- Qua đoạn trích giúp học sinh thấy được bộ mặt tàn ác bất nhân của chế độ xã hội đương thời và tình cảnh đau thương của người nông dân cùng khổ trong xã hội ấy, cảm nhận được cái quy lu[r]
Trang 1Tuần 2 Ngày soạn: 8 -9
Tiết 5 Ngày dạy: 13-9- 2005
(Nguyên Hồng)
A Mục tiêu
- Học sinh hiểu được tình cảm đáng thương và nỗi đau tinh thần của nhân vật chú bé Hồng, cảm nhận được tình yêu thương mãnh liệt của chú đối với mẹ
- Học sinh bước đầu hiểu được văn hồi ký và đặc sắc của thể văn này qua ngòi bút Nguyên Hồng, thấm được chất trữ tình, lời văn tự truyện chân thành, giàu sức truyền cảm
- Rèn kỹ năng phân tích nhân vật, cách kể chuyện, củng cố hiểu biết về thể loại tự truyện - hồi kí
- Giáo dục tình cảm mẹ con
B Chuẩn bị:
- Thày: Tập truyện "Những ngày thơ ấu'' ; chân dung Nguyên Hồng; bảng phụ: Bài tập trắc nghiệm
- Trò: Soạn bài
C Tiến trình bài dạy:
I Tổ chức lớp: (1')
II Kiểm tra bài cũ: (5')
? Văn bản '' Tôi đi học'' được viết theo thể loại nào, vì sao em biết? (thể loại truyện ngắn, phương thức biểu đạt )
? Biện pháp tu từ nào được sử dụng nhiều trong văn bản? Hãy nhắc lại 3 hình
ảnh và phân tích hiệu quả nghệ thuật của nó
III Bài mới:
- Giới thiệu bài: Cho học sinh xem chân dung Nguyên Hồng và cuốn ''Những ngày thơ ấu''
7'
? Hãy nêu khái quát những hiểu biết
của em về nhà văn Nguyên Hồng
? Đặc điểm phong cách sáng tác của
ông
*Văn xuôi Nguyên Hồng giàu chất
trữ tình, dạt dào cảm xúc thiết tha,
rất mực chân thành
? Em hiểu gì về tác phẩm ''Những
ngày thơ ấu''
*''Những ngày thơ ấu'' là tập hồi ký
của tác giả
I Tìm hiểu chung (6')
1 Tác giả
- Học sinh đọc chú thích trong SGK
- Do hoàn cảnh sống Nguyên Hồng (1918-1982) sớm thấm thía nỗi cơ cực
và gần gũi những người nghèo khổ
Ông được coi là nhà văn của những người lao động cùng khổ, lớp người ''dưới đáy'' xã hội sáng tác của ông hướng về họvới tình yêu thương mãnh liệt, trân trọng
2 Tác phẩm
- Tác phẩm là tập hồi ký kể về tuổi thơ cay đắng của tác giả; gồm 9 chương
Trang 2+Đoạn trích là chươngIV của tác
phẩm
- Giới thiệu thể hồi ký:thể văn ghi lại
những truyện có thật đã xảy ra trong
cuộc đời một con người cụ thể
-Treo bảng phụ: Bài tập tắc nghiệm
về thể loại
+Chọn đáp án A, giáo viên chốt: Thể
hồi ký (tự truyện) của tác phẩm -
nhân vật chính là người kể truyện và
trực tiếp bộc lộ cảm nghĩ
+Liên hệ với thể tuỳ bút, bút ký
- Giáo viên đọc mẫu
? Cần đọc đoạn trích như thế nào cho
phù hợp
? Giải nghĩa: ''rất kịch''; ''tha hương
cầu thực''
? Tong số các từ sau, từ nào là từ
thuần việt, từ nào là từ hán việt
? Tìm từ đồng nghĩa với từ ''đoạn
tang''
? Có thể chia đoạn trích thành mấy
đoạn
? ý chính của từng đoạn
- Để hiểu được nhân vật bà cô, chúng
ta cần hiểu được cảnh ngộ của Hồng
? Cảnh ngộ của Hồng có gì đặc biệt
-Học sinh nghe
-Làm bài tập trắc nghiệm:
Em hiểu gì về những sự kiện được nói tới trong hồi ký?
A Là những sự kiện đã xảy ra trong quá khứ mà tác giả là người tham dự hoặc chứng kiến
B Là những sự kiện do nhà văn hoàn toàn hư cấu để thể hiện những tư tưởng nghệ thuật của mình
C Là những sự kiện do nhà văn hư cấu dựa trên những tưởng tượng suy
đoán về tương lai
D Cả A, B, C đều đúng
II Đọc - Hiểu văn bản (10')
1 Đọc
- Giọng chậm, tình cảm, chú ý cảm xúc của nhân vật ''tôi'', cuộc đối thoại, giọng cay nghiệt của bà cô
-Học sinh trả lời
+ Giỗ đầu: thuần Việt
+ Đoạn tang, hoài nghi, phát tài, tâm can, thành kiến, cổ tục, ảo ảnh :: từ Hán việt
- Mãn tang, hết tang, hết trở
2 Bố cục
chứ: cuộc trò truyện với bà cô
+ Đoạn 2: còn lại: cuộc gặp gỡ giữa 2
mẹ con bé Hồng
III Phân tích
a Nhân vật bà cô.
- ''Tôi đã bỏ chiếc khăn tang ''
- Mẹ tôi ở Thanh Hoá chưa về
Hồng mồ côi cha; mẹ do nghèo
túng phải tha hương cầu thực Hai anh
em sống nhờ nhà người cô ruột
Trang 3? Nhân vật bà cô xuất hiện qua
những chi tiết, lời nói nào
? Có gì đặc biệt trong cách hỏi của
bà cô
? Từ ngữ nào đã phản ánh thực chất
thái độ của bà
* Thái độ của bà cô giả dối được che
đậy dưới giọng ngọt ngào
? Sau lời từ chối của bé Hồng, bà cô
lại hỏi gì
? Nét mặt và thái độ của bà thay đổi
ra sao
? Điều đó thể hiện cái gì
* Châm chọc, nhục mạ Hồng
- Giáo viên nhắc học sinh chú ý đến
giọng điệu của bà cô
? Khi Hồng khóc, bà cô đã có thái độ
như thế nào
* Lạnh lùng, vô cảm, giả đối, trơ
trẽn
* Ăn nói mâu thuẫn, tráo trở
+ Cô tôi gọi tôi đến, cười hỏi: Hồng, mày có muốn vào Thanh Hoá không? Cuộc gặp gỡ và đối thoại do chính
bà cô tạo ra
- ''cười hỏi'' chứ không phải lo lắng hỏi, nghiêm nghị hỏi, âu yếm hỏi Lẽ
ra với một chú bé thiếu thốn tình thương, chú phải trả lời là có Nhưng chú nhận ra ý nghĩa cay độc của bà cô nên không đáp
- Cười rất kịch : rất giống người đóng
với giọng ngọt ngào nhưng không hề
có ý định tốt đẹp mà như đang bắt đầu
1 trò chơi tai ác đối với đứa cháu đáng thương của mình
- Sao lại không vào? Mợ mày phát tài lắm
- Hai con mắt long lanh chằm chặp nhìn
lời nói, cử chỉ này chứng tỏ sự giả
dối, độc ác của bà, tiếp tục trêu cợt cháu Hành động tai ác theo dõi cháu
- Mày dại quá thăm em bé chứ
- Hai tiếng em bé ngân dài thật ngọt
Bà cô đã châm chọc, nhục mạ, săm
soi, hành hạ, động chạm vào vết thương lòng của Hồng
+ Cách ngân dài 2 tiếng ''em bé'' của
bà rất hiệu quả khiến Hồng vô cùng
đau đớn: xoáyvào nỗi đau
- Vẫn tươi cười kể các chuyện về chị dâu mình(mâu thuẫn với phát tài lắm), rồi đổi giọng vỗ vai nghiêm nghị, tỏ rõ
sự thương xót anh trai (bố bé Hồng)
Bà tỏ ra lạnh lùng trước sự đau đớn
của đứa cháu kể về người mẹ túng thiếu với thái độ thích thú làm Hồng khổ tâm hơn sau đó mới tỏ vẻ thương xót người đã mất Thật giả dối trơ trẽn
Trang 4? Qua phân tích trên em có nhận xét
khái quát gì về bà cô của Hồng
- Giáo viên chốt lại
* Bản chất của bà cô là lạnh lùng
độc ác, thâm hiểm, giả dối Đó là
hình ảnh mang ý nghĩa tố cáo hạng
người sống tàn nhẫn, khô héo cả tình
máu mủ, ruột rà trong xã hội thực
dân nửa phong kiến lúc bấy giờ
- Học sinh thảo luận nhóm
- Học sinh trình bày kết quả
- Nhóm khác nhận xét
- Giọng ngọt ngào nhưng mụ hành
động tàn nhẫn: nói xấu mẹ Hồng để Hồng căm ghét mẹ, phá vỡ tình mẫu
tử của cháu
IV Củng cố: (3')
? Phát biểu cảm nghĩ của em về nhân vật bà cô
? Em hiểu thế nào về thể hồi ký
V Hướng dẫn học ở nhà: (1')
- Kể tóm tắt văn bản, nắm được bản chất nhân vật bà cô
- Tìm những câu thành ngữ nói lên bản chất bà cô ( giặc bên Ngô không
bằng )
- Soạn tiết 2 của bài
Tuần 2
Tiết 6 Ngày soạn: 8 -9
Ngày dạy: 13-9- 2005
Văn bản : Trong lòng mẹ (tiếp)
(Nguyên Hồng)
A Mục tiêu.
- Học sinh hiểu được tình cảm đáng thương và nỗi đau tinh thần của nhân vật
chú bé Hồng, cảm nhận được tình yêu thương mãnh liệt của chú đối với mẹ
- Học sinh bước đầu hiểu được văn hồi ký và đặc sắc của thể văn này qua ngòi
bút Nguyên Hồng, thấm được chất trữ tình, lời văn tự nguyện chân thành, giàu sức
truyền cảm
- Rèn kỹ năng phân tích nhân vật, cách kể tchuyện, củng cố hiểu biết về thể
loại tự truyện - hồi kí
Trang 5- Giáo dục tình cảm mẹ con.
B Chuẩn bị:
- Thày: Bảng phụ: ghi câu hỏi trắc nghiệm phần kiểm tra bài cũ, phần củng cố
- Trò: Học phần tóm tắt, phần phân tích về bà cô , soạn bài
C Tiến trình bài dạy:
I Tổ chức lớp: (1')
II Kiểm tra bài cũ: (5')
- Giáo viên treo bảng phụ:
1) Bài tập trắc nghiệm: nhân vật bà cô hiện lên trong cuộc trò chuyện là một người như thế nào :
A Là 1 người đàn bà xấu xa, xảo quyệt, thâm độc với những ''rắp tâm tanh bẩn''
B Là một người đại diện cho những thành kiến phi nhân đạo, cổ hủ của xã hội lúc bấy giờ
C Là một người có tính cách tiêu biểu cho những phụ nữ từ xưa đến nay
D gồm A và B
2) Kể tóm tắt đoạn trích?
III.Bài mới:
10'
? Nhắc lại hoàn cảnh sống của bé
Hồng
? Diễn biến tâm trạng của bé Hồng
sau câu hỏi đầu tiên của bà cô
* Bằng sự thông minh, nhạy cãm
xuất phát từ lòng kính yêu mẹ,
Hồng đã nhận ra sự cay độc của bà
cô
? Sau câu hỏi thứ 2 của bà cô, thái
độ của Hồng như thế nào
b) Nhân vật bé Hồng
* Những ý nghĩa, cảm xúc của chú bé khi trả lời bà cô
- Hoàn cảnh đáng thương (học sinh nhắc lại)
-Mới đầu nghe bà cô hỏi, lập tức trong
ký ức chú bé sống dậy hình ảnh, vẻ mặt rầu rầu, hiền từ của mẹ nên đã toan trả lời bà cô nhưng rồi lại ''cúi đầu không
đáp'' Đến ''cười đáp lại cô tôi'' là 1 phản ứng thông minh, nhạy cảm, lòng tin yêu mẹ của chú bé Bởi chú đã nhận
ra ý nghĩ cay độc trong giọng nói và nét mặt của bà cô , biết cô chỉ muốn gieo rắc
- Không muốn tình thương yêu và quí mến mẹ bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến nên em đã trả lời'' Không '' với lý do rất có lý
- Lòng càng thắt lại, khoé mắt cay cay đau đớn, tủi nhục, thương mẹ,
thương thân
Trang 6? Cảm nghĩ của Hồng sau lần nói
thứ 3 của bà cô
? Chi tiết''cười dài trong tiếng
khóc''có ý nghĩa gì
*Càng nhận ra sự thâm độc của
người cô, Hồng càng uất hận và
càng yêu thương người mẹ bất hạnh
của mình nhiều hơn
- Câu văn thể hiện rõ phong
cáchviết rất Nguyên Hồng: thể hiện
1 cách nồng nhiệt, mạnh mẽ cường
độ, trường độ tâm trạng nhân vật
? Sau những lời bà cô tươi cười kể
về mẹ Hồng thì Hồng có cảm nghĩ
như thế nào
? Phân tích nghệ thuật và giá trị của
chúng trong đoạn văn
* - NT so sánh, lời văn dồn dập
hình ảnh, các điệp từ mạnh mẽ: bộc
lộ lòng căm tức tột cùng dâng lên
đến cực điểm ở trong Hồng
- Tổ chức cho học sinh thảo luận:
? Phương thức biểu đạt ở đoạn này
là gì
? Tác dụng
? Nhận xét về tính cách của bà cô
và bé Hồng
? Em hiểu gì về Hồng ở đoạn văn
này
* Tình mẫu tử của bé Hồng vô cùng
trong sáng, cao cả
? Tiếng gọi bối rối của Hồng khi
- Nước mắt ròng ròng rớt xuống hai bên mép rồi chan hoà đầm đìa ở cằm và ở cổ
xúc động tích tụ, trào dâng , không
kìm nén nổi khi Hồng thấy rõ mục đích mỉa mai, nhục mạ của bà cô đã trắng trợn phơi bày '' 2 tiếng em bé ngân dài xoắn chặt tâm can tôi''
- Thể hiện những cảm xúc tâm trạng nhân vật: đau xót mà vẫn tin yêu mẹ Càng nhận ra sự thâm độc của người cô, Hồng càng đau đớn uất hận; càng trào lên cảm xúc yêu thương mãnh liệt
đối với người mẹ bất hạnh của mình
- Cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra
- Giá những cổ tục như hòn đá hay cục thuỷ tinh nát vụn mới thôi
- NT so sánh, lời văn dồn dập hình ảnh, các điệp từ mạnh mẽ: bộc lộ lòng căm tức tột độ bằng các chi tiết đầy ấn tượng
- Học sinh thảo luận và báo cáo:
+ Phương thức biểu cảm: bộc lộ trực tiếp và gợi cảm trạng thái tâm hồn đau
đớn của bé Hồng + Phép tương phản Người cô: hẹp
sáng, giàu tình yêu thương
- Học sinh phát biểu kết quả
* Khi ở trong lòng mẹ
- Mợ ơi! Mợ ơi!
Trang 7nhìn thấy mẹ giúp ta hiểu gì về tâm
trạng của chú bé
? Tác giả đã đưa ra giả định như
thế nào
? Phân tích cái hay của giả định đó
* Tác giả sử dụng hình ảnh độc
đáo, hay phù hợp với việc bộc lộ
tâm trạng thất vọng cùng cực của
Hồng nếu người đó không phải là
mẹ nhằm làm nổi bật hạnh phúc vô
hạn của Hồng
+ Đây là chi tiết thể hiện rất rõ
phong cách văn chương Nguyên
Hồng : sâu sắc, nồng nhiệt
? Cử chỉ, hành động và tâm trạng
của bé Hồng khi gặp mẹ
? Khi ở trong lòng mẹ Hồng có cảm
giác như thế nào
* Cách biểu cảm trực tiếp, tg đã
mô tả cảm giác sung sướng đến cực
điểm của Hồng khi ở trong lòng
mẹ
? Tại sao lúc ấy tiếng nói của bà cô
bị chìm đi ngay
cuống quýt, mừng tủi, xót xa, đau
đớn, hy vọng, khao khát tình mẹ
- Giả định người đó không phải mẹ Hồng , khác gì cái ảo ảnh của một dòng nước trong suốt chảy dưới bóng râm hiện ra trước con mắt gần rạn nứt của người bộ hành ngã gục trước sa mạc Cảm giác tủi thẹn trong Hồng được
làm rõ bằng một so sánh kỳ lạ độc đáo
và đầy sức thuyết phục Cái hay của nó
là rất phù hợp với việc bộc lộ tâm trạng thất vọng cùng cực của Hồng : tột cùng hạnh phúc và tột cùng đau khổ, cảm giác gần với cái chết
- Thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi, ríu cả chân tay, oà lên khóc
hành động cuống cuồng,vội vã,
những buồn vui, hờn tủi biến thành giọt nước mắt Nhưng khác với trước đây là: dỗi hờn mà hạnh phúc, tức tưởi mà mãn nguyện
- Sung sướng nhận thấy mẹ không còm cõi xơ xác mà ngược lại
người mẹ hiện lên cụ thể, sinh động
bộc lộ tình con yêu thương quý trọng mẹ
- Cảm giác ấm áp mơn man khắp da thịt ''phải bé lại và lăn voà lòng mẹ
êm dịu vô cùng'' cảm giác sung sướng đến cực điểm
của đứa con khi ở trong lòng mẹ được diễn tả bằng cảm hứng đặc biệt say mê cùng những rung động cực kỳ tinh tế
Nó tạo ra 1 không gian của ánh sáng, màu sắc, hương thơm vừa lạ lùng, vừa gần gũi Nó là hình ảnh về một thế giới
đang bừng nở, hồi sinh, 1 thế giới dịu dàng kỷ niệm và ăm ắp tình mẫu tử
- Chú bé Hồng bồng bềnh trong cảm giác vui sướng, rạo rực không mảy may nghĩ ngợi Những lời cay độc, những tủi cực chìm đi trong dòng cảm xúc miên
Trang 85'
? Phương thức biểu đạt của đoạn
văn này
? Tác dụng
? Nhận xét của em về đoạn cuối
chương này
* Đoạn trích và đặc biệt phần cuối
là bài ca chân thành và cảm động về
tình mẫu tử thiêng liêng bất diệt
? Hãy nhận xét khái quát về nghệ
thuật của đoạn trích
? Chất trữ tình được thể hiện ở
những phương diện nào
? Phát biểu về nội dung đoạn trích
? Nhắc lại đặc điểm thể hồi ký
? Nhận xét gì về nhà văn Nguyên
Hồng
man ấy
động tình cảm của bé Hồng và khơi gợi cảm xúc của người đọc
- Học sinh phát biểu
4 Tổng kết
a Nghệ thuật
- Chất trữ tình thắm đượm:
+ Tình huống và nội dung truyện: hoàn cảnh đáng thương; người mẹ khổ cực; lòng yêu thương mẹ
+ Dòng cảm xúc phong phú của chú bé Hồng
+ cách thể hiện của tác giả : kể với bộc
lộ cảm xúc, hình ảnh thể hiện tâm trạng, các so sánh giàu sức gợi cảm, lời văn giàu cảm xúc
b Nội dung
- Học sinh phát biểu
*Ghi nhớ: SGK
Học sinh đọc ghi nhớ SGK (tr 21)
III Luyện tập
- Là một thể của ký, người viết kể lại những truyện, những điều chính mình
đã trải qua, đã chứng kiến
- Nhà văn của phụ nữ và nhi đồng, dành cho họ tấm lòng chứa chan thương yêu
và thái độ nâng niu trân trọng; thấm thía nỗi tủi cực của họ, thấu hiểu trân trọng vẻ đẹp tâm hồn, đức tính cao quí của họ
IV Củng cố: (3')
? Bức tranh trong SGK có ý nghĩa gì
? Kể tóm tắt đoạn trích
- Giáo viên treo bảng phụ, học sinh làm bài tập trắc nghiệm:
ý nào không nói lênđặc sắc về mặt nghệ thuật của đoạn trích:
Trang 9B Miêu tả tâm lí nhân vật đặc sắc D Có những hình ảnh so sánh độc đáo.
V Hướng dẫn học ở nhà: (2')
- Nắm được nội dung và nghệ thuật của truyện
- Làm bài tập: nhân vật bé Hồng có thể gợi cho người đọcnhững suy tư gì về
số phận con người trong xã hội cũ?
A Đó là 1 nạn nhân đáng thương của nghèo đói và cổ tục hẹp hòi
B Đó là 1 số phận đau khổ và bất hạnh
C Đó là 1 số phận đau khổ nhưng không hoàn toàn bất hạnh
D Đó là một đứa trẻ biết vượt lên tủi cực, đau khổ bởi tình yêu trong
sáng dành cho mẹ
- Soạn bài ''Tức nước vỡ bờ''
Tuần 2
Tiết 7 Ngày soạn: 9/9/2006
Ngày dạy: 16/9/2006
Tiếng Việt : Trường từ vựng
A Mục tiêu.
- Học sinh hiểu được thế nào là trường từ vựng , biết xác lập các trường từ
vựng đơn giản
- Học sinh bước đầu hiểu được mối liên quan giữa trường từ vựng với các hiện
tượng ngôn ngữ đã học như đồng nghĩa, trái nghĩa, ẩn dụ, hoán dụ, nhân hoá giúp
ích cho việc học văn, làm văn
- Rèn luyện kỹ năng lập trường từ vựng và sử dụng trường từ vựng trong nói,
viết
B Chuẩn bị:
- Thày: Bảng phụ: ''Phân biệt trường từ vựng và cấp độ khái quát của nghĩa từ
vựng ''; máy chiếu
- Trò: Phiếu học tập (BT 2) theo nhóm
C Tiến trình bài dạy:
I Tổ chức lớp: (1')
Trang 10II Kiểm tra bài cũ: (5')
? Thế nào là từ nghĩa rộng và từ nghĩa hẹp
? Giải BT 5 SGK tr 11 và BT 6 SBT tr5
? Xác định nghĩa rộng, hẹp của các từ gạch chân sau:
'' Chết vinh còn hơn sống nhục'' '' Cho tôi một đĩa rau sống''
III.Bài mới:
13'
? Các từ in đậm dùng để chỉ đối tượng
là người, động vật hay sinh vật? Tại
sao em biết được điều đó
* Các từ in đậm chỉ bộ phận của cơ
thể con người.? Nét chung về nghĩa
của nhóm từ trên là gì
- Nếu tập hợp các từ in đậm ấy thành
một nhóm từ thì chúng ta có một
trường từ vựng
? Vậy theo em trường từ vựng là gì
-Cho học sinh đọc ghi nhớ
-Nhấn mạnh ghi nhớ
? Trường từ vựng ''mắt'' có thể bao
gồm những trường từ vựng nhỏ nào
? Cho ví dụ
? Vậy từ đó em rút ra nhận xét gì
I Thế nào là trường từ vựng
A Khái niệm
1 Ví dụ
- Học sinh đọc ví dụ trong SGK
2 Nhận xét
+ Các từ in đậm chỉ người Ta biết
được điều đó vì các từ ấy đều nằm trong những câu văn cụ thể, có ý nghĩa xác định
+ Nhóm từ chỉ bộ phận của cơ thể con người
- Trường từ vựng là tập hợp các từ có
ít nhất một nét chung về nghĩa
+ Cơ sở để hình thành trường là đặc
điểm chung về nghĩa
+ Không có đặc điểm chung về nghĩa thì không có trường
3.Kết luận:ghi nhớ (sgk)
B Lưu ý
1 Cấp bậc của trường từ vựng và tác dụng của cách chuyển trường từ vựng
- Học sinh đọc mục ''2-Lưu ý'' trong SGK
- Bộ phận của mắt
- Đặc điểm của mắt
- Cảm giác của mắt
- Bệnh về mắt
- Hoạt động của mắt