- Hs hiểu được nỗi đau của chú bé mồ côi cha phải sống xa mẹ và tình thương yêu vô bờ của chú bé đối với người mẹ bất hạnh được thể hiện cảm động qua đoạn trích trong hồi kí “Nh÷ng ngµy [r]
Trang 1Ngày
Tiết 1+ 2
Tôi đi học
(Thanh Tịnh)
A Mục tiêu bài :
Giúp hs:
Thanh Tịnh
bản thân
- Rèn kĩ năng đọc diễn cảm, phát hiện
B Chuẩn bị
C Hoạt động dạy – học:
1 ổn định lớp.
2 Kiểm tra:
3.
ờng đầu tiên “Tôi đi học” là một truyện ngắn xuất sắc với lời văn giàu chất thơ, nhẹ nhàng mà
Hoạt động của giáo viên - học sinh Nội dung cần đạt
- H Đọc chú thích*
? Em hiểu gì về tác giả, tác phẩm?
- Cách đọc: Đọc giọng chậm, dịu, hơi
buồn, lắng sâu Chú ý lời nhân vật tôi,
- H Tìm hiểu các chú thích 2, 4, 6, 7
? Nêu xuất xứ và đại ý của đoạn trích?
I Đọc – Tỡm chung:
1 Tác giả (1911 - 1988)
- Quê: Huế
Ông thành công ở thể loại truyện ngắn
và thơ Các tp đều toát lên 1 t/c êm dịu, trong trẻo, đằm thắm
- Tác phẩm chính: Quê mẹ, Đi giữa một mùa sen
2 Tỡm chung
* Đọc, chú thích.
- Ông đốc, lạm nhận, lớp 5
Trang 2- G Toàn bộ tp là những kỉ niệm mơn
của nhân vật “tôi”
chính của văn bản?
? Tác giả chọn ngôi kể thứ mấy, nhân
vật chính là ai?
phần? Nội dung mỗi phần?
- H Đọc đv đầu và trả lời câu hỏi
? Những gì đã gợi lên trong lòng nv
đầu tiên?
? Em có nhận xét gì về cách mở đầu
bằng 2 đoạn văn và các biện pháp NT
sử dụng trong 2 đoạn văn ấy?
(Hai câu văn mở đầu tạo thành 2
đoạn văn rất gợi cảm Câu 1 là sắc thu -
lá rụng, mây bàng bạc gợi kỉ niệm mơn
2 dùng h/ả so sánh, nhân hoá, giọng
văn nhẹ nhàng giàu cảm xúc)
? Phân tích giá trị gợi cảm của các từ
láy trong đoạn văn?
* Tỏc : In trong tập “Quê mẹ” -
1941
* Đại ý Tác giả kể lại những kỉ niệm êm đềm
sâu sắc của tuổi thơ trong buổi tựu
dẫn vào lớp 1)
* Thể loại: Truyện ngắn trữ tình
* +,- thức biểu đạt:
Tự sự + miêu tả + biểu cảm
* Ngôi kể thứ nhất: “Tôi” - Nhân vật chính bộc lộ cảm xúc của mình
* Bố cục: (3 đoạn)
+ Từ đầu “ngọn núi”: Cảm nhận của + Tiếp “cả ngày nữa”: Cảm nhận của
+ Còn lại: Cảm nhận của n.v “tôi” ở trong lớp học
II Tìm hiểu văn bản
1 Hoàn cảnh gợi nhớ những kỉ niệm
về buổi tựu tr,; đầu tiên của nv
“tôi”.
- Thời điểm gợi nhớ: Cuối thu, ngày khai
- Thiên nhiên: Lá rụng nhiều, mây bàng bạc
- Cảnh sinh hoạt: Mấy em bé rụt rè cùng
=> Thời điểm, nơi chốn quen thuộc, gần gũi gắn liền với tuổi thơ của tác giả ở
- Từ láy: náo nức, mơn man, bừng, rộn rã
Diễn tả 1 cách cụ thể tâm trạng khi
Trang 3
tả theo trình tự nào?
nhìn thấy
ngồi vào chỗ của mình;
từ hiện tại nhớ về dĩ vãng
có tâm trạng và cảm giác ntn?
? Tìm những hình ảnh, chi tiết chứng tỏ
tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của
nhân vật “tôi”?
? Cảm giác quen mà lạ của nhân vật
“tôi” có ý nghĩa gì?
? Chi tiết “tôi không lội… Sơn nữa” có
ý nghĩa gì?
? Có thể hiểu gì về nv “tôi” qua chi tiết
“Ghì thật chặt hai quyển …” và “muốn
? Qua phân tích, em thấy n.v tôi đã tự
bộc lộ đức tính gì?
* TL nhóm: Khi nhớ lại ý nghĩ chỉ có
giả nhận xét: “ý nghĩ ấy trên ngọn
núi” Hãy phát hiện và phân tích ý
câu văn trên?
nhớ lại cảm xúc thực của “tôi” khi ấy ->
Góp phần rút ngắn khoảng cách t/gian
giữa quá khứ và hiện tại (chuyện xảy ra
từ bao năm rồi mà vừa mới hôm qua)
- Trình tự: Thời gian: Từ hiện tại mà nhớ
về quá khứ, và ở từng thời điểm khác nhau:
Lúc nghe gọi tên mình
Lúc rời tay mẹ vào lớp Khi ngồi trong lớp học
2 Tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật “tôi”.
a, Trên đ,; cùng mẹ tới ,ờng.
- Có sự thay đổi lớn trong lòng (con
- Thấy mình lớn lên, nhận thức về sự nghiêm túc học hành (Ko lội sông thả
diều, ko ra đồng nô đùa)
- Cảm thấy trang trọng, đứng đắn với bộ quần áo mới, vở mới
* Nghệ thuật so sánh
- Kỉ niệm đẹp, cao siêu
2
Trang 4- H Nhắc lại những kỉ niệm của “tôi”
tâm trí tác giả có gì nổi bật?
? Nhân vật tôi đã cảm nhận ntn về ngôi
? Khi tả những học trò nhỏ tuổi lần đầu
ảnh so sánh nào? ý nghĩa của hình ảnh
so sánh đó?
- H Suy luận
+ Miêu tả sống động, chân thực, cảm
động những rung động, biến đổi trong
trạng thái tâm lí của những cậu học trò
mới
+ Đề cao sức hấp dẫn của nhà =
+ Thể hiện khát vọng bay bổng của
tuổi thơ
bừng, còn với n.v tôi và các hs mới ở
? Nv “tôi” có cảm giác ntn khi đứng giữa
? Khi chờ nghe đọc tên, cảm giác của nv
“tôi” ntn? Và cảm giác của cậu khi phải
rời bàn tay mẹ?
- H Phát hiện, nhận xét
b Khi đứng giữa sân ,ờng
sáng sủa”
học của nhân dân ta, bộc lộ tình cảm sâu
-> Cảm thấy mình bé nhỏ - lo sợ vẩn vơ
=> Tâm trạng hồn nhiên, cảm xúc trang nghiêm
đứng trên bờ tổ ngập ngừng, e sợ”
- N.v tôi cảm thấy: chơi vơi, tất cả các
c Khi ông đốc gọi tên.
- Hồi hộp chờ nghe tên mình: tim ngừng
đập
- Nghe gọi tên: giật mình, lúng túng.
d Khi cùng các bạn đi vào lớp.
- Cảm thấy sợ khi sắp phải rời bàn tay dịu dàng của mẹ: những tiếng khóc nức
nở (hay thút thít) bật ra một cách tự
Trang 5? Em có suy nghĩ gì về tiếng khóc của
các cậu học trò bé nhỏ?
tĩnh cảm)
? Đến đây em hiểu thêm điều gì về n.v
“tôi”?
** Gv T/g đã diễn tả chân thực cử chỉ
ánh mắt, cảm xúc hồn nhiên trong sáng
của các cậu học trò Đó là sự nuối tiếc
những ngày chơi đùa thoải mái, sự
luyến những = thân yêu - là những
giọt % mắt báo hiệu sự M thành,
e sợ % 1 thời kì thử thách không ít
khó khăn T/g giãi bày tuổi thơ của
chính mình - những kỉ niệm ấy trong
sáng và chân thực vô cùng.
? Em hãy cho biết “tôi” có cảm giác ntn
khi ngồi học giờ học đầu tiên?
? Những chi tiết đó cho em biết thêm
điều gì về n.v tôi ?
- H Đọc đv “Một con chim…”
* Thảo luận:
+ “Một con chim liệng cánh chim”
+ “Những tiếng phấn vần đọc”
+ Dòng chữ “Tôi đi học”
Cách kết thúc truyện có ý nghĩa gì?
? Em có cảm nhận gì về thái độ, cử chỉ
lần đầu tiên đi học?
nhiên
khác và cách xa mẹ hơn bao giờ hết
e Khi ngồi trong lớp học
- Cảm thấy vừa xa lạ, vừa gần gũi với mọi vật, với bạn
+ Nhìn cái gì cũng thấy mới lạ, hay hay
bó với mình
- Vừa ngỡ ngàng vừa tự tin
tiên
Yêu thiên nhiên, yêu tuổi thơ, yêu học hành
* Cách kết thúc tự nhiên, bất ngờ vừa khép lại bài văn vừa mở ra 1 thế giới mới, 1 giai đoạn mới trong cuộc đời đứa trẻ
3 Thái độ, cử chỉ của những ng,; lớn
đối với các em bé lần đầu tiên đi học.
- Các phụ huynh đều chuẩn bị chu đáo cho con em, đều trân trọng tham dự buổi
con em mình
- Ông đốc: từ tốn, bao dung
- Thầy giáo: vui tính, giàu tình yêu
Trang 6khuyến khích
nhỏ có ý nghĩa gì?
- H Thảo luận
? Nhận xét về đặc sắc NT của truyện?
? Theo em, sức cuốn hút của tác phẩm
- H Phát biểu
- G Chốt ý
- G Kết luận
- H Đọc ghi nhớ (9)
4 Đặc sắc về nghệ thuật và sức cuốn hút của tp.
* Đặc sắc NT:
của nv theo trình tự (t) của buổi tựu
+ Kết hợp hài hoà giữa kể, tả với bộc lộ tâm trạng, cảm xúc
+ Ngôn ngữ giàu chất thơ, nhiều h/ả so sánh
* Sức cuốn hút của tp.
- Từ tình huống của truyện (cảm xúc về
đối với các em nhỏ
sức gợi cảm - tạo nên chất trữ tình thiết tha, êm dịu
III Tổng kết
Với NT tự sự xen m/tả và b/c, Thanh Tịnh đã diễn tả cụ thể và xúc động những kỉ niệm trong sáng của tuổi học truyện ngắn “Tôi đi học”
4 Củng cố:
+ Những cảm giác trong sáng nảy nở trong lòng tôi là những cảm giác nào?
+ Từ đó, em cảm nhận những điều tốt đẹp nào từ nhân vật “tôi” và cũng chính là tác giả? + BT1:
Gợi ý:
+ Em thích nhất chi tiết nào? Đoạn văn nào? Tại sao?
- Tự tìm các hình ảnh so sánh
5 H23 dẫn học
Trang 7+ Chất thơ của truyện thể hiện ở những yếu tố nào?
- Làm BT2 (SGK); 1, 2, 4 (SBT)
- Chuẩn bị: Cấp độ khái quát của ngôn ngữ
****************************************************************************
Ngày
Tiết 3
Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
A Mục tiêu bài :
Giúp hs:
- Hiểu rõ cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ và mối quan hệ về cấp độ khái quát của nghĩa
từ ngữ
cái riêng
B Chuẩn bị
- Bảng phụ (2)
C Hoạt động dạy - học
1 ổn định lớp
2 Kiểm tra
- Thế nào là từ đồng nghĩa? Từ trái nghĩa?
3 Giới thiệu bài.
- Gv: Em hãy cho ví dụ về từ đồng nghĩa, từ trái nghĩa? Nhận xét về mối quan hệ ngữ nghĩa giữa các từ trong 2 nhóm trên?
- Hs: Ví dụ: Từ đồng nghĩa: Máy bay - tàu bay - phi cơ
Từ trái nghĩa: Sống - chết, nóng - lạnh, tốt - xấu
=> Các từ có mối quan hệ bình đẳng về ngữ nghĩa
Gv giới thiệu: ở lớp 7, các em đã học về hai mối quan hệ về nghĩa của từ: đồng nghĩa và trái nghĩa Qua bài học này, chúng ta sẽ biết thêm về mối quan hệ bao hàm, khái quát của nghĩa của từ không giống nhau
- H Quan sát sơ đồ (Bảng phụ) Chú
ý cách trình bày thành ba hàng
? Nghĩa của từ “động vật” rộng hơn
hay hẹp hơn nghĩa của từ “thú, chim,
I Từ ngữ nghĩa rộng, từ ngữ nghĩa hẹp
1 Ví dụ: (Sơ đồ sgk)
2 Nhận xét.
a, Nghĩa của từ “động vật” rộng hơn so với
từ “thú, chim, cá”
Trang 8cá”? Vì sao?
? Nghĩa của từ “thú” rộng hơn hay
hẹp hơn nghĩa của các từ “voi,
“cá” Giải thích
? Nghĩa của các từ “thú, chim, cá”
rộng hơn/ hẹp hơn nghĩa của từ nào?
- H Thảo luận
* Vận dụng:
? Tìm các từ có phạm vi nghĩa hẹp
hơn và rộng hơn ba từ cây, cỏ, hoa?
? Qua phân tích, em hiểu thế nào là
từ có nghĩa rộng? Từ có nghĩa hep?
? Một từ ngữ vừa có nghĩa rộng, vừa
- H Đọc ghi nhớ
* Luyện tập
- Bài tập 1 Lập sơ đồ thể hiện cấp độ
khái quát của nghĩa từ ngữ
- H Lên bảng: 2 hs làm 2 nhóm từ
ngữ
- Bài tập 2 Tìm từ có nghĩa rộng hơn
- Bài tập 3 Tìm từ có nghĩa hẹp hơn
Vì phạm vi nghĩa từ “động vật” bao hàm cả từ “thú, chim, cá”
b, Nghĩa của từ “thú” rộng hơn nghĩa của
- Nghĩa của từ “chim” rộng hơn nghĩa của
từ “tu hú, sáo” Vì “chim” bao hàm cả “tu
hú, sáo”
- Nghĩa của từ “cá” rộng hơn từ “cá rô, cá
thu” Vì “cá” bao hàm nghĩa của các từ
“cá rô, cá thu”
c, Nghĩa của từ “thú, chim, cá” hẹp hơn nghĩa của từ “động vật” và rộng hơn nghĩa
3 Ghi nhớ (sgk)
* Chú ý: Tính chất rộng, hẹp về nghĩa của
II Luyện tập
Bài 1 Lập sơ đồ
a Y phục:
- Quần: quần đùi, quần dài…
- áo: áo dài, áo sơ mi…
b Vũ khí:
- Bom: bom bi
Bài 2.
a Chất đốt
b Nghệ thuật
c Thức ăn
d Nhìn
e Đánh
Bài 3.
a Xe cộ: Xe đạp, xe máy, xe hơi
b Kim loại: đồng, nhôm, sắt
…
d Họ hàng: ông, bà, cha, mẹ, bác, cô…
Trang 9- Bài tập 5 Tìm 3 động từ: 2 động từ
có nghĩa hẹp hơn
* Bài tập.
Của ta, trời đất, đêm ngày
Núi kia, đồi nọ, sông này của ta!
(Tố Hữu)
Hãy tìm các từ ngữ theo 2 phạm vi
nghĩa chỉ không gian, thời gian trong
2 câu thơ trên?
- Gv gợi ý một số từ (bỡ ngỡ, ngơ
ngác), gọi hs khá, giỏi lên bảng viết
e Mang: xách, khiêng, gánh…
Bài 4.
a Thuốc lào
b Thủ quỹ
c Bút điện
d Hoa tai
Bài 5.
- ĐT có nghĩa hẹp: nức nở, sụt sùi, khúc khích, khanh khách
* Bài tập thêm:
Viết đoạn văn nói về cảm giác của em
sử dụng hợp lí 2 động từ có nghĩa hẹp
4 Củng cố
- Em hiểu thế nào là cấp độ khái quát nghĩa của từ ngữ?
5 2ớng dẫn
- Học thuộc ghi nhớ
- Làm BT 6, 7 (SBT) Tìm các từ có nghĩa khái quát có bao hàm 1 số từ có nghĩa hẹp hơn
- Chuẩn bị: Tính thống nhất về chủ đề của văn bản
Tiết 4
Tính thống nhất về chủ đề của văn bản
A Mục tiêu bài :
Giúp hs:
Trang 10trình bày, chọn lựa, sắp xếp các phần để nêu bật ý kiến, cảm xúc của mình
B Chuẩn bị
- Bảng phụ (2)
C Hoạt động dạy - học
1 ổn định lớp
2 Kiểm tra
- Văn bản là gì?
3 Giới thiệu bài
quan hệ với tính mạch lạc, tính liên kết Một vb không mạch lạc, không có tính liên kết là vb
- H Đọc lại vb “Tôi đi học”
? Tác giả nhớ lại những kỷ niệm sâu
sắc nào trong thời thơ ấu của mình?
(mẹ dẫn đến tr = ông đốc gọi tên,
xếp hàng vào lớp, bài học đầu tiên)
? Những kỷ niệm đó gợi lên cảm giác
ntn trong lòng tác giả?
(thấy mình đã lớn, bỡ ngỡ, rụt rè…)
- G ND trả lời trên chính là chủ đề
của vb “Tôi đi học” Em hãy phát biểu
chủ đề của vb ấy trong một câu?
- H Thảo luận, trả lời
? Vậy em hiểu chủ đề của vb là gì?
- H Ghi nhớ 1
đó
+ Chủ đề của vb: Là ý đồ, ý kiến,
I Chủ đề của văn bản
1 Nhận xét vb “Tôi đi học”
- Kỉ niệm sâu sắc mà t/g nhớ trong thời thơ ấu của mình là: buổi đầu tiên đi học
khuâng ko thể nào quên về tâm trạng náo nức của nv “tôi” theo trình tự (t) của buổi
-> Chủ đề của vb này là: Những kỉ niệm
2 Ghi nhớ
* Chủ đề:
mà tác giả nêu lên, đặt ra trong vb
* Phân biệt chủ đề với đại ý:
- Đại ý: ý lớn trong một đoạn thơ, 1
đoạn văn, 1 phần của truyện
Trang 11cảm xúc của t/g.
* Gv cho hs phân biệt chủ đề với đại
ý
Ví dụ: Vb “Qua Đèo Ngang”
+ 6 câu đầu: Đại ý là tả cảnh Đèo
Ngang lúc xế tà
+ 4 câu cuối: Đại ý là nỗi buồn cô
đơn của nữ sĩ
=> Chủ đề: Tâm trạng buồn, cô đơn
lúc xế tà
Chuyển ý: Nếu các câu thơ, đoạn
văn, đoạn thơ, các tình tiết là
thịt của tp thì chủ đề là linh hồn của
bài thơ, của truyện Nếu ko nắm ,O
toàn bộ các chi tiết của vb thì khó
hình dung ,O chủ đề M của
tp Các chi tiết, bộ phận của tp liên
kết chặt chẽ với nhau tạo thành chủ
đề.
? Căn cứ vào đâu em biết vb “Tôi đi
học” nói lên những kỷ niệm của tác
- H Thảo luận, tìm các chi tiết cụ thể
? Hãy tìm các từ ngữ chứng tỏ tâm
trạng hồi hộp, bỡ ngỡ in sâu trong
đầu tiên?
- H Phát hiện, phân tích
+ …lòng tôi lại nao nức những kỷ
niệm…
…
* Ghi nhớ 1 (sgk)
II Tính thống nhất về chủ đề của vb
1 Nhan đề vb: cho phép dự đoán vb nói
về chuyện “tôi đi học”.
- Đó là những kỉ niệm về buổi đầu tiên đi học của “tôi” nên đại từ “tôi”, các từ ngữ
nhiều lần
- Các câu đều nhắc đến kỷ niệm buổi tựu
+ Hôm nay tôi đi học
+ Hàng năm cứ vào cuối thu buổi tựu
trong sáng ấy
2 Vb hồi t,X lại tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nv “tôi”
cảnh vật đều thay đổi
-> có sự thay đổi
sợ vẩn vơ
- Cảm giác bỡ ngỡ, lúng túng tự nhiên thấy nặng nề 1 cách khác lạ -> nức nở khóc theo
- Cảm thấy xa mẹ, nhớ nhà
Trang 12
- G Giúp hs cảm nhận những cảm
giác ấy
? Từ việc phân tích trên, hãy cho biết
thể hiện ntn?
? Làm thế nào để bảo đảm tính thống
nhất của vb?
- H Suy nghĩ, trả lời
? Tính thống nhất về chủ đề của vb
nào?
- G Việc đặt tên cho vb thể hiện ý đồ
bộc lộ chủ đề Đối với vb NT thì đa
dạng hơn, có khi lấy tên nhân vật
đặt nhan đề
- H Đọc ghi nhớ (12)
* Luyện tập.
- H Đọc đv, trả lời câu hỏi
Làm việc theo nhóm
? Nêu chủ đề của vb?
- H Thảo luận, gạt bỏ ý lạc đề hoặc
quá xa chủ đề
+ Trong lớp học:
ngôn từ trong vb đều tập trung khắc hoạ, tô đậm cảm giác này
3 Kết luận.
- Vb có tính thống nhất về chủ đề khi chỉ biểu đạt chủ đề đã xđ (ko lạc sang chủ đề khác)
- Để đảm bảo tính thống nhất này: phải xđ rõ chủ đề của vb Vb phải liên kết, mạch lạc
+ Hình thức: Biểu hiện ở nhan đề, đề mục
+ Nội dung: Quan hệ giữa các phần của
vb phải mạch lạc, liên kết chặt chẽ; các từ trung làm rõ chủ đề
* Ghi nhớ 2, 3 (sgk)
III Luyện tập
Bài 1: Tính thống nhất về chủ đề của vb
“Rừng cọ quê tôi”
- Vb viết về cây cọ ở vùng sông Thao, quê
+ Miêu tả hình dáng cây cọ
+ Sự gắn bó giữa cây cọ với tuổi thơ t/g
Thao
=> Trật tự này không thể thay đổi vì các
mạch, liên tục
* Chủ đề của vb:
- Vẻ đẹp và ý nghĩa của rừng cọ quê tôi
nhan đề, các ý miêu tả cây cọ