Đề cương Lý luận văn học

Văn học là một hình thái quan niệm nhân sinh: Văn học không phải là sự phảnánh sao chép đơn giản hiện thực đời sống mà nó là sự cắt nghĩa, lý giải của conngười đối với đời sống, mỗi dân

LÍ LUẬN VĂN HỌC

Câu 1: Tại sao nói văn học là hình thái ý thức xã hội – thẩm mỹ? Chứng minhbằng ví dụ cụ thể

1.Văn học là một hình thái ý thức xã hội bởi:

Bản chất ý thức xã hội của văn học

Theo Các mác thì cấu trúc xã hội gồm: kiến trúc thượng tầng( ý thức xã hội) và

cơ sở hạ tầng ( tồn tại xã hội) trong đó ý thức xã hội gồm triết học, chính trị ,pháp luật, văn học Với tư cách là một hình thái ý thức xã hội, văn học có cộinguồn là đời sống, các tác phẩm dù li kì huyền ảo đến đâu đều là sự phản ánhđời sống Hồ Chí Minh nói “ Xã hội nào thì văn nghệ ấy” Với tư cách là mộthình thái ý thức xã hội, văn học luôn chịu sự ảnh hưởng, ràng buộc của tồn tại

xã hội

Văn học là một hình thái quan niệm nhân sinh: Văn học không phải là sự phảnánh sao chép đơn giản hiện thực đời sống mà nó là sự cắt nghĩa, lý giải của conngười đối với đời sống, mỗi dân tộc , mỗi nhà văn, mỗi thời đại có quan niệmriêng về đời sống và thể hiện quan niệm đó theo những cách khác nhau VD trênthế giới có bao nhiêu dân tộc là có bấy nhiêu cách giải thích khác nhau về loàingười

Tính giai cấp trong văn học

Tác phẩm văn học được viết ra bởi 1 nhà văn , nhà văn bao giờ cũng thuộc về 1giai cấp nhất định , nói lên tiếng nói của giai cấp ấy Do nhà văn có xuất thân từcác giai cấp khác nhau nên nó có cái nhìn khác nhau về đời sống xã hội nênhình thành các tác phẩm văn học có ý thức hệ cũng khác nhau Tính Đảng cộngsản là biều hiện cao nhất, tập trung nhất của tình giai cấp trong văn học TínhĐảng chỉ tồn tại trong những nước CNXH VD Cùng XH 1930 -1945 : Phảnánh trong thơ Tố Hữu và thơ mới đã có sự khác biệt nhau Những nhà thơ mới –tầng lớp Tiểu tư sản nhìn về quá khứ hướng đến cái tôi cá nhân như: Huy Cận,Chế Lan Viên Thơ Tố Hữu – tầng lớp trí thức cách mạng hướng tới tương laitươi sáng hướng tới Đảng Cộng Sản, tới cộng đồng

*Tính nhân dân trong văn học: Được xem là phẩm chất của văn học, thuộc ýthức của các tầng lớp, giai cấp tiến bộ trong xã hội, trong những tác phẩm ấy,nhân dân là đối tượng trung tâm Nó phải là tiếng nói bênh vực cho tầng lớpnhân dân, nói lên khát vọng của nhân dân

* Tính dân tộc trong văn học: là thuộc tính trong văn học là cái vốn có Đâychính là phẩm chất trong văn học cần hướng tới là cái không có sẵn Đòi hỏinhà văn phải có tính đậm đà bản sắc dân tộc, thể hiện mặt bề ngoài thiên nhiên,đời sống, phong tục, tập quán Nó được thể hiện trong bề sâu nội dung tácphẩm, đó là tâm hồn, tình cảm, tâm lý, tính cách dân tộc VD: người Việt Nam

dễ tha thứ Tính dân tộc còn được thể hiện trong hình thức tác phẩm: Thể loạivăn học truyền thống của dân tộc Việt Nam có thơ Lục bát, TQ có thơ Đườngluật Cách sử dụng nhuần nhuyễn, sáng tạo ngôn ngữ dân tộc trong văn học: tụcngữ, thành ngữ

2.Văn học là hình thái ý thức xã hội thẩm mĩ

Nói đến văn học là phải nói đến cái đẹp Cho nên chức năng thẩm mỹ là điềukiện không thể thiếu trong văn học và nghệ thuật.Văn học miêu tả, phản ánh cáiđẹp vốn có trong hiện thực: Vẻ đẹp thiên nhiên, con người, vẻ đẹp của ngôn từ,

vẻ đẹp của những phương thức nghệ thuật trong tác phẩm, cách dùng từ đặt câu,phối thanh Văn học giúp con người phân biệt được cái đẹp, cái xấu trong ngôn

từ và cả trong đời sống Văn học giúp con người tinh tế, nhạy cảm hơn và dịứng với cái xấu văn học giúp phân biệt được thế nào là thẩm mĩ và phi thẩmmĩ

Câu 2: Thế nào là tư duy hình tượng? Các đặc trưng của tư duy hình tượng? Hãy phân tích cụ thể 1 tác phẩm văn học để minh hoa.

+ Khác với các hình thái ý thức xã hội khác, văn học không phản ánh hiện thực

dưới dạng khái niêm, phạm trù trìu tượng mà nó phản ánh bằng hình tượng,nghệ thuật mang tính toàn vẹn cụ thể, cảm tính, sinh động Tư duy hình tượng là

cơ sở của tư duy nghệ thuật đó chính là cách hình dung và tái tạo thế giới dướihình thức 1 bức tranh toàn cảnh mang tính trực tiếp, cụ thể cảm tính.VD Bài thơ

“ Từ ấy” nói về việc Tố Hữu được giác ngộ lí tưởng cách mạng Hình tượngnghệ thuật ở đây là mặt trời chân lí, tâm hồn là cả vườn hoa lá”

VD về nỗi buồn Nguyễn Du viết: Sầu đong càng lắc càng đầy / Ba thu dọn lại 1ngày dài ghê” -> cho ta cảm giác có thể đếm được nỗi buồn Hình tượng nghệthuật là cơ sở đầu tiên để xác định 1 văn bản có phải là tác phẩm văn học haykhông, phân biệt thơ với vè, phân biệt giữa 1 tác phẩm văn xuôi đích thực vớinhững lời trần thuật , kể chuyện VD Tác phẩm chiếc thuyền ngoài xa” củaNguyễn Minh Châu được ông hình dung và tái tạo về cuộc sống của nhữngngười dân làng chài dưới hình thức 1 bức tranh toàn cảnh

Đặc trưng của tư duy hình tượng: Tư duy hình tượng có sự kết hợp hài hòa

giữa cái cụ thể và cái khái quát Cái chug và cái riêng, vừa lạ vừa quen Sự kháiquát cao tạo nên những điển hình trong nghệ thuật: Vd nhân vật CHí Phèo Quen: Lưu manh, đầu bò Lạ: rạch mặt ăn va tối về uống rượu với chuối xanh -Trong tư duy hình tượng có các quá trình: thể nghiệm, trực giác và hư cấu.+Thể nghiệm là sự nhập thân( hóa thân) bằng tưởng tượng của người nghệ sĩ

Họ dặt mình vào những tình huống của đời sống để phát hiện ra những diễnbiến mà đối tượng đã trải qua hoặc sẽ xảy ra Đây là quá trình tư duy mà nhàvăn phải sử dụng để chiếm lĩnh và mô tả được văn học VD tập truyện Tây Bắc

mà trong đó có tác phẩm “ Vợ chồng A Phủ” của nhà văn Tô Hoài Tô Hoài đithực tế ở vùng Tây Bắc Khi ông sống ở đây, trải nghiệm cuộc sống nơi đây, ônghiểu rõ cuộc sống của những người dân miền núi xa xôi Khó khăn Đó là ông

đã trải qua 1 quá trình thể nghiệm và sau đó viết thành tập truyện Tây Bắc

VD Truyện ngắn “ Mùa lạc” Của Nguyễn Khải

-Trực giác là những phán đoán , cảm tính, trực giác, tức thời, không có suy lý vàkhông thể chứng minh Những hình ảnh hay, những câu thơ xuất thần độc đáo

có tính thẩm mĩ cao thường là kết quả của trực giác nghệ thuật Nói dễ hiểu: cónhững lĩnh vực mà nhà văn, nhà thơ sáng tạo ra được những đoạn văn, câu thơ,hình ảnh đọc đáo thực sự gây bất ngờ “ Tức cảnh làm thơ”

“ Cây cứ biếc như vặn mình vẫn biếc/ Trời cứ xanh như rút ruột mà xanh”/ ThiHoàng “ Lá Ngô lay ở bờ sông/ Bờ sông vẫn đó người ko thấy về” Trúc Thông– Nói về nỗi nhớ mẹ.

vD Tác phẩm truyện Kiều của Nguyễn Du Bằng trực giác nghệ thuật của mình,ông đã miêu tả số phận đàn bà có tài, có sắc nhưng gặp nhiều bất hạnh Tuynhiên đó cũng chỉ là những phán đoán, cảm nhận, không thể chứng minh

-Hư cấu: là quá trình cơ bản của tư duy nghệ thuật, góp phần vào kết quả tổnghợp, đúc kết những kinh nghiệm sống bằng cách nhào nặn vốn sống đã đượctích lũy để tạo ra những hình tượng những con người có tính cách, số phận phảnánh được thực chất cuộc sống Nhà văn M.Gorki đã nói: “ Không có hư cấu thìcũng không thể có và không thể tồn tại được tính nghệ thuật”

Hư cấu là đặc điểm thuộc về bản chất của sáng tạo nghệ thuật, chính vì vậy cầnphải ý thức được rõ tình hiện thực trong tác phẩm nghệ thuật Không đồng nhấthiện thực trong đời sống( không có 1 tác phẩm văn học nào không hư cấu, nhàvăn có quyền viết khác sự thật) Tuy nhiên trong văn học không phải lúc nào cái

gì cũng có thể hư cấu được đó là những ý nghĩa khách quan của các hiện tượng,chân lý, lịch sử Chí Phèo trong tác phẩm cùng tên của Nam Cao là nhân vật cóthật nhưng đã được hư cấu nên -> Tư duy nghệ thuật nên có sự kết hợp hài hòagiữa cái cụ thể và cái khái quát, giữa cái chung và cái riêng, cái chung phảiđược thể hiện thông qua cái riêng Có như vậy mới sáng tạo được những hìnhtượng nghệ thuật giàu sức sống VD số phận của người nông dân bị tha hóa, bầncùng, nghèo đó là cái chung nhưng được thể hiện qua cái riêng là nhân vật ChíPhèo

Câu 3: Khái niệm hình tượng văn học? Những đặc điểm của hình tượng văn học? Cho ví dụ cụ thể.

1.Khái niệm hình tượng văn học: Hình tượng trong văn học có thể dùng để chỉ 1chi tiết, 1 hình ảnh, 1 sự kiện và có thể chỉ toàn bộ thế giới nghệ thuật trong vănhọc Mỗi cách gọi như vậy đều chỉ 1 đơn vị nghệ thuật có ý nghĩa, có thể coi là

1 kí hiệu nghệ thuật

VD Hình tượng Rừng Xà Nu

Hình tượng mảnh trăng trong “ Mảnh trăng cuối rừng” của Nguyễn Minh ChâuKhái niệm hình tượng trong văn học khá rộng, các đơn vị hình tượng nói trênphải liên kết với nhanh tạo thành chỉnh thể tác phẩm thì mới có ý nghĩa đầy đủ,tách rời chúng thì không thể hiểu được ý nghĩa cho hình tượng

Hình tượng văn họ mang tính cụ thể, trực tiếp cảm tính, sinh động

Hình tượng là sự nhất quán giữa chủ quan và khách quan Giữa ý chí và tìnhcảm, giữa trìu tượng và khái quát

2.Đặc điểm của hình tượng văn học

+ Tính phi vật thể của hình tượng văn học: Phi vật thể có nghĩa là không ai nhìnthấy hình tượng văn học bằng mắt thường nên:

Hạn chế: Hình tượng văn học không tác động được trực tiếp vào thị giác conngười gây ấn tượng mạnh như các hình tượng nghệ thuật khác

Ưu thế: Văn học có thể tái hiện được những điều cảm thấy bằng khứu giác, vịgiác trong khi hầu hết các nghệ thuật khác không làm được , đặc biệt là tả mùivị.

Văn học có khả năng nắm bắt tất cả những cái mơ hồ vô hình nhưng có thậttrong cảm xúc mà các nghệ thuật khác không diễn đạt được: “ Tơ trời lơ lửngvươn mình uốn”

+ Văn học còn sử dụng màu sắc hư ảo mà hội họa khó lòng thể hiệnđược( những màu không có thật tên thực tế)

Vd “ một đóa hồng non toat vẻ xanh” hay nhà thơ Vũ Thuy Khang có tập thơ “màu máu xanh”máu của tuổi trẻ , máu của những người hi sinh cho tổ quốc.+ Những hình tượng văn học còn được cấu tạo bằng liên tưởng, so sánh, ẩn dụlàm cho những sự không có liên quan bỗng lồng được vào nhau và soi sángnhau Điều này trong hội họa, điện ảnh không làm đc VD trong thơ ca hay xuấthiện những hình ảnh ẩn dụ “ Thuyền về có nhớ bến chăng

Bến thì một dạ khăng khăng đợi thuyền”

Hình ảnh thuyền và bến là hình ảnh của đôi trai gái được lồng vào với nhau.HÌnh tượng văn học không cần phải miêu tả một cách đầy đủ mà luôn tồn tạinhững khoảng trống cho phép người đọc phát huy mạnh mẽ trí tưởng tượngtheo cách tái hiện chỉnh thể từng bộ phận mà các nghệ thuật khác ko làm đcđiều này, thể hiện rõ trong tả người, tả vật, tả phong cảnh.VD: Chỉ tả mái tóc,bàn tay thôi nhưng người đọc vẫn tưởng tượng ra được 1 hình tượng chỉnh thể.+ Hình tượng mang tính tạo hình và biểu hiện thông qua 1 hình tượng, nó biểuhiện cho 1 vấn đề mà nhà văn muốn hướng đến.Vd hình tượng Rừng Xà Nutrong tác phẩm Rừng Xa Nu của Nguyễn Thành Trung Là 1 hình tượng kiêncường, bất khuất cũng như tác giả muốn hướng tới 1 lớp trẻ, các thế hệ của dânlàng Xô man anh dũng, bất khuất trong cuộc kháng chiến chống Mỹ

+ Tính qui ước và sáng tạo của hình tượng văn học: Mọi sự vật, hiện tượng đều

có tính qui ước và sáng tạo của hình tượng văn học Trong văn học khi nói đếnmàu vàng thì người ta quy ước: Màu vàng là màu của hoàng tộc, màu của mùathu, biểu hiện của tàn phai héo úa

+ Hình tượng văn học là quan hệ xã hội thẩm mĩ: Thể hiện được quan niệm, tưtưởng thái độ, tình cảm của nhà văn./Tình cảm xã hội là tình cảm con ngườiriêng biệt nhưng đc ý thức trên cấp độ xã hội /Lý tưởng thẩm mĩ thường đi đôivới tình cảm xã hội VD : Cụ Mết là sự kết tinh của cả dân làng Xô man, 1người chỉ đạo sáng suốt, 1 người luôn có ý thức giữ gìn bản sắc truyền thốngdân tộc, truyền lại cho thế hệ sau mà theo

*Tính nghệ thuật của hình tượng văn học mang lại sức hấp dẫn cho tác phẩm,mang đến tính biến thái bất ngờ VD : Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn MinhChâu Đc nhà văn miêu tả với cảnh đắt giá Đó là chiếc thuyền bơi trên mặt nướctrong sương mù của buổi bình minh, một cảnh tượng chưa từng thấy với ánhban mai, hồng hồng hòa cùng sương trắng Người đọc có thể hình dung rakhung cảnh đó mặc dù cảnh tượng đó diễn ra chưa được bao lâu thì tác giả lại

được chứng kiến 1 hiện thực phũ phàng sau đó Chính điều này đã gây nên sựhấp dẫn, sinh động cho tác phẩm.

Câu 4: Tại sao nói ngôn từ vừa là phương tiện, vừa là mục đích của văn học? Cho vd = Câu 5: Trình bày những khả năng nghệ thuật của ngôn từ văn học.Lấy vd

Để truyền tải được nội dung , ý tưởng của người cầm bút Thì nhà văn sửdụng ngôn từ là phương tiện truyền tải ý đồ của tác giả Mỗi ngôn từ sử dụngmột chất liệu riêng để xây dựng hình tượng nghệ thuật của mình Ví như tronghội họa sử dụng đường nét, màu sắc, ánh sáng làm chất liệu Âm nhạc lại dùng

âm thanh, giai điệu, hòa âm để tạo hình tượng nghệ thuật, còn văn học, sử dụngngôn từ làm chất liệu hay nói cách khác văn học là nghệ thuật ngôn từ

1/Ngôn từ là phương tiện của văn học

-Ngôn ngữ giao tiếp của con người ( ngôn ngữ nhân vật) là đối tượng được quatâm mô tả trong tác phẩm Vì văn học dùng ngôn từ để mô tả, phản ánh chiếmlĩnh thế giới khách quan Văn học lấy ngôn từ làm chất liệu sáng tạo và xâydựng hình tượng văn học

*Điểm khác nhau giữa ngôn từ trong văn học và ngôn từ đời thường và ngôn từkhoa học

Ngôn từ văn học bao giờ cũng có khả năng gợi hình tượng nghệ thuật đưa tathâm nhập vào thế giới cảm xúc, ấn tượng, suy tưởng mà ngôn ngữ hàng ngày ítkhi đạt được

VD : “Chở bao nhiêu đạo thuyền không khẳm/ Đam mấy thằng gian bút chẳngtà” Nguyền Đình Chiểu Hay “ làn thu thủy nét xuân sơn/Hoa ghen thua thắmliễu hơn kém xanh” Truyện Kiều – Nguyễn Du

-Ngôn từ trong văn học bao giờ cũng có kết cấu theo nguyên tắc nghệ thuật đểgây ấn tượng biểu cảm và có giá trị thẩm mĩ, đặc biệt là nguyên tắc “lạ hóa”.-Ngôn từ nghệ thuật thường đập vỡ cấu trúc thường quy của ngôn từ để cấu tạotheo một quy tắc nghệ thuật Khi miêu tả một sự vật Văn học k dùng tên gọi đãquen của nó mà dùng cách gọi khác ấn tượng và mới mẻ hơn nhằm đánh thứccảm giác của con người về cuộc sống khiến người đọc cảm thụ sự vật như mớilần đầu

Lom khom dưới núi tiều vài chú

Lác đác bên sông chợ mấy nhà

Hay trong Truyện Kiều của Nguyễn Du “ Cậy em em có chịu lời/ ngồi lên chochị lạy rồi sẽ thưa”

Ở đây tác giả không dùng những từ ngữ có ý nghĩa tương tự mà dùng từ “ Cậy”

ví dụ như “nhờ” Điều đó thể hiện sự tin tưởng tuyệt đối ở người giúp đỡ mà chỉ

là người thân thiết, ruột thịt mới giúp được

2/ Ngôn từ - mục đích của văn học

-Nhà văn sử dụng ngôn từ để thể hiện tư duy con người với các khía cạnh , suynghĩ tâm trạng, cảm xúc

-Ngôn từ nhằm thể hiện hành động giao tiếp của con người, tiếng nói con ngườibao gồm: ngôn từ, giọng điệu , cử chỉ, điệu bộ trở thành đối tượng quan tâm vàmiêu tả của nhà văn trong tác phẩm.

-Năng lực sáng tạo, sử dụng ngôn từ là điều mà nhà văn cần hướng tới bởi 1 tácphẩm văn học không chỉ hay về nội dùng mà còn hay ở cách dùng từ VDThông qua ngôn ngữ trong tác phẩm “ Tuyên ngôn độc lập” – Hồ Chí Minh =>Khẳng định quyền tự do, độc lập và các luận điệu xuyên tạc về chính sách của

- Cũng có những yếu tố, chi tiết phải được đặt trong toàn bộ văn bản, tác phẩmmới hiểu hết được ý nghĩa, giá trị của nó.Vd: trong cuộc sống ta gặp khái niệm “đèn – mực” đèn – vật chiếu sáng, mực là chất lỏng để viết, vẽ Khi ở trong đờisống chúng mang nghĩa như thế nhưng khi vào trong văn học “ Gần mực thìđen, gần đèn thì sáng” thì nó lại mang ý nghĩa mới, đen – mực ở đây là ngườitốt – người xấu” môi trường tốt – môi trường trong lành mạnh vì vậy khuyên tanên biết tìm bạn mà chơi VD1 Trong tác phẩm “ Rừng xà nu” của NguyễnThành Trung mở đầu tác phẩm tác giả miêu tả cánh rừng xà nu bạt ngàn, nhưngchỉ có ý nghĩa trong tác phẩm, đó là thể hiện sức sống mãnh liệt của đồng bàoTây Nguyên, thế hệ nối tiếp nhau đứng lên chiến đấu Tuy vậy nếu đặt ngoài tácphẩm thì nó chỉ đơn thuần là cánh rừng Xà nu

- Nội dung và hình thức, mối quan hệ thống nhất biện chứng giữa chúng cũng là

1 bình diện làm nên chỉnh thể của tác phẩm văn học

*Phải nghiên cứu tác phẩm văn học trong tính chỉnh thể của nó là vì: Tác phẩmvăn học là chỉnh thể trung tâm của hoạt động văn học Là nơi tập trung nội dungđầy đủ, quy luật , bản chất, đặc trưng của văn học Nghiên cứu tác phẩm vănhọc nghĩa là nghiên cứu nội dung của tác phẩm đó Mà muốn hiểu được nộidung của nó phải nghiên cứu tính chỉnh thể của tác phẩm , đó là các yếu tố:Hình tượng, hình ảnh, kết cấu giúp chúng ta hiểu biết về chi tiết tác phẩm

Câu 7: Anh chị hiểu thế nào về nội dung và hình thức của tác phẩm văn học? Các cấp độ của nội dung và hình thức của tác phẩm văn học Cho VD

Nội dung của tác phẩm văn học

-Là tổng hòa mọi yếu tố tồn tại bên trong./- là một chỉnh thể thống nhất giữakhách quan và chủ quan => Kết quả phản ánh hiện thực đ/s khách quan., và lànơi gửi gắm các tư tưởng tình cảm của tác giả vd: Cái sân gạch của “ Đào Vũ”:

Là sự tái hiện đời sống khách quan, phong trào hợp tác xã nông nghiệp Tưtưởng ca ngợi, ủng hộ phong trào hợp tác hóa.

-Nôi dung tác phẩm là cuộc sống được lí giải, đánh giá, trong đó thể hiện mơước, nhận thức, lí tưởng của nhà văn

- Nôi dung của tác phẩm văn học không phải là nối cộng giản đơn của 2 phươngdiện khách quan và chủ quan mà là một quan hệ biện chứng xuyên thấm lẫnnhau Do vậy không đồng nhất nội dung tác phẩm với nội dung của đối tượngkhách quan, cũng không được thu gọn nó vào tư tưởng của tác giả

Vd: Nội dung của tác phẩm “ Truyện Kiều” là số phận người phụ nữ tài hoanhưng bất hạnh trong xã hội phong kiến Thông qua đó ta thấy được lòngthương người, cảm thông sâu sắc của Nguyễn Du

-Các phương tiện để bộc lộ nội dung của tác phẩm là: đề tài, chủ đề, tư tưởng

*Nội dung của tác phẩm được chia làm 2 cấp độ

+ Nội dug cụ thể trực tiếp: Được tác giả mô tả trực tiếp + nôi dung khái quát:

Tư tưởng

VD: “ Tắt đèn của Ngô Tất Tố miêu tả cuộc sống của chị Dậu trong xã hộiphong kiến ,Tư tưởng ở đây là lên án tố cáo chế độ thực dân nửa phong kiến đãchà đạp nên những người dân vô tội

+Hình thức của tác phẩm: Không có nội dung nào mà không có hình thức riêngcủa nó Nhà văn sáng tạo ra hình thức phải dùng thủ pháp, phương tiện nghệthuật, nhằm biểu đạt nội dung và mang tính nội dung ở trong đó

-Hình thức của tác phẩm mag tính cụ thể, thẩm mĩ không lặp lại Những yếu tốđược coi là hình thức tác phẩm của tác phẩm văn học đó là kết cấu, thể loại,ngôn từ, phong cách nhân vật, sự kiện Hình thức có 2 cấp độ: Cấp độ vật liệu

Cùng đi một ngõ, vội vàng chi anh

Em nghe họ nói mong manh

Hình như họ biết chúng mình với nhau”

Dấu là dấu thừa yếu tố bất thường đó chính là hình thức, quan niệm trong tìnhyêu không nên vội vàng, phải biết kiên nhẫn, thẹn thùng của người con gái ngậpngừng , tế nhị thể hiện sự tự trọng của người con gái khi yêu Hay là:

Đưa người ta ko đưa qua sông/ sao có tiếng sóng ở trong lòng/ bóng chiềukhông thắm không vàng vọt/ Sao đầy hoàng hôn trong mắt trong (“ Tống Biệthành”– Thâm Tâm)

Sử dung điệp từ không Câu hỏi tu từ, hỏi không cần trả lời đem lại giá trị biểuđạt cao

Câu 8: Phân tích ý kiến của nhà văn người Nga Leeonov: “ Tác phẩm nghệ thuật đích thực nhất là tác phẩm ngôn từ, bao giờ cũng là 1 phát minh về hình thức và một khám phá về nội dung”.

Ý kiến của nhà văn Nga Leeinov chính là nói đến mối quan hệ giữa nội dung

và hình thức của tác phẩm văn học Nội dung và hình thức trong tác phẩm vănhọc luôn có sự gắn kết chặt chẽ, hữu cơ, xuyên thấu với nhau, do đó sự phânchia giữa nội dung và hình thức chỉ là một cách chia tương đối

-Về nguyên tắc, không có tác phẩm chỉ có nội dung hay chỉ có hình thức, nhưngnếu tách rời nội dung và hình thức thì thường dẫn đến hai khuynh hướng:

+Chỉ quan tâm đến nội dung chính trị, xã hội của tác phẩm khuynh hướng nàydẫn đến bệnh xã hội học dung tục Căn bệnh này chi phối nặng nề đến đời sốngvăn hóa, đến việc dạy văn , học văn trong nhà trường nhiều năm qua Nguyênnhân là do quá trình mạnh yếu của văn học phục vụ chính trị

+ Chỉ quan tâm chạy theo hình thức thuần túy: Nghĩa là trong phê bình người ta

bỏ qua phương diện nội dung mà chỉ nghiên cứu tác phẩm về mặt thủ pháp ngônngữ

-Trong sáng tác và tiếp nhận văn học trong đó có phê bình, dạy văn, học văn cầnchú trọng đến cả 2 phương diện: nội dung và hình thức nghĩa là không chỉ quantâm đến việc tác phẩm viết về cái gì mà cũng cần quan tâm tác phẩm đó viếtnhư thế nào?

-Trong quan hệ giữa nội dung và hình thức của tác phẩm, nội dung bao giờ cũngđóng vai trò quyết định cần hình thức góp phần làm định hình và biểu hiện nộidung Cụ thể thì nội dung quyết định hình thức việc lựa chọn hình thức, baogồm thể loại, kết cấu, ngôn từ, nhân vật hình thức phù hợp với nội dung trởthành tiêu chuẩn để đánh giá một tác phẩm nghệ thuật và 1 tác phẩm nghệ thuậtđích thực thì phải có sự đồng nhất giữa nội dung và hình thức Vd muốn viếtmột tác phẩm khích lệ nhân dân chiến đấu, trong đó có người lao động ( nôngdân, tri thức, công nhân ) thì lời văn phải giản dị gần gũi, dễ hiểu nhưng cũngphải toát lên phong cách nghệ thuật riêng

-Khám phá về nội dung và phát minh về hình thức 1 tác phẩm có giá trị phải có

cả nội dụng và hình thức Hình thức: kết cấu mới, kiểu xây dựng nhân vật mới,giọng điệu mới Nội dung: chủ đề mới, đề tài mới, tư tưởng mới: Truyện ngắnNguyễn Huy Thiệp có 2 cái lạ: cả về nội dung lẫn hình thức

Câu 9: Hãy phân biệt các khái niệm: đề tài, chủ đề, tư tưởng của tác phẩm văn học phân tích 1 tác phẩm văn học và chỉ ra chủ đề ( hệ chủ đề) tư tưởng của nó.

Đề tài, chủ đề , tư tưởng là những khái niệm chủ yếu thể hiện phương diện nộidung của tác phẩm văn học

*Đề tài của tác phẩm văn học: Đề tài là phạm vi đời sống, được nhà văn lựachọn và miêu tả trong tác phẩm Phạm vi này rất đa dạng gồm có truyện về conngười, con vật, đồ vật, thần tiên, những truyện viễn tưởng không có thật Đề tàitrả lời câu hỏi tác phẩm viết về cái gì? Viết cho ai?

VD: Nam Cao có 2 đề tài chính: người nông dân, tri thức tiểu tư sản Nhà văn

Tô Hoài có 3 đề tài: Loài vật, thiên nhiên viết cho thiếu nhi; phong tục tập quán

ở nông thôn; miền núi +> Có thể nói mỗi nhà văn lại có 1 mảng đề tài ưu thích.-Đề tài có 2 cấp độ:

+ Cấp độ cụ thể: giới hạn bên ngoài của đề tài

+Cấp độ khái quát: phương diện bên trong của đề tài

Lưu ý: Một tác phẩm văn học có thể có nhiều đề tài liên quan đến nhau, bổ sung cho nhau tạo thành hệ đề tài của tác phẩm.(Bởi theo quy luật ngôn ngữ trong giao tiếp ít khi chúng ta gặp nhau mà chỉ nói về một đề tài).

-Đề tài là đối tượng đã được nhận thức, khái quát của nhà văn, không nên đồngnhất đề tài của tác phẩm với đối tượng hay nguyên mẫu ngoài đời

-Việc lựa chọn đề tài thể hiện quan điểm giai cấp, khuyên hướng tư tưởng, vốnsống, thị hiếu của nhà văn

VD: Đề tài trong truyện Kiều – Nguyễn Du / Tố cáo xã hội pk bất công thối nát

và người tài hoa bạc mệnh

Vd 2: Trước cách mạng còn chọn đề tài về tình yêu nam nữ, giai cấp địa chủ.Văn hóa cách mạng chọn đề tài về người chiến sĩ cách mạng

1.Chủ đề của tác phẩm văn học:

Là vấn đề chủ yếu, vấn đề cơ bản được nhà văn khái quát từ cuộc sống và đặt ratrong tác phẩm chủ đề trả lời cho câu hỏi: tác phẩm viết về vấn đề gì? Đặt rađược vấn đề gì?VD tác phẩm “Tắt đèn” chủ đề về cuộc sống người nông dântrước cách mạng về vấn đề sưu thuế Chủ đề do cuộc sống gợi lên manh nhatrong tác phẩm của tác giả và đòi hỏi được thực hiện thành hình tượng Cùng 1

đề tài có những chủ đề khác nhau Chủ đề thể hiện bản sắc tư duy, chiều sâu tưtưởng và khả năng thâm nhập vào bản chất của đời sống VD chủ đề của ChíPhèo là sự tha hóa , lưu manh hóa của người nông dân bị áp bức bởi vì NamCao rất quan tâm đến nhân cách con người VD chủ đề của tắt đèn của Nhà vănNgô Tất Tố nêu lên vấn đề quyền sống của người nông dân

Chủ đề đóng vai trò to lớn làm lên tầm vóc tác phẩm: Chủ đề thường là nhữngvấn đề khái quát vượt lên trên đề tài cụ thể Một tác phẩm có thể có hẳn 1 hệchủ đề bao gồm chủ đề chính và chủ đề phụ tạo nên tính đa nghĩa cho tác phẩm.Truyện ngắn “ Hai đứa trẻ” Của Thạch Lam có 2 chủ đề:1 Cuộc sống nghèokhổ tăm tối của người dân nơi phố huyện 2 Khát vọng có được cuộc sống tốtđẹp hơn

-Các phương diện bộc lộ chủ đề của tác phẩm

+Nhan đề của tác phẩm: nguyên tắc đạt nhan đề của tác phẩm bao giờ cũng phảimang tính khái quát

+Chủ đề bộc lộ trực tiếp những lời phát biểu của tác giả hoặc của nhân vật.+Chủ đề được đặt ra ngoài việc miêu tả những biến cố, cảnh ngộ dữ dội hoặcnhững biến cố bất thường của tác phẩm VD trong t/p Chí Phèo” – Biến cố: ChíPhèo vung dao chiếm Bá Kiến và tự sát

+Chủ đề bộc lộ quan hệ thống nhất giữa hình tượng đặc biệt và hình tượng nhânvật chính

2.Tư tưởng của tác phẩm văn học.

Tư tưởng của tác phẩm văn học là lí giải, giải quyết vấn đề đặt ra trong tácphẩm theo 1 khuynh hướng thuộc về quan điểm, lập trường của tác giả Quanđiểm lập trường ấy có thể là sự khẳng định, phủ định , ca ngợi hoặc phê phán

Tư tưởng của tác phẩm tập trung ở 3 phương diện chính sau:

a)Quan niệm về đời sống: được thể hiện ở những lời thuyết minh trực tiếp củatác giả, nhân vật và ở sự logic của sự miêu tả Vd tư tưởng của tác phẩm truyệnKiều tập trung vào người phụ nữ tài hoa , bạc mệnh Nguyễn Du giải thích theoqui luật: “Tạo vật đố tài” và quy luật “thừa tài của tạo hóa” “ Tạo vật đố tài”người tài sinh ra trên đời này bị trời đất ghen ghét, bị bạc mệnh “Thừa tài củatạo hóa” cho cái này phải lấy cái khác, trời không cho con người tất cả kl:Muôn sự tại số phận Nguyễn Du cho rằng Kiều bạc mệnh vì số phận nhưng lờivăn lại cho thấy Kiều khổ vì xã hội

c)Tính thẩm mĩ

-Tư tưởng của tác phẩm cũng thể hiện tính phạm trù của tính chất thẩm mĩ: cái

bi, cái hài, cái cao cả gắn chặt với cảm hứng chủ đạo góp phần thực hiện tưtưởng của tác phẩm

=>Như vậy: đề tài, chủ đề, tư tưởng là ba phương diện thuộc về nội dung củatác phẩm văn học Chúng tồn tại thống nhất, hữu cơ với nhau, sự phân biệt giữachúng chỉ là tương đối

Vd:Đề tài của tác phẩm “ Chí Phèo” viết về người nông dân trước cách mạngtháng 8 Chủ đề là sự tha hóa, lưu manh hóa, khi người dân bị áp bức, bóc lộtđến đường cùng Tư tưởng tố cáo chế độ thực dân, phong kiến ở nông thôn thểhiện niềm tin vào bản chất của con người Tư tưởng nhân đạo của tác phẩm.Vd: t.p “Đôi mắt” – Nam Cao

Đề tài: Viết về văn nghệ sĩ và nông dân trong những năm đầu kháng chiếnchống Pháp

Chủ đề: Đặt ra những vấn đề về cách nhìn, cách cảm của văn nghệ sĩ đối vớiquần chúng kháng chiến.

Tư tưởng: Phê phán cách nhìn thiển cận của 1 số văn nghệ sĩ xa rời q/c vàkhẳng định cách nhìn của văn nghệ sĩ quyết tâm đi theo cách mạng

Câu 10:Nhân vật văn học là gì? Vai trò vị trí của nó trong tác phẩm văn học? Vd

Nhân vật văn học là khái niệm dùng để chỉ hình tượng các cá thể con ngườitrong văn học Cái đã được nhân vật nhận thức táo bạo thể hiện bằng cácphương tiện riêng của nghệ thuật ngôn từ Nhân vật văn học cũng có thể đội lốtloài vật,cỏ cây, muông thú các sinh thể hoang ấy VD dế mèn, sọ dừa

Các nhân vật trong tác phẩm văn học đc biết đến bởi: tên, diện mạo, tính cách,nghề nghiệp, tiểu sử nhân vật có thể có tên, hoặc không có tên: nhân vật thịtrọng vợ nhặt của Kim Lân Trong văn học dân gian: nhân vật thường không cótên Tên của nhân vật có thể mang dụng ý nghệ thuật của nhà văn trong mối liên

hệ với tính cách nhân vật.Vd: nhân vật Nguyệt trong tác phẩm “ Mảnh trăngcuối rừng” của Nguyễn Minh Châu thể hiện cho sự thuần khiết, sáng trong.-Ngôn ngữ nhân vật: đối thoại (2 nv trở lên) độc thoại (1 người)

-Nhân vật văn học là 1 đơn vị nghệ thuật mang tính ước lệ, vì vậy không đượcđòi hỏi nhân vật trong tác phẩm phải giống như con người ngoài đời kể cả nhânvật dựa trên nguyên mẫu lịch sử

*Chức năng của Nhân vật văn học ( vai trò – vị trí) có 3 chức năng

-Nhân vật có chức năng miêu tả và khái quát các loại tính cách trong xã hội, tức

là trong mỗi một tác phẩm văn học nhà văn dựng lên nhân vật có tính cách nàođó

-Nhân vật có phương tiện để nhà văn khái quát hiện thực, nhà văn dùng nhânvật làm phương tiện để phẩn ánh, khái quát xã hội Qua nhân vật tên Xuân Tóc

Đỏ trong tác phẩm “ Số đỏ” Vũ Trọng phụng phản ánh hiện thực xã hội ViệtNam

-Nhân vật còn thể hiện quan điểm nghệ thuật của nhân vật từ con người, khôngphải nhà văn nào cũng có quan niệm về con người là giống nhau Vd: Nhà văn

Tô Hoài quan niệm “ con người là con người” tức là trong con người có cả phầntốt và xấu Tất cả con người đều giống nhau

-Nhà văn Nguyên Ngọc : nhân vật mang tính lí tưởng không có cái xấu, chỉ cócái đẹp “ con người mang tính lí tưởng , lãng mạn, nghệ sĩ.”

Câu11:Thế nào là nhân vật văn học?Trình bày sự p.loại nhân vật văn học.vd

Sự phân loại nhân vật văn học: Phân loại dựa trên tiêu chí vai trò của nhân vậttrong kết cấu tác phẩm: nhân vật chính, nhân vật phụ, nhân vật trung tâm

Nhân vật chính: là nhân vật đóng vai trò chủ chốt, xuất hiện nhiều nhất, thamgia vào các sự kiến chính trong tác phẩm 1 tác phẩm có thể có nhiều nhân vậtchính ( quy mô lớn).vd: trong Truyện Kiều có Thúy Kiều Tuy vậy trong 1 sốtác phẩm có những nhân vật trung tâm như trong Tam Quốc diễn nghĩa : Lưu

Bị, Khổng Minh, Quan Công, Tào Tháo