Vua tôi nhà Lí đã làm gì trước âm mưu XL Đại Việt của nhà Tống Bài tập: Có nhiều ý kiến khác nhau về cuộc kháng chiến trên đất Tống đánh dấu đúng - Tấn công sang đất Tống là đi XL - Tấn [r]
Trang 1Ngày soạn : 29/10/2009 Ngày dạy: 01/11/2009
TIẾT 15- BÀI 11:
CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC TỐNG
(1075- 1077)
1 MỤC TIÊU
a Về kiến thức
Giúp HS
Hiểu được âm mưu XL nước ta thời đó của nhà Tống là nhằm bành trướng
lãnh thổ, đồng thời giải quyết những khó khăn về tài chính và XH trong nước
Hiểu được cuộc tiến công, tập kích sang đất trống (gđ1 1075) của Lí Thường
Kiệt là hành động tự vệ chính đáng của ta
Nắm được diễn biến cuộc kháng chiến chống Tống ở giai đoạn hai và chiến
thắng to lớn của quân dân Đại Việt
b Về kĩ năng
Rèn luyện kĩ năng vẽ và sử dụng bản đồ khi học và trả lời câu hỏi
c Về thái độ
Lòng tự hào, tự tôn DT, ý thức độc lập, tự chủ trong XDKT Quý trọng các
GD tinh thần yêu nước, ý thức bảo vệ ĐLDT trước nguy cơ bị xâm lược
2 CHUẨN BỊ CỦA GV & HS
a Chuẩn bị của GV : + Bản đồ Đại Việt thời Lí- Trần
Lược đồ về cuộc tiến công và phòng vệ của nhà Lí
- Soạn giáo án
b Chuẩn bị của HS : SGK, vở, tìm hiểu ND bài: Sưu tầm tranh ảnh,
chuyện có liên quan đến bài
3 TIẾN TRÌNH BÀI DẠY (45’)
a kiểm tra bài cũ (5’)
Câu hỏi:
- Vẽ sơ đồ bộ máy chính quyền TW, địa phương thời Lí
- Nhà Lí đã làm gì để củng cố đất nước
Đáp án
Sơ đồ:
* Chính quyền TW
* Chính quyền địa phương:
* Củng cố đất nước:
- XD củng cố bộ máy chính quyền
- XD luật pháp, quân đội
Các quan văn
Vua, quan cận thÇn
Các quan võ
Lộ, Phủ
Huyện
Trang 2*Giới thiệu bài : ở bài 10 chúng ta biết được nhà Lí củng cố, XD đất nước
Để giữ vững lãnh thổ quốc gia Nhà Lí, đã giữ mối qh giao hảo tốt đẹp với nhà Tống Nhưng từ giữa TK XI bỗng nhiên qh 2 nước bị gián đoạn vậy nguyên nhân
đó tại đâu? =>Chúng ta tìm hiểu bài hôm nay
b Dạy nội dung bài mới (36’)
Hoạt động của thầy, trò Nội dung cần đạt
?
H
?
?
H
?
?
H
?
H
?
Năm 981, quân Tống do Hầu Nhân Bảo
chỉ huy tiến đánh nước ta Bị quân Lê
Hoàn đánh cho đại bại Nhưng nhà Tống
có từ bỏ giã tâm xâm lược nước ta
không? (không)
Đọc phần 1 SGK
Tình hình nhà Tống trước khi XL Đại
Việt ntn?
Gặp khó khăn gì?
- Nhà Tống gặp nhiều khó khăn
+, Trong nước:
Ngân khố cạn kiệt, tài chính nguy ngập
Nội bộ mâu thuẫn
ND đói khổ => nổi dậy đấu tranh nhiều
nơi
Vùng biên cương phía Bắc thường
xuyên bị 2 nước Liêu- Hạ quấy nhiễu
Nhà Tống XL Đại Việt nhằm mục đích
gì?
? Tại sao không như vậy nhà Tống lại
còn gây chiến tranh
- Vì trong thâm tâm các vua nhà Tống
vẫn chưa từ bỏ ý đồ XL nước ta để bành
trướng lãnh thổ
Để chiếm được Đại Việt nhà Tống đã
thực hiện bằng những hành động việc
làm nào?
- Để đánh chiến Đại Việt, nhà Tống xúi
giục vua Chăm Pa đánh lên từ phía
Nam Còn ở biên giới phía Bắc của Đại
Việt, nhà Tống ngăn cản việc buôn bán
đi lại của ND 2 nước, dụ dỗ các tù
trưởng DT ít người
Em có nhận xét gì về lời nói, việc làm
I/ Giai đoạn thứ nhất (1075) 1/ Nhà Tống âm mưu XL nước
ta (13’)
- Nhà Tống gặp khó khăn chồng chất
=> Muốn dùng chiến tranh để giải quết khủng hoảng
- Thực hiện mưu đồ bành trướng
Tìm mọi cách quấy rối Đại Việt
=> Xấu xa, tàn bạo, thâm độc
Trang 3?
H
?
H
?
H
?
?
H
?
H
G
của nhà Tống?
Chuyển ý: Phát hiện được mưu đồ của
kẻ thù vua tôi nhà Lí đã làm gì?
Đứng trước âm mưu XL đó, nhà Lí đã
đối phó bằng cách nào?
Vua tôi nhà Lí tiến hành các biện pháp
chuẩn bị đối phó
- Thái uý Lí Thường Kiệt được cử làm
người chỉ huy tc cuộc kháng chiến
- Quân đội luyện tập, canh phòng suốt
ngày đêm
- Phong chức tước cao cho các tù trưởng
=> mộ thêm binh lính để đánh trả các
cuộc quấy phá, làm thất bại âm mưu dụ
dỗ của nhà Tống
- Để ổn định phía Nam, Lí Thánh Tông
cùng Lí Thường Kiệt đêm quân đánh bại
ý đồ tiến công phối hợp của nhà Tống
với Chăm pa
Theo em tại sao nhà Lí lại quyết đình cử
LTK làm chỉ huy TC cuộc kháng chiến
- GT: SGK chữ nhỏ
Trước tình hình quân Tống như vậy
LTK thực hiện chủ trương đánh giặc
ntn?
- Tấn công trước để tự vệ
Câu nói của LTK: “ngồi yên đợi giặc
không bằng đem quân đánh trước để
chặn thế mạnh của giặc” thể hiện điều
gì? có nhận xét gì về chủ trương này (?
Em hiểu thêm gì về thái độ tư tưởng
quân dân nhà Lí (chủ động)
- LTK đã thực hiện chủ trương độc đáo,
sáng tạo nhằm giành thế chủ động tiêu
hao sinh lực địch ngay từ lúc chúng
chưa tiến hành XL
Người chủ trương tấn công những vùng
nào trên đất Tống?
- Những nơi tập trung quân lương của
nhà Tống gần biên giới Đại Việt
- 3 địa điểm: Chân Ung, Châu Khâm,
Châu Liêm nằm gần biên giới phía Bắc
2/ Nhà Lí chủ động tiến công để phòng vệ (23’)
a Chuẩn bị
- Cử LTK làm tổng chỉ huy
- ổn định nội bộ
- Tuyển mộ quân sĩ, luyện tập, canh phòng
- Dẹp yên biên giới
- Chủ trương đem quân tấn công trước để tự vệ (chặn bước tiến của giặc)
-> Chủ động bình tĩnh quyết tâm bảo vệ đất nước
Trang 4?
nước ta Đây sẽ là 3 căn cứ xuất phát,
cũng là những địa điểm tập kêt lợi hại
của quân Tống Lương thực và khí giới
được tích trữ đầy đủ tại nơi này Từ 3
căn cứ này quân Tống tiến hành những
trận đánh thăm dò vào Đại Việt
Dùng lược đồ thuật lại DB
- Tháng 10- 1075 LTK cùng Tông Đản
chỉ huy 10 vạn quân thuỷ- bộ chia làm 2
đạo quân tấn công vào đất Tống
- Đạo quân bộ bồm dân binh miền núi,
do các tù trưởng Thân Cảnh Phúc, Tông
Đản … chỉ huy, bất ngờ vượt biên giới
tấn công Cổ Vạn, Vĩnh Bình, Tư Minh
rồi tiến lên vây thành Ung Châu
-> Thành Ung Châu là 1 khu thành lớn
của nhà Tống tập trung 1 lực lượng quân
sự khá mạnh Ung Châu lại là đường
hành quân xuống phía Nam để XL nước
ta Do đó Ung Châu là 1 căn cứ quân sự
rất quan trọng
- Đạo quân thuỷ do LTK trực tiếp chỉ
huy theo đường ven biển vùng Quảng
Ninh đổ bộ tấn công Liên Châu, Khâm
Châu (Quảng Đông) Sau khi tiêu diệt
hết các căn cứ tập kết quân, phá huỷ các
kho tàng của giặc cánh quân của LTK
tiến về bao vây thành Ung Châu Tại đây
LTK còn bố trí 1 cánh quân phục sẵn
phía Bắc thành Ung Châu để ngăn chặn
viện binh địch
- Để cô lập và tranh thủ sự ủng hộ của
NDTQ trên đường tiến quân LTK cho
yết bảng nói rõ mục đích tự vệ của mình
- Cuộc tập kích diễn ra nhanh chóng
Các căn cứ quân sự của nhà Tống ở
vùng ven biên giới bị giáng những đòn
bất ngờ mãnh liệt Các kho lương thảo bị
đốt cháy, các căn cứ quân sự bị vây hãm
và đập tan
-> Sau 42 ngày đêm vây hãm quân nhà
Lí đã hạ được thành Ung Châu, tướng
Tô Gián nhà Tống phải tự tử
- Sau khi hoàn thành được mục đích
cuộc tập kích LTK đã hạ lệnh phá hết
b Diễn biến
Trang 5H
?
?
?
G
?
H
câu cống, thiêu huỷ các kho lương thảo,
chủ động rút quân về nước Chuẩn bị
phòng tuyến chặn địch ở trong nước
Em hãy điểm lại những nét chính trong
diễn biến (HS ghi)
- 1075 chia 2 đạo quân tấn công vào đất
Tống
- Đánh nhanh phá huỷ kho quân lương,
cầu cống
- Rút quân về để chuẩn bị phòng tuyến
chống giặc
Cách đánh này so với các cuộc chống
XL nước ta có gì khác ở chỗ nào?
- Trước giặc đánh ta mới đánh
- Giờ ta đánh trước -> độc đáo -> đánh
trên đất giặc -> thể hiện mục tiêu …
Cuộc kháng chiến đưa lại kết quả gì?
Qua trình bày DB cuộc tập kích của
quân ta vào đất Tống tại sao lại nói rằng
đó là cuộc tấn công để tự vệ, không phải
là cuộc tấn công XL (HS thảo luận)
- Ta chỉ tấn công các căn cứ quân sự, các
kho lương thảo là những nơi nhà Tống
chuẩn bị cho cuộc tấn công XL nước ta
- Ta treo bảng nói rõ mục đích cuộc tấn
công
- Sau khi hoàn thành mục đích cuộc tấn
công quân ta nhanh chóng rút quân về
nước
Việc chủ động tấn công để tự vệ của nhà
Lí có ý nghĩa ntn?
KQ: Mục đích của cuộc tiến công Ung
Châu là để tự vệ 1 cách tích cực Đó là 1
bộ phận khăng khít, là gđ đầu của cuộc
kháng chiến chống quân XL Tống Bằng
cuộc tấn công táo bạo đó LTK đã đẩy kẻ
thù vào thế bị động và tạo ra nhiều ĐK
thuận lợi để đánh bại kẻ thù khi chúng
kéo quân sang XL Những căn cứ quân
sự và hậu cần mà nhà Tống dốc bao
công phu, bao thời gian XD phút chốc bị
phá huỷ tan tành Cuộc hành binh XL
của chúng sắp tới sẽ phải chậm trễ vì
- 10- 1075 LTK- Tông Đản chỉ huy hơn 10 vạn quân thuỷ- bộ tấn công vào đất Tống
- Quân bộ do Thân Cảnh Phúc, Tông Đản chỉ huy đánh Ung Châu (Quảng Tây)
- Quân thuỷ do LTK chỉ huy đánh: Châu Khâm, Châu Liêm (Quảng Đông) -> Đánh lên Ung Châu
c Kết quả
- Sau 42 ngày đêm quân ta làm chủ được thành Ung Châu Tướng giặc tự tử
d ý nghĩa
- Đánh 1 đòn phủ đầu, làm hoang mang quân Tống đẩy chúng vào thế bị động
- Làm thay đổi kế hoạch và làm chậm lại cuộc tấn công XL của nhà Tống vào nước ta
Trang 6gặp nhiều khó khăn
c Củng cố, luyện tập (3’)
1 Em hãy trình bày lại âm mưu XL của nhà Tống với Đại Việt?
2 Vua tôi nhà Lí đã làm gì trước âm mưu XL Đại Việt của nhà Tống
Bài tập:
Có nhiều ý kiến khác nhau về cuộc kháng chiến trên đất Tống đánh dấu đúng
- Tấn công sang đất Tống là đi XL
- Tấn công là sớm quá vội vàng
- Tấn công là để phòng vệ chính đáng
Tại sao em lại chọn câu đó
d hướng dẫn học sinh tự học ở nhà (1’)
- Học bài
- Đọc lại SGK
- Tìm hiểu phần II, Giai đoạn thứ 2 theo hệ thống câu hỏi SGK
Trang 7Ngày soạn : 29/10/2009 Ngày dạy: 01/11/2009
TIẾT 16- BÀI 11:
CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC TỐNG
(1075- 1077) (TIẾP)
1 MỤC TIÊU
a Về kiến thức
Giúp HS
Hiểu được âm mưu XL nước ta thời đó của nhà Tống là nhằm bành trướng
lãnh thổ, đồng thời giải quyết những khó khăn về tài chính và XH trong nước
Hiểu được cuộc tiến công, tập kích sang đất trống (gđ1 1075) của Lí Thường
Kiệt là hành động tự vệ chính đáng của ta
Nắm được diễn biến cuộc kháng chiến chống Tống ở giai đoạn hai và chiến
thắng to lớn của quân dân Đại Việt
b Về kĩ năng
Rèn luyện kĩ năng vẽ và sử dụng bản đồ khi học và trả lời câu hỏi
c Về thái độ
Lòng tự hào, tự tôn DT, ý thức độc lập, tự chủ trong XDKT Quý trọng các
GD tinh thần yêu nước, ý thức bảo vệ ĐLDT trước nguy cơ bị xâm lược
2 CHUẨN BỊ CỦA GV & HS
a Chuẩn bị của GV : + Bản đồ Đại Việt thời Lí- Trần
Lược đồ về cuộc tiến công và phòng vệ của nhà Lí
- Soạn giáo án
b Chuẩn bị của HS : SGK, vở, tìm hiểu ND bài: Sưu tầm tranh ảnh,
chuyện có liên quan đến bài
3 TIẾN TRÌNH BÀI DẠY (45’)
a kiểm tra bài cũ (5’)
Câu hỏi:
- Trình bày âm mưu XL Đại Việt của nhà Tống?
- Trước âm mưu XL của nhà Tống triều Lí đã làm gì?
Đáp án
- Âm mưu: XL Đại Việt -> giải quyết tình hình khó khăn trong nước
- Chủ trương nhà Lí: Tấn công để tự vệ
Trang 810- 1075 LTK chỉ huy 10 vạn quân tấn công vào Ung Châu, Châu Khâm, Châu Liêm…
*Giới thiệu bài : Trong bài hôm trước chúng ta thấy được âm mưu XL của
quân Tống và kế hoạch tấn công để tự vệ của nhà Lí -> đánh đòn phủ đầu đẩy chúng vào thế bị động, mặc dù chúng vẫn không từ bỏ giã tâm XL nước ta Sau khi chuẩn bị xong lực lượng, chúng mở cuộc tấn công XL Đại Việt -> Quân dân nhà
Lí đã kháng chiến chống quân Tống ntns? => bài hôm nay
b Dạy nội dung bài mới (36’)
Hoạt động của thầy, trò Nội dung cần đạt
G
?
?
?
H
?
H
?
H
?
Treo lược đồ phòng tuyến Như Nguyệt
Sau chiến thắng 1075 LTK đã lập kế
hoạch đánh địch ntn?
Tộc người địa phương mai phục ở đâu
Thuỷ binh chặn đánh ở đâu?
- Sau khi rút quân về nước LTK hạ
lệnh cho các địa phương ráo riết chuẩn
bị bố phòng
- Các tù trưởng DT ít người gần biên
giới Việt- Tống đã cho quân mai phục
những vị trí chiến lược quan trọng
- LTK bố trí 1 lực lượng thuỷ binh
đóng ở Đông Kinh do Lí Kế Nguyên
chỉ huy
-> chặn thuỷ binh địch
Bộ binh được bố trí suốt dọc chiến
tuyến sông Như Nguyệt -> do LTK chỉ
huy và đồn trú tại khu vực Yên Phụ
(Yên Phong- Bắc Ninh) cách bến Như
Nguyệt vài km
Tại sao LTK lại chọn sông Như Nguyệt
làm phòng tuyến chống quân Tống XL
- Đây là phòng tuyến vị trí chặn ngang
các hướng tấn công của địch từ Quảng
Tây- TQ đến Thăng Long
- Đây được ví như chiến hào tự nhiên
khó vượt qua
Phòng tuyến sông Như Nguyệt được
XD ntn?
- HS đọc SGK chữ nhỏ
Em có nhận xét gì về kế hoạch đánh
địch của LTK và tướng sĩ nhà Lí
II/ Giai đoạn thứ hai (1076- 1077)
1/ Kháng chiến bùng nổ (14’)
* Quân ta
- DT ít người cho quân mai phục những vị trí chiến lược quan trọng gần biên giới
- Thuỷ binh: Đóng ở Đông Kinh
do Lí Kế Nguyên chỉ huy -> Chặn thuỷ binh địch
- Bộ binh: LTK chỉ huy đóng ở chiến tuyến sông Như Nguyệt
Trang 9H
?
H
G
?
H
?
H
?
H
?
?
H
? Bố phòng? ém quân? Dùng binh
Tại sao quân bộ là những tộc người địa
phương?
- Nhanh, quen, tài tình trong cách đánh
ẩn hiện
Tại sao thuỷ binh lại dùng người đồng
bằng?
- Quen thạo sông nước
- Nhà Lí đã biết tận dụng phát huy sức
mạnh sẵn có tài dùng người, địa hình,
tính đường nước của địch
Sau thất bại ở Ung Châu nhà Tống có
quyết định gì? Mưu đồ, thái độ?
- Sau thất bại nặng nề, bất ngờ ở Ung
Châu làm cho nhà Tống vô cùng tức
tối Chúng liền tiến hành cuộc chiến
tranh XL Đại Việt
Nhà Tống đã chuẩn bị ntn? (SGK)
- 1076 quyết định kéo vào XL nước ta
- 1- 1077 nhà Lí đánh nhiều trận nhỏ
cản bước tiến của địch
- Lí Kế Nguyên chặn đánh quân thuỷ
Theo em tại sao quân Tống lại vội vã
XL Đại Việt như vậy? Chúng gặp khó
khăn gì?
- Quân Tống bị phòng tuyến sông Như
Nguyệt chặn đứng -> không lọt vào sâu
được
- Quân thuỷ không tiếp ứng được
Gọi HS thử tường thuật DB trên sông
Như Nguyệt
-> HS khác bổ sung
Thuật lại trên bản đồ
Em có nhận xét gì về thế trận của ta và
địch, khó khăn của địch
- Tại phòng tuyến Như Nguyệt 2 bên
đều giữ thế phòng thủ, ít cuộc giao
tranh
- Quân Tống không dám vượt sông tấn
công quân ta vì còn chờ viện binh là
cánh quân thuỷ (nhưng đã bị Lí Kế
* Quân địch
- Cuối 1076, 19 vạn quân Tống 1 vạn ngựa chiến, 20 vạn dân phu
do Q Quỳ, Triệu Tiết chỉ huy
1 đạo quân thuỷ do Hoà Mầu theo đường biển => kéo vào nước ta 1- 1077 quân Tống tiến đánh nước
ta, quân ta đánh cản quân địch nhiều trận nhỏ
- Lí Kế Nguyên đánh 10 trậnliên tiếp ngăn bước tiến đạo quân thuỷ của địch
2/ Cuộc chiến đấu trên phòng tuyến Như Nguyệt (22’)
a Diễn biến
- Q Quỳ cho quân vượt sông đánh phòng tuyến của ta -> bị quân ta phản công quyết liệt -> đẩy lùi
- Cuối xuân1077 LTK cho quân vượt sông đánh vào doanh trại địch
b Kết quả
- Quân giặc: Chết quá nửa
- Q.Quỳ chấp nhận giảng hoà -> rút quân về nước
- Nền ĐL tự chủ được giữ vững
Trang 10?
H
G
Nguyên đánh cho đại bại nên không thể tiếp viện cho Quách Quỳ được)
- Quân Tống lâm vào tình thế chờ đợi, lương thực cạn dần, thời tiết nóng nực nên bệnh tật tràn lan
Thuật lại trên bản đồ
- Trong thời gian này tương truyền LTK đã sáng tác bài thơ thần “Sông … Rành … Cớ … chúng …”
Nêu ý chính của bài thơ? Bài thơ thần
có ý nghĩa gì?
- Khẳng định chủ quyền DT: Bất khả xâm phạm
- Khích lệ, động viên tinh thần chiến đấu của quân sĩ
- Đồng thời cũng làm cho quân địch khiếp đảm
- Đêm đêm LTK cho người vào đền Trương Hống, Trương Hát (2 vị tướng của Triệu Quang Phục) trên bờ sông Như Nguyệt ngân vang bài thơ đó
- Trước tình thế tuyệt vọng, Quách Quỳ liều mạng cho quân vượt sông tấn công quân ta Chúng bắc cầu phao, đóng bè lớn ào ạt tiến qua sông đánh vào: Bến Ngọt (Tam Giang- Yên Phong) và ghềnh Can Vang Nhưng đã bị quân nhà Lí phản công mãnh liệt mưu trí đẩy lùi chúng về phía bờ Bắc
- Quách Quỳ rơi vào thế tuyệt vọng hoàn toàn, tiến thoái lưỡng nan, không dám nghĩ đến chuyện vượt sông nữa thậm chí Quách Quỳ còn hạ lệnh cho các tướng sĩ rằng “Ai bàn đánh sẽ bị chém”
- Vào 1 đêm cuối xuân 1077 LTK mở cuộc tấn công lớn vào trận tuyến của địch Đang đêm quân ta lặng lẽ vượt sông Như Nguyệt bất ngờ đánh thẳng vào các doanh trại của giặc Quân Tống thua to, mười phần chết đến 5,6 phần
và chúng lâm vào tình thế hết sức khó khăn, tuyệt vọng
- Nhận thấy đã đến lúc kết thúc chiến tranh LTK chủ động cho người sang