- Những nét chính về diễn biến cuộc kháng chiến lần thứ ba chống quân xâm lược Nguyên của quân dân nhà Trần theo lược đồ : những trận đánh quyết định như Vân Đồn, Bạch Đằng - Tinh thần t[r]
Trang 1Ngày soạn: 12/11/2019
Tiết 26 Bài 14 BA LẦN KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC
MÔNG-NGUYÊN (THẾ KỈ XIII) (TT) III CUỘC KHÁNG CHIẾN LẦN THỨ BA CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC NGUYÊN (1287-1288)
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Kiến thức
- Biết được sức mạnh quân sự của quân Mông – Nguyên và quyết tâm xâm lược Đại Việt của chúng qua những tư liệu lịch sử cụ thể
- Những nét chính về diễn biến cuộc kháng chiến lần thứ ba chống quân xâm lược Nguyên của quân dân nhà Trần theo lược đồ : những trận đánh quyết định như Vân Đồn, Bạch Đằng
- Tinh thần toàn dân đoàn kết, quyết tâm kháng chiến của quân dân thời Trần qua các sự kiện, nhân vật lịch sử cụ thể, tiêu biểu
- Nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến lần thứ ba chống quân xâm lược Nguyên(1287-1288) dưới thời Trần
2 Kĩ năng
- Biết sử dụng bản đồ trong khi nghe giảng và trả lời câu hỏi, khi tự học ở nhà Biết phân tích, so sánh, đối chiếu diễn biến giữa 3 lần kháng chiến
3 Thái độ
- Bồi dưỡng, nâng cao cho HS lòng căm thù quân xâm lược, lòng yêu nước, niềm
tự hào và tự cường dân tộc, biết ơn các anh hùng
4 Định hướng phát triển năng lực
- Năng lực tự chủ, tự học
- Năng lực tái hiện sự kiện, hiện tượng, nhân vật; xác định mối liên hệ, tác động giữa các sự kiện, hiện tượng; so sánh, phân tích, khái quát hóa; nhận xét, đánh giá, rút ra bài học lịch sử
II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
1 Giáo viên
- Sách giáo khoa, giáo án, tài liệu tham khảo…
- Bản đồ cuộc kháng chiến lần thứ ba chống quân Nguyên xâm lược(1287-1288), máy chiếu
2 Học sinh
- Sách giáo khoa, vở ghi…
III PHƯƠNG PHÁP/ KĨ THUẬT DẠY HỌC
- Phương pháp dạy học: thuyết trình, đàm thoại, vấn đáp,
- Kĩ thuật dạy học: đặt câu hỏi, trình bày 1 phút,
IV TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 Ổn định tổ chức(1p)
7A
7B
7C
2 Kiểm tra bài cũ(5p)
Trang 2- Trình bày diễn biến cuộc kháng chiến lần thứ hai chống quân xâm lược Nguyên (1285)
3 Bài mới(35p)
Giới thiệu bài mới: Sau 2 lần xâm lược Đại Việt đều thất bại, vua Nguyên đã
làm gì để chuẩn bị cho xâm lược Đại Việt lần thứ ba Cuộc KC của nhà Trần đã diễn
ra ntn? KQ ra sao? Đó là ND bài học
Hoạt động 1
- Thời gian: 5p
- Mục tiêu: Biết sức mạnh về quân sự của
quân Mông – Nguyên và âm mưu quyết tâm
xâm lược Đại Việt của chúng
- Phương pháp dạy học: thuyết trình, đàm
thoại, vấn đáp,
- Kĩ thuật dạy học: đặt câu hỏi, trình bày 1
phút,
GV: Sau 2 lần xâm lược Đại Việt thất bại,
vua Nguyên đã làm gì ?
HS đọc “Trong ….khinh thường”
GV: Hãy nêu một số dẫn chứng về việc nhà
Nguyên chuẩn bị xâm lược Đại Việt lần thứ
ba ?
HS : Đình chỉ cuộc xâm lược Nhật Bản, tập
trung hàng chục vạn quân, hàng trăm thuyền
chiến…
GV nhấn mạnh : Cuộc xâm lược Đại Việt lần
thứ ba của nhà Nguyên được chuẩn bị rất công
phu, kĩ lưỡng, thể hiện ý đồ quyết tâm thôn
tính nước ta của chúng → quân dân Đại Việt
gặp rất nhiều khó khăn, thử thách
GV: Trước nguy cơ đó, nhà Trần đã làm gì ?
HS : Vua Trần khẩn trương chuẩn bị đánh
giặc, cử Trần Quốc Tuấn làm tổng chỉ huy
HS quan sát lược đồ -> tường thuật DB bằng
lược đồ
GV tường thuật lại DB bằng lược đồ
GV : Tại sao nhà Nguyên chọn Vạn Kiếp xây
dựng căn cứ?
HS : Gây thêm khó khăn cho quân dân nhà
Trần
Hoạt động 2
1 Nhà Nguyên xâm lược Đại Việt
- Đứng trước nguy cơ bị xâm lược, nhà Trần khẩn trương chuẩn bị, tăng cường quân ở những nơi hiểm yếu, nhất là vùng biên giới
và vùng biển
a DB: Cuối tháng 12/1287, 30 vạn quân Nguyên theo hai đường thủy, bộ tiến vào nước ta :
+ Cánh quân bộ: Thoát Hoan chỉ huy vượt biên giới đánh vào Lạng Sơn, -> Bắc Giang -> Vạn Kiếp + Cánh quân thủy: Ô Mã Nhi chỉ huy theo đường biển tiến vào sông Bạch Đằng -> Vạn Kiếp
2 Trận Vân Đồn tiêu diệt đoàn
Trang 3- Thời gian: 10p
- Mục tiêu: Trình bày những nét chính cuộc
kháng chiến lần thứ ba chống quân xâm lược
Nguyên
- Phương pháp dạy học: thuyết trình, đàm
thoại, vấn đáp,
- Kĩ thuật dạy học: đặt câu hỏi, trình bày 1
phút,
GV: Tại sao Ô Mã Nhi lại tiến về Vạn Kiếp
trước với Thoát Hoan ?
HS: Vì hắn cho rằng quân ta yếu không cản
được đoàn thuyền lương này
HS quan sát lược đồ DB cuộc KC lần thứ 3
chống quân XL Nguyên -> tường thuật DB
trận Vân Đồn bằng lược đồ
GV tường thuật lại DB trận Vân Đồn bằng
lược đồ
GV: Chiến thắng Vân Đồn có ý nghĩa gì?
HS : Làm cho quân giặc rơi vào tình trạng
khốn đốn, tinh thần hoang mang Tạo thời cơ
để nhà Trần mở cuộc phản công tiêu diệt quân
xâm lược
Hoạt động 3
- Thời gian: 20p
- Mục tiêu: Trình bày những nét chính cuộc
kháng chiến lần thứ ba chống quân xâm lược
Nguyên
- Phương pháp dạy học: thuyết trình, đàm
thoại, vấn đáp,
- Kĩ thuật dạy học: đặt câu hỏi, trình bày 1
phút,
GV: Sau trận Vân Đồn tình thế của quân
Nguyên như thế nào? khó khăn, thiếu
lương thực
thuyền lương của Trương văn Hổ
- Tại Vân Đồn, Trần Khánh Dư chỉ huy quân mai phục Khi đoàn thuyền của Trương Văn Hổ đến, quân ta từ nhiều phía đánh ra dữ dội
- Kết quả : Phần lớn thuyền lương của địch bị đắm, số còn lại bị quân
ta chiếm
3 Chiến thắng Bạch Đằng (1288)
a Hoàn cảnh:
- Cuối tháng 1/1288, Thoát Hoan vào Thăng Long trống vắng
- Sau trận Vân Đồn, tình thế quân Nguyên ngày càng khó khăn, nhiều nơi xung yếu bị quân ta tấn công chiếm lại, lương thực ngày
Trang 4GV: Đợi mãi không thấy đoàn thuyền lương
đế, Thoát Hoan đã làm gì?
GVG: Nhân dân Thăng Long đã thực hiện
chính sách “Vườn không nhà trống” để đối
phó với giặc
HS đọc “Chiếm được (Thái Bình))
- Cho biết hành động độc ác của Thoát Hoan
-> + Thoát Hoan điên cuồng cho quân đánh
vào các căn cứ của nhà Trần, đuổi bắt hai vua
Trần (Thái thượng hoàng và vua)
+ Binh lính tàn phá, cướp bóc lương thực của
dân
+ Cho khai quật lăng mộ vua Trần Thái Tông
GV: Trước tình thế đó, vua tôi nhà Trần đã
làm gì ?
HS : Nhà Trần quyết định mở cuộc phản công
và bố trí mai phục ở sông Bạch Đằng
HS đọc “Bạch Đằng mai phục”
GV: Dựa vào đâu mà vua Trần đã chọn sông
Bạch Đằng là nơi mai phục ?
HS : Địa thế hiểm trở, là nơi diễn ra chiến
thắng năm 938 của Ngô Quyền, 981 của Lê
Hoàn
GV giáo dục cho HS thấy nhà Trần đã biết dựa
vào dân lợi dụng địa hình hiểm trở của đất
nước để đánh giặc
HS quan sát lược đồ chiến thắng Bạch Đằng
năm 1288 -> tường thuật DB trận Bạch Đằng
bằng lược đồ
GV tường thuật lại DB trận Bạch Đằng bằng
lược đồ
GV: Kết quả?
GV : Em hãy nêu ý nghĩa của chiến thắng
Bạch Đằng năm 1288 ?
HS : Tiêu diệt được ý chí xâm lược Đại Việt
của đế chế Nguyên Sau thất bại này, quân
Nguyên phải từ bỏ hoàn toàn tham vọng thôn
tính Đại Việt
càng cạn kiệt, Thăng Long có nguy cơ bị cô lập
→ Thoát Hoan quyết định rút quân về Vạn Kiếp và từ đây rút quân về nước theo 2 đường thủy bộ
- Nhà Tr n m cu c ph n côngầ ở ộ ả
c hai m t th y và b Ch n sôngả ặ ủ ộ ọ
B ch ạ Đằng làm tr n Quy tậ ế chi n.ế
b Diễn biến:
+ Đường thủy:Tháng 4/1288, đoàn thuyền do Ô Mã Nhi đã lọt vào trận địa bãi cọc trên sông Bạch Đằng do quân ta bố trí từ trước, cuộc chiến đấu ác liệt diễn ra, Ô
Mã Nhi bị bắt sống
+ Trên bộ, Thoát Hoan dẫn quân
từ Vạn Kiếp theo hướng Lạng Sơn rút về Trung Quốc, bị quân dân ta liên tục chặn đánh
c.Kết quả: cuộc kháng chiến lần
thứ 3 chống quân Nguyên đã kết thúc thắng lợi vẻ vang
Trang 54 Củng cố(3p)
- GV khái quát lại nội dung bài học
a Dựa vào lược đồ, em hãy trình bày tóm tắt diễn biến cuộc kháng chiến lần thứ ba chống quân Nguyên 1287-1288) ?
b Cách đánh giặc của nhà Trần trong cuộc kháng chiến lần thứ ba có gì giống và khác so với lần thứ hai ?
* Giống : tránh thế mạnh lúc đầu, chủ động vừa đánh giặc vừa rút lui để bảo toàn lực lượng, chờ thời cơ để phản công tiêu diệt giặc, thực hiện kế hoạch “vườn không nhà trống”
Cuộc kháng chiến lần 2 chống quân
Nguyên
Cuộc kháng chiến lần 3 chống quân
Nguyên
- Quân Trần vừa đánh vừa nhử địch vào
sâu trong nội địa
-Ta liên tiếp thay đổi chiến thuật rút quân
để đánh lừa đối phương, ta mở cuộc phản
công lớn, bất ngờ để đánh úp giặc…
- Tập trung tiêu diệt đoàn tuyền lương của Trương Văn Hổ để quân Mông-Nguyên không có lương thảo nuôi quân, dồn chúng vào thế bị động, khó khăn; chủ động bố trí trận địa bãi cọc ở sông Bạch Đằng để tiêu diệt đoàn thuyền chiến của giặc và đánh tan ý đồ xâm lược của nhà Nguyên đối với nước ta…
5 Hướng dẫn về nhà(1p)
- HS học bài cũ, trình bày diễn biến bằng lược đồ
- So sánh chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 với chiến thắng Bạch Đằng năm 938 do Ngô Quyền chỉ huy, chiến thắng Bạch Đằng năm 981 do Lê Hoàn chỉ huy
- Soạn phần IV “nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa lịch sử của 3 lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông-Nguyên” , trả lời các CH sau :
+ Nguyên nhân nào làm cho cả 3 lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông-Nguyên của dân tộc ta đều giành thắng lợi ?
+ Ý nghĩa lịch sử của 3 lần kháng chiến đem lại ?
Trang 6Ngày soạn: 12/11/2019
Tiết 27 Bài 14 - BA LẦN KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC
MÔNG-NGUYÊN (THẾ KỈ XIII) (TT)
IV – NGUYÊN NHÂN THẮNG LỢI VÀ Ý NGHĨA LỊCH SỬ CỦA BA LẦN
KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC
MÔNG -NGUYÊN
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Kiến thức
- Biết được sức mạnh quân sự của quân Mông – Nguyên và quyết tâm xâm lược Đại Việt của chúng qua những tư liệu lịch sử cụ thể
- Nguyên nhân thắng lợi của ba lần KC chống quân xâm lược Mông – Nguyên dưới thời Trần
2 Kĩ năng
- Biết so sánh, phân tích, đánh giá các sự kiện LS
* Kĩ năng sống:
- Kĩ năng nhân thức, kĩ năng tư duy độc lập, kĩ năng hợp tác, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng tư duy sáng tạo
3 Thái độ
- Bồi dưỡng, nâng cao cho HS lòng căm thù quân xâm lược, lòng yêu nước, niềm tự hào và tự cường dân tộc, biết ơn các anh hùng
4 Định hướng phát triển năng lực
- Năng lực tự chủ, tự học
- Năng lực tái hiện sự kiện, hiện tượng, nhân vật; xác định mối liên hệ, tác động giữa các sự kiện, hiện tượng; so sánh, phân tích, khái quát hóa; nhận xét, đánh giá, rút ra bài học lịch sử
II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
1 Giáo viên
- SGK, giáo án, tài liệu tham khảo, máy chiếu,
- Ảnh : Trần Quốc Tuấn
- Tác phẩm Hịch tướng sĩ
2 Học sinh
- SGK, vở ghi, chuẩn bị bài trước ở nhà
III PHƯƠNG PHÁP/ KĨ THUẬT DẠY HỌC
- Phương pháp dạy học: thuyết trình, đàm thoại, vấn đáp, dạy học theo nhóm,
- Kĩ thuật dạy học: đặt câu hỏi, trình bày 1 phút, chia nhóm,
IV TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 Ổn định tổ chức(1p)
7A
7B
7C
2 Kiểm tra bài cũ(5p)
Trang 7? Trình bày chiến thắng Bạch Đằng (1288)
3.Bài mới(35p)
* Giới thiệu bài mới: quân Mông –Nguyên là 1 đế chế hùng mạnh nhất châu Á TK
XIII, thế mà 3 lần sang XL nước ta đều bị thất bại Vậy nguyên nhân nào mà chúng ta
đã thắng lợi? Chiến thắng này có ý nghĩa lịch sử ntn ? Đó là ND bài học (1p)
Hoạt động 1
- Thời gian: 20p
- Mục tiêu: Hiểu được nguyên nhân thắng lợi
của 3 lần kháng chiến chống quân xâm lược
Mông – Nguyên
- Phương pháp dạy học: thuyết trình, đàm
thoại, vấn đáp, dạy học theo nhóm,
- Kĩ thuật dạy học: đặt câu hỏi, trình bày 1
phút, chia nhóm,
GV: Nguyên nhân nào đưa đến thắng lợi của
cuộc k/c chống Nguyên – Mông?
HS: - Sự đoàn kết của toàn dân tộc: toàn dân
tham gia kháng chiến từ già đến trẻ, từ ngược đến
xuôi, từ triều đình đến dân binh nhờ vậy mà nhà
Trần thực hiện thành công lối đánh “lấy đoản binh
làm thắng trường trận” tránh thế giặc mạnh lúc
đầu, vừa đánh cản giặc vừa rút lui để bảo tòan lực
lượng, chờ thời cơ phản công, bắt địch đánh theo
lối đánh của ta, vì nhờ có dân ủng hộ, phối hợp dựa
vào dân để thực hiện đường lối k/c
- Sự chuẩn bị chu đáo, tích cực chủ động cho
kháng chiến
- Sự chỉ huy tài giỏi thao lược của Trần Quốc
Tuấn
- Sự chiếu đấu anh dũng quyết chiến của tòan
dân
- Chủ trương chiến lược, chiến thuật đúng đắn,
sáng tạo
GV: Hãy nêu một số dẫn chứng về tinh thần
1 Nguyên nhân thắng lợi
- Sự đoàn kết của toàn dân tộc: toàn dân tham gia kháng chiến, nội bộ triều đình đòan kết tích cực chủù động cho kháng chiến
- Sự chuẩn bị tích cực chủ động cho k/c
- Sự chỉ huy tài giỏi thao lược của Trần Quốc Tuấn
- Chủ trương chiến lược, chiến thuật đúng đắn, sáng tạo
Trang 8đoàn kết dân tộc.
HS: - Theo lệnh triều đình, nhân dân Thăng
Long nhanh chóng thực hiện chủ trương “ Vườn
không nhà trống”.Trong lần thứ 2, các vị bô lão thể
hiện ý chí muôn dân quyết “đánh “ Quân sĩ thích
vào cánh tay 2 chữ “ Sát thát”
GV:Nêu những việc làm của nhà Trần chuẩn bị
cho 3 lần kháng chiến ?
HS: - Vua Trần thường về các địa phương tìm hiểu
cuộc sống của nhân dân
- Giải quyết những bất hoà trong nhà Trần, tạo
nên sự đoàn kết dân tộc
GV: TQT là anh hùng dân tộc, có nhiều công lớn
trong 3 lần k/c chống Nguyên
GV: Trình bày đóng góp của TQT trong cuộc k/c
chống quân xâm lược Mông -Nguyên?
HS: - Nghĩ ra cách đánh độc đáo, sáng tạo, phù
hợp với hoàn cảnh từng giai đoạn
- Là tác giả của bài “ Hịch tướng sĩ”
GV Cách đánh sáng tạo của nhà Trần trong 3
lần kháng chiến?
HS: Kế hoạch “ vườn không nhà trống”.Tránh
chỗ mạnh, đánh chỗ yếu của kẻ thù Biết phát huy
lợi thế của quân ta, buộc địch phải theo Buộc địch
từ thế mạnh chuyển sang thế yếu, ta từ bị động
chuyển chủ động
GV tổng kết: Đó là những nguyên nhân cơ bản
dẫn đến thắng lợi của quân và dân ta trong ba lần
kháng chiến
Hoạt động 2
- Thời gian: 15p
2 Ý nghĩa lịch sử
- Thắng lợi đã đập tan tham vọng
và ý chí xâm lược Đại Việt của đế chế Mông - Nguyên, bảo vệ được độc lập toàn vẹn lãnh thổ và chủ quyền quốc gia của dân tộc
- Thể hiện sức mạnh của dân tộc, đánh bại mọi kẻ thù xâm lược (góp phần nâng cao lòng tự hào dân tộc,
Trang 9- Mục tiêu: Hiểu được ý nghĩa lịch sử của 3
lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông
– Nguyên
- Hình thức tổ chức: dạy học theo lớp, dạy
học phân hóa,
- Phương pháp dạy học: nêu vấn đề, thuyết
trình, đàm thoại, vấn đáp,
- Kĩ thuật dạy học: đặt câu hỏi,
GV: Theo em, ba lần kháng chiến chống
quân Mông - Nguyên thắng lợi có ý nghĩa
lịch sử như thế nào ?
HS:
GV nhấn mạnh : Thắng lợi cũng góp phần
ngăn chặn những cuộc xâm lược và làm thất
bại mưu đồ thôn tính những miền đất còn lại
ở châu Á của Hốt Tất Liệt
GV: Em học được bài học lịch sử gì từ ba
lần kháng chiến chống quân xâm lược
Mông-Nguyên ?
HS : Dùng mưu trí để đánh giặc, lấy đoàn kết
toàn dân để đánh giặc…
GV nhấn mạnh về tinh thần đoàn kết của toàn
dân đã tạo nên sức mạnh tổng hợp -> thắng
lợi
GV liên hệ thực tế
củng cố niềm tin cho nhân dân…)
- Góp phần xây dựng truyền thống dân tộc, xây đắp học thuyết quân
sự Việt Nam
* Bài h c kinh nghi m: ọ ệ
- Đoàn kết toàn dân xây dựng và bảo
vệ tổ quốc, lấy dân làm gốc
4 Củng cố(3p)
- GV khái quát lại nội dung bài học
- Cho HS làm bài tập trắc nghiệm khách quan
+ Trần Quốc Tuấn đã có những đóng góp gì trong ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông-Nguyên ?
A Ông là người yêu nước thiết tha, căm thù giặc cao độ, thương nhân dân, quân lính hết lòng
B Viết “Hịch tường sĩ” để động viên tinh thần chiến đấu của quân đội
C Tiêu diệt đoàn thuyền lương của Trương Văn Hổ
D Cho quân đóng cọc trên sông Bạch Đằng, bố trí các đạo quân mai phục, nhử địch sa bẫy
5 Hướng dẫn về nhà(1p)
- HS học bài cũ và trả lời các CH trong SGK /tr 68
Trang 10- Xem trước bài “Sự phát triển kinh tế, văn hóa thời Trần”, chuẩn bị các CH :
+ Tình hình kinh tế, xã hội, nhà Trần sau chiến tranh như thế nào ?
+ Đời sống văn hóa thời Trần có đặc điểm gì nổi bật ?
+ Tình hình văn học thời Trần có nét gì phát triển hơn so với thời Lý ?
+ Thời Trần có những tiến bộ gì về giáo dục, khoa học-kĩ thuật ?
Hãy tìm hiểu về các công trình nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc thời Trần
- HS chuẩn bị tìm hiểu phần lịch sử địa phương: "Khu di tích lịch sử nhà Trần tại Đông Triều"
- GV chia lớp thành 3 nhóm, phân công nhiệm vụ từng nhóm:
+ Nhóm 1: Đền An Sinh, nơi thờ 8 vị vua nhà Trần
+ Nhóm 2: Lăng mộ các vua nhà Trần ở Đông Triều
+ Nhóm 3: Phật hoàng Trần Nhân Tông với Thiền phái Trúc Lâm
- HS: + Làm dưới hình thức powerpoint: tìm hiểu, sưu tập hình ảnh, làm bài thuyết trình
+ Các nhóm làm bài và gửi về hòm thư điện tử của giáo viên trước 2 ngày
- Giao nhiệm vụ cho lớp trưởng làm MC dẫn chương trình, tìm hiểu khái quát về khu
di tích lịch sử nhà Trần tại Đông Triều
- GV chuẩn bị phiếu đánh giá kết quả nhóm và phiếu đánh giá cá nhân
- Chuẩn bị loa, mic, máy chiếu