LÝ LUẬN VĂN HỌC Câu 1: Tại sao nói văn học là một hình thái ý thức xã hội thẩm mỹ chứng minh bằng ví dụ cụ thể? Trước hết văn học là một hình thái ý thức xã hội. + Văn học bắt nguồn từ đời sống và phản ánh đời sống hiện thực. (vd: thần thoại, tiểu thuyết đều phản ánh về đời sống, quan niệm của con người trong hiện thực.. và từ đó ta cũng nhìn thấy được tư duy của con người là kém hiểu biết).
Trang 1LÝ LUẬN VĂN HỌC
Câu 1: Tại sao nói văn học là một hình thái ý thức xã hội -thẩm mỹ/ chứng minh bằng ví dụ cụ thể?
Trước hết văn học là một hình thái ý thức xã hội.
+ Văn học bắt nguồn từ đời sống và phản ánh đời sống hiện thực (vd: thần thoại,
tiểu thuyết đều phản ánh về đời sống, quan niệm của con người trong hiện thực và
từ đó ta cũng nhìn thấy được tư duy của con người là kém hiểu biết)
+ Văn học chịu sự ràng buộc của cơ sở xã hội Như thần thoại ra đời trong bối
cảnh nhận thức, tư duy của con người còn thô sơ Là thể loại tồn tại trong một thời
kì lịch sử là thời nguyên thủy, thời cổ đại nên con người chỉ có thể sáng tác ra cáctác phẩm mang đậm yếu tố hoang đường Từ đó ta thấy thời đại khác nhau thì tưduy của con người khác nhau qua các thời đại, thời đại càng phát triển thì tư duycon người càng phát triển, và ta không thể đặt hoàn cảnh cổ đại trong hoàn cảnhngày nay
• Ràng buộc về mặt tư tưởng(phản ánh tư tưởng của xã hội đó) văn học kobao giờ tách khỏi văn hóa, tinh thần, chính trị, xã hội của một đất nước.như trong thời kỳ phong kiến các tác phẩm đều phản ánh tư tưởng của xãhội phong kiến là tư tưởng trung quân, thời tư sản thì là tư tưởng tư sản.thời
kì nào thì sẽ thể hiện tư tưởng đó.<vd Nhà thơ Hữu Loan với màu tím hoasim>.=>mọi tác phẩm văn chương đều phải đi theo đường lối chủ trươngchính sách của Đảng nếu ko sẽ bị khai trừ
• Ràng buộc về cơ sở vật chất Trước đây văn học tồn tại dưới dạng truyềnmiệng Cho tới khi có máy in thì sáng tác để đọc tồn tại trên giấy Và khi
Trang 2công nghệ phát triển song song với đó văn học tồn tại trên nhiều dạng
=>đời sống càng biến đổi, phát triển thì văn học cũng phát triển để phùhợp
Ngoài ra văn học còn chịu sự tác động của đạo đức, chính trị, triếthọc, mỹ học văn học có mối quan hệ gần gũi tác động lẫn nhau giữayếu tố pháp luật, chính trị là một thành tố ko thể thiếu trong tất cả cácngành và được văn học khai thác.vd Mạc Đĩnh Chi, Nguyễn Trãi.Nguyễn Du ó những giai thoại hay khi viết nhiều bài thơ đề cao tinhthần dân tộc
+Văn học phản ánh quan niệm nhân sinh (quan niệm của con người về đời sống).
Mỗi dân tộc, mỗi địa phương có quan niệm khác nhau về cái xấu, cái thiện, cáiác.v/d hoa hồng đỏ ở VN là biểu tượng của tình yêu nhưng ở các nước phương tâyhoa hồng đỏ lại là biểu hiện cho chiến tranh và cái ác
Văn học thể hiện mơ ước của con người, thể hiện tư tưởng, xã hội, con người trênmột cơ sở nào đó
v/d: Thời xưa có tác phẩm thần trụ trời, chống trời lên vì không gian lúc đó chật
hẹp (văn học phi lý phản ánh những điều trong cuộc sống chúng ta ko thể giải thíchđược)
Văn học là một hình thái phản ánh thẩm mỹ(hình thái ý thức xã hội đặc thù)
+ Phản ánh thẩm mỹ là phản ánh trong tình cảm thẩm mĩ
Trang 3+phản ánh thẩm mỹ tương đương với việc nhà văn phản ánh hiện thực trongnhững rung động, xúc cảm thẩm mỹ của con người đối với hiện thực.Tình cảmthẩm mỹ mang lại những xúc cảm thú vị, những cung bậc cảm xúc…
+phản ánh thẩm mỹ là phản ánh hiện thực dưới ánh sáng của lý tưởng thẩmmỹ
+phản ánh thẩm mỹ là sáng tạo trong hình thức đẹp
+Viết văn là phải tìm kiếm được những hình thức phù hợp với nội dung
Nói đến văn học là phải nói đến cái đẹp Cho nên chức năng thẩm mỹ là điều kiệnkhông thể thiếu trong văn học và nghệ thuật.Văn học miêu tả, phản ánh cái đẹp vốn
có trong hiện thực: Vẻ đẹp thiên nhiên, con người, vẻ đẹp của ngôn từ, vẻ đẹp củanhững phương thức nghệ thuật trong tác phẩm, cách dùng từ đặt câu, phối thanh Văn học giúp con người phân biệt được cái đẹp, cái xấu trong ngôn từ và cả trongđời sống Văn học giúp con người tinh tế, nhạy cảm hơn và dị ứng với cái xấu Vănhọc giúp phân biệt được thế nào là thẩm mĩ và phi thẩm mĩ
Câu 2 Thế nào là tư duy hình tượng? các đặc trưng của tư duy hình tượng? hãy phân tích một tác phẩm văn học cụ thể để minh họa?
k/n.tư duy hình tượng
Là một quá trình tư duy đặc biệt của người nghệ sĩ, đó là cách hình dung và tái tạothế giới dưới hình thức của một bức tranh toàn cảnh mang tính cụ thể trực tiếp,cảm tính
VD Tác phẩm chiếc thuyền ngoài xa” của Nguyễn Minh Châu được ông hình dung
và tái tạo về cuộc sống của những người dân làng chài dưới hình thức 1 bức tranhtoàn cảnh
Trang 4v/d Đây mùa thu tới của Xuân Diệu …đã hình dung 1 bức tranh về toàn bộ mùa
thu Bắt đầu mùa thu là hình ảnh cây liễu rủ xuống …màu đặc biệt của muà thu làmàu áo mơ phai của những chiếc lá Còn Xuân Quỳnh màu của mùa thu là màuvàng chói lọi, là màu vàng hoa cúc Qua đây ta có thể thấy được mùa thu của XuânDiệu thì chỉ có mùa thu nhẹ nhàng, có cảnh vật thiên nhiên, có con người…
Các nhà thơ, nhà văn nói về con người chỉ thông qua bức tranh chứko
có đong đo, cân đếm như các nhà khoa học Tuy nhiên bức tranh đó sẽ
có cảm nhận khác nhau vì trí tưởng tượng của con người khác nhau
-Tư duy hình tượng xuất phát từ bình diện cảm tính trực diện khi ta tiếp xúc vớiđối tượng
=>Có 2 loại tư duy là tư duy khoa học và tư duy hình tượng
- Tư duy khoa học<tư duy logic> là kiểu tư duy khoa học thâm nhập đối tượng tìm
ra bản chất, cái phổ quát của đối tượng, sử dụng phán đoán, suy luận theo một trật
tự logic Cơ sở của suy luận là các tiền đề định lý để tìm ra sự vật
-Tư duy hình tượng của nghệ thuật của văn học, cũng tìm ra bản chất, quy luật
khách quan của đối tượng Thông qua cái riêng để nói về cái chung
V/d.Nam Cao với tác phẩm Chí Phèo.- là một con người có tên có số phận cụ thể
dẫn ta hình dung tới bi kịch người nông dân phải sống trong xã hôi phong kiến ChíPhèo điển hình là con người phải sống tha hóa, từ đó ta thấy được cuộc sống củacon người trong thời đó
Trang 5Hay tác phẩm Tắt Đèn của Ngô Tất Tố, qua hình tượng chị Dậu ta thấy được
người nông dân phải gánh chịu sưu thuế
Nhà văn thường sử dụng các biểu cảm, miêu tả để xây dựng hình tượng qua nétkhắc họa, yếu tố mang tính biểu tượng
Lối tư duy được các nghệ sỹ sử dụng và sáng tạo nghệ thuật, các nhà thơ
sử dụng tư duy nghệ thuật của mìnhđể có bức tranh toàn cảnh mà qua đócon người có thể cảm nhận được, mang đậm dấu ấn chủ quan của nhàvăn Còn trong khoa học coi trọng độ chính xác, logic của nghiện cứu
Đặc trưng của tư duy hình tượng.
• Quá trình thể nghiệm nghệ thuật, trực giác nghệ thuật, hư cấu nghệ thuật.
Thể nghiệm
là sự nhập thân bằng tưởng tượng vào đối tượng trong tình huống giả định để tựquan sát những diễn biến bên trong của từng đối tượng mà họ miêu tả hoặc biểuhiện
-Khi những người nghệ sĩ thâm nhập sâu sắc vào nhân vật, họ như được sống cuộcsống của nhân vật gọi là thể nghiệm nghệ thuật trong nghệ thuật người ta gọi lànhững phút giây nhà văn quên mình thể nghiệm những cảm xúc của nhân vật
v/d.Chí Phèo của Nam Cao Nam Cao ko phê phán Chí Phèo mà tác giả có lòngyêu thương nhân vật, tuy Chí là con người tận cùng của xã hội nhưng Chí vẫn cómong muốn được sống mà tham gia phê phán xã hội phong kiến đã đẩy những conngười như Chí xuống đáy xã hội
Nhà văn khi viết văn phải nhập thân vào nhân vật để biết được bản chấtđời sống
Quá trìnhtrực giác nghệ thuật
Trang 6Trực giác là năng lực nắm bắt trực tiếp chân lý, là sự cảm nhận trực tiếp, tức thờichưa qua quá trình suy lý, kiểm nghiệm.
Trong văn học trực giác được coi là cái mách bảo thầm kín bên trong của ngườinghệ sĩ
trực giác nghệ thuật là một quá trình ko thể phân biệt rạch ròi bằng lí trí mà là cảmxúc bên trong của người nghệ sĩ, bộc lộ chi tiết nghệ thuật độc đáo khó lí giải
Hư cấu nghệ thuật
Quá trình nhào lặn, tổ chức các chất liệu tạo ra các chính thể mới chưa có trongthực tế nhưng phản ánh được hiện thực đời sống Nói cách khác người nghệ sĩ khisáng tạo văn chương dùng cái ko có thực phản ánh cái thực trong cuộc sống
v/d Trong tác phẩm thần thoại, truyện cổ tích, ở đó có những nhân vật ko có thậtnhưng tác giả dùng nhân vật để hư cấu
V/d tiểu thuyết Hóa Thân- nhà văn mượn hình tượng con bò để nói về cuộc sống
Trang 7v/d tác phẩm bên kia sông Đuống của Hoàng Cầm ko chỉ là quê hương của HoàngCầm mà còn là quê hương của tất cả mọi người.
v/d Nàng Kiều –số phận phụ nữ nói chung trong xa hội.
Thơ Xuân Diệu, ông chỉ viết thơ tình cho mình Trong đó cảm xúc thơ trong Xuân
Diệu là cảm xúc riêng của Xuân Diệu nhưng mỗi người đọc đều thấy hình ảnh củamình trong đó Đó là cái riêng của Xuân Diệu nhưng lại là cái chung, cái nhân loạicủa cộng đồng
v/d Tác phẩm AQ Lỗ Tấn thể hiện tích cách của người dân Trung quốc qua nhân
Những hình tượng nghệ thuật khác ko bao giờ được xây dựng bằng ngôn từ, v/d
hình tượng âm nhạc thì thông qua tiết tấu âm nhạc, hình tượng trong điêu khắc là
hình khối
Hình tượng văn học là bức tranh sinh động, cụ thể về cuộc sống của con người Toàn bộ thế giới nghệ thuật được nhà văn miêu tả, phản ánh tái hiện trong tác phẩm.
Trang 8Các cấp độ khác nhau của hình tượng văn học là nghĩa rộng và nghĩa hẹp.
v/d: Tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa (Nguyễn Minh Châu), Chiến tranh và hòa bình(cây sồi là hình tượng nghệ thuật văn học là nghĩa hẹp, còn chiến tranh và hòa
bình là hình tượng văn học theo nghĩa rộng)
Hình tượng văn học theo nghĩa rộng thể hiện được toàn bộ tác phẩm
Các đặc điểm của hình tượng văn học.
• Tính phi vật thể của hình tượng văn học: Phi vật thể có nghĩa là không ai
nhìn thấy hình tượng văn học bằng mắt thường nên:
Hạn chế: Hình tượng văn học không tác động được trực tiếp vào thị giác conngười gây ấn tượng mạnh như các hình tượng nghệ thuật khác
Ưu thế: Văn học có thể tái hiện được những điều cảm thấy bằng khứu giác, vịgiác trong khi hầu hết các nghệ thuật khác không làm được, đặc biệt là tả mùivị
Văn học có khả năng nắm bắt tất cả những cái mơ hồ vô hình nhưng có thậttrong cảm xúc mà các nghệ thuật khác không diễn đạt được: “Tơ trời lơ lửngvươn mình uốn”
Văn học còn sử dụng màu sắc hư ảo mà hội họa khó lòng thể hiện được (nhữngmàu không có thật tên thực tế)
Vd “Một đóa hồng non toat vẻ xanh” hay nhà thơ Vũ Thuy Khang có tập thơ
“Màu máu xanh”máu của tuổi trẻ, máu của những người hi sinh cho tổ quốc
Những hình tượng văn học còn được cấu tạo bằng liên tưởng, so sánh, ẩn dụlàmcho những sự không có liên quan bỗng lồng được vào nhau và soi sáng nhau Điềunày trong hội họa, điện ảnh khônglàm đc VD trong thơ ca hay xuất hiện nhữnghình ảnh ẩn dụ “Thuyền về có nhớ bến chăng
Bến thì một dạ khăng khăng đợi thuyền”
Hình ảnh thuyền và bến là hình ảnh của đôi trai gái được lồng vào với nhau.HÌnh tượng văn học không cần phải miêu tả một cách đầy đủ mà luôn tồn tạinhững khoảng trống cho phép người đọc phát huy mạnh mẽ trí tưởng tượng
Trang 9theo cách tái hiện chỉnh thể từng bộ phận mà các nghệ thuật khác ko làm đcđiều này, thể hiện rõ trong tả người, tả vật, tả phong cảnh.VD: Chỉ tả mái tóc,bàn tay thôi nhưng người đọc vẫn tưởng tượng ra được 1 hình tượng chỉnh thể.
• Hình tượng mang tính tạo hình và biểu hiện thông qua 1 hình tượng, nó
biểu hiện cho 1 vấn đề mà nhà văn muốn hướng đến.Vd hình tượng Rừng
Xà Nu trong tác phẩm Rừng Xa Nu của Nguyễn Thành Trung Là 1 hìnhtượng kiên cường, bất khuất cũng như tác giả muốn hướng tới 1 lớp trẻ,các thế hệ của dân làng Xô man anh dũng, bất khuất trong cuộc khángchiến chống Mỹ
• Tính qui ước và sáng tạo của hình tượng văn học: Mọi sự vật, hiện
tượng đều có tính qui ước và sáng tạo của hình tượng văn học Trongvăn học khi nói đến màu vàng thì người ta quy ước: Màu vàng là màucủa hoàng tộc, màu của mùa thu, biểu hiện của tàn phai héo úa
• Hình tượng văn học là quan hệ xã hội thẩm mĩ: Thể hiện được quan
niệm, tư tưởng thái độ, tình cảm của nhà văn./Tình cảm xã hội là tìnhcảm con người riêng biệt nhưng đc ý thức trên cấp độ xã hội /Lýtưởng thẩm mĩ thường đi đôi với tình cảm xã hội VD : Cụ Mết là sựkết tinh của cả dân làng Xô man, 1 người chỉ đạo sáng suốt, 1 ngườiluôn có ý thức giữ gìn bản sắc truyền thống dân tộc, truyền lại chothế hệ sau mà theo
• Tính nghệ thuật của hình tượng văn học mang lại sức hấp dẫn cho tác
phẩm, mang đến tính biến thái bất ngờ
VD: Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu Đc nhà văn miêu tả với cảnh
đắt giá Đó là chiếc thuyền bơi trên mặt nước trong sương mù của buổi bình minh,một cảnh tượng chưa từng thấy với ánh ban mai, hồng hồng hòa cùng sương trắng.Người đọc có thể hình dung ra khung cảnh đó mặc dù cảnh tượng đó diễn ra chưađược bao lâu thì tác giả lại được chứng kiến 1 hiện thực phũ phàng sau đó Chínhđiều này đã gây nên sự hấp dẫn, sinh động cho tác phẩm
Câu 4: Tại sao nói ngôn từ vừa là phương tiện vừa là mục đích của văn học? cho v/d?
• Ngôn từ là phương tiện của văn học.
Vì văn học dùng ngôn từ để miêu tả, phản ánh chiếm lĩnh thế giới
Trang 10Văn học lấy ngôn từ làm chất liệu để sáng tạo và xây dựng hình tượng văn học(đặc trưng cơ bản của văn học)
Bất kể hình tượng nào đều được xây dựng bằng chất liệu cụ thể
v/d Âm nhạc, xây dựng hình tượng văn học người nghệ sĩ phải phối hợp tiết tấu,
âm thanh, nhịp điệu,…trong hội họa là đường nét, màu sắc
Nhưng trong văn học chỉ xây dựng hình tượng duy nhất là ngôn từ
Ngôn từ là phương tiện của văn học
• Ngôn từ là mục đích của văn học.
Nhà văn dùng ngôn từ để viết văn để thể hiện tư duy của con người Đó là tư duycủa nhà văn về thế giới và tư duy của con người trong tác phẩm
Tư duy và ngôn ngữ là 2 mặt của một tờ giấy
Thể hiện hoạt động nói năng, giao tiếp của con người
Ngôn từ trong tác phẩm văn học thể hiện năng lực sáng tạo ngôn ngữ của nhà văn.Mỗi 1 nhà văn lớn bao giờ cũng là một nhà ngôn ngữ tài năng có công làm giàutiếng mẹ đẻ
v/d Lá diêu bông (Hoàng Cầm) ko phải là lá có thật mà thể hiện khát vọng của
người phụ nữ
câu 5 Trình bày những khả năng nghệ thuật của ngôn từ văn học? cho v/d?
Hình tượng mang tính thẩm mỹ, nói cách khác mang tính nghệ thuật, bởi vì nó
được sang tạo để thưởng thức và thỏa mãn về mặt thẩm mỹ Người ta đọc 1 câuthơ, 1 câu chuyện, thường thích thú vì những hình ảnh đẹp, những vần thơ réo rắt,
Trang 11những cốt chuyện li kỳ hấp dẫn, những nhân vật có hình thức và tính cách quyếnrũ.
Sức hấp dẫn đầu tiên được tạo thành từ sự sinh động, giống như thật của hìnhtượng Nhưng tính sinh động không chỉ giống như thật, mà còn ở sự mới mẻ, lạ kìtrong cảm nhận về thế giới chỉ thuộc 1 hình tượng nào đó
Nhân vật và sự kiện sinh động thường có biến hóa bất ngờ, không lường trướcđược Con chim đến ăn khế tự dung lại nói: ăn một quả trả một cục vàng Miếngtrầu têm cánh phượng giúp vua nhận ra cô Tấm, vợ mình Anh Tràng chỉ định hátghẹo mấy coogais cho vui ai ngờ nhặt được vợ
Hình tượng còn hấp dẫn bởi những chân lý đời sống được phát biểu dưới những
hình thức độc đáo: Khi ta ở chỉ là nơi đất ở, khi ta đi đất bỗng hóa tâm hồn (Chế
Lan Viên) Nhưng chân lý đời sống trong hình tượng luôn được thể hiện bằng cáinhìn mang tính chủ quan mãnh liệt Vì vậy ta hay bắt gặp những lời than, câu hỏi,
những trạng thái sững sờ, đột ngột, choáng ngợp, của chủ thể trước cuộc đời: Nụ tầm xuân nở ra xanh biếc, Em có chồng anh tiếc lắm thay! (ca dao); Non cao những ngóng trông cùng, suối khô dòng lệ chờ mong tháng ngày (Tản Đà)
Như vậy hình tượng là một phương thức chiếm lĩnh đời sống đặc thù của văn học.Trong hình tượng có sự thống nhất của cái cá biệt và khái quát, tình cảm lý trí, táihiện và biểu hiện, truyền thống và sáng tạo, thể hiện tính muôn màu của thế giới vàsức mạnh chủ thể người sang tạo
Câu 6: Anh, chị hiểu thế nào là nội dung và hình thức của tác phẩm văn học? Cáccấp độ của nội dung và hình thức của tác phẩm văn học? Cho ví dụ?
Trang 12 Nội dung của tác phẩm văn học
-Là tổng hòa mọi yếu tố tồn tại bên trong /- là một chỉnh thể thống nhất giữa kháchquan và chủ quan => Kết quả phản ánh hiện thực đ/s khách quan, và là nơi gửigắm các tư tưởng tình cảm của tác giả vd: Cái sân gạch của “ Đào Vũ”: Là sự táihiện đời sống khách quan, phong trào hợp tác xã nông nghiệp Tư tưởng ca ngợi,ủng hộ phong trào hợp tác hóa
-Nôi dung tác phẩm là cuộc sống được lí giải, đánh giá, trong đó thể hiện mơ ước,nhận thức, lí tưởng của nhà văn
- Nôi dung của tác phẩm văn học không phải là nối cộng giản đơn của 2 phươngdiện khách quan và chủ quan mà là một quan hệ biện chứng xuyên thấm lẫn nhau
Do vậy không đồng nhất nội dung tác phẩm với nội dung của đối tượng kháchquan, cũng không được thu gọn nó vào tư tưởng của tác giả
Vd: Nội dung của tác phẩm “Truyện Kiều” là số phận người phụ nữ trong xã hộiphong kiến Thông qua đó ta thấy được lòng thương người, cảm thông sâu sắc củaNguyễn Du
-Các phương tiện để bộc lộ nội dung của tác phẩm là: đề tài, chủ đề, tư tưởng
Nội dung của tác phẩm được chia làm 2 cấp độ.
• Nội dug cụ thể trực tiếp: Được tác giả mô tả trực tiếp.
• Nôi dung khái quát: Tư tưởng.
VD: “Tắt Đèn” của Ngô Tất Tố miêu tả trực tiếp cuộc sống của chị Dậu trong xã
hội phong kiến, Tư tưởng ở đây là lên án tố cáo chế độ thực dân nửa phong kiến đãchà đạp nên những người dân vô tội
Hình thức của tác phẩm:
- Không có nội dung nào mà không có hình thức riêng của nó Nhà văn sáng tạo rahình thức phải dùng thủ pháp, phương tiện nghệ thuật, nhằm biểu đạt nội dung vàmang tính nội dung ở trong đó
-Hình thức của tác phẩm mag tính cụ thể, thẩm mĩ không lặp lại Những yếu tốđược coi là hình thức tác phẩm của tác phẩm văn học đó là kết cấu, thể loại, ngôn
từ, phong cách nhân vật, sự kiện
Trang 13- Hình thức có 2 cấp độ: Cấp độ vật liệu và cấp độ quan niệm.
• Cấp độ vật liệu: Là hình thức bên ngoài, là các yếu tố có thể tách rời ra
được và có tính độc lập tương đối
• Cấp độ quan niệm là hình thức biểu đạt nội dung mang tính qui luật và
xuất hiện 1 cách bất ngờ trong tác phẩm ở cấp độ này lí luận văn học gọi làthi pháp
Vd:Buổi sáng biến mất
Cấp độ vật liệu là Thuấn phán đoán về gia cảnh của nhà chú Khiêm
Cấp độ quan niệm là Thím Sương quăng chai dầu gió
Câu 7: Hãy phân biệt các khái niệm: đề tài, chủ đề, tư tưởng của tác phẩm văn học Phân tích một tác phẩm văn học và chỉ ra chủ đề (hệ chủ đề), tư tưởng của nó.
• Đề tài là phạm vi hiện thực, phạm vi đời sống được nhà văn nhận thức
lựachọn, miêu tả trong tác phẩm (chính là vấn đề được nhà văn xoáy vào)
v/d.Chí Phèo- ko phải chỉ nói về chí Phèo mà còn nói về số phận của người
Trang 14=>để xác định đề tài thì phải biết tác phẩm viết về vấn đề gì? Phạm vi khái quát đềtài.
Đề tài là phương diện nội dung của 1 tác phẩm là đối tượng đã được nhận thứcmiêu tả khái quát của nhà văn.Không đồng nhất hiện thực trong tác phẩm(mangtính chủ quan được hư cấu tái tạo của nhà văn) với hiện thực đời sống(phản ánh cái
• Chủ đề là vấn đề cơ bản, chính yếu của đề tài được nhà văn nêu lên trong
tác phẩm< thực chất là đề tài chính được xoáy sâu>
v/d Chí Phèo: sự tha hóa, biến đổi tính cách con người trong xã hội pk
Trang 15VdĐônkihotê làm cho chúng ta thấy nhói lòng bởi vì sức ảnh hưởng mạnh mẽ là
vấn đề mang tính vĩnh cửu tuy được nhắc đi nhắc lại nhưng vẫn mới
Lưu ý:
-Tác phẩm văn học lớn thường có hẳn 1 hệ chủ đề gồm chủ đề chính và các chủ đềphụ tạo nên tính đa nghĩa cho tác phẩm.Tác phẩm càng đa nghĩa càng có giá trị vớithời gian
Vd Hai đứa trẻ
CĐC: Khát vọng cuộc sống của 2 đứa trẻ nghèo
CĐP: Cuộc sống tối tăm nơi phố huyện nghèo
Vd Lão Hạc
CĐC: Quá trình đấu tranh bảo vệ nhân tính
CĐP: Cách nhìn nhận đánh giá người nông dân
-Những phương diện bộc lộ chủ đề
+Nhan đề tác phẩm khái quát cô đọng nhất hiện thực miêu tả trong tác phẩm
Vd Chí phèo Số phận của nông dân bị tước đoạt
+Bộc lộ trực tiếp trong lời phát biểu của tác giả hay nhân vật
Vd Truyện kiều Số phân của người phụ nữ và lòng thông cảm của nhà vưn đối với
số phận đó
Trang 16+Chủ đề đặt ra miêu tả những biến cố những cảnh tượng dữ dội khác thường trongtác phẩm
Vd Chí Phèo vác dao đi giết bá kiến.Hành động cầm giao mang tính kịch tính,
lương tri, lý trí của chí phèo vẫn tỉnh táo đi giết kẻ thù của mình và là người thôngminh nhất
+Chủ đề thường bộc lộ qua hệ thống nhân vật hình tượng đặc biietj nhân vật chính
Vd Nàng Kiều trong Thúy Kiều
• Tư tưởng:
là phán đoán khái quát của con người trong hiện thực đời sống
Cảm hứng tư tưởng là sự thích thú, say mê điều gì đó
Tư tưởng là nhận thức và khát vọng<lênin>
Tư tưởng trong tác phẩm văn học cũng bao hàm 2 mặt nhận thức và khát vọng củacon người trước hiện thực nhưng trước hết là tư tưởng thẩm mỹ được biểu hiện quahình tượng nghệ thuật
-Các phương diện thể hiện
+Sự lý giải chủ đề
Chủ đề tác giả đặt ra trong tác phẩm bao giờ cũng đánh giá theo quan điểm nhất
định Sự đánh giá đó là sự thuyết minh, giải đáp vấn đề trong tác phẩm, là quanđiểm của nhà văn
Vd truyện kiều là số phận bất hạnh của nàng kiều
Trang 17Sự lý giải tác phẩm bao giờ cũng hàm chứa tư tưởng
+Cảm hứng tư tưởng
Bộc lộ qua 2 cấp độ là
-Niềm say mê khẳng định chân lý lý tưởng phủ định sự giả dối và mọi hiện tượng
xấu xa tiêu cực trong xã hội, là thái độ ngợi ca đòng tình với những nhân vật chínhdiện, lên án tố cáo thế lực đen tối các hiện tượng tàm thường
Vd Số Đỏ Thể hiện nỗi căm uất không nguôi đối với xã hội chó đẻ, phê phán xãhội đó, Xd xã hội mới để phủ định xã hội lố lăng, tây tàu
-Cảm hứng tác giả dẫn đến sự đánh giá theo quy luật tình cảm mang tính chủ quan
cá nhân của nhà văn.Nhà văn say mê nhân vật điều gì thì sẽ bênh vực thiên vị chonhân vật đó
Câu 8: Nhân vật văn học là gì? Vai trò, vị trí của nó trong tác phẩm văn học? Nêu ví dụ.
• Nhân vật văn học
Là khái niệm dùng để chỉ hình tượng, cá thể con người trong tác phẩm văn học, cái
đã được nhà văn nhận thức tại tạo thể hiện bằng các phương diện riêng của nghệthuật ngôn từ
Nhân vật văn học tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau=> nhân vật có tên (Kiều,Chị Dậu)ko có tên như người đàn bà làng chài
Nhân vật văn học ko nhất thiết là con người, mang hình hài của con người, có thểmang hình thức đội lốt của con người, con vật, cỏ cây, hoa lá
Trang 18Nhân vật người kể chuyện trữ tình, trong thơ cũng có nhân vật.
Lưu ý: Nhân vật văn học ko phải là bản sao của sự thật mà nó là 1 đơn vị nghệ
thuật do nhà văn sáng tạo ra để biểu lộ -> mang tính ước lệ
Vai trò nhân vật trong tác phẩm văn học
• Có chức năng miêu tả và khái quát tất cả tính cách xã hội
V/d.Thúy Kiều đại diện kiếp sống chìm nổi của người phụ nữ Bá Kiến khái quátđại diện giai cấp cầm quyền ở vùng thôn quê
• Nhân vật là phương diện thể hiện tư tưởng nhà văn
v/d Bá Kiến - căm ghét, Chí Phèo- cảm thông, yêu thương người nông dân
Câu 9: Thế nào là nhân vật văn học? Trình bày sự phân loại nhân vật văn học? Cho ví dụ cụ thể.
Nhân vật văn học:
-Là khái niệm dùng để chỉ hình tượng, cá thể con người trong tác phẩm văn học,cái đã được nhà văn nhận thức tại tạo thể hiện bằng các phương diện riêng củanghệ thuật ngôn từ
Nhân vật văn học tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau=> nhân vật có tên(kiều,chị dậu) ko có tên như người đàn bà làng chài
Nhân vật văn học ko nhất thiết là con người, mang hình hài của con người, có thểmang hình thức đội lốt của con người, con vật, cỏ cây, hoa lá
Nhân vật người kể chuyện trữ tình, trong thơ cũng có nhân vật
Trang 19Lưu ý: Nhân vật văn học ko phải là bản sao của sự thật mà nó là 1 đơn vị nghệ
thuật do nhà văn sáng tạo ra để biểu lộ -> mang tính ước lệ
Sự phân loại nhân vật văn học.
Sự phát triển của văn học quá phong phú và đa dạng dẫn đén nhân vật văn họccũng rất phong phú đa dạng mỗi 1 giai đoạn cụ thể thì nhân vật hiển thị thời kì đó
Ta phân loại nhân vật văn học dựa theo 3 tiêu chí:
-Dựa vào vai trò nhân vật trong tác phẩm
+Nhân vật chính
+Nhân vật phụ
+Nhân vật trung tâm
-Dựa vào hệ tư tưởng
+Nhân vật chính diện:Chiếm được niềm tin nhà văn thể hiện tư tưởng nhà văn+Nhân vật phản diện: Bị nhà văn phê phán vd: Bá Kiến Mã giám sinh
-Dựa vào cấu trúc chức năng
Trang 20• Phân chia nhân vật theo cấu trúc, chức năng:
-Nhân vật chức năng: thường tồn tại trong văn học cổ, tư tưởng mang tính đạo
đức
Nhân vật chức năng <nhân vật mặt nạ> mang tính quy ước một cách rõ nét về tráchnhiệm của nhân vật đó xuất hiện trong tác phẩm văn học, nhưng ko thay đổi về mặtphẩm chất Đây là nhân vật được quy định sẵn.v/d.Cám về mặt phẩm chất đây làmột nhân vật xấu, Tấm luôn luôn đại diện cho cái thiện dù có thế nào đi nữa
Thực hiện chức năng cố định, phẩm chất ko thay đổi, ko có đời sống nội tâm, kothay đổi từ đầu tới cuối tác phẩm.v/d mụ phù thủy: xấu xí, mụn cơm, mũi khoằm,
da nhăn nheo -> độc ác gây ản trở hạnh phúc người khác Bụt, Tiên cứu giúpngười Chủ yếu xuất hiện trong văn học trung đại và cổ điển, trong truyện cổ tích
v/d:Tác phẩm Những người khốn khổ của Victor huygo- Giangvangiang là người
lương thiện Trong văn học việt Nam thì có cán bộ cách mạng như Rừng xà nu cóanh Quyết, vợ chồng A Phủ có A Châu tuyên truyền giác ngộ cho cách mạng
-Nhân vật loại hình: Biểu trưng cho 1 lớp người, 1tầng lớp, giai cấp trong xã hội.
v/d.Lão Hà Tiện, nhân vật Arpagông gợi đến những kẻ keo kẹt, bủn xỉn
Tatuyp người để giả
Truyện kiều Sở khanh người xấu xa
=> Nhân vật trong tác phẩm hơi thô cứng
Trang 21-Nhân vật tính cách là nhân vật phức tạp được mô tả như một cá nhân, đây là một
nó, tồn tại như một ý thức độc lập, ngôn ngữ đa thanh sẵn sàng cãi lại nhà văn
-Nhân vật tư tưởng:Được xác định có nhiều điểm tương đồng với nhân vật chức
năng-> tuyên truyền tư tưởng về đời sống
v/d Nhân vật Hộ <đời thừa> Hoàng < Đôi mắt> Quỳ<người đàn bà trên chuyếntàu tốc hành> Ông giáo<Lão Hạc>
• Phân loại nhân vật theo vai trò của nhân vật trong tác phẩm có:
-Nhân vật chính: Là nhân vật đóng vai trò chủ chốt, xuất hiện nhiều nhất, tham
gia vào các sự kiến chính trong tác phẩm Một tác phẩm có thể có nhiều nhân vậtchính ( quy mô lớn)
Vd: trong Truyện Kiều có Thúy Kiều Tuy vậy trong 1 số tác phẩm có những nhânvật trung tâm như trong Tam Quốc Diễn Nghĩa: Lưu Bị, Khổng Minh, Quan Công,Tào Tháo
-Nhân vật trung tâm
Trang 22-Nhân vật phụ: Có vai trò thứ yếu, trong các sự kiện chính của tác phẩm, đôi khi
không thể thay thế, không thể bỏ đi được
Vd: Tác phẩm “Chữ người tử tù” nhân vật phụ là thầy thơ lại, nếu không có nhânvật này thì chưa chắc đã có cuộc gặp gỡ của nhiều người yêu nghệ thuật Nhân vậtThúy Vân không thể bỏ đi được nhưng Vương Quan thì có thể bỏ được
• Theo bình diện tư tưởng:
-Nhân vật chính diện: Nhân vật tích cực, chiếm được niềm tin của nhà văn, thể
hiện tư tưởng của nhà văn
-Nhân vật phản diện: Bị nhà văn phê phán vd Bá Kiến Mã giám sinh
Hai lọa nhân vật này chỉ ra đời khi có sự phân chia giai cấp
Trong sáng tác của chủ nghĩa cổ điển thời trung đại thì thường có khuynh hướngcực đoan.Nv nào tốt thì cực tốt trở nên lý tưởng, Nv nào mà xấu thì bị phê phánquá mức(phiến diện)
Trong giai đoạn hiện nay thì nv chính diện và nv phản diện ngày càng khó phânbiệt do hiện thực đời sống ngày càng phức tạp chi phối tư tưởng nhà văn, nhà văn
có cái nhìn toàn diện về cuộc sống nên 2 nhân vật này được dung hòa với nhau
Vd Chí Phèo rất khó phân biệt chính diện và phản diện.Với tư cách là con quỷ củalàng vũ đại là nhân vật phản diện còn với tư cách là người được nhà văn tôn trọng,khao khát được sống thì là chính diện
Trang 23Câu 10: Hãy trình bày các phương thức, phương tiện, biện pháp thể hiện nhân vật trong tác phẩm văn học Nêu các ví dụ cụ thể.
-Khắc họa nhân vật qua ngoại hình.
V/d: Hình ảnh Chí Phèo, hình ảnh từ lúc ra tù…răng cạo trắng…
Chiếc thuyền ngoài xa: Người đàn bà lam lũ, vất vả có nhiều điều khổ tâm
Tú Bà: Nhác trông nhờn nhờn màu da………
-Khắc họa nhân vật qua nội tâm (cái bản chất sâu kín nhất của nhân vật)
Trong văn học cổ, dân gian ko có nhân vật khắc họa nội tâm mà chỉ có văn họchiện đại và văn học phương tây->tư tưởng cao quý, xấu xa tốt đẹp cảu nhân vật.V/d Chí phèo từ lúc gặp được Thị Nở thì khao khát hoàn lương,
-Khắc họa nhân vật qua lời nói (ngôn ngữ)
Chứa đựng tình cảm tư duy tình cảm của con người
V/d Vợ Nhặt: lời nói hành động của bà cụ khi mang nồi cháo cám lên ->xua tanđói nghèo, ảm đạm của con người
-Khắc họa nhân vật hành động.
+ Hành động bình thường nói năng, đi lại
+ Hành động đột biến: Mã giám sinh (vô học, buôn người) Sởkhanh(lén lút, kođoàng hoàng) Đồng hào có ma (bỉ ổi tố cáo bản chất ăn bẩn cảu lão quan)