Tóm tắt Luận văn Thạc sĩ Quản lý công: Thực thi chính sách an sinh xã hội trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

Luận văn nghiên cứu thực tiễn về các chính sách an sinh xã hội tại tỉnh Quảng Ninh và đề xuất các giải pháp hoàn thiện hệ thống thực thi chính sách an sinh xã hội toàn diện theo hướng bền vững phù hợp với hoàn cảnh của địa phương.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ

Công trình được hoàn thành tại: HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

- Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Vũ Trọng Hách

- Phản biện 1: PGS.TS Đinh Thị Minh Tuyết

- Phản biện 2: TS Lê Kim Dung

- Luận văn được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ, Học viện Hành chính Quốc gia

- Địa điểm: Hội trường bảo vệ luận văn thạc sĩ A204 , Học viện Hành chính Quốc gia

Số 77 - Đường Nguyễn Chí Thanh - Quận Đống Đa - Thành phố Hà Nội Thời gian: vào hồi 17 giờ 00, ngày 26 tháng 04 năm 2018

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC

ĐÃ CÔNG BỐ CỦA HỌC VIÊN

1 Nguyễn Quang Thái và Nguyễn Hồng Nhung (2017), “ Nâng cao hiệu quả và chất lượng dịch vụ công”, Tạp chí Nghiên cứu khoa học kiểm toán (

Số 119 – 9/2017), tr 6 – 9

2 Nguyễn Hồng Nhung (2017), “ Một số vấn đề chính sách bảo trợ xã hội ở tỉnh Quảng Ninh”, Tạp chí Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương ( Số 507 – 12/2017), tr 25 – 27

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Quá trình phát triển xã hội loài người với những quy luật vốn có của nó luôn làm cho xã hội nảy sinh những mâu thuẫn mới, những nhu cầu mới Một trong những nhu cầu của xã hội hiện đại là bảo vệ sự an toàn cho tất cả các thành viên trong xã hội trước các nguy cơ bị suy giảm hoặc bị mất thu nhập, trước các cú sốc về kinh tế - xã hội Tuy vậy, tuỳ theo trình độ phát triển kinh

tế - xã hội, tuỳ theo cách tiếp cận giải quyết vấn đề, mỗi quốc gia, mỗi tổ chức đều có quan niệm cũng như thể chế chính sách, thể chế tài chính và thể chế tổ chức cụ thể về ASXH

Theo cách hiểu phổ biến ASXH là sự bảo vệ, trợ giúp của Nhà nước và cộng đồng đối với những người “yếu thế” trong xã hội bằng các biện pháp khác nhau nhằm hỗ trợ cho các đối tượng khi họ bị suy giảm khả năng lao động, giảm sút thu nhập hoặc gặp rủi ro, bất hạnh, rơi vào tình trạng nghèo đói, hoặc ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, mất sức lao động, già yếu,… Đồng thời, qua đó động viên, khuyến khích họ

tự vươn lên giải quyết vấn đề của chính mình Mặc dù các quan niệm, các thể chế chính sách, các thể chế tài chính và tổ chức, cán bộ ở mỗi quốc gia có những nét riêng, đặc điểm riêng, song họ vẫn có điểm chung là bảo vệ các thành viên xã hội trước các rủi ro hoặc sự suy giảm về kinh tế

Với ý nghĩa là thước đo trình độ phát triển của mỗi quốc gia, an sinh xã hội luôn là mục tiêu phát triển của tất cả các nước, dù ở bất kỳ thể chế chính trị nào Từ phương diện tiếp cận các chính sách, hệ thống ASXH chính là sự phúc đáp của Nhà nước đối với các quyền cơ bản, thiết yếu của con người ASXH cũng là một trong những chính sách xã hội cơ bản thể hiện đường lối chủ trương của Đảng và Nhà nước ta hướng vào mục tiêu phát triển con người, thúc đẩy công bằng và tiến bộ xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước trong từng giai đoạn phát triển

Từ năm 2011 đến nay, Ủy ban nhân dân Tỉnh Quảng Ninh đã cùng với các ngành các cấp đã có nhiều biện pháp để thực hiện chính sách ASXH của Nhà nước trên địa bàn, đã giúp đỡ, tạo điều kiện những gia đình chính sách, gia đình khó khăn, hộ nghèo và các đối tượng yếu thế trong xã hội có điều kiện vươn lên ổn định cuộc sống Tuy nhiên, việc thực thi các chính sách ASXH chưa đồng bộ từ Tỉnh đến cơ sở Hệ quả là tỷ lệ hộ nghèo còn cao, kết quả giảm nghèo chưa bền vững, nhiều hộ gia đình ở mức cận nghèo hoặc vừa thoát nghèo nhưng lỡ gặp thiên tai, rủi ro, bệnh tật, thay đổi chính sách,…thì khả năng tái nghèo rất lớn Vẫn còn người dân lao động phổ thông, lao động trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ chưa được tham gia BHYT, BHXH…, một bộ phận nhân dân chưa muốn tham gia BHYT do thủ tục khó khăn, chất lượng khám, chữa bệnh theo chế độ BHYT chưa tốt, công tác BTXH vẫn còn nhiều bất cập,…

Nhận thức được vấn đề trên tôi chọn đề tài “Thực thi chính sách an

sinh xã hội trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh” làm luận văn thạc sĩ quản lý công

để tìm hiểu thực trạng, nguyên nhân việc thực thi các chính sách ASXH trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp để tổ chức thực hiện tốt hơn

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn

Trong những năm gần đây, an sinh xã hội là một trong những lĩnh vực được các nhà nghiên cứu cả trong và ngoài nước quan tâm

Có thể thấy các nghiên cứu trên đã đưa ra được một cách nhìn tổng quát

về an sinh xã hội với các mô hình, chính sách trên thế giới và ở Việt Nam, các giải pháp hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội song chưa có nghiên cứu, bài viết nào đi sâu vào việc thực thi chính sách an sinh xã hội ở tỉnh Quảng Ninh,

để từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp thực thi chính sách an sinh xã hội một cách hiệu quả

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích: Luận văn nghiên cứu thực tiễn về các chính sách an sinh xã

hội tại tỉnh Quảng Ninh và đề xuất các giải pháp hoàn thiện hệ thống thực thi chính sách an sinh xã hội toàn diện theo hướng bền vững phù hợp với hoàn cảnh của địa phương

Nhiệm vụ: Để thực hiện mục tiêu trên, luận văn đặt ra các nhiệm vụ cụ

Thứ ba, xác định phương hướng và đề xuất một số giải pháp nhằm đảm

bảo tổ chức thực thi chính sách an sinh xã hội ở tỉnh Quảng Ninh đến năm

2020 và tầm nhìn đến năm 2030 và kiến nghị với Nhà nước

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

Đối tượng nghiên cứu: Thực thi chính sách an sinh xã hội tại Tỉnh và

một số huyện trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

Phạm vi nghiên cứu: Trong luận văn này, tác giả tập trung nghiên cứu

việc thực thi chính sách an sinh xã hội là một trong những chính sách quan trọng của chính sách xã hội trên địa bàn Tỉnh Quảng Ninh giai đoạn từ 2011 đến 2017 và kiến nghị các giải pháp cho đến năm 2020, tầm nhìn 2030

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn

Phương pháp luận: Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận chủ nghĩa

duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối chính sách của Đảng Cộng sản Việt Nam

Phương pháp nghiên cứu cụ thể: Phương pháp nghiên cứu tài liệu;

Phương pháp phân tích, tổng hợp

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn: Luận văn góp phần bổ

sung cơ sở lý luận về thực thi chính sách an sinh xã hội gắn với tình hình thực tiễn ở tỉnh Quảng Ninh Luận văn có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo góp phần vào việc nâng cao chất lượng thực hiện chính sách an sinh xã hội ở tỉnh Quảng Ninh

7 Kết cấu của luận văn: Ngoài phần mở đầu và kết luận, danh mục tài

liệu tham khảo, mục lục, phụ lục, kết cấu luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Lý luận chung về an sinh xã hội và thực thi chính sách an

sinh xã hội

Chương 2: Thực trạng thực thi chính sách an sinh xã hội trên địa bàn

tỉnh Quảng Ninh trong thời gian qua

Chương 3 : Quan điểm và giải pháp thực thi chính sách an sinh xã hội

trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

Chương 1

LÝ LUẬN CHUNG VỀ AN SINH XÃ HỘI VÀ THỰC THI

CHÍNH SÁCH AN SINH XÃ HỘI

1.1 An sinh xã hội

1.1.1 Khái niệm về an sinh xã hội

Từ những quan điểm trên, trong nội dung luận văn này An sinh xã hội

theo nghĩa chung nhất là sự giúp đỡ của Nhà nước, xã hội, cộng đồng bằng những biện pháp và các hình thức khác nhau đảm bảo thực hiện các quyền của con người: được sống trong điều kiện hòa bình, được bảo vệ và bình đẳng trước pháp luật, được thoả mãn những nhu cầu sinh sống thiết yếu, được học tập, được có việc làm, có nhà ở,… nhằm giúp họ tránh được mối đe doạ của cuộc sống thường nhật, trợ giúp họ đối phó khi bị rủi ro, tai nạn, bệnh tật, tuổi già, trẻ mồ côi, nghèo khổ,… giúp họ vượt qua những khó khăn và từng bước

nâng cao ổn định cuộc sống, hoà nhập cộng đồng

1.1.2 Ý nghĩa an sinh xã hội

Thứ nhất, ASXH là biểu hiện rõ rệt của quyền con người

Thứ hai, ASXH thể hiện chủ nghĩa nhân đạo cao đẹp

Thứ ba, ASXH thể hiện truyền thống đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau, tương

thân tương ái của cộng đồng

1.1.3 Nội dung an sinh xã hội

Hệ thống ASXH giữa các quốc gia trên thế giới được xây dựng không hoàn toàn đồng nhất với nhau Tuy nhiên, hệ thống ASXH ở nước ta hiện nay bao gồm một số nội dung cơ bản sau đây:

1.1.3.1.Bảo hiểm xã hội

1.1.3.2 Bảo hiểm y tế

1.1.3.3 Bảo trợ xã hội ( Trợ giúp xã hội)

1.1.3.4 Ưu đãi xã hội

1.2.1.1 Khái niệm chính sách an sinh xã hội

Từ những phân tích và kế thừa những nghiên cứu đi trước, có thể hiểu,

Chính sách ASXH là một hệ thống các cơ chế, chính sách, các giải pháp của

Nhà nước và cộng đồng nhằm trợ giúp mọi thành viên trong xã hội đối phó với các rủi ro, các cú sốc về kinh tế, xã hội làm cho họ suy giảm hoặc mất nguồn thu nhập do bị ốm đau, tai nạn, bệnh nghề nghiệp, già cả không còn sức lao động, hoặc vì các nguyên nhân khách quan khác rơi vào hoàn cảnh nghèo khổ, bần cùng hóa và cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho cộng đồng thông qua các hệ thống chính sách về thị trường lao động, BHXH, BHYT, BTXH, ƯĐXH,…

1.2.1.2 Phương pháp đánh giá chính sách an sinh xã hội

Về nguyên tắc, hệ thống ASXH hiện đại của một quốc gia phải bảo đảm được: tính hệ thống; tính công bằng xã hội; tính xã hội hóa và tính bền vững

về tài chính

Ở Việt Nam việc đánh giá hệ thống chính sách ASXH hiện hành được

xem xét dưới ba góc độ: Mức độ bao phủ của hệ thống chính sách ASXH;

Mức độ tác động của hệ thống chính sách ASXH; Mức độ bền vững về tài chính của hệ thống chính sách ASXH

1.2.2 Thực thi chính sách an sinh xã hội

1.2.2.1 Khái niệm thực thi chính sách an sinh xã hội

Thực thi chính sách an sinh xã hội là quá trình tổ chức chuyển đổi các ý chí của Nhà nước về thực hiện ASXH đối với các đối tượng thụ hưởng

1.2.2.2 Quy trình thực thi chính sách an sinh xã hội

Thứ nhất, xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện chính sách an sinh xã hội Thứ hai, phổ biến, tuyên truyền chính sách an sinh xã hội

Thứ ba, phân công, phối hợp thực hiện chính sách an sinh xã hội

Thứ tư, duy trì chính sách an sinh xã hội

Thứ năm, điều chỉnh chính sách an sinh xã hội

Thứ sáu, theo dõi, kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện chính sách an sinh xã hội Thứ bảy, đánh giá, tổng kết, rút kinh nghiệm

1.2.3 Vai trò của thực thi chính sách ASXH:

Thứ nhất, các chính sách ASXH tác động đến quá trình tích lũy vốn con người Thứ hai, các chính sách ASXH cũng có những tác động tích cực đến khía

cạnh cầu

Thứ ba, các chính sách ASXH còn đóng góp lớn trong việc tạo ra điều

kiện để xây dựng môi trường chính trị - xã hội bền vững

1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến thực thi chính sách An sinh xã hội

1.3.1 Các yếu tố từ đối tượng hưởng lợi (quy mô, phân bố)

Đây là một trong những yếu tố quyết định đến việc thực hiện các chính sách ASXH đến các đối tượng hưởng lợi Nếu quy mô đối tượng hưởng lợi ít thì có thể lựa chọn hướng nâng cao chất lượng chính sách ASXH, nhưng nếu quy mô đối tượng hưởng lợi đông, nguồn lực có hạn thì phải lựa chọn hướng phổ cập chính sách ASXH Yếu tố này sẽ có ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả

1.3.2 Các yếu tố từ cơ chế, công cụ chính sách

Hệ thống văn bản pháp luật

Năng lực hoạch định chính sách và tổ chức thực thi của các cơ quan

Hệ thống các công cụ chính sách

1.3.3 Các yếu tố thuộc về chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội

Hệ thống chính trị và lịch sử sẽ quyết định quan điểm và định hướng phát triển chính sách ASXH

1.4 Kinh nghiệm của một số địa phương trong cả nước về thực thi

1.4.1 Kinh nghiệm của Hà Nội

1.4.2 Kinh nghiệm của Đà Nẵng

1.4.3 Kinh nghiệm của Đắk Lắk

1.4.4 Bài học kinh nghiệm cho Quảng Ninh

Một là, xác định được vai trò của ASXH và chính sách ASXH

Hai là, việc thực thi chính sách ASXH cần có sự phối hợp giữa các cơ

quan từ Trung ương đến địa phương, có sự tham gia của người dân và cộng đồng xã hội

Ba là, xây dựng các chính sách về ASXH phải đảm bảo các điều kiện cụ

thể và phù hợp với các địa phương các vùng

Bốn là, các chính sách có thực thi được cần sự tham gia của toàn bộ cộng

đồng dân cư, kể cả nguồn lực, cũng như quá trình thực hiện

Năm là, cần kiểm tra, giám sát việc thực hiện các chính sách ASXH để

các chính sách được thực hiện đến người thụ hưởng, từ đó tác động đến toàn

xã hội

Chương 2 THỰC TRẠNG THỰC THI CHÍNH SÁCH AN SINH XÃ HỘI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH TRONG THỜI GIAN QUA

2.1 Khái quát về điều kiện phát triển trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

2.1.1 Điều kiện tự nhiên

Quảng Ninh là một tỉnh ở địa đầu phía đông bắc Việt Nam, phía tây tựa lưng vào núi rừng trùng điệp, phía đông nghiêng xuống nửa phần đầu vịnh Bắc bộ với bờ biển khúc khuỷu nhiều cửa sông Có đường bờ biển dài 250

km, đường biên giới dài 132 km giáp với Trung Quốc và cửa khẩu Quốc tế Móng Cái…

Tất cả các điều kiện tự nhiên như vậy đã tác động cả thuận lợi và khó khăn đến sự phát triển kinh tế xã hội của tỉnh, tác động đa chiều tới đời sống của người dân, ảnh hưởng đến việc đảm bảo ASXH của tỉnh

2.1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội

2.1.2.1 Về kinh tế

Kinh tế tiếp tục ổn định và phát triển trong quá trình đổi mới và hội nhập quốc tế

2.1.2.2 Về xã hội

Công tác đảm bảo ASXH, phúc lợi xã hội, giáo dục đào tạo, chăm sóc

sức khỏe nhân dân và văn hóa thông tin tiếp tục được cải thiện

2.2 Phân tích thực trạng thực thi chính sách An sinh xã hội trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

2.2.1 Công tác xây dựng, ban hành văn bản chỉ đạo và phối hợp triển khai thực hiện chính sách trợ giúp các đối tượng an sinh xã hội

Dựa trên các chính sách chung của Nhà nước, Quảng Ninh đã ban hành các chính sách và tổ chức thực hiện chính sách ASXH, cụ thể như sau:

Về BHXH, BHYT

Hằng năm, BHXH tỉnh phối hợp với các ngành, các cấp chính quyền địa phương để thống kê, rà soát số lượng đơn vị ngoài quốc doanh trên từng địa bàn huyện, thị xã, thành phố, từ đó xây dựng kế hoạch phát triển, mở rộng đối

tượng Công tác cấp sổ BHXH, thẻ BHYT luôn được thực hiện một cách

nhanh chóng, đúng quy định Công tác giải quyết các chế độ, chính sách BHXH, BHYT luôn được tỉnh xác định đây là một trong những nhiệm vụ

trọng tâm của ngành

Về BTXH

Quyết định số 3927/2010/QĐ-UBND ngày 21/12/2010 của UBND tỉnh

về việc quy định mức trợ cấp, trợ giúp cho các đối tượng bảo trợ xã hội và mức chi cho công tác chi trả, quản lý đối tượng trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh (gọi tắt là Quyết định 3927); Nghị quyết số 48/2011/NQ-HĐND ngày 09/12/2011 của HĐND tỉnh về chính sách bảo trợ xã hội đối với người cao tuổi trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh (gọi tắt là Nghị quyết 48);Quyết định số 427/2012/QĐ-UBND ngày 29/02/2012 của UBND tỉnh thực hiện chính sách bảo trợ xã hội đối với người cao tuổi trên địa bàn tỉnh (gọi tắt là Quyết định 427); Quyết định số 1878/2012/QĐ-UBND ngày 27/7/2012 của UBND tỉnh Quảng Ninh về việc hỗ trợ chi phí phẫu thuật chỉnh hình và phục hồi chức năng lao động cho người khuyết tật hệ vận động trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh; Quyết định số 897/QĐ-UBND ngày 09/5/2014 của UBND tỉnh phê duyệt Đề án thí điểm nuôi dưỡng đối tượng tự nguyện tại Trung tâm Bảo trợ

xã hội tỉnh; Quyết định số 91/QĐ-UBND ngày 14/01/2015 của UBND tỉnh quy định mức thu hằng tháng đối với đối tượng tự nguyện được nuôi dưỡng, chăm sóc tại Trung tâm bảo trợ xã hội; Quyết định số 1899/2015/QĐ-UBND