Các yếu tố tự sự , miêu tả và biểu cảm kết hợp cùng nhau trong đoạn đều nhằm phục vụ cho lời bình luận của tác giả về vẻ đẹp của tâm hồn người tù trong đêm trăng sáng, khẳng định ý kiến [r]
Trang 1Ngày soạn Ngày dạy
Tuần 29 Bài 28, tiết 114
Tiếng Việt
Lựa chọn trật tự từ trong câu
Kết quả cần đạt:
1 Kiến thức: HS nắm mối quan hệ giữa việc thay đổi trật tự từ trong câu với ý nghĩa của văn bản
2 Tích hợp với các văn bản đã học, với phần TLV qua bài Tìm hiểu các yếu tố miêu tả và tự sự trong văn nghị luận
3 Kỹ năng: rèn kỹ năng thay đổi trâ tự từ để tăng hiêu quả khi giao tiếp
Tiến trình thực hiện các bước lên lớp:
Hoạt động 1: Hình thành khái niệm về trật tự từ:
GV viết đoạn văn của Ngô Tất
Tố lên bảng Câu văn in đậm
viết thành 4 băng giấy để
có thể di chuyển dễ dàng khi
thực hành
GV gọi 1 học sinh lên bảng, y/c
chuyển vị trí các băng giấy để
tạo ra một trật tự mới mà ý
nghĩa và cấu tạo ngữ pháp của
câu không thay đổi
? Ngoài trật tự bạn vừa tạo ra,
còn có thể tạo ra những
câu văn nào khác nữa?
GV có thể cho các em chia
nhóm, lên bảng để thực hành
việc thay đổi
Kết quả có 3 GV yêu cầu
HS ghi vào vở
? Với một câu văn cho %
xếp thành bao nhiêu trật tự từ
khác nhau?
HS đọc đoạn văn
HS lên bảng, thực hiện yêu cầu của GV
HS tự viết vào vở các trật tự có thể
(1) Cai lệ thét bằng giọng khàn khàn của X hút nhiều xái cũ,
gõ đầu roi xuống đất
(2) Cai lệ gõ đầu roi xuống đất, thét bằng giọng khàn khàn… (3) Thét bằng giọng…, cai lệ gõ
đầu roi xuống đất
(4)Bằng giọng khàn khàn…, cai
lệ gõ đầu roi xuống đất, thét
(5) Bằng giọng khàn khàn , gõ
đầu roi xuống đất, cai lệ thét
(6) Gõ đầu roi xuống đất, bằng giọng…, cai lệ thét.
I Tìm hiểu chung
1 Xét ví dụ
…Gõ đầu roi xuống
đất, cai lệ thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ.
Gv tổ chức hoạt động theo cặp
ngồi cùng bàn
? Vì sao tác giả NTT lại lựa
đậm?
( Gợi ý:
Cụm từ “gõ đầu roi…” đứng
% có tác dụng gì trong việc
lột tả tính cách cai lệ?
HS quan sát lại đoạn văn có câu văn in đậm và thảo luận, trả lời:
+ Cụm từ đặt lên %
nhằm thể hiện thái độ hống hách, dụng ý uy hiếp X khác của
+ Cụm từ: thái độ hống hách
+ roi: liên kết câu %
+ thét: liên kết câu
Trang 2+ Từ “roi” có liên hệ gì đến câu
văn đứng % đó?
+ Từ nào trong cụm từ thứ có
liên quan đến câu văn tiếp theo?
cai lệ
+ từ “roi” tạo tính liên kết với câu văn đứng %
+ Từ “thét” tạo tính liên kết với câu văn đứng sau
đảm bảo tính liên kết giữa các câu văn vừa khắc hoạ
tính cách nhân vật
sau
? Trong số các cách sắp xếp lại
sau này, em hãy thử nhận xét về
tác dụng của sự thay đổi ấy?
Tiếp tục cho hoc sinh thảo luận,
trả lời
Sau khi các em phát biểu, giáo
viên có thể treo bảng sơ đồ thể
hiện tác dụng
Y/c các em rút ra nhận xét:
Hiệu quả diễn đạt của các cách
sắp xếp trật tự từ có giống nhau
không? Từ đây em rút ra kinh
nghiệm gì cho việc đặt câu?
Hs tiếp tục thảo luận và nêu lên ý kiến
Nhấn mạnh…
LK % LK sau
HS rút ra kết luận
Nhắc lại ghi nhớ trong SGK
Bảng kết quả
2 Ghi nhớ: SGK 111
Hoạt động 2: Hướng dẫn tìm hiểu tác dụng của sự sắp xếp trật tự từ:
GV gọi HS đọc đoạn văn (a)
mục 1/II
? Trật tự từ của các bộ phận câu
in đậm thể hiện điều gì?
? Trong đoạn văn (b), trật tự từ
lại nhằm thể hiện điều gì?
? Tính chất k ứng giữa con
X và đồ vật đi theo thể
hiện ra sao trong trật tự “Roi
HS đọc đoạn văn (a)
Trật tự từ này thể hiện thứ tự % sau của các hoạt động và trạng thái
+ Thể hiện thứ bậc xã hội cao thấp của các nhận vật Trật tự từ còn phản ánh thứ tự xuất hiện của các nhân vật
+ Cai lệ mang theo roi song
+ DX nhà lý Q mang theo
+ Thứ tự % sau
+ thứ bậc cao thấp
+ Trình tự quan sát…
GV trao bảng phụ có đoạn văn
của Thép Mới Y/c HS thảo
luận theo nhóm
HS đọc, thảo luận theo nhóm.Trình bày kết quả thảo luận của nhóm mình % lớp
+ Tác giả đã đặt sóng đôi từng cặp sự vật: làng – % r mái nhà tranh - đồng lúa chín
+ Nhịp điệu cân đối, hài hoà về mặt bằng trắc: nhịp 2/2 luân
Trang 3? Trong đoạn văn trên, chúng ta
đã nhắc đến những tác dụng nào
của trật tự từ?
Vận dụng nhận xét hai ví dụ
sau?
phiên bằng trắc, nhịp 4/4 cũng luận phiên bằng trắc
=> Cách viết của Thép Mới có hiệu quả diễn đạt cao hơn vì nó tạo sự cân xứng hài hoà về nhịp điệu và hình ảnh của câu văn
Tác dụng liên kết các câu trong
đoạn văn và nhấn mạnh đặc điểm của sự vật, hiện
+ Cùng lắm, nó có giở quẻ, hắn cũng chỉ đến đi ở tù ở tù thì hắn
=> Liên kết các câu
+ Lom khom J% núi tiều … Lác đác bên sông chợ mấy nhà”
=> Nhấn mạnh các từ hình gợi tả vẻ tiêu sơ hoang vắng của cảnh vật nơi đèo Ngang
+ đảm bào sự hài hoà
về ngữ âm
+ Liên kết câu…
+ Nhấn mạnh đặc
điểm…
? Từ các ví dụ đã tìm hiểu,
có thể rút ra một số tác
dụng cơ bản của trật từ sắp xếp
từ là gì?
HS dựa vào các ý đã chốt trên bảng, nhắc lại
HS đọc ghi nhớ SGK 112
2 Ghi nhớ: SGK112
Hoạt động 3: Hướng dẫn luyện tập:
Chia bốn cụm từ cho 4 nhóm thảo luận
đại diện mỗi nhóm trình bày kết quả:
(a) Cụm từ trong câu văn của HCM: Kể tên các vị anh hùng dân tộc theo thứ tự xuất hiện của các vị trong thời gian lịch sử
(b) Cụm từ “đẹp vô cùng” đặt % hô ngữ nhằm nhấn mạnh vẻ đẹp của TQ và thể hiện niềm xúc động, vui ;% của tác giả khi ngắm nhìn đất % trọn vẹn trong ngày giải phóng
(c) Cụm từ “hò ô tiếng hát” đảo để bắt vần với “sông Lô” đứng % tạo cảm giác kéo dài ngân nga của tiếng hò trên mênh mang sông % 3 đồng thời đảm bảo sự bắt vần cho câu J% với câu trên (ngạt – hát) => tạo sự hài hoà về ngữ âm
(d) Câu văn của NCH lặp lại các cụm từ để tạo sự liên kết
GV chốt lại kiến thức HS đọc cả hai phần ghi nhớ của bài học
Về nhà, có thể tự viết một đoạn văn ngắn về chủ đề mùa hè trong đó giải thích tác dụng sắp xếp trật tự từ của một câu
Trang 4Ngày soạn Ngày dạy
Tuần 29 Bài 28, tiết 116
Tập làm văn
Tìm hiểu các yếu tố tự sự và miêu tả
trong văn nghị luận
Kết quả cần đạt:
1 Kiến thức:Giúp HS nắm tự sự và miêu tả là những yếu tố rất cần thiết trong bài văn nghị luận, vì chúng có khả năng giúp X nghe TX đọc) nhận thức nội dung nghị luận một cách dễ dàng, sinh động, cụ thể hơn Nắm những yêu cầu và cách thức
những yếu tố tự sự và miêu tả vào bài văn nghị luận một cách hiệu quả
2 Tích hợp với các văn bản đã học, và phần Tiếng Việt những nội dung có liên quan
3 Kỹ năng: Rèn kỹ năng *% đầu biết vận dụng các yếu tố miêu tả và tự sự trong bài văn nghị luận
Tiến trình thực hiện các bước lên lớp:
Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ:
GV có thể treo bảng phụ một đoạn trích trong Chiéu dời đô hoặc Hịch % sỹ có chứa yếu tố biểu cảm
nào? Nó có tác dụng ra sao?
-Yếu tố biểu cảm, có tác dụng bày tỏ cảm xúc đối với ý kiến mà X viết nêu ra và khơi dậy tình cảm k tự ở X đọc
Hoạt động 2: Dẫn vào bài:
Bên cạnh yếu tố biểu cảm, sức hấp dẫn và thuyết phục của bài văn nghị luận còn có những yếu tố nào khác nữa, và sự có mặt của chúng trong bài văn nghị luận có tác dụng gì, thế nào là vừa đủ Chúng ta sẽ cùng…
Hoạt động 3: % dẫn tìm hiểu các yếu tố miêu tả và tự sự trong văn nghị luận
Y/c HS đọc to đoạn văn (a)
trong SGK 113
? Trong đoạn văn này, tác
giả bài viết đã kể cho X
đọc nghe về sự việc gì?
? Theo em, việc kể lại chi tiết
một kiểu bắt lính kỳ quặc và
sáng tỏ điều gì?
HS đọc
Kể về những cách thức xoay xở để bắt lính và để làm tiền của bọn quan lại
Khẳng định cho ý kiến của X viết:
việc mộ lính “tình nguyện” đã gây ra những sự nhũng lạm hết sức trắng trợn
1 Vai trò của tự
sự và miêu tả trong bài văn nghị luận.
1 Ví dụ:
a Tự sự
Y/c HS đọc đoạn văn (b)
? DX viết đã tái hiện cảnh
những X lính An
Nam bị bắt lính bằng những
chi tiết miêu tả sinh động
? Những cảnh
miêu tả ấy trái với
cảnh do nhà cầm quyền rêu
rao “ các bạn đã tấp nập đầu
HS đọc đoạn văn
+ Tốp thì bị xích tay điệu về tỉnh lỵ, tốp thì % khi xuống tàu …có lính Pháp canh gác, = lê tuốt trần…
Sự trái thể hiện sinh động
đã chứng tỏ sự giả dối, bịp bợm của nhà cầm quyền thực dân về chế độ bắt lính mà chúng gọi là tình nguyện
b Miêu tả
Trang 5quân…” đã chứng tỏ
nhận xét gì mà X viết
muốn chuyển đến X đọc?
? Hai đoạn văn đều có mặt
tại sao chúng ta không xếp
chúng vào loại văn bản miêu
tả hay tự sự?
Vì miêu tả hay tự sự ở đây chỉ
đích chính của văn bản là làm sáng tỏ tội ác dã man và sự lừa bịp giả dối của chính quyền thực dân đối với X
bản xứ
Mục đích: hỗ trợ cho nghị luận
GV treo bảng phụ có hai
đoạn văn đã % bỏ
các yếu tố miêu tả và tự sự
? Nếu không các yếu tố
tự sự và miêu tả vào trong
nội dung nghị luận, liệu có
HS đọc hai đoạn văn còn lại, nhận xét:
Nếu % bỏ các yếu tố tự sự và miêu tả đoạn nghị luận sẽ trở nên rất khô
khan, mất hẳn sự sinh động và tính thuyết phục của luận điểm cũng ảnh
? Từ đây, có thể thấy tự
sự và miêu tả có vai trò ra
sao trong nghị luận?
HS rút ra nhận xét
Ghi nhớ thứ nhất
Ghi nhớ:
Bài văn nghị luận
sự và miêu tả Hai yếu tố này giúp cho việc trình bày luận
cứ trong bài văn
rõ ràng, sinh
động, do đó tăng sức thuyết phục cho nghị luận
Hoạt động 4: Tìm hiểu cách thức sử dụng miêu tả và tự sự trong bài văn nghị luận Gọi HS đọc to đoạn văn bản
trong SGK 115
? Tìm các yếu tố miêu tả và
tự sự có trong đoạn văn trên
? Nêu tác dụng của các yếu
tố ấy trong đoạn nghị luận
này?
HS đọc đoạn văn
Chỉ ra các yếu tố tự sự và miêu tả
Làm rõ cho luận điểm: Sự gần gũi đẹp
đẽ giữa các truyện anh hùng của các dân tộc Việt Nam
II Cách sử dụng yếu tố tự sự và miêu tả trong bài văn nghị luận.
1 Ví dụ:
+ Mục đích: làm sáng tỏ luận điểm chính
? Vì sao tác giả không kể lại
trình tự chi tiết đầy đủ hai
truyện Chàng Trăng và Nàng
Han, thậm chí truyện Tháng
Giómg hoàn toàn không kể
lại chi tiết nào?
Vì mục đích không phải kể lại chuỗi
sự việc hay tái hiện đặc điểm, hình
ảnh của nhân vật dân gian mà mục
đích là chỉ dùng các chi tiết trọng tâm thể hiện sự gần gũi với truyện Thánh Gióng để làm sáng tỏ luận điểm chính
+ Truyện Thánh Gióng vì rất phổ biến quen thuộc với đông dảo X dân Việt nên không cần kể lại, hai truyện kia vì là những truyền thuyết các tộc
ít X nên có X không biết vì
Trang 6? Nếu kể lại cụ thể trình tự
diễn biến truyện hạơc đi sâu
miêu tả vẻ đẹp của diện mạo
hoặc hành động nhân vật thì
nghị luận không? Tại sao?
? Từ đó cần rút ra bài học thế
nào về việc sử dụng hai yếu
tố tự sự và miêu tả trong văn
nghị luận?
HS đọc Ghi nhớ 2
vậy cần tóm tắt qua
Không kể lại hoặc tả chi tiết vì
tự sự và miêu tả lấn át nghị luận sẽ làm vỡ mạch nghị luận của bài
+ Chỉ sử dụng khi nó cần thiết cho luận điểm, góp phần làm sáng tỏ luận
điểm
+ Không lạm dụng vì sẽ dẫn đến việc phã vỡ mạch lập luận của bài văn
Ghi nhớ 2:
Các yếu tố tự sự và miêu tả dùng làm luận cứ phải phục vụ cho việc làm sáng rõ luận
điểm, không phã vỡ mạch nghị luận của bài văn
Hoạt động 5: % dẫn luyện tập:
Bài tập 1: Chỉ ra các yếu tố tự sự và miêu tả trong đoạn văn nghị luận và nêu lên tác dụng của chúng:
HS phát hiện Nhận xét:
Yếu tố tự sự và miêu tả rất dồi dào, phong phú, trong miêu tả còn kết hợp cả các yếu
chuyện X tù sống trong nhà ngục hay bày tỏ cảm xúc suy nghĩ về đêm trăng đẹp Các yếu tố tự sự , miêu tả và biểu cảm kết hợp cùng nhau trong đoạn đều nhằm phục vụ cho lời bình luận của tác giả về vẻ đẹp của tâm hồn X tù trong đêm trăng sáng, khẳng định ý kiến của X viết về tâm hồn dào dạt yêu trăng của HCM ngay trong hoàn cảnh lao tù
Bài tập 2: Hs trả lời câu hỏi
Có thể nêu lên một số yếu tố tự sự và miêu tả mà theo ý các em có thể vào đoạn văn nghị luận
HS đọc đoạn văn tham khảo của Huy Cận
... văn nghị luận Gọi HS đọc to đoạn văntrong SGK 115
? Tìm yếu tố miêu tả
tự có đoạn văn
? Nêu tác dụng yếu
tố đoạn nghị luận
này?
HS đọc đoạn văn. .. hát) => tạo hài hoà ngữ âm
(d) Câu văn NCH lặp lại cụm từ để tạo liên kết
GV chốt lại kiến thức HS đọc hai phần ghi nhớ học
Về nhà, tự viết đoạn văn ngắn chủ đề mùa hè... 4
Ngày soạn Ngày dạy
Tuần 29 Bài 28, tiết 116
Tập làm văn< /b>
Tìm hiểu yếu