b, NhËn xÐt: + Trong VD a: Nhưng nếu một văn bản chỉ có sự - Các ý với nhau, các ý với chủ đề liên kết về nội dung ý nghĩa đã đủ không gắn liền nhau.. H·y so s¸nh nh÷ng c©u trong VD => T[r]
Trang 1Tuần: 1 Ngày soạn: 1/9/2007
Tiết: 1 Ngày dạy: …./9/2007
Bài 1
Văn bản: cổng trường mở ra
(Lí Lan)
a/ Mục tiêu cần đạt :
Giúp h/s:
- Cảm nhận và hiểu được những tình cảm thiêng liêng, đẹp đẽ của cha mẹ đối với con cái
Thấy được ý nghĩa lớn lao của nhà trường đối với mỗi con người
Tích hợp với phần từ ghép và liên kết trong văn bản
b/ Tiến trình bài dạy :
* ổn định lớp.
*Kiểm tra sự chuẩn bị bài của h/s.
*Bài mới:
Tất cả chúng ta đều đã trải qua cái buổi tối và đêm trước ngày khai giảng trọng
đại và thiêng liêng chuyển từ mẫu giáo lên lớp 1 Còn vương vấn trong trí nhớ của chúng ta bao bồi hồi xao xuyến, cả lo lắng và sợ hãi, mơ hồ Bây giờ nhớ lại, có lẽ chúng ta sẽ mỉm cười và thấy thật ngây thơ, thật ngọt ngào Thế còn tâm trạng cuả mẹ như thế nào khi cổng trường mở ra để đón đứa con yêu của mẹ?
I) Giới thiệu chung
Giáo viên hướng dẫn học
sinh tìm hiểu xuất xứ của văn
bản
- “CTMR” là bài báo của Lý Lan in trên báo “Yêu trẻ”- 166 - TPHCM - 1/9/2000
- Đây là 1 trong 4 văn bản nhật dụng trong CT ngữ văn lớp 7
II) Đọc, hiểu văn bản
1 Đọc, kể
- Gv: Đây là văn bản nhật dụng được viết theo phương thức biểu cảm Đó là dòng chảy cảm xúc của lòng mẹ > < con thơ qua độc thoại nội tâm của mẹ
Đọc
Đọc đúng chính tả, giọng nhẹ nhàng, tha thiết, đầy tình thương yêu
- Gv đọc, h/s đọc, nhận xét , sửa:
Kể
Văn bản này không có cốt truyện, không có sự việc, khi kể, cần chú ý diễn biến tâm trạng của ng
2 Chú thích
Lưu ý các chú thích là từ láy, từ ghép(1,2, 7, 10)
3.Bố cục
? Văn bản này viết về việc gì?(thảo
luận nhóm)
? Vậy diễn biến tâm trạng đó như thế
Tâm trạng của mẹ trong đêm không ngủ trước ngày khai trường đầu tiên của con:
Trang 2
con
- Mẹ nhớ lại ngày đi học đầu tiên của mình
- Mẹ nghĩ về ngày khai trường ở nước ngoài
- Mẹ nghĩ đến ngày mai của con
4) Phân tích
? Trong đêm trước ngày khai trường lần
đầu tiên của con, tâm trạng của 2 mẹ con
được biểu hiện ntnào?
? Rõ ràng là 2 tâm trạng hoàn toàn khác
nhau Vậy tại sao người mẹ lại không
ngủ được?
a)Vì mẹ quá lo sợ cho con
b) Vì mẹ bâng khuâng xao xuyến khi
nhớ về ngày khai trường của mình
c) Vì mẹ quá bận dọn dẹp nhà cửa
d) Vì mẹ trăn trở, suy nghĩ về con, vừa
bâng khuâng nhớ về ngày xưa
Trong đêm trước ngày khai trường
đầu tiên của con:
- Mẹ: thao thức không ngủ, suy nghĩ triền miên
- Con: Thanh thản, nhẹ nhàng, vô tư
? Mẹ đã không ngủ và mẹ đã suy nghĩ gì
khi ngắm con say giấc?
? Và trong suy nghĩ triền miên , mẹ đã
nghĩ đến những gì?
(Mẹ nhớ đến bà ngoại cũng như mấy
chục năm sau con sẽ nhớ đến mẹ như
đêm nay Và bao kỷ niệm tuổi thơ cứ
ngân nga trong mẹ để mẹ lại muốn
truyền cái rạo rực, xao xuyến ấy sang
cho con, để trong trí nhớ bé thơ ấn tượng
niềm vui ngày khai trường in đậm suốt
đời)
? Từ tâm trạng bâng khuâng xao xuyến
đó, bà mẹ nghĩ về 1 ngày khai trường ở
nước Nhật Hãy tìm câu văn giúp em
nhận thấy sự chuyển đổi tâm trạng của
mẹ?
?Đó là cách chuyển đổi rất tự nhiên tạo
mạch ý cho đoạn văn
? Trong niềm mong ước của mẹ về
- Mẹ bâng khuâng, xao xuyến âu yếm nhìn con thơ ngủ với những phút giây hạnh phúc nhất của người mẹ, của tình mẫu tử
- Mẹ xúc động nhớ lại tuổi thơ, đến thơì cắp sách tới trường, đến ngày khai giảng mà mẹ từng trải qua
- Mẹ nghĩ đến ngày khai trường ở nước Nhật
- “ Ai cũng biết rằng…”
Trang 3quang cảnh ngày khai trường sẽ diễn ra
ở nước ta, có 1 câu văn nói lên được tầm
quan trọng của nhà trường >< thế hệ trẻ
Đó là …
? Em hiểu câu văn đó như thế nào?
(Thảo luận nhóm)
(Ước mơ trẻ em nhận được sự chăm sóc,
giáo dục với tất cả tình thương yêu của
xã hội)
? Và buổi sớm mai là ngày khai trường
lớp 1 của con Mẹ sẽ đưa con đến
trường Mẹ sẽ dắt con qua cánh cổng rồi
buông tay ra Em nghĩ thế nào về câu
“Đi đi con,…”
- “Đi đi con,…”
=>sự tin tưởng, khích lệ con
( Con mẹ sẽ từ mái ấm gia đình đến với mái trường thân yêu, sẽ được lớn lên.Thế giớ kỳ diệu của hiểu biết phong phú, của những t/c mới, con người mới, quan
hệ mới sẽ mở ra, sẽ đến với con Con của mẹ sẽ dần bước vào đời)
III) Tổng kết - Ghi nhớ
? Hãy nêu những nhận xét về cách dđ,
thể hiện tâm trạng của người mẹ trong
văn bản
? Bài văn giúp em hiểu được gì?
H/s đọc ghi nhớ
- Cách thể hiện tâm trạng nhỏ nhẹ, sâu lắng
- Hiểu được tấm lòng thương yêu sâu nặng của người mẹ ><con, vai trò to lớn của nhà trường >< cuộc đời của mỗi con người
IV) Luyện tập
? Trong văn bản ta đã gặp rất nhiều tâm
sự của người mẹ Có phải người mẹ
đang trực tiếp nói với con?
Cách viết này có tác dụng ntn?
? Tỉm hiểu chủ đề của văn bản, đánh
dấu vào
a) Vai trò của nhà trường đối với
con người
b) T/c sâu nặng của mẹ >< con
c) Cả hai ý trên
- Rất nhiều lời tâm sự của người mẹ tưởng như là >< con Nhưng thực ra người mẹ đang tâm sự với chính mình
=> Làm nổi bật tâm trạng n/v, khắc hoạ tâm tư tình cảm, những điều sâu thẳm khó nói trực tiếp
V) Hướng dẫn về nhà
Trang 4
- Viết đoạn văn triển khai câu chủ đề:
“ Bước qua cánh cổng trường là một thế giới kỳ diệu sẽ mở ra”
- Làm bài tập 1
- Soạn : :Mẹ Tôi”
- Đọc thêm : “trường học”
Tiết 2
( Ngày)
văn bản:
mẹ tôi
(Etmônđôđơ Amixi)
a/ Mục tiêu cần đạt
Giúp hs:
- Hiểu được tác dụng lời khuyên của bố về lỗi của một đứa con với mẹ Thấm thía những tình cảm thiêng liêng, sâu nặng của bố mẹ dành cho con cái
- Khai thác nghệ thuật của một bức thư mang tính văn học để thấy được sự thuyết phục của lời thư
- Tiếp tục tích hợp với từ ghép và cách liên kết văn bản
b/ Tiến trình bài dạy
ổn định lớp
Kiểm tra bài cũ
? Bài học sâu sắc nhất mà em rút ra được qua văn bản “ Cổng trường mở ra” là gì?
Bài mới
“Riêng mặt trời chỉ có một mà thôi
Và mẹ em chỉ có một trên đời”
Đúng vậy , trong cuộc đời của mỗi chúng ta, người mẹ có một vị trí và ý nghĩa hết sức lớn lao, thiêng liêng và cao cả Nhưng không phải khi nào chúng ta cũng ý thức hết được điều đó Có lẽ chỉ đến khi mắc lỗi lầm cta mới nhận ra tất cả Bài văn “MT”
sẽ giúp chúng ta cảm nhận thấy bài học như thế
I) Giới thiệu chung
1) Tác giả
Hs đọc chú thích *
? Em hãy nêu những hiểu biết về tác
giả?
- 1866 là sĩ quan quân đội
- Etmôn đô đơ Amixi (1846 - 1908) là nhà văn, nhà hoạt động xh, nhà văn hoá
lớn của nước ý
Trang 5- 1868 rời quân ngũ đi du lịch tới
nhiều nước
- 1891 gia nhập đảng xã hội ý
với mđ chiến đấu cho công bằng xh, vì
hạnh phúc của ndlđ
Sự nghiệp văn chương của ông rất đáng
tự hào, trên nhiều thể loại
2) Văn bản “Mẹ tôi”
? Nêu xuất xứ của văn bản?
(“Những…” là cuốn nhật ký của Et 11
tuổi
Trong đó có 6 bức thư của bố và 3 bức
thư của mẹ gửi cậu con trai Cách viết
thư này là cách gd tế nhị, sâu sắc,
thường có ở các gia đình trung lưu, trí
thức
- Trích trong “Những tấm lòng…”-1886
- Vb là trang nhật ký của Enricô
- Thuộc thể loại vb nhật dụng
II) Đọc hiểu văn bản
1) Đọc:
- Cần thể hiện được những tâm tư và tình cảm buồn, khổ của người cha trứớc lỗi lầm của con và sự trân trọng của người cha với mẹ của Enricô
2) Chú thích.
- Chú ý các chú thích là từ ghép mà dễ nhầm là từ láy và các chú thích là thành ngữ
3) Bố cục
? Theo em , vb có bố cục ntn? Gồm 2 phần:
- Phần đầu : 3 câu: Mđ viết thư của bố
và cảm xúc của E khi đọc thư đó
- Phần sau: Toàn văn bức thư và ý nghĩa của bức thư đó
4) Phân tích
? Đọc vb,cô cứ băn khoăn, hình như giữa
nhan đề và nội dung vb không phù hợp
bởi nội dung văn bản là 1 bức thư người
bố gửi cho con mà nhan đề lại là “Mẹ
tôi”?
(Hs thảo luận)
? Và ở phần đầu trang nhật ký En đã cho
chúng ta thấy mđ viết thư của bố là gì?
? Đọc thư của bố E đã có cảm xúc ntn?
? Vì sao E lại có cảm xúc như vậy,
chúng ta cùng tìm hiểu nội dung bức thư
? Qua thư bố bộc lộ thái độ gì với E?
(phiếu ht).
- Qua bức thư người bố gửi cho con, hình tượng người mẹ hiện lên thật cao cả
- Người mẹ chính là tiêu điểm mà các nhân vật và chi tiết đều hướng tới để làm sáng tỏ
- Bố viết thư cho E vì E đã vô lễ, thiếu kính trọng mẹ Bố nghiêm khắc cảnh cáo E
- E xúc động vô cùng
Trang 6
a) Căm tức
b) Chán nản
c) Lo âu
* d) Nghiêm khắc buồn bã
? Tìm những câu văn thể hiện thái độ
của bố?
? Có ý kiến cho rằng, qua những lời nói
đó, người bố thể hiện thiếu ty thg E? Em
suy nghĩ thế nào?
Bố nói với con bằng giọng thư trìu mến,
yêu thương Ông nhắc lại tên con nhiều
lần và bằng những lời thủ thỉ, tha thiết
khiến cho lời giáo huấn cứ thấm sâu vào
tâm hồn con Đó chính là 1 trong những
nguyên nhân làm cho E xúc động vô
cùng
? Ngoài việc bộc lộ thái độ của mình bố
còn dành phần lớn bức thư để gợi nhớ về
mẹ Tại sao lại như vậy?
( Hs thảo luận)
? Bố dùng cách nói ntn?
(Ta thấy những lời giáo huấn của người
bố E thật gần gũi, cảm động như của
chính người cha chúng ta vậy bởi truyền
thống đạo lí người VN ta có nhiều những
lời khuyên:
“ Công cha…
Cho tròn chữ hiếu…”cũng thật giản dị
mà sâu sắc)
? Qua đó em cảm nhận được những gì về
h/a người mẹ và ý thức được trách nhiệm
của kẻ làm con ntn?
(Đúng vậy chúng ta cần hiểu được tấm
lòng người mẹ dành cho con, lo cho con
và điều này đã từng được diễn tả thật
cảm động qua vb “CTMR”
? Và h/a người mẹ cứ lớn dần trong tâm
trí con để đến cuối thư bố đã khuyên E
xin lỗi mẹ ntn?
? Đọc xong bức thư em nhận thấy điều
gì đã khiến E xúc động vô cùng?
- Bố rất đau lòng khi E mắc lỗi.(Sự … Như một nhát dao đâm vào trái tim
bố vậy)
=>Bố rất yêu thương con, rất kiên quyết, nghiêm khắc với E và nói cho
E biết rõ nỗi đau đớn, đắng cay của mình
-Bố gợi lại kỷ niệm về mẹ
-Bố chỉ cho E thấy nỗi bất hạnh của tuổi thơ mồ côi mẹ và nỗi ân hận khi nhớ lại đã có lúc làm mẹ đau lòng
=>Lòng mẹ bao la với đức hy sinh vô
bờ Con cái ko được vô lễ với cha mẹ
- Bố khuyên E xin lỗi mẹ một cách kiên quyết
Trang 7( Câu hỏi sgk, trả lời a,c,d)
? Có ý kiến cho rằng ,bức thư là một nỗi đau của người bố,một sự tức giận cực
độ nhưng cũng là lời yêu thương tha thiết Nếu em đã từng có lỗi với mẹ, em có xúc
động bởi bức thư này ko?
? Cho đến lúc này em đã hiểu vì sao bố
lại dùng hình thức viết thư cho em?
(Đây chính là một bài học về cách ứng
xử)
? Chính bởi vậy nhan đề vb là “Mẹ tôi”
mà chúng ta vẫn cảm nhận được tình
cha ấm áp
Em có biết những câu thơ nào viết
riêng để dành tặng bố?
( Bố dạy cho biết nghĩ
Rộng lắm là mặt bể
Dài là…)
(X Quỳnh)
Đảm bảo sự kín đáo tế nhị mà lại có thể nhắc nhở được nhiều lần
III)Tổng kết , ghi nhớ
? Học văn bản này em có những cảm nhận gì ?
Mẹ tôi là bài ca tuyệt đẹp để lại trong chúng ta h/a cao đẹp thân thương của ngưòi
mẹ hiền, người cha mẫu mực Văn bản đã giáo dục chúng ta bài học hiếu thảo , đạo làm con Tất cả được thể hiện bằng cách viết thư tế nhị mà sâu sắc đạt hiệu quả giáo dục cao
IV) Luyện tập
- Hãy đọc diễn cảm đoạn thư thể hiện vai trò lớn lao của người mẹ
- Có thể kể lại sự ân hận của em trong một lần lỡ gây lầm lỗi để bố mẹ buồn
- Đọc thêm “ Thư gửi mẹ” “Vì sao hoa cúc…”
V) Hướng dẫn về nhà
- Làm bài tập SGK
- Tại sao lại nói, câu “thật đáng xấu hổ…” là một câu thể hiện sự liên kết cảm xúc lớn nhất của người cha với một lời khuyên dịu dàng? Câu truyện tâm trạng đó có hợp
lý ko?
- Sưu tầm những lời thơ câu hát nói về công cha nghĩa mẹ
- Chuẩn bị bài tiếp theo
Trang 8
Tiỏt 3:
(NgÌy)
Tiỏng viơt:
tõ ghƯp
A/ Môc tiởu bÌi hảc:
Gióp hảc sinh:
- Trởn cŨ sẽ ỡn tẹp khĨi niơm tõ ghƯp ợỈ ợỨîc hảc ẽ lắp dỨắi, hảc sinh hiốu
thởm vồ cĨc loÓi tõ ghƯp vÌ nghưa cĐa cĨc loÓi tõ ghƯp ợã
- Lêy cĨc vÝ dô trong cĨc vÙn bộn ợỈ hảc lÌm ngƠ liơu
B/ Tiỏn trÈnh bÌi dÓy:
* ăn ợẺnh lắp:
* Kiốm tra bÌi cò:
? ẽ lắp 6 em ợỈ hiốu bvồ tõ ghƯp HỈy nởu khĨi niơm vồ loÓi tõ nÌy?
* BÌi mắi:
Trởn cŨ sẽ nhƠng hiốu biỏt vồ tõ ghƯp, giê hảc hỡm nay, chóng ta sỹ cĩng tÈm
hiốu kư hŨn vồ cÊu tÓo vÌ nghườ cĐa cĨc loÓi tõ ghƯp
I cĨc loai tõ ghƯp :
1 VÝ dô : SGK
Hảc sinh ợảc vÝ dô 1 SGK
2 Nhẹn xƯt :
? XĨc ợẺnh cĨc tõ ghƯp cã trong 2
VD a, b thuéc phđn 1
(bÌ ngoÓi, thŨm phục)
? Cỡ cã thởm tõ ghƯp ỀbÌ néiỂ
HỈy so sĨnh nƯt nghưa gièng vÌ
khĨc nhaugiƠa 2 tõ ỀbÌ nỡiỂ, ỀbÌ
ngoÓiỂ?
? Qua ợã em cã nhẹn xƯt nhỨ thỏ
nÌo vồ vai trß cĐa 2 tiỏng trong mçi
tõ ghƯp trởn?
? Tõ nhẹn xƯt trởn, em hỈy gải tởn
cho 2 tõ ghƯp ợã?
? TỨŨng tù nhỨ vẹy, em hỈy so
sĨnh 2 tõ ghƯp ỀthŨm phụcỂ vÌ
ỀthŨm ngĨtỂ?
? Trong cĨc tõ ghƯp CP ợã, em thÊy
vẺ trÝ cĐa cĨc tiỏng C, P thỨêng nhỨ
thỏ nÌo?
- ỀbÌ néiỂ + NƯt chung nghưa
- ỀbÌ ngoÓiỂ lÌ bÌ
+ NƯt nghưa khĨc nhau lÌ do t/d br sung nghưa cĨc
tiỏng ỀnéiỂ, ỀngoÓiỂ
+ ỀbÌỂ Ố tiỏng chÝnh
+ ỀnéiỂ, ỀngoÓiỂ Ố tiỏng phô
=> ớã lÌ 2 tõ ghƯp CP
ỀthŨm phụcỂ
ỀthŨm ngĨtỂ = Hai tõ ghƯp CP
+ Tiỏng chÝnh thỨêng ợụng trỨắc, Tiỏng phô thỨêng ợụng sau
Trang 9? Như vậy, em hiểu thế nào lf từ
ghép chính phụ?
( G lưu ý trường hợp một số từ
ghép CP Hán Việt có vị trí các
tiếng CP ngược lại: lục quân, hải
quân …)
Bài tập nhanh
Tìm các từ ghép CP
- Theo dõi phần 2
? Các tiếng trong 2 từ ghép “quần
áo”, “trầm bổng” có phân ra tiếng
C-P không?
? Dựa vào kến thức đã học, em hãy
gọi tên 2 từ ghép đó?
? Vậy em hiểu thế nào là từ ghép
đẳng lập?
Bài tập nhanh
Xác định từ ghép ĐL, CP trong
đoạn thơ:
“Xuân này vui Tết lại vui quê
Lai chuyện làm, ăn, chuyện hội, hè
Xanh,biếc đầu xuân hương mạ sớm
Giậu tầm xuân nở, bướm vàng
hoe”
(Nguyễn Bính)
? Vẽ sơ đồ từ ghép và nêu đặc điểm
từ ghépCP, từ ghép ĐL
- Từ ghép CP có tiếng chính và tiếng phụ bổ sung nghĩa cho tiếng chính Tiếng chính đứng trước, tiếng phụ đứng sau
Từ ghép:
“quần áo”, “trầm bổng” không phân ra tiếng chính, tiếng phụ mà các tiếng bình đẳng với nhauvề mặt ngữ pháp
-> Đó là 2 từ ghép đẳng lập
* Từ ghép đẳng lậpcó các tiếng bình đẳng về mặt ngữ pháp, không phân tiếng chính, tiếng phụ – Có thể đảo vị trí các tiếng
“nội”, “ngo
3 Ghi nhớ: SGK
II nghĩa của từ ghép :
1) Ví dụ:
2) Nhận xét:
? So sánh nghĩa của từ “bà ngoại”
với nghĩa của tiếng “bà”
? Cho 1 ví dụ từ ghép C-P và so
sánh nghĩa theo cách trên?
? Em có nhận xét chung về nghĩa
của từ ghép C-P như thế nào?
- “bà ngoại”: Người phụ nữ sinh ra
mẹ mình
- “bà”: người phụ nữ sinh ra bố hoặc mẹ mình
=> Nghĩa của từ “bà ngoại” hẹp hơn nghĩa của tiếng chính “bà”
* Nghĩa của từ ghép C-P hẹp hơn nghĩa của tiếng chính Các tiếng
Trang 10
? Với các từ ghép ĐL nghĩa của từ
ghép so với nghĩa của các tiếng tạo
nên nó như thế nào?
Đó cũng chính là nhận xét về
nghĩa của từ ghép ĐL
? Nêu ghi nhớ về nghĩa của từ
ghép Nhắc lại nội dung chính của
bài học
trong từ ghép C-P có t/c phân nghĩa
- “Quần”: trang phục cho phần dưới cơ thể
- “áo”: trang phục cho phần trên cơ
thể
=> “quần áo”: trang phục nói chung
=> Nghĩa của từ “quần áo” khái quát hơn nghĩa của các tiếng
3 Ghi nhớ: SGK
III luyện tập:
Bài tập 1
- Phân cho 2 dẫy chuẩn bị 2 phần: ghép C-P, ghép ĐL
- Cử đại diện dẫy lên bảng
Bài tập 2
- Thảo luận theo bàn
- Trò chơi “cá mập tấn công”
- Phân biệt trường hợp không phải là từ ghép C-P:
“bút mực”, “ăn uống”, “trắng xanh”, “vui tươi”
Bài tập 3
- Tạo từ ghép ĐL
- Phiếu học tập
o Bài tập 4
- “sách, vở” là 2 DT chỉ ssự vật tồn tại dưới dạng cá thể nên có thể dùng các số
từ 1, 2 …để đếm được
- “sách, vở” là từ ghép ĐL chỉ chung cả loại nên không thể dùng số từ đếm
Bài tập 5
Không phải mọi thứ hoa màu hồng đều gọi là hoa hồng
“hoa hồng” từ ghép C-P chỉ tên gọi của 1 loại hoa
Bài tập 6
Các từ ghép: “mát tay”, “mát lòng”…thuộc trường những tính chất còn các tiếng tạo nên nó lại có thể thuộc trường những sự vật
Bài tập 7
Máy hơi nước than tổ ong bánh đa nem
IV hướng dẫn về nhà :
- Hoàn thành bài tập
- Viết đoạn văn có sử dụng từ ghép
- Chuẩn bị bài tiếp theo