kí đọc sách” TÊN TÁC PHẨM, TỪ HAY/ NGHỆ THUẬT: (HS tìm ra những từ hay - các từ mới, ngộ nghĩnh, miêu tả, so sánh … mà HS muốn sử dụng khi viết; các từ dễ nhầm lẫn Viết ra và chia se trong nhóm) ………

………

PHẦN PHẢN HỐI “Nhật kí đọc sách”: (ý kiến thành viên còn lại trong nhóm) ………

………

PHẦN TỰ NHẬN XÉT VỀ BÀI VIẾT CỦA BẢN THÂN: (học sinh ghi phần này sau khi nhận được phản hồi “Nhật kí đọc sách” của bạn mình.) ………

………

………

Người thực hiện;………

“Nhật kí đọc sách” TÊN TÁC PHẨM, NHÂN VẬT: (HS nêu về một nhân vật yêu thích hoặc không thích, hoặc lí thú) Viết hay vẽ về hình dáng, hành động, cách cư xử, điểm thú vị hay nổi bật của nhân vật đó Sau đó chia se với bạn) ………

………

PHẦN PHẢN HỐI “Nhật kí đọc sách”: (ý kiến thành viên còn lại trong nhóm) ………

………

PHẦN TỰ NHẬN XÉT VỀ BÀI VIẾT CỦA BẢN THÂN: (học sinh ghi phần này sau khi nhận được phản hồi “Nhật kí đọc sách” của bạn mình.) ………

………

………

Người thực hiện;………

“Nhật kí đọc sách” TÊN TÁC PHẨM, CẢM NGHĨ: (HS nêu cảm nghĩ của mình về những gì mà các em đọc Sau đó chia se với bạn) ………

………

PHẦN PHẢN HỐI “Nhật kí đọc sách”: (ý kiến thành viên còn lại trong nhóm) ………

………

PHẦN TỰ NHẬN XÉT VỀ BÀI VIẾT CỦA BẢN THÂN: (học sinh ghi phần này sau khi nhận được phản hồi “Nhật kí đọc sách” của bạn mình.) ……….

……….

……….

GV phỏt “Nhật kớ đọc sỏch” cho từng nhúm và yờu cầu: Mỗi thành viờn của từng nhúm hoàn thành

“Nhật kớ đọc sỏch”phự hợp khả năng của bản thõn (GV cú thể cho HS lựa chọn chủ đề mà mỡnh yờu thớch) Mỗi cỏ nhõn HS hoàn thành “Nhật kớ đọc sỏch” ở nhà trước khi đến lớp

Bước 3 : GV tổ chức cho HS chia se “Nhật kớ đọc sỏch”- GV tổ chức cho HS chia se “Nhật kớ đọc sỏch” (theo từng cặp HS được kết hợp ngẫu nhiờn)

+ Lần 1: Phản hồi bài viết của bạn (học sinh nờu ý kiến của mỡnh đối với “Nhật kớ đọc sỏch” của bạn) (theo gợi ý của GV ở mẫu phiếu như phần trờn)

+ Lần 2: Tự nhận xột bài viết của bản thõn (theo gợi ý của GV theo mẫu phiếu ở phần trờn) Thời điểm chia se ý kiến: ở phần đọc hiểu văn bản hoặc phần củng cố của tiết học; ở tiết sinh hoạt lớp khi

GV tổng kết, đỏnh quỏ trỡnh đọc sỏch của học sinh

Bước 4 : GV đỏnh giỏ, cho điểm (điểm này được qui thành điểm thưởng, tựy từng GV cú cỏch qui

định điểm thưởng khỏc nhau) Kết quả của HS là kết quả của bài viết, những phản hồi và thỏi độ hợp tỏc trong quỏ trỡnh thảo luận, chia se thụng tin

Với cỏch thực hiện như trờn, bản thõn tụi nhận thấy:

- HS sử dụng rất đa dạng cỏc mẫu “Nhật kớ đọc sỏch”

- Sự đa dạng của cỏc mẫu “Nhật kớ đọc sỏch” tạo điều kiện cho HS cú nhiều cơ hội lựa chọn cỏc mẫu “Nhật kớ đọc sỏch” theo năng lực, sở thớch của mỡnh

- “Nhật kớ đọc sỏch” làm cho HS cú điều kiện tiếp xỳc trước với bài học, giỳp cho việc học tập và giảng dạy trờn lớp đạt hiệu quả hơn

- Tạo cho HS thúi quen tự học, tự nghiờn cứu khi tiếp xỳc văn bản HS hiểu bài sõu sắc hơn, giờ học sinh động hơn Sự chủ động của người học được phỏt huy tốt hơn HS được trao đổi thụng tin một cỏch chủ động, hiệu quả

- Việc đọc văn của HS khụng cũn là một hoạt động thụ động mà trở thành một hoạt động tạo ra

những “nếp nghĩ tớch cực, sỏng tạo” trong hoạt động học tập của học sinh Nhiều ý kiến phản hồi của

cỏc em cho thấy những suy nghĩ, phỏt hiện mới lạ, sỏng tạo về văn bản, nhõn vật trong cõu chuyện…

- Người học cú điều kiện chia se với nhau, vừa hiểu thờm về tỏc phẩm vừa hiểu thờm về bạn mỡnh

- HS được trao cơ hội viết, được tự đỏnh giỏ và đỏnh giỏ lẫn nhau về những ghi chộp của mỡnh Từ

đú cú cơ hội học hỏi thờm bạn bố, tự chỉnh sửa để hoàn thiện kĩ năng vận dụng

1 Kết quả ỏp dụng sỏng kiến

Bằng phơng pháp dạy đọc kết hợp với luyện kỹ năng cảm thụ văn học qua từng bài giảng nói chung môn tiếng việt nói riêng cỏc em đã có những bớc tiến rõ rệt

Trong làm bài các em đã biết chọn lựa những từ ngữ hình ảnh nổi bật sát hợp với yờu cầu

Vốn sống, vốn hiểu biết của các em về cuộc sống xung quanh phong phú hơn

Biết sử dụng tơng đối thành thạo các biện pháp như so sỏnh, nhõn húa trong khi làm bài

Khi đọc xong mỗi đoạn thơ, đoạn văn, một tác phẩm, một đoạn trích nào

đó, các em có thể tự nêu đợc nội dung và biện pháp nghệ thuật mà tác giả đã sử dụng ở mỗi loại bài đó

Hơn thế nữa: Đại đa số HS đều rất thớch hỡnh thức học tập: lập“Nhật kớ đọc sỏch”, vỡ đõy là một hỡnh thức học tập mới lạ, sỏng tạo

“Nhật kớ đọc sỏch” đó đem lại khụng khớ thoải mỏi, gần gũi để HS chia se cảm nhận của mỡnh qua “Nhật kớ đọc sỏch” Chỳng tụi nhận thấy tõm lớ học tập của HS cú sự thay đổi theo hướng tớch cực rừ rệt

“Nhật kớ đọc sỏch” làm cho HS cú điều kiện tiếp xỳc trước với nội dung bài học, giỳp cho việc học tập và giảng dạy trờn lớp đạt hiệu quả hơn