TÁC DỤNG PHONG hóa (địa CHẤT cơ sở SLIDE)

Là quá trình bieán đổi các vật liệu trên mặt đaát hoặc gaàn mặt đaát do tác động của không khí, nước, các tác nhân sinh vật.... Khái niệm về phong hĩa Năng lượng bên trong trái đaa

CHƯƠNG 4

TÁC DỤNG PHONG HÓA

I Khái niệm về tác dụng phong hóa

II Phong hoá lý học

III Phong hoá hoá học

IV Phong hoá sinh học

V Tốc độ phong hoá và các nhân tố ảnh hưởng đến phong hoá

VI Tính giai đoạn và tính phân đới trong quá trình phong hoá

Năng lượng Mặt trời đieàu hành quá trình phong hóa

Là quá trình bieán đổi các vật liệu trên mặt đaát hoặc gaàn mặt đaát do

tác động của không khí, nước, các

tác nhân sinh vật

Nguoàn năng lượng gây nên quá trình phong hóa xuaát phát từ ngoài vỏ

Trái đaát hoặc ngay tại vỏ Trái đaát

I Khái niệm về phong hĩa

Năng lượng bên trong trái đaát với các hoạt động kieán tạo, tạo núi, đưa các đá vào đới phong hóa

1- Phong hóa vật lý - Phong hóa cơ

học

-Trong tự nhiên phong hóa vật lý và phong hóa hóa học thường xảy ra cùng với nhau, tùy trường hợp mà một trong hai loại sẽ chieám ưu theá hơn

Kết quả của quá trình phong hóa:

- Hình thành các vật chất mới, các đá và các khoáng vật mới

- Làm giảm cường đợ chịu lực của đá từ đó phá vỡ chúng

- Cải tạo bề mặt Trái đất, thay đởi các đặc trưng về thành phần vật chất

• Phong hoá cơ học: sự thay đổi hình dáng, kích cỡ của đá và của khoáng vật

• Phong hóa hóa học: goàm quá trình thay đổi các khoáng vật có trước thành

các khoáng vật mới

Là quá trình làm đá vỡ vụn ra thành các mảnh nhỏ dưới tác dụng của năng lượng phát sinh từ hoạt động tự nhiên

II Phong hĩa hĩa học

a.Sự giãn nở, co rút do chênh lệch nhiệt đợ

Do thay đổi nhiệt độ nhanh, nhieàu tạo nên sự giãn nở và co rút đá  phong hóa cơ học Quá trình này thường gặp

ở các vùng đá không có lớp phủ đaát hay thực vật Sự thay đổi nhiệt độ giữa ngày và

đêm hay từ mùa này sang mùa khác

Sự bóc vỏ hóa

tròn

Hiện tượng bóc vỏ hóa tròn

- Sự không đồng nhất của thành phần khoáng vật, làm cho hệ số dàn nở của chúng khác nhau

- Sự không đồng nhất của đá về thành phần vật chất, về kiến trúc, cấu tạo

- Màu sắc: Đá có màu sẫm, tối dễ bị phong hóa

hơn đá có màu nhạt

- Độ hạt: Đá có độ hạt thô phong hoá mạnh hơn

đá hạt nhỏ

- Gradient biến đổi nhiệt độ trong một ngày đêm

Những yếu tố có ảnh hưởng đến sự phá

huỷ bằng chênh lệch nhiệt độ

Nước chảy vào các khe nứt và các hoác đa,ù bị đóng băng  thể tích nước sẽ tăng khoảng 9%, tạo nên áp lực tác dụng vào đá làm vỡ vụn thành các mảnh nhỏ trên beà mặt của tảng đá

b.Tác dụng của băng

giá

Dung dịch muới đi vào trong các khe nứt, lỡ hởng của đá Sau khi nước bay hơi, muớn kết tinh lại tạo ra mợt áp suất và phá hủy đá

c Sự kết tinh của muới

Là sự phân huỷ các đá bằng các tác dụng hoá

học của các nhân tố như oxy, nước, khí CO2, các axit hữu cơ phân bố trong khí quyển, thuỷ quyển và sinh quyển

III Phong hoá hoá học

Thu tu 14/10

- Tác dụng của băng

Trong điều kiện bình thường:

- Muới của nhóm halogen và muới sunfua dễ hoà tan.

- Khoáng vật carbonat trong nước thuần khiết thì khó hoà tan nhưng nếu có CO2 trong nước thì dễ hoà tan vì H2O + CO2  HCO3 + H+  axit nhẹ ăn mòn carbonat.

Khoáng vật silicat khó hoà tan, + t 0 cao + 1 áp lực nhất định thì lâu dài chúng sẽ bị hoà tan dần.

Có sự tham gia của CO2trong các phản ứng phong hóa

TD: phong hóa đá vôi goàm hai bước:

• - Đaàu tiên CO2 khí quyển hoà tan trong nước tạo thành bicarbonat:

• CO2 + H2O H2CO3H+ +

HCO3-• - Tieáp theo là bicacbonat tác dụng với calcit:

• H+ +HCO3 + CaCO3 Ca2+ + 2 HCO3

-b.Carbonat

hóa

• Đây là phản ứng phong hóa gắn thêm H 2 O vào trong caáu trúc của chaát rắn để tạo nên sản phẩm ngậm nước Td phản ứng của fenspat kali với nước tạo ra khoáng vật sét và silic.

• 2 KAlSi3O8 +H2O +2 H + 2K+ + Al2Si2

• O5 (OH) 4 +4SiO2

• (khoáng vật sét )

•

•

•C.Hydrat hóa:

• Nước vào ô mạng tinh thể khoáng vật để hình thành khoáng vật mới:

• CaSO4 + H2O  CaSO42H2O

• (anhydrit) (thạch cao)

• (quá trình xảy ra đi kèm với sự tăng nở thể tích)

• Fe2O3 + nH2O  Fe2O3nH2O

• (hêmatit) (limonit)

• Nước chỉ tách ra khỏi ô mang tinh thể khi nhiệt độ tăng cao 400 0 C.

Oxy tham gia một soá phản ứng phong hóa, Td: trong quá trình oxi hóa khoáng vật chứa sắt.

6 H2O + 2 Fe2SiO4 +O2 4 Fe ( OH) 3 + 2 SiO2

( Hydroxyt sắt )

d.Oxy

hóa

• Sự thuỷ phân xảy ra khi các ion H+ và OH- phân

giải từ nước tự nhiên, tác dụng với các ion của

khoáng vật, trao đổi điện tử với nhau để tạo ra chất mới

• H+ thường thay thế các ion kim loại kiềm như K+

• 4K [AlSi3O8] + 6H2O  4KOH + Al4 [Si4O10] + [OH]8 +

8SiO2

• nếu có CO2 tham gia:

• 4K [AlSi3O8] + 2CO2  4H2O + 2K2CO3 + Al4[Si4O10] (Orthoclase) (dung dịch) (kaolin)

+ [OH]8 + 8SiO2

(opal)

Td: Orthoclase bị phong hóa

Al4[Si4O10] + [OH]8 + 2H2O  Al2O3nH2O + SiO2nH2O

(kaolin) (bauxit) (opal)

Trong điều kiện ẩm nóng, kaolin tiếp tục bị phân giải

IV Phong hoá sinh học

• Phong hoá sinh học - vật ly :

• Sinh vật phá hoại đá theo phương thức cơ học Rễ cây phát triển có thể gây 1 áp lực 10 -15kg/cm3 Sinh vật lúc đào hang, khoét lỗ để cư trú đồng thời cũng phá hoại đất đá.

• Phong hoá sinh học - hoá học

• Vi khuẩn và thực vật thường tiết ra acid hữu cơ để phá hủy đá, hút lấy nhưng nguyên tố cần thiết.

• - Một số rễ thực vật tích điện âm  H+ và các ion dương môi trường acid phá huỷ các đá.

• Rễ cây cũng thường thải CO2, thổ nhưỡng chứa nhiều CO2 hơn trong không khí từ 10 đến 100 lần làm cho các silicat dễ bị phân giải hơn.

• - Hoạt động quang hợp làm tăng O và CO2 vào mặt đất.

Thu nam , 8/10 /08

V Tốc độ phong hoá và các nhân tố ảnh hưởng

đến phong hoá

• Tốc độ phong hóa được xem như là mức độ phá hoại của phong hóa tính bình quân theo thời gian kể từ lúc đá lộ ra

• Td: núi lửa Karatau phun tro vào năm 1883, sau

60 năm đã thành một lớp thổ nhưỡng dày trên 10cm

• Tốc độ phong hoá ở vùng Goa của Ấn Độ là 1mm trên năm

• Khí hậu, trong đó đáng kể là nhiệt đợ khơng khí, lượng mưa và sự phân phới, lượng bớc hơi, đợ ẩm v.v…

• Địa hình có ảnh hưởng đến khí hậu

• Tính chất của đá

Phong hóa là phản ứng của các vật liệu trong vỏ trái đaát để có trạng thái cân bằng khi các vật liệu này tieáp xúc với các đieàu kiện mới của môi trường như nước, không khí và các sinh vật

• Độ sâu và toác độ phong hóa:

• Phaàn lớn quá trình phong hóa diễn ra ở phaàn trên của vỏ Trái đaát cho đeán độ sâu từ vài mét đeán vài chục mét

• Do một soá tác nhân khác tác động từ phía dưới mặt đaát làm cho quá trình phong hóa có thể xảy ra ở một độ sâu lớn hơn

Cường độ và độ sâu phong hóa ở các đới khí

hậu khác nhau

VI Tính giai đoạn và tính phân đới trong quá

trình phong hoá

Kết quả của phong hóa là tạo ra 2 loại sản phẩm:

- Các đất, đá, dung dịch bị mang trôi đi và

- Phần giữ lại tại chỗ hình thành các tàn tích

• Neáu bieát thành phaàn của đá bị phong hóa  có thể xác định được các sản phẩm của quá trình phong hóa hóa học trên đá này

• Ngược lại, khi xem xét sản phẩm phong hóa  một soá keát luận veà loại đá đã bị phong hóa (đá mẹ)

• Giai đoan thứ nhất :

Giai đoạn võ vụn: chủ yếu do phong hóa cơ học phá vỡ các đá mẹ tạo thành vụn đá Nơi khí hậu ẩm và nóng, giai đoạn này rất ngắn

• Giai đoạn thứ hai:

Giai đoạn sialit: Thường xảy ra ở vùng khí hậu

khô Phong hóa hóa học là chính

Các silicat và alumosilicat bị phá huỷ phân giải  các cation

Các kim loại kiềm và kiềm thổ + dung dịch  môi trường kiềm

Hình thành 1 số khoáng vật sét trung gian của

nhóm montmorilonit và 1 phần của nhóm

hydromica

Các muối CaCO3 ít tan được tập trung  các tàn tích vôi

• Giai đoạn thứ ba

Giai đoạn sialit axit: Xảy ra nhanh trong môi trường nóng ẩm, có tác động mạnh của khí quyển và rửa trôi nhanh Tiếp tục sự phân huỷ tách các cation và phá huỷ từng phần SiO2 chuyển từ môi trường

kiềm sang môi trường axit

Khoáng vật sét trung gian bị phá huỷ  kaolin

CaCO3 không còn lắng đọng nữa vì Ca bị hoà tan.

• Giai đoạn thứ tư

Giai đoạn alit: Xảy ra trong môi trường nóng ẩm của khí hậu nhiệt đới, á nhiệt đới

Tiếp tục phân huỷ các khoáng vật có trước để đi đến dạng bền vững trên bề mặt Trái đất: các

hydroxit của Al, Fe, Si dưới dạng keo (bauxit,

limonit, opal)

Thu ba 13/10

Vùng khô Vùng ẩm nóng

Đới Montmorilonit Đới laterit

Hydrormica Kaolinit, gibxit Vỡ vụn Kaolinit

Vỡ vụn

Đá gốc granitCác giai đoạn phong hóa rất phụ thuộc vào các đới khí hậu của Trái đất

Vỏ phong hoá

Lớp vỏ mỏng ngoài của vò lục địa của Trái đất bao gồm các sản phẩm phong hóa tại chỗ (các tàn tích) và lớp đất trồng (lớp thổ nhưỡng)

Vỏ có chỗ dày chỗ mỏng hoặc có chỗ không tồn tại Dày nhất ở vùng nhiệt đới, á nhiệt đới Có chỗ dày hơn 100m

Nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển của vỏ là khí hậu, địa hình, phương thức, cường độ, thời gian tác dụng phong hóa; thành phần đá gốc

Mặt ca7

Mặt cắt vỏ phong hóa

• VII - THỔ NHƯỠNG :

• Đá rắn hay còn gọi là đá neàn đeàu nằm dưới một lớp đaát phủ = đ thổ nhưỡng

• Đaát goàm có cát, sét và mùn thực vật

• Đaát có nhiệm vụ là duy trì sự soáng thực vật Đaát tàn dư đượïc hình thành ngay trên đá goác; Các loại đaát khác có thể được vận chuyển từ các nơi khác đeán do sông ngòi, băng hà và gió

Quá trình phong hóa đóng vai trò quan

trọng trong quá trình hình thành đaát

Taàng O : lớp mỏng vật liệu phân hủy hữu cơ, gọi là lớp mùn.

Taàng A : đới thaám lọc, trong đới này khóang vật bị hòa tan do nước mặt

thaám xuoáng.

Taàng B : đới tích tụ, trong đới này các hạt và vật liệu

hòa tan từ taàng B được tích tụ.

Taàng C : đơi chuyển tieáp từ đaát sang

đá, goàm đá goác

bị phong hóa.

• Đất pedalfer

• Là đaát có chứa oxyt sắt, sét hay

cả hai; tích tụ ở taàng B Tên này được keát hợp từ “pedon” có nghĩa là “đaát” (tieáng Hy Lạp) và hai kí hiệu Al, Fe

• Đaát pedalfer thường có mặt trong

thực vật caáp thaáp

• Thuộc nhóm này có raát nhieàu loại đaát có màu đỏ, vàng

• Đất pedocal:

• Thường có mặt ở các vùng ôn đới , nhiệt độ tương đoái cao, lượng mưa thaáp và øthực vật chủ yeáu là cỏ và các bụi cây.

• Nước boác hơi trước khi mang cacbonat ra khỏi đaát  các hợp chaát này lắng đọng dưới dạng calcite

• Đất laterit:

giàu hydroxid nhôm và oxyt sắt

• Sắt và nhôm tích tụ trong taàng B

• Nhôm ở dạng Al2O3.nH2O gọi là bauxit, một loại quặng nhôm, được hình thành khi phong hóa mạnh và lâu dài, loại bỏ oxyt silic ra khỏi khoáng vật sét và để lại oxyt alumium (bauxit)

• Oxyt sắt tập trung trong taàng B nhieàu