- Kể theo ngôi thứ nhất- giúp tác giả thể hiện được 1 cách sâu sắc những suy nghĩ, tình cảm và tâm trạng của nhân vật - Tự sự kết hợp với miêu tả để biểu cảm - miêu tả qua so sánh và sử [r]
Trang 1Ngày soạn:
Tiết 1: CỔNG TRƯỜNG MỞ RA
Lý Lan
-A.MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
1.Kiến thức: Cảm nhận và hiểu được những tình cảm thiêng liêng, đẹp đẽ của cha mẹ đối
với con cái
Thấy được ý nghĩa lớn lao của nhà trường đối với cuộc đời mỗi con người
2.Ki năng: Cảm thụ tác phẩm văn chương.
3.Thái độ: Yêu thích văn chương.
B CHUẨN BỊ:
GV: Tranh ảnh về ngày khai trường,soạn giáo án
HS: Đọc bài và trả lời các câu hỏi trong sách giáo khoa
C.TIẾN TRÌNH LÊN LỚP:
I.Ổn định lớp tổ chức:
GV:Yêu cầu HS trật tự, lớp trưởng báo cáo sĩ số.
HS: Trật tự và ổn định chỗ ngồi
II.Kiểm tra bài cũ:
III Bài mới :
1.Đặt vấn đề: Ngày khai trường hàng năm đã trở thành ngày hội của toàn dân Bởi ngày
đó bắt đầu một năm học mới với bao mơ ước, bao điều mong đợi trước mắt các em Không khí ngày khai trường thật náo nức với tuổi thơ của chúng ta Còn các bậc làm cha làm mẹ thì sao ? Họ có những tâm trạng gì trong ngày ấy ? “Bài Cổng trường mở ra” mà chúng ta học hôm nay sẽ giúp chúng ta hiểu được điều đó
2.Triển khai bài dạy:
Hoạt động của Thầy và trò Nội dung kiến thức
*Hoạt động 1
Em hãy nêu xuất xứ của văn bản Cổng trường
mở ra?
GV : Hướng dẫn đọc : Giọng nhỏ nhẹ, thiết tha,
chậm rãi
Em có thể chia văn bản này thành mấy phần ?
Mỗi phàn từ đâu đến đâu ? ý của từng phần ?
*Hoạt động 2
I Tìm hiểu chung:
1 Tác giả, tác phẩm:
- Đây là bài kí của tg Lý Lan -Trích từ báo “Yêu trẻ số 166 Thành phố Hồ Chí Minh
1.9.2000
2 Đọc:
3.Chú thích (sgk)
4 Bố cục: 2 phần
+ Từ đầu -> bước vào : Nỗi lòng của
mẹ +Còn lại : Cảm nghĩ của mẹ về Giáo dục
II.Phân tích:
Trang 2HS đọc đoạn 1 Đoạn văn em vừa đọc diễn tả
điều gì ?
- Theo dõi phần đầu văn bản, em thấy người mẹ
nghĩ đến con trong thời điểm nào ? (Đêm trước
ngày con vào lớp 1.)
- Đêm trước ngày khai trường tâm trạng của
người mẹ và đứa con có gì khác nhau ? Điều đó
được biểu hiện bằng những chi tiết nào trong
bài ?
Em có nhận xét gì về tâm trạng của 2 mẹ con ?
- Để diễn tả được tâm trạng của 2 mẹ con, tác
giả đã sử dụng phương thức biểu đạt nào ?
- Theo em vì sao người mẹ lại trằn trọc không
ngủ được ?
- Chi tiết nào chứng tỏ ngày khai trường năm
xưa đã để lại ấn tượng sâu đậm trong tâm hồn
người mẹ ? (Cứ nhắm mắt lại là dường như
vang bên tai tiếng đọc bài trầm bổng : ‘‘Hằng
năm cứ vào cuối thu Mẹ tôi âu yếm nắm tay
tôi dẫn đi trên con đường làng dài và hẹp ” )
- Trong đêm không ngủ, người mẹ đã làm gì
cho con ?
- Qua những việc làm đó em cảm nhận được
điều gì về người mẹ ?
- Trong đêm không ngủ người mẹ đã sống lại
những kỉ niệm quá khứ nào ?
- Tìm những chi tiết nói về kỉ niệm quá khứ đó
?
- Em có nhận xét gì về cách dùng từ của tác giả
? Tác dụng của cách dùng từ đó ?
- Những tình cảm quá khứ ấy đã nói lên được
tình cảm sâu nặng nào của lòng mẹ ?
+Thảo luận :
- Có phải người mẹ đang nói trực tiếp với con
không ? hay người mẹ đang tâm sự với ai ? (
Đang nói với chính mình ) – Cách viết này có
1 Nỗi lòng của mẹ:
* Tâm trạng của mẹ :
- Mẹ không ngủ được
- Hôm nay mẹ không tập trung được vào việc gì cả
- Mẹ lên giường trằn trọc
- Mẹ tin đứa con của mẹ lớn rồi
->Tự sự kết hợp với miêu tả để biểu cảm - làm nổi rõ tâm trạng thao thức, hồi hộp, suy nghĩ triền miên của người mẹ
* Những việc làm của mẹ :
- Đắp mền, buông mùng, ém chăn cẩn thận, lượm đồ chơi, nhìn con ngủ,xem lại những thứ đã chuẩn bị cho con ->Yêu thương con, hết lòng vì con
.* Kỉ niệm quá khứ :
- Nhớ sự nôn nao, hồi hộp khi cùng bà ngoại đi tới trường và nỗi chơi vơi hốt hoảng, khi cổng trường đóng lại
-> Sử dụng một loạt từ láy gợi cảm xúc vừa phức tạp, vừa vui sướng, vừa lo sợ
=> Là người mẹ biết yêu thương người thân, biết ơn trường học, tin tưởng ở tương lai của con
-> Dùng ngôn ngữ độc thoại
Làm nổi bật tâm trạng, tình cảm và những điều sâu thẳm khó nói bằng những lời trực tiếp
2 Cảm nghĩ của mẹ:
Trang 3tác dụng gì ?
- Ngoài những cảm xúc tâm trạng ấy, trong đêm
không ngủ người mẹ còn nghĩ đến điều gì ?
- Câu văn nào trong bài nói lên tầm quan trọng
của nhà trường đối với thế hệ trẻ ? ( ‘‘Ai cũng
biết rằng mỗi sai lầm trong giáo dục sẽ ảnh
hưởng đến cả 1 thế hệ mai sau và sai lầm 1 li có
thể đưa thế hệ ấy đi chệch cả hàng dặm sau
này.” )
- Câu văn này có ý nghĩa gì ? Vì sao ? (
Không được phép sai lầm trong giáo dục Vì
giáo dục quyết định tương lai của đất nước )
Thảo luận:
- Trong đoạn kết người mẹ đã nói với con : ‘‘Đi
đi con, hãy can đảm lên, thế giới này là của
con, bước qua cánh cổng trường là 1 thế giới kì
diệu sẽ mở ra.’’ Em hiểu thế giới kì diệu đó là
gì ? ( Tri thức, tình cảm, tư tưởng, đạo lí, tình
bạn, tình thầy trò )
- Câu nói này có ý nghĩa gì ?
- Văn bản Cổng trường mở ra được biểu đạt
bằng những phương thức nào? - Phương thức
nào là chính ? – Sự kết hợp này có tác dụng gì ?
- Nghệ thuật miêu tả diễn biến tâm trạng nhân
vật có gì đáng chú ý ?( Miêu tả diễn biến tâm
trạng nhân vật với nhiều hình thức khác nhau :
miêu tả trực tiếp, miêu tả qua so sánh, miêu tả
hồi ức, sử dụng ngôn ngữ độc thoại bộc lộ chất
trữ tình)
*Hoạt động 3
- Bài văn cho em hiểu thêm gì về người mẹ và
nhà trường ? ( ghi nhớ- sgk-9 )
- Văn bản này đã cho em bài học gì ?
-Hs đọc ghi nhớ
*Hoạt động 4
- Bước qua cánh cổng trường là một thế giới kì diệu sẽ mở ra
=>Khẳng định vai trò to lớn của giáo dục, tin tưởng ở sự nghiệp giáo dục của nước nhà
- Kết hợp hài hoà giữa tự sự, miêu tả
và biểu cảm làm nổi bật vẻ đẹp trong sáng, đôn hậu trong tâm hồn người mẹ
III Tổng kết: Ghi nhớ : (sgk)
- Chúng ta phải có trách nhiệm với gia đình và nhà trường
IV LUYỆN TẬP
IV Củng cố:
Quan sát tranh ( SGK ), Bức tranh minh họa cảnh gì ? Em hãy miêu tả lại cảnh đó ?
Trang 4V Dặn dò: Học bài cũ và soạn bài “Mẹ tôi”
Ngày soạn:
A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
1 Kiến thức: Cảm nhận được tình cảm thiêng liêng sâu nặng của cha mẹ đối với con cái
Không được chà đạp lên tình cảm đó
2.Kĩ năng: Cảm thụ tác phẩm văn chương.
3 Thái độ: Giáo dục tình cảm yêu thương và kính trọng cha mẹ
B CHUẨN BỊ:
GV: Soạn giáo án, tranh ảnh về tác giả
HS:Đọc bài và trả lời các câu hỏi trong sách giáo khoa
C.TIẾN TRÌNH LÊN LỚP:
I Ổn định tổ chức:
GV: Kiểm tra sĩ số,nhắc nhở HS trật tự.
HS: Trật tự và ổn định chỗ ngồi
II Kiểm tra bài cũ:
- Bài học sâu sắc nhất mà em rút ra từ văn bản “Cổng trường mở ra” là gì ?
- Yêu cầu: Trả lời như phần ghi nhớ – SGK ( 9 )
III.Bài mới:
1 Đặt vấn đề: Trong cuộc đời mỗi chúng ta, người mẹ có một vị trí và ý nghĩa hết sức lớn
lao, thiêng liêng và cao cả Nhưng không phải khi nào ta cũng ý thức hết được điều đó Chỉ đến khi mắc những lỗi lầm, ta mới nhận ra tất cả Bài Mẹ tôi sẽ cho ta một bài học như thế
2.Triển khai bài dạy:
Hoạt động của thầy và trò Nội dung kiến thức
*Hoạt động 1
- Em hãy giới thiệu 1 vài nét về tác giả?
- Tác giả thường viết về đề tài gì?
- Em hãy nêu xuất xứ của văn bản Mẹ tôi?
+GV: Hướng dẫn đọc : Nhẹ nhàng, tha thiết,
I Tìm hiểu chung:
1 Tác giả: ( 1846- 1908 )
- Là nhà văn Ý
- Thường viết về đề tài thiếu nhi và nhà trường về những tấm lòng nhân hậu
2 Tác phẩm:
- Là văn bản nhật dụng viết về người mẹ
- In trong tập truyện : “Những tấm lòng cao cả”
3 Đọc:
Trang 5thể hiện được những tâm tư tình cảm buồn khổ
của người cha trước lỗi lầm của con và sự trân
trọng của ông với vợ mình Khi đọc lời khuyên:
Dứt khoát, mạnh mẽ thể hiện thái độ nghiêm
khắc
+GV gọi hs đọc chú thích
- Ta có thể chia văn bản làm mấy phần? Ý
nghĩa của từng phần?
*Hoạt động 2
Theo dõi phần đầu văn bản , em thấy En ri cô
đã mắc lỗi gì?
- Em có suy nghĩ gì về lỗi lầm của En ri cô?
- Tìm những chi tiết nói về thái độ của người bố
đối với En ri cô?
- Để diễn tả được tâm trạng của người bố, tác
giả đã sử dụng phương thức biểu đạt nào? Tác
dụng của các biện pháp nghệ thuật đó?
- Những chi tiết trên đã thể hiện được thái độ gì
của người bố?
- Em có đồng tình với người bố không?( hs tự
bộc lộ )
- Trong thư người bố đã gợi lại những việc làm,
những tình cảm của mẹ dành cho En ri cô Em
hãy tìm những chi tiết, hình ảnh nói về người
mẹ?
- Khi nói về hình ảnh người mẹ tác giả đã sử
dụng phương thức biểu đạt nào? Phương thức
đó có tác dụng gì?
- Qua lời kể của người cha, em cảm nhận được
điều gì về người mẹ?
4.Chú thích:
5 Bố cục : 2 phần
+ Đoạn đầu : Lí do bố viết thư +Còn lại : Nội dung bức thư
II Phân tích:
1 Lỗi lầm của En ri cô :
- Vô lễ với mẹ trước mặt cô giáo
=> Đây là việc làm sai trái, xúc phạm tới mẹ
2 Thái độ của bố:
- Sự hỗn láo của con như một nhát dao đâm vào tim bố vậy!
- Bố không nén được cơn tức giận đối với con
- Con mà xúc phạm đến mẹ con ư? -> Phương thức biểu cảm được diễn đạt bằng các kiểu câu cảm thán, nghi vấn làm cho lời văn trở nên linh hoạt, sinh động, dễ đi vào lòng người
=>Thể hiện thái độ buồn bã, đau đớn
và tức giận
3 Hình ảnh người mẹ:
- Mẹ đã phải thức suốt đêm có thể mất con
- Người mẹ sẵn sàng bỏ một năm hạnh phúc hi sinh tính mạng để cứu sống con
-> Phương thức tự sự kết hợp với miêu
tả làm nổi bật tình cảm của người mẹ .=> Là người mẹ hết lòng yêu thương con, sẵn sàng quên mình vì con
Trang 6- Người bố đã khuyên En ri cô những gì?
- Em có nhận xét gì về cách sử dụng câu văn ở
đoạn này? Tác dụng của cách dùng đó?
- Qua bức thư, em thấy bố của En ri cô là người
như thế nào?
- Tại sao người cha không nói trực tiếp với con
mà lại viết thư? (tình cảm sâu sắc thường tế nhị
và kín đáo, nhiều khi không nói trực tiếp được
Viết thư tức là chỉ nói riêng cho người mắc lỗi
biết, vừa giữ được kín đáo, vừa không làm
người mắc lỗi mất lòng tự trọng Đây chính là
bài học về cách ứng xử trong gia đình, ở trường
và ngoài xã hội)
*Hoạt động 3
- Nhà văn đã gửi tới chúng ta thông điệp gì?
-Hs đọc ghi nhớ
*Hoạt động 4
- Văn bản này đã cho ta hiểu thêm điều gì về
tác giả?
4 Lời khuyên của bố:
- Không bao giờ được thốt ra những lời nói nặng với mẹ Con phải xin lỗi mẹ,
- Con hãy cầu xin mẹ hôn con, để cho chiếc hôn ấy xoá đi cái dấu vết vong ân bội nghĩa trên trán con
-> Sử dụng câu cầu khiến làm cho lời văn trở nên rõ ràng, dứt khoát
=> Là người bố nghiêm khắc nhưng đầy tình thương yêu sâu sắc
- Viết thư để biểu cảm ( tự sự- miêu tả- biểu cảm )->dễ đi vào lòng người
III Tổng kết:
Ghi nhớ : sgk-12.
IV Luyện tập:
IV Củng cố:
Sau khi học xong văn bản này, em rút ra được bài học gì ? Liên hệ với bản thân xem em
đã có lần nào lỡ gây chuyện gì đó khiến bố mẹ buồn phiền Nếu có thì bài văn này gợi cho
em điều gì?
V Dặn dò:
Học bài cũ
Soạn bài mới bài “Từ ghép”
Trang 7
Ngày soạn:
Tiết 3 TỪ GHÉP
A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
1.Kiến thức: Nắm được cấu tạo của 2 loại từ ghép: Từ ghép chính phụ và từ ghép đẳng
lập
2 Kĩ năng: Hiểu được ý nghĩa của các loại từ ghép
3.Thái độ: Yêu mến sự giàu đẹp của Tiếng Việt.
B CHUẨN BỊ:
- GV: Bảng phụ Những điều cần lưu ý :
Học về từ ghép không phải chỉ để nhận diện một từ nào đó là từ ghép chính phụ hay từ ghép đẳng lập mà điều quan trọng là hiểu được cơ chế tạo nghĩa của các loại từ ghép -HS: Bài soạn
C TIẾN TRÌNH LÊN LỚP:
I Ổn định tổ chức:
GV: Yêu cầu lớp trưởng báo cáo sĩ số.
HS: Trật tự,ổn định chỗ ngồi
II Kiểm tra bài cũ:
Kiểm tra sự chuẩn bị đồ dùng, sách vở của HS
III Bài mới:
1 Đặt vấn đề: Tìm 3 từ đơn và 3 từ phức? Từ phức được phân loại như thế nào ?
( Hoa, lá, quả; hoa hồng, hoa quả, xanh xanh Từ phức được phân thành hai loại : Từ ghép
và từ láy) Bài học hôm nay sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về từ ghép
2 Triển khai bài dạy:
Hoạt động của thầy và trò Nội dung kiến thức
*Hoạt động 1
-GV:Ghi 2 từ in đậm lên bảng
Trong 2 từ đó, tiếng nào là tiếng chính, tiếng
nào là tiếng phụ bổ sung ý nghĩa cho tiếng
chính?
- Em có nhận xét gì về trật tự của những tiếng
chính trong những từ ấy?
- Theo em từ ghép chính phụ có cấu tạo như
thế nào?
- Tìm từ ghép chính phụ có tiếng chính Bà,
thơm? ( Bà cô, bà bác, bà dì; thơm lừng, thơm
I Các loại từ ghép:
*Ví dụ 1
Bà ngoại Thơm phức
Tc Tp Tc Tp
- Tiếng phụ bổ sung nghĩa cho tiếng chính => quan hệ chính phụ => Từ ghép chính phụ.Tiếng chính đứng trước,tiếng phụ đứng sau
Trang 8ngát )
-HS đọc Ví dụ 2 - Chú ý các từ trầm bổng,
quần áo
- Các tiếng trong 2 từ ghép trên có phân ra
thành tiếng chính, tiếng phụ không ? Vậy 2
tiếng này có quan hệ với nhau như thế nào?
- Khi đảo vị trí của các tiếng thì nghĩa của từ
có thay đổi không ?
- Từ ghép đẳng lập có cấu tạo như thế nào?
- Tìm một vài từ ghép đẳng lập chỉ các sự vật
xung quanh chúng ta ? ( Bàn ghế, sách vở, mũ
nón )
- So sánh từ ghép chính phụ và từ ghép đẳng
lập, chúng giống và khác nhau ở điểm nào ?
- Từ ghép được phân loại như thế nào ? - Thế
nào là từ ghép chính phụ, thế nào là từ ghép
đẳng lập ?
*Hoạt động 2
- So sánh nghĩa của từ bà ngoại với nghĩa của
từ bà?
- Nghĩa của từ thơm phức với nghĩa của tiếng
thơm?
- Từ ghép chính phụ có nghĩa như thế nào?
-So sánh nghĩa của từ quần áo với nghĩa của
mỗi tiếng quần và áo?
+ Quần áo : chỉ quần áo nói chung -> hợp
nghĩa, có nghĩa khái quát hơn Quần, áo : chỉ
riêng từng loại
-Trầm bổng với trầm và bổng?
+ Trầm bổng : Miêu tả âm thanh lúc thấp, lúc
cao nghe rất êm tai => nghĩa chung, khái quát
Trầm, bổng : chỉ âm thanh riêng từng loại
- Từ ghép đẳng lập có nghĩa như thế nào ?
*Hoạt động 3:
*Ví dụ 2: - Trầm bổng -Quần áo
- 2 tiếng ngang bằng nhau-> quan hệ bình đẳng => Từ ghép đẳng lập
- Có các tiếng bình đẳng về mặt ngữ pháp ( không phân ra tiếng chính, tiếng phụ )
* Ghi nhớ 1: sgk (14)
II Nghĩa của từ ghép:
1 Nghĩa của từ ghép chính phụ : + Bà : chỉ người phụ nữ cao tuổi -> nghĩa rộng
+Bà ngoại : chỉ người phụ nữ cao tuổi
đẻ ra mẹ -> nghĩa hẹp +Thơm : có mùi như hương của hoa, dễ chịu -> nghĩa rộng
+Thơm phức : có mùi bốc lên mạnh, hấp dẫn -> nghĩa hẹp
- Tiếng phụ hẹp hơn nghĩa của tiếng chính và có tính chất phân nghĩa
2 Nghĩa của từ ghép đẳng lập :
Có tính chất hợp nghĩa và có nghĩa khái quát hơn nghĩa của tiếng tạo nên
nó
III Tổng kết: Ghi nhớ1,2 sgk (14)
Trang 9Có mấy loại từ ghép? Nêu định nghĩa của mỗi
loại?
-Hs đọc ghi nhớ
*Hoạt động 4:
GV : Gọi 2 hs lên bảng làm bt
- Phân loại từ ghép đẳng lập, chính phụ?
- Vì sao em lại xếp như vậy ?
GV treo bảng phụ - hs lên điền từ
- Điền thêm tiếng để tạo từ ghép chính phụ ?
GV treo bảng phụ - hs lên điền từ
- Điền thêm tiếng để tạo từ ghép đẳng lập ?
Gọi hs trả lời
- Trả lời tại sao ?
IV Luyện tập:
* Bài 1( 15 ):
- Từ ghép đẳng lập : Suy nghĩ, chài lưới, cây cỏ, ẩm ướt, đầu đuôi
- Từ ghép chính phụ: Xanh ngắt,nhà máy, nhà ăn, nụ cười
* Bài 2 ( 15 ):
- Bút mực ( bi, máy, chì )
- Thước kẻ (vẽ, may, đo độ )
* Bài 3: ( 15 )
- Núi rừng ( sông, đồi )
- Mặt mũi ( mày,… )
IV Củng cố: Tìm 3 từ ghép chính phụ và 3 từ ghép đẳng lập Cho biết nghĩa của nó
V Dặn dò: Về nhà học bài cũ và chuẩn bị bài “liên kết trong văn bản”
Trang 10Ngày soạn:
Tiết 4: LIÊN KẾT TRONG VĂN BẢN
A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
1 Kiến thức: Muốn đạt được mục đích giao tiếp thì văn bản phải có tính liên kết Sự liên
kết ấy cần được thể hiện trên cả 2 mặt : Hình thức ngôn ngữ và nội dung ý nghĩa
2 Kĩ năng: Vận dụng những kiến thức đã học để bước đầu XD được những văn bản có
tính liên kết
3 thái độ: Yêu thích môn học, yêu cái hay của Tiếng Việt.
B CHUẨN BỊ:
GV: Soạn giáo án, bảng phụ, nghiên cứu tài liệu
HS: Soạn bài
C.TIẾN TRÌNH LÊN LỚP:
I Ổn định tổ chức:
GV: Yêu cầu HS trật tự, lớp trưởng báo cáo sĩ số.
HS: Trật tự và ổn định chuẩn bị học bài mới
II Kiểm tra bài cũ:
III Bài mới :
1 Đặt vấn đề: Văn bản là gì? ( Là chuỗi những lời nói miệng hay bài viết có chủ đề thống
nhất, có liên kết mạch lạc, v/dụng phương thức biểu đạt phù hợp để thực hiện mục đích g/tiếp ) Tính chất của văn bản là gì? ( thống nhất, mạch lạc )
Chúng ta sẽ không hiểu được một cách cụ thể về văn bản, cũng như khó có thể tạo lập được những văn bản tốt, nếu chúng ta không tìm hiểu kĩ 1 trong những tính chất quan trọng nhất của nó là liên kết
2 Triển khai bài dạy:
Hoạt động của Thầy và trò Nội dung khiến thức
*Hoạt động 1
+GV : Yêu cầu HS trả lời các câu hỏi trong
sgk
- Nếu En Ri Cô chưa hiểu ý bố thì hãy cho
biết vì sao? ( vì giữa các câu còn chưa có sự
liên kết )
- Muốn cho đoạn văn có thể hiểu được thì nó
I Liên kết và phương tiện liên kết trong văn bản :
1 Tính liên kết của văn bản :
- Ví dụ :
- Đoạn văn khó hiểu vì giữa các câu văn không có mối quan hệ gì với nhau
- Liên kết: là sự nối kết các câu, các đoạn trong văn bản 1 cách tự nhiên, hợp lí,