Giao tiếp, văn bản và phương thức biểu đạt A Môc tiªu bµi häc - Gióp hs n¾m v÷ng + Mục đích giao tiếp trong đời sống con người trong xã hội + Khái niệm văn bản, các kiểu văn bản, các phư[r]
Trang 1Giáo án ngữ văn 6
Ngày dạy: 24/8/2009
Tuần 1
Tiết 1(Văn bản)
con rồng cháu tiên
( Truyền thuyết)
A Mục tiêu bài học:
- Qua bài học giúp hs hiểu được định nghĩa sơ lược về truyền thuyết
+ Hiểu được nội dung ý nghĩa của truyện Giải thích nguồn gốc dân tộc, tự hào
nguồn gốc tốt đẹp đó
+ Chỉ ra và hiểu được ý nghĩa của những chi tiết tưởng tượng kỳ ảo
- Rèn kỹ năng đọc, kể, phân tích
- Hs có lòng tự hào về nguồn gốc dân tộc, ý thức tự tôn, đoàn kết thương yêu nhau, giữ
gìn bảo vệ và xây dựmg đất nước, quê hương
B.Đồ dùng- phương tiện
- Tranh ảnh về Lạc Long Quân và Âu Cơ cùng các con
- Tranh về Đền Hùng, đất Phong Châu
C Tiến trình tổ chức hoạt động
1 ổn định :
2 Kiểm tra: Đồ dùng sách vở
3 Bài mới :
HĐ1: Giới thiệu bài:
Truyện “ Con Rồng cháu tiên” là một truyền thuyết tiêu biểu mở đầu cho chuỗi
truyền thuyết về thời kỳ các Vua Hùng Nội dung, ý nghĩa của truyện ntn thì chúng ta đi
tìm hiểu……
HĐ2: Tìm hiểu chung
-Truyền thuyết là gì?
- Hs đọc chú thích* sgk/7
- GV nhấn mạnh lại
* HD đọc, hiểu chú thích
- Gv nêu yêu cầu đọc
- Gv đọc mẫu –> hs đọc –> hs nhận xét
–> gv uốn nắn cách đọc- >kết hợp giải
nghĩa các từ khó (Chú thích 1,2,3,5,7)
? Theo em, chuyện kể về những sự việc gì
? (LLQ và Âu Cơ kết duyện vợ chồng +
I Tìm hiểu chung:
* Khái niệm: Truyền thuyết là truyên
kể về các nhân vật và sự kiện có liên quân đến lịch sử thời quá khứ, thường
có yêu tố tưởng tượng kì ảo (SGK/7)
1 Đọc hiểu chú thích: SGK
2 Bố cục (3 phần)
- Đ1: Từ đầu –> Long Trang
- Đ2: Tiếp-> lên đường
Trang 2chia con), căn cứ vào sự việc đó em hãy
chia đoạn cho truyện? (3 đoạn)? Nêu ý
chính từng đoạn?
- ý1: Giới thiệu Lạc Long Quân và Âu Cơ
- ý 2: Kết duyên, sinh nở, chia con
- ý 3: Sự việc sau khi chía tay
? Truyện kể về mấy nhân vật? Ai là nhân
vật chính? Nhân vật chính làm nên sự việc
gì?
? Dựa vào bố cục kể tóm tắt truyện?
(3 Hs kể -> nhận xét)
? Bức tranh trong SGK minh hoạ cho nội
dung nào? Hãy kể lại doạn truyện đó?
HĐ3: Hướng dẫn tìm hiểu văn bản:
+ Hs đọc đoạn 1:
- Tìm những chi tiết nói về nguồn gốc hình
dạng của Lạc Long Quân và Âu Cơ?
( Gv ghi chi tiết bảng phụ)
+Long Quân: Mình rồng, con trai thần
Long Nữ, khỏe vô địch, ở đất Lạc Việt
+ Âu Cơ : Dòng họ Thần nông ở núi phía
Bắc, xinh đẹp tuyệt trần
- Những chi tiết này mang yếu tố gì?
- Từ những chi tiết trên em có hình dung gì
về những LLQ và ÂC? (Nguồn gốc cao
sang, lớn lao, tài năng phi thường)
- Công việc của họ là gì? ( bảng phụ)
(Giúp dân diệt trừ Ngư tinh, Hồ tinh.,… yêu
quái dạy dân cách trồng trọt,chăn nuôi ăn
ở )
? Em có nhận xét gì về những công việc
này?
(GV: Đây chính là nét đặc trưng của truyền
thuết Sau những chi tiết hoang đường ấy là
dấu ấn LS và sự nghiệp mở nước của DT từ
khai thiên lập địa )
+ Hs đọc đoạn 2
? Việc kết duyên của 2 người có gì là lạ?
Âu Cơ sinh nở ntn? Có giống người bình
- Đ3: còn lại
3 Kể tóm tắt
III- Tìm hiểu văn bản :
1 Giới thiệu Lạc Long Quân và Âu Cơ
* Nguồn gốc và hình dạng
- Chi tiết ưởng tượng, hoang đường, kì
ảo
- Xuất thân cao quí là con người đẹp
đẽ, tài năng
* Sự nghiệp mở nước
- Công việc khai phá mở mang đất nước
2.Hình ảnh bọc trăm ttứng
Trang 3thường không?
( Bảng phụ )
- Người ở cạn, kẻ dưới nước- kết duyênlim
- Sinh ra bọc 100 trứng, nở 100 con
- Con không cần bú mớn khoẻ mạnh
? Hs thảo luận vềắy nghĩa của “ Cái bọc
100 trứng, nở 100 người con trai” - chi tiết
này gợi cho em suy nghĩ gì?
( Gv phân tích: Nghĩa Hán: Long: rồng;
LLQ: Vua rồng đất Lạc Việt
? Nguyên nhân nào khiến họ chia tay và
chia các con? Chia các con để làm gì? Có
hợp lý không? Vì sao? (cai quản các
phương
- Hãy tìm 1 từ chỉ tên của Thủ đô có yếu tố
“Long” là rồng và giải nghĩa tên gọi đó?
(Thăng long: Rồng bay lên)
+ Hs thảo luận ý nghĩa của truyện “ Con
Rồng cháu Tiên”
? ý nghĩa đó cho ta biết thêm điều gì về
phong tục tập quán của người Việt?
(Tên nước, văn hoá, thủ đô, vua, phong
tục…)
HĐ 4: Tổng kết
? Em có nhận xét gì về nghệ thuật kể
chuyện của văn bản?
? Em hiểu thế nào là những chi tiết tưởng
tượng,kỳ ảo của truyện? Tác dụng?
GV liên hệ: Ngày nay trong thời kì đất nước
đổi mới, ND ta càng tự hào về nòi giống tổ
tiên, ls vẻ vang
- Hs xem tranh Đền Hùng
*Hs đọc ghi nhớ
HĐ5: Luyện tập
- Hs trả lời các câu hỏi SGK
- Gv bổ sung thêm
+ Người Mường: Quả trứng to nở ra con
người
- Chi tiết lạ, có tính chất hoang đường nhưng thú vị và giàu ý nghĩa
- Người Việt là con cháu của Rồng và Tiên-> nguồn gốc cao quý
3 ý nghĩa của truyện
- Giải thích suy tôn, nguồn gốc giống nòi, ý nguyện đoàn kết dân tộc
+ Chi tiết có thật gắn với lịch sử, yếu tố hoang đường
IV Tổng kết
1- Nghệ thuật: Tưởng tượng kỳ ảo, gắn với lịch sử
2- Nội dung: Giải thích suy tôn nguồn gốc dân tộc, đoàn kết dân tộc
Ghi nhớ: SGK
V Luyện tập
Bài tập 1: - Quả trứng to
- Quả bầu mẹ
Trang 4+ Người Khơ mú: Quả bầu mẹ
- Hs đọc và kể diễn cảm câu chuyện
- HS đọc bài đọc thêm
Bài tâp 2
- Kể đúng cốt truyện chi tiết cơ bản
- Kể diễn cảm
4 Củng cố:
- Đọc lại phần ghi nhớ
- Kể tóm tắt lại truyện
5 Hướng dẫn về nhà:
- Học thuộc bài + ghi nhớ, khái niệm truyền thuyết
- Đọc và kể diễn cảm
- Soạn bài “ Bánh chưng, bánh giầy
Trang 5Ngày dạy: 25/8/2009
Tiết 2 (văn bản) Hướng dẫn đọc thêm:
Bánh chưng, bánh giầy
( Truyền thuyết)
A Mục tiêu bài học
– Giúp hs hiểu được nội dung, ý nghĩa của truyện “Bánh chưng, bánh giầy” Nắm được
những chi tiết kỳ ảo
- Giúp hs tập phân tích nhân vật trong truyền thuyết
- Rèn kỹ năng kể chuyện diễn cảm
- Giáo dục hs ý thức tôn trọng và giữ gìn truyền thống của dân tộc
B Đồ dùng- Phương tiện
- Tranh ảnh Lang Liêu, bánh chưng ngày tết
- Bảng phụ
C Tiến trình tổ chức hoạt động
1 ổn định :
2 Kiểm tra:
* Câu hỏi: - Kể tóm tắt truyện “ Con Rồng cháu Tiên”? Nêu ý nghĩa truyện?
* Đáp án: - Kể đúng nội dung cốt truyện
- Nêu được ý nghĩa của truyện là giải thích suy tôn nguồn gốc dân tộc, đoàn kết dân tộc
3 Bài mới:
HĐ1: GTB: Hàng năm nhân dân ta có tập tục gói bánh chưng bánh giầy vào dịp tết Tại
sao lại có tập tục ấy thì chúng ta đi tìm hiểu bài học hôm nay…?
HĐ2: Đọc hiểu chú thích, kể
- Gv nêu yêu cầu đọc
- Gv đọc, hs đọc kết hợp giải thích từ khó
–>Hs nhận xét đọc
? Căn cứ vào các sự việc hãy chia đoạn
cho văn bản?
? Kể tóm tắt truyện? –Truyện kể về vấn
đề gì?
- Nhân vật chính là ai? Lang Liêu đã làm
gì?
- Hs quan sát tranh ảnh
? Bức tranh minh hoạ cho chi tiết nào của
truyện? Nhìn tranh kể lại đoạn đó?
HĐ3: HD tìm hiểu văn bản
( bảng phụ)
I Tìm hiểu chung:
1 Đọc hiểu chú thích
2 Bố cục
- Đ1: Từ đầu-> chứng giám
- Đ2: Tiếp-> hình tròn
- Đ3: Còn lại
3 Kể tóm tắt
- Vua Hùng về già muốn chọn con nối ngôi, không nhất thiết phải là con trưởng
- Lang Liêu được thần giúp gói bánh chưng, bánh giầy
- Lang Liêu làm đúng ý vua được chọn nối ngôi
II Tìm hiểu văn bản
1 Vua Hùng chọn người nối ngôi
Trang 6? Đoạn mở đầu truyện giới thiệu nhân vật
nào?
- Hs thảo kuận câu hỏi sau:
? Vua Hùng chọn người nối ngôi trong
hoàn cảnh nào? với ý định gì? Bằng hình
thức nào?
- GV hướng dẫn hs tìm hiểu các chi tiết
- HS thảo luận nhóm 4’-> Hs phát biểu
- Hs nhận xét-> Gv kết kuận, bổ sung
? Vì sao trong các con vua chỉ có Lang
Liêu được thần giúp đỡ?
(Chàng là người mồ côi mẹ, thiệt thòi
nhất con vua nhưng từ khi lớn lên chàng
ra ở riêng chỉ chăm lo trồng lúa, khoai –
> gần gũi với dân, hiểu được dân.)
? Theo em thần ở đây là ai?( nhân dân)
? Ai có thể hiểu được gía trị của lúa gạo?
(người trực tiếp làm ra lúa gạo- người
nông dân)
?Vì sao 2 thứ bánh của Lang Liêu được
chọn tế trời đất Thiên Vương?
?Tại sao Lang Liêu đựơc chọn làm vua?
( Chàng đã giải được câu đố của vua
“ Lấy dân làm gốc”)
? Từ đó em thấy quan niệm của người xưa
đề cao nghề nào? (nghề nông sức LĐ của
con người)
(Ông cha có câu: Nhất sĩ nhì nông, hết
gạo chạy rông, nhất nông nhì sĩ)
- Em hiểu ý nghĩa của hình tượng BCBG
ở đây là gì?
- Từ đó em hiểu tác giả dân gian muốn
nhắn nhủ điều gì?
(Lời nói của vua Hùng đã chứng tỏ: Cha
ông ta đã phát hiện ra ý nghĩa xã hội nhân
văn trong mómn ăn truyền thống -> như
một biểu tượng văn hoá-> DTVN có bản
sắc VH riêng)
HĐ4 : Tổng kết
? Nêu những nét chính về NT của truyện?
(Y/tố kì ảo: thần báo mộng- y/tố hiện
(Bảng phụ) Hoàn cảnh
- Vua già
- Giặc đã dẹp yên
truyền ngôi cho con
ý vua
- Người nối ngôi phải nối được chí khônh nhất thiết là con trưởng
Hình thức
- Một câu đố
- Yêu cầu giải đố
2.ý nghĩa hình tượng bánh chưng, bánh giầy
- Hai thứ bánh có ý nghĩa thực tế + Bánh chưng tượng trưng cho đất + Bánh giầy tượng trưng cho trời
=> Luôn luôn quí trọng nghề nông, quý trọng hạt gạo nuôi sống con người –>
chàng đúng là người con hiếu thảo, thông minh
III Tổng kết
1- NT: Yếu tố hoang đường gắn với lịch sử
Trang 7thực, gắn với ls: Vua Hùng thực hiện chế
độ cha truyền con nối, tục làm bánh ngày
tết)
? ý nghĩa của truyện?
Hs đọc ghi nhớ
HĐ5: Luyện tập
- HS đọc y/c bài tập 1
? Xác định y/c bài tập1?
? Những ngày tết trong 1 năm?
+ Nguyên đán + Đoan Ngọ
+ Nguyên tiêu + Xá tội vong hân
+ Hàn thực + Trung thu
+ Ông công ông táo
- HS đọc y/c bài tâp 2
?Tìm chi tiết mà em thích- giải thích vì
sao thích?
Bài 3 hướng dẫn hs làm ( viết- đọc)
2- NĐ: Giải thích tục làm bánh của DTVN vào ngày lễ, tết, hội hè
( Ghi nhớ sgk/12)
IV Luyện tập
Bài 1: ý nghĩa của phong tục ngày tết
nhân dân ta làm bánh chưng, bánh giầy là
đề cao nghề nông, đề cao sự thờ kính trời
đất tổ tiên của dân tộc
- Kể tên ngày tết trong năm của dân tộc ta
Bài 2: Tìm chi tiết mà em thích
- Lang Liêu được thần mách bảo làm bánh
- Lang Liêu được chọn nối ngôi vua
Bài 3: Viết đoạn văn 8-10 dòng
4 Củng cố:
- Hệ thống toàn bài
5 Hướng dẫn về nhà:
- Học thuộc bài ghi nhớ,kể lại truyện
- Soạn từ và cấu tạo từ
Trang 8Tiết 3 ( Tiếng Việt): Từ và cấu tạo từ tiếng việt
A Mục tiêu bài học:
- Giúp hs hiểu được thế nào là từ và đặc điểm cấu tạo từ tiếng Việt cụ thể là:- Khái niệm
về từ - Đơn vị cấu tạo từ
- Các kiểu cấu tạo của từ (đơn, ghép, láy)
- Phân biệt các từ trên, sử dụng đúng khi giao tiếp
- Giáo dục hs ý thức dùng từ đặt câu đúng Trau dồi kiến thức về từ
B Đồ dùng – phương tiện
- Bảng phụ ghi hệ thống ví dụ SGK
C Tiến trình tổ chức hoạt động
1 ổn định :
2 Kiểm tra:
* Câu hỏi: - Nêu ý nghĩa của truyện “ Bánh chưng, bánh giấy”?
- Đồ dùng của hs
* Gợi ý:
- Giải thích nguồn gốc của BCBG và ý nghĩa của nó
-> Đề cao nghề nông,quý trọng hạt gạo
3 Bài mới:
HĐ1- GTB: Gv cho hs nhắc lại những kiến thức về từ và cấu tạo từ ở Tiểu học…
HĐ2: Tìm hiểu khái niêm
- Gv đưa ra VD1 bảng phụ :
“Thần /dạy/ dân/ cách/ trồng trọt/chăn nuôi
/và cách/ ăn ở”
- Hs đọc và điền vào 2 cột để so sánh
? Các đơn vị được gọi là từ và tiếng có khác
gì nhau?
( Mỗi loại đơn vị được dùng để làm gì?)
? Khi nào 1 tiếng được coi là 1 từ?
( Tiếng đó dùng để tạo từ, câu khi nó có
nghĩa)
* Gv lấy thêm VD ngoài?
VD: Chúng ta/ cần /học tập/ thật/ chăm chỉ
( Có 8 tiếng 5 từ)
? Hãy xác định tiếng và từ trong vd trên?
I Từ là gì?
1.VD /SGK (bảng phụ)
* Nhận xét:
- Từ có 9 từ
- Tiếng có 12 tiếng
- > 1 từ có thể có 2 tiếng trở lên
-> Tiếng là đơn vị cấu tạo từ
- >Từ là đơn vị ngôn ngữ nhỏ nhất để đặt câu
2 Bài học:
Trang 9? Em hiểu thế nào là từ?
- Hs đọc ghi nhớ SGK/ 13
HĐ3: phân loại từ
- Hs đọc VD trên bảng phụ
? VD trên có bao nhiêu tiếng? Bao nhiêu
từ?
? Những từ nào chỉ có 1 tiếng?
? Những từ nào gồm có 2 tiếng trở lên?+
+ Từ có 1 tiếng gọi là từ đơn
+ Từ có 2 tiếng gọi là từ phức
? Vậy em hiểu thế nào là từ đơn, từ phức?
Hãy nhận xét về các tiếng của từ chăn nuôi
và trồng trọt?
- Từ chăn nuôi- các tiếng có nghĩa
- Từ Trồng trọt- 1 tiếng có nghĩa 1 tiếng láy
lại tiếng gốc
? Từ phức có mấy loại?(2 loại: ghép và láy)
? Cấu tạo từ ghép và láy có gì gioóng và
khác nhau?
(Giống: đều là 2 hoặc nhiều tiếng
Khác: Từ ghép: quan hệ về mặt nghĩa
Từ láy: quan hệ về âm thanh)
? Dựa vào kiến thức đã học em hãy tìm từ
đơn, từ phức( ghép, láy) điền vào bảng phân
loại?
- Gv gọi 1 hs lên bảng điền
- HS thảo luận và sửa sai
? Em hiểu thế nào là từ ghép, thế nào là từ
láy?
- Hs đọc ghi nhớ
HĐ4 : Luyện tập
- Hs đọc bài tập1
? XĐ y/c của bài 1?
+ Từ nguồn gốc, con cháu thuộc kiểu cấu
tạo từ nào?
? Tìm từ đồng nghĩa với từ nguồn gốc?
? Tìm thêm từ ghép có quan hệ thân thuộc?
Ghi nhớ 1: SGK/13
II Từ đơn và từ phức
1 VD : SGK ( bảng phụ)
* Nhận xét:
- Có 20 tiếng, có 16 từ + Từ có 1 tiếng ( 12 từ) + Từ có 2 tiếng( 4 từ) -> Từ đơn là từ chỉ có 1 tiếng ->Từ phức là từ có 2 tiếng trở lên Kiểu cấu tạo Ví dụ
Từ đơn
từ,đấy, nước, ta, chăm, nghề, và, có, tục, ngày tết, làm
Từ ghép chăn nuôi, bánh
chưng, bánh giầy
Từ phức
Từ láy trồng trọt
- Từ phức các tiếng có qhệ với nhau về nghĩa –> từ ghép
- Từ phức các tiếng có qhệ láy âm-> từ láy
2 Bài học:
Ghi nhớ 2 SGK/14
III Luyện tập
Bài tập 1
a- nguồn gốc , con cháu -> từ ghép b-Từ đồng nghĩa với từ nguồn gốc: cội
nguồn, gốc gác
c- Từ ghép : Cậu mợ, cô dì, chú bác,anh em…
Trang 10- Gv phân nhóm làm
+ Nhóm 1,2 ý 1
+ Nhóm 3,4 ý 2
+ Nhóm 5,6 ý 3
- Hs đại diện nhóm báo cáo-> nhận xét sửa
sai
- Hs đọc y/c bài tập 2
? Nêu khả năng sắp xếp?
+ Sắp xếp theo giới tính?
+ Sắp xếp theo bậc?
GV gọi 3hs lên làm trên bảng
- Đọc bài tập 3
+ GV hướng dẫn hs làm ý1
+ Hs kẻ bảng như sgk và điền vào cột 2
- Hs đọc bài tập 4
? Phân biệt âm thanh miêu tả tiếng khóc?
- Hs đọcbài 5
? Tìm các từ miêu tả tiếng cười, tiếng nói,
dáng điệu
Bài tập 2:
- Theo giới tính: Ông bà, cha mẹ, anh
chị,cô chú, cậu mợ,
- Theo bậc: Ông cháu, bà cháu, bố con,
mẹ con, bác cháu, chú cháu
Bài tập 3:
+ Cách chế biến: bánh rán, nướng, hấp,
tráng, +Chất liệu: bánh nếp, tẻ, khoai, sắn, ngô,
đậu xanh,
+ Tính chất của bánh: dẻo, cứng + Hình dáng: quấn thừng, tai voi…
Bài tập 4:
- Từ láy: Thút thít, nức nở, sụt sùi, rưng
rức
Bài tập 5:
+ Tiếng cười: Khúc khích, hô hố, hi
hí…
+Tiếng nói: khàn khàn, thỏ thẻ, léo nhéo…
+ Dáng điệu: Lừ đừ, lả lướt, thướt tha,
khệnh khạng…
4 Củng cố - Khái quát toàn bài
- Đọc lại ghi nhớ
5 Hướng dẫn về nhà:
- Học thuộc bài, làm bài tập
- Soạn bài “ Giao tiếp văn bản và phương thức biểu đạt”
Trang 11Tiết 4: ( Tập làm văn)
Giao tiếp, văn bản và phương thức biểu đạt
A Mục tiêu bài học
- Giúp hs nắm vững
+ Mục đích giao tiếp trong đời sống con người trong xã hội
+ Khái niệm văn bản, các kiểu văn bản, các phương thức biểu đạt cơ bản trong giao tiếp
ngôn ngữ con người
- Nhận biết đúng các kiểu văn bản đã học
- Giáo dục hs ý thức tự giác học tập
-Liên hệ văn nghị luận thuyết minh về môi trường, giữ gìn Sông Ngũ Huyện khê
B Đồ dùng- phương tiện:
- Bảng phụ ghi VD
- Giáo án, SGK, vở bài tập
C Tiến trình tổ chức hoạt động
1 ổn định tổ chức:
2 Kiểm tra :
* Câu hỏi:
a Từ là gì? có mấy loại từ ?
b Các từ sau từ nào không phải là từ láy?
A Nho nhỏ B Lấp lánh
C Quần áo D Thút thít
* Gợi ý: a Từ là đơn vị ngôn ngữ nhỏ nhất để tạo câu
Từ có 2 loại : Từ đơn, từ phức ( láy và ghép)
b Câu C
3 Bài mới:
HĐ1: GTB; Các em đã học 1 số vd nói viết trong cuộc sống con người muốn bộc lộ tình
cảm, tư tưởng…bằng giao tiếp Vậy giao tiếp là gì?
HĐ2: Hình thành khái niệm
? Trong đời sống khi có một tư tưởng t/c
nguyện vọng… cần biểu đạt cho mọi người
hay ai đó biết thì em phải làm thế nào? (
Nói , viết)
? Khi muốn biểu đạt tư tưởng, t/c nguyện
vọng ấy đầy đủ trọn vẹn thì em phải làm
I Tìm hiểu chung về văn bản và
phương thức biểu đạt
1 Văn bản và mục đích giao tiếp
a VD: ( bảng phụ) a1: Làm khi lành để dành khi yếu a2: Tôi thích cái gì cũng phải để trật tự