Mục tiêu chung của đề tài là đánh giá thực trạng về phát triển nguồn nhân lực Du lịch tại địa bàn quận Ngũ Hành Sơn. Trên cơ sở đó, đề xuất giải pháp, chính sách nhằm phát triển nguồn nhân lực Du lịch tại quận Ngũ Hành Sơn. Mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết.
Trang 1Mã số: 60.31.01.05
Đà Nẵng - 2018
Trang 2Người hướng dẫn KH: TS LÊ BẢO
Phản biện 1: TS Ninh Thị Thu Thủy
Phản biện 2: PGS.TS Nguyễn Thế Tràm
Luận văn đã được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ Kinh tế phát triển họp tại Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng vào ngày 11 tháng 8 năm 2018
Có thể tìm hiểu luận văn tại:
- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng
- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng
Trang 3MỞ ĐẦU
1.Tính cấp thiết của đề tài
Được thể hiện cụ thể trong Thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau vềnghề du lịch trong ASEAN và chiến lược phát triển du lịch ASEAN,
Du lịch là lĩnh vực được các quốc gia thành viên xem là lĩnh vực ưu tiên trong hội nhập và xây dựng Để bắt kịp với tình hình chung, thành phố Đà Nẵng đã đề ra định hướng phát triển ngành du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của thành phố trong giai đoạn 2016-
2020 Thực hiện Kết luận số 02-KL/TU ngày 31/5/2006 (Kết luận 02) của Thành uỷ Đà Nẵng, quận Ngũ Hành Sơn đã cơ bản hìnhthành lĩnh vực kinh tế mũi nhọn theo hướng du lịch- dịch vụ Tuynhiên, nguồn nhân lực du lịch vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu thực
tế, đặc biệt thiếu những vị trí then chốt như điều hành, quản lý…
Xuất phát từ những vấn đề trên, tôi chọn Đề tài: “Phát triển nguồn nhân lực du lịch trên địa bàn Quận Ngũ Hành Sơn, Thành Phố Đà Nẵng” làm hướng nghiên cứu cho luận văn thạc sỹ
2.2 Mục tiêu cụ thể
Đề tài hướng đến các mục tiêu cụ thể sau đây:
- Nghiên cứu, hệ thống hóa các cơ sở lý luận về vấn đề pháttriển nguồn nhân lực
- Phân tích thực trạng NNL Du lịch của quận Ngũ Hành Sơn
Trang 4- Đề xuất những giải pháp phát triển NNL Du lịch tại quận Ngũ Hành Sơn trong thời gian tới
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu
Những vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển nguồn nhân
lực du lịch tại địa bàn quận Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng 3.2 Phạm vi nghiên cứu
+ Về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu các vấn đề liên quan đến phát triển nguồn nhân lực trong ngành Du lịch
+ Về phạm vi: Đề tài tập trung nghiên cứu vấn đề phát triển nguồn nhân lực du lịch trên địa bàn quận Ngũ Hành Sơn
+ Về thời gian: Thực trạng trong giai đoạn 2012-2016; các giải pháp đề xuất có ý nghĩa trong những năm đến
4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp
Số liệu thứ cấp bao gồm: Thông tin số liệu thứ cấp được thu thập được từ các báo cáo trong Niên giám thống kê của Cục thống kê, báo cáo của Sở Du lịch thành phố Đà Nẵng Các thông tin khác liên quan được thu thập từ các văn bản quy phạm pháp luật, các công trình nghiên cứu, các bài báo, tham luận về Du lịch và các tạp chí Du lịch
- Phương pháp điều tra khảo sát/điều tra thông qua bảng câu hỏi
+ Xác định cỡ mẫu (trong trường hợp biết được tổng thể) như sau: Xác định quy mô mẫu bằng công thức tính quy mô mẫu của Linus Yamanei
Trang 55 Tổng quan tài liệu nghiên cứu
v Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
Theo Lục Bội Minh (1996) những vấn đề chính của công tác bồi dưỡng, đào tạo và sát hạch trong quản lý khách sạn bao gồm bồi dưỡng kỹ năng phục vụ; bồi dưỡng, đào tạo ngoại ngữ; bồi dưỡng, đào tạo vào nghề và người quản lý; quy định về việc đài thọ kinh phí bồi dưỡng, đào tạo của khách sạn Một nghiên cứu khác của Eddystone C và cộng sự (1997) cũng đề cập đến quản lý nhân sự trong khách sạn Các ngành, lĩnh vực muốn phát triển thì cần phải có nhân tài; do đó, để du lịch phát triển thì vấn đề đặt ra là cần phải bồi dưỡng nhân tài du lịch (Đổng Ngọc Minh, Vương Lôi Đình (2000))
v Tình hình nghiên cứu trong nước
Giáo trình Nguồn nhân lực, Nguyễn Tiệp (2002), Nhà Xuất bản Lao động - Xã hội Hà Nội đã trình bày một số khái niệm cơ bản
về nguồn nhân lực, những đặc điểm chủ yếu của nguồn nhân lực Việt Nam Giáo trình Kinh tế du lịch, Nguyễn Văn Đính và Trần Thị Minh Hòa (2006), NXB Lao động – xã hội Hà Nội Giáo trình kinh
tế nguồn nhân lực, Trần Xuân Cầu và Mai Quốc Chánh (2012) Nhà xuất bản Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội
Bùi Văn Nhơn (2004) đã chỉ ra những cơ sở tự nhiên hình thành nguồn nhân lực xã hội; nguồn nhân lực và những đặc điểm của nguồn nhân lực Việt Nam; phát triển nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa Phát triển giáo dục đào tạo,
Trang 6các chính sách của chính phủ là các nhân tố cơ bản ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nhân lực (Nguyễn Tiệp (năm 2005))
Theo Võ Xuân Tiến (2010), động cơ thúc đẩy người lao động
là sự đa dạng trong công việc, chế độ đãi ngộ, khen thưởng và quyền tham gia của người lao động vào công việc quản lý Cũng đề cập đến vấn đề động lực thúc đẩy người lao động, Nguyễn Văn Long (2010) cho rằng có nhiều cách thức để nâng cao động lực thúc đẩy người lao động
Luận văn “Phát triển du lịch biển thành phố Đà Nẵng” của tác giả Huỳnh Thị Mỹ Lệ (2012) Luận văn “Phát triển nguồn nhân lực ngành Du lịch khu vực duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên” của tác giả Trần Hải Sơn (2010) Luận văn “Phát triển nguồn nhân lực du lịch tỉnh Kiên Giang” của tác giả Nguyễn Thị Dạ Lý (2013)
Đề tài “Nghiên cứu, đề xuất phát triển nhân lực ngành du lịch tỉnh Quảng Bình” của tác giả Lê Quân (2014) Đề tài “Giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực du lịch tại thành phố Hồ Chí Minh trong thời kỳ hội nhập Asean” của tác giả Nguyễn Quyết
Thắng (2015)
Ngoài ra, còn có rất nhiều bài tham luận tại các hội thảo nghiên cứu vấn đề nguồn nhân lực du lịch Việt Nam
6 Kết cấu của đề tài
Chương 1: Cơ sở lý luận phát triển nguồn nhân lực
Chương 2: Thực trạng phát triển nguồn nhân lực du lịch quận Ngũ Hành Sơn giai đoạn 2012-2016
Chương 3: Một số giải pháp phát triển nguồn nhân lực du lịch quận Ngũ Hành Sơn
Trang 7Chúng ta có thể hiểu một cách ngắn gọn như sau: “Nhân lực
là nguồn lực của mỗi con người, gồm nhân cách, trí lực và thể lực”
b Nguồn nhân lực
Có thể định nghĩa nguồn nhân lực hay nguồn lực con người
là sự tổng hợp về cả mặt số lượng và chất lượng con người với tổng hòa các tiêu chí về thể lực, trí lực, những phẩm chất, nhân cách, đạo đức – tinh thần tạo nên năng lực mà bản thân con người và xã hội đã, đang và sẽ được huy động vào quá trình lao động sáng tạo nhằm ra các giá trị vật chất và tinh thần cho xã hội
c Phát triển nguồn nhân lực
Phát triển NNL là quá trình gia tăng, biến đổi đáng kể về số lượng, chất lượng của nguồn nhân lực và tạo ra cơ cấu nguồn nhân lực hợp lý; thông qua việc phát triển về quy mô dân số, gia tăng số lượng người lao động đáp ứng cho quá trình phát triển kinh tế, hoàn thiện và nâng cao trí lực, thể lực và nhân cách, thẩm mỹ, phong cách sống… của người lao động và sự phân bổ, cấu trúc hợp lý các thành phần trong lực lượng lao động cho phù hợp với yêu cầu của ngành trong từng giai đoạn phát triển của đất nước Như vậy bản chất gốc
rễ của việc phát triển nguồn nhân lực là tìm các phương hướng, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng và chất lượng của nguồn nhân
Trang 8Trong giới hạn nghiên cứu của đề tài này, luận văn chỉ đề cập và bàn đến lực lượng nhân lực du lịch trực tiếp
b Đặc điểm nguồn nhân lực du lịch
c Phát triển nguồn nhân lực du lịch
Quan điểm phát triển nguồn nhân lực du lịch đã được thể hiện rõ trong Quy hoạch phát triển nguồn nhân lực ngành du lịch giai đoạn 2011-2020 ban hành theo quyết định số 3066/QĐ-BVHTTDL ngày 29/9/2011 của Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch:
“Xây dựng lực lượng lao động ngành du lịch đủ về số lượng và đáp ứng yêu cầu về chất lượng, cân đối về cơ cấu ngành nghề và trình độ đào tạo để đảm bảo tính chuyên nghiệp, đủ sức cạnh tranh và hội nhập khu vực, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch.”
d Vai trò của phát triển nguồn nhân lực du lịch
Nguồn lực con người là yếu tố cấu thành nên tổ chức, vận hành tổ chức và quyết định sự thành bại của tổ chức, giúp các tổ chức tồn tại và nâng cao khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp du lịch, đặc biệt trước ngưỡng của hội nhập khi phải đối mặt với hàng loạt các công ty, tập đoàn lớn mạnh trên Thế Giới Bên cạnh đó, phát
Trang 9triển nguồn nhân lực du lịch sẽ giúp cho doanh nghiệp nâng cao năng suất lao động Cuối cùng, phát triển nguồn nhân lực du lịch sẽ tạo được sự gắn bó giữa người lao động với công ty; tạo ra tính chuyên nghiệp của người lao động
1.2 NỘI DUNG VÀ MỘT SỐ TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC DU LỊCH
1.2.1 Xác định cơ cấu nguồn nhân lực hợp lý
- Tiêu chí đánh giá cơ cấu nguồn nhân lực gồm: Cơ cấu nguồn nhân lực theo trình độ chuyên môn; Sự phân bố nguồn nhân lực theo giới tính, độ tuổi; Cơ cấu nguồn nhân lực theo ngành nghề
1.2.2 Nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho nguồn nhân lực
- Chỉ tiêu chủ yếu để đánh giá trình độ chuyên môn nghiệp vụ của NNL gồm: Số lượng người lao động được đào tạo, có trình độ chuyên môn; Số lượng nhân lực được đào tạo hàng năm; Trình độ chuyên môn nghiệp vụ của từng loại lao động; Tốc độ phát triển trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của NNL; Tỷ lệ phần trăm của từng loại lao động có cấp, bậc, trình độ đào tạo trong tổng số lao động đã qua đào tạo
1.2.3 Phát triển kỹ năng nghề nghiệp của nguồn nhân lực
- Một số tiêu chí đánh giá trình độ kỹ năng nguồn nhân lực gồm có: Khả năng vận dụng kiến thức chuyên môn, sử dụng công nghệ thông tin vào thực tế nghề nghiệp, kỹ thuật; Khả năng giao tiếp bằng ngoại ngữ;
Kỹ năng làm việc nhóm; Khả năng tiếp cận, xử lý thông tin và giải quyết vấn đề; Khả năng thích ứng, nhạy bén với môi trường làm việc thay đổi; Khả năng chịu áp lực đối với công việc, môi trường đa văn hóa; Năng lực giao tiếp, ứng xử, tạo dựng mối quan hệ
1.2.4 Nâng cao nhận thức của nguồn nhân lực
- Một số tiêu chí đánh giá trình độ nhận thức bao gồm: Hiểu
Trang 10biết về môi trường hoạt động doanh nghiệp; Mức độ tuân thủ nội quy, quy định, quy chế; Khả năng lắng nghe, tiếp thu ý kiến, thái độ trong giao tiếp, ứng xử; Thái độ nhiệt tình, niềm đam mê nghề nghiệp, trách nhiệm và tích cực trong công việc; Ý thức trong việc tự rèn luyện, học tập nâng cao trình độ chuyên môn, tay nghề; Mức độ hài lòng của khách hàng
1.2.5 Nâng cao động lực thúc đẩy nguồn nhân lực
a Nâng cao động lực thúc đẩy bằng yếu tố vật chất
Một số tiêu chí để đánh giá nâng cao động lực bằng yếu tố vật chất bao gồm: Chính sách trả lương có tương xứng với kết quả làm việc của mỗi cá nhân; Mức chi trả thu nhập tăng thêm có hợp lý, công bằng với năng lực của người lao động; Chế độ phúc lợi, bảo hiểm và các khoản thu nhập khác có khuyến khích được nguồn nhân lực trong quá trình làm việc, thu hút được nhiều lao động khác tham gia vào ngành,…
b Nâng cao động lực thúc đẩy bằng yếu tố tinh thần
Một số tiêu chí đánh giá nâng cao động lực bằng yếu tố tinh thần gồm có: Các chính sách khen thưởng có tương xứng với năng lực; Công tác đề bạt, quy hoạch, thi đua, khen thưởng được công khai, minh bạch, kịp thời, dân chủ hay không; Cấp trên có ghi nhận
sự cố gắng, sự đóng góp, khuyến khích, động viên trong công việc; Các chương trình hoạt động vui chơi, giải trí, hoạt động công đoàn, tập thể có thường xuyên được tổ chức hay không
c Nâng cao động lực thúc đẩy bằng cải thiện điều kiện việc làm
Một số tiêu chí đánh giá nâng cao động lực thúc đẩy bằng cải thiện điều kiện làm việc: Điều kiện, môi trường làm việc an toàn, sạch sẽ, đảm bảo sức khỏe và thời gian làm việc phù hợp cho người
Trang 11lao động và được quan tâm cải thiện qua từng năm; Trang thiết bị phải được đầu tư, trang bị đầy đủ, hiện đại, cung cấp đầy đủ dụng cụ, đồng phục làm việc hỗ trợ tốt cho công việc…; Văn hoá doanh nghiệp tạo nên sự khác biệt và thương hiệu đối với những doanh nghiệp khác; Đồng nghiệp đoàn kết, hòa đồng, phối hợp và chia sẻ kinh nghiệm; Cấp trên trực tiếp gương mẫu, tôn trọng, nhiệt tình hướng dẫn công việc; Địa bàn kinh doanh có cơ sở hạ tầng tốt và tốc độ phát triển ngành cao hơn địa phương khác, môi trường thuận tiện để phát triển chuyên môn
d Nâng cao động lực thúc đẩy bằng sự thăng tiến
Một số tiêu chí đánh giá nâng cao động lực thúc đẩy bằng sự thăng tiến như: Các chính sách thăng tiến rõ ràng, công bằng, công khai minh bạch; Các chính sách về đề bạt, bố trí cán bộ, phân cấp phân quyền cho cấp dưới, đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp…được thực hiện dân chủ, hợp lý; Tạo điều kiện thăng tiến cho cấp dưới có năng lực, trình độ chuyên môn
1.3 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ÐẾN PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC DU LỊCH
1.3.1 Điều kiện kinh tế xã hội
1.3.2 Tài nguyên du lịch
1.3.3 Giáo dục và đào tạo
1.3.4 Khoa học và công nghệ
1.3.5 Toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế
1.4 KINH NGHIỆM PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC DU LỊCH
1.4.1 Kinh nghiệm phát triển nguồn nhân lực du lịch trong nước
1.4.2 Kinh nghiệm phát triển nguồn nhân lực du lịch một
số nước trên thế giới
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
Trang 12CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC DU LỊCH QUẬN NGŨ HÀNH SƠN GIAI ĐOẠN NĂM 2012-2016
2.1 TÌNH HÌNH CƠ BẢN CỦA QUẬN NGŨ HÀNH SƠN ẢNH HƯỞNG ĐẾN PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC DU LỊCH
2.1.1 Đặc điểm về điều kiện tự nhiên
a Vị trí địa lý
b Địa hình, khí hậu
c Đất đai, tài nguyên
2.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội
a Tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế
Tổng giá trị sản xuất các ngành kinh tế năm 2016 ước thực hiện 1.711,2 tỷ đồng, đạt trên 106,9% kế hoạch thành phố và quận, tăng 21,5% so với năm 2015 Trong đó, giá trị ngành du lịch- dịch vụ- thương mại của quận vẫn duy trì được đà tăng trưởng, với tổng giá trị sản xuất thực hiện 1.107,58 tỷ đồng, đạt 105,7% kế hoạch năm
và tăng 31,3% so với năm trước
b Ngân sách
Năm 2016, tổng thu ngân sách trên địa bàn quận thực hiện đạt 264,3 tỷ đồng, đạt trên 187%, trong đó thu cân đối của quận đạt 243,6 đến tỷ đồng, đạt trên 172% dự toán thành phố giao và bằng 157,5% so với cùng kỳ năm trước
c Dân số
Dân số quận Ngũ Hành Sơn tính đến hết ngày 31/12/2016 là 77.820 người trong đó dân số nữ là 39.540 người và dân số nam là 38.380 người, với mật độ dân số 2.519,15 người/km2; chỉ thấp hơn 3 quận Thanh Khê, Sơn Trà và Cẩm Lệ
Trang 13d Lao động
Lực lượng lao động của quận Ngũ Hành Sơn liên tục tăng qua các năm trong giai đoạn 2012-2016, với tốc độ tăng bình quân không đáng kể là 2,1% Tuy nhiên, tỷ lệ của lực lượng lao động trên tổng số dân của quận Ngũ Hành Sơn luôn tăng và duy trì ở mức cao là 67,2%
2.1.3 Thực trạng của ngành du lịch tại quận Ngũ Hành Sơn
a Thực trạng
Cơ cấu kinh tế chuyển dịch nhanh, đúng định hướng theo tinh thần Kết luận 02-KL/TU, thông báo kết luận số 124-TB/KL của Ban thường vụ thành ủy và nghị quyết Đại hội Đảng bộ quận Ngũ Hành Sơn Thực tế, thương mại, du lịch và dịch vụ tăng trưởng nhanh với tốc độ tăng bình quân hằng năm là 28,15%; chiếm tỷ trọng cao khoảng 64,7% trong cơ cấu giá trị sản xuất của quận vào năm
b Các chính sách phát triển du lịch quận Ngũ Hành Sơn
2.2 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC DU LỊCHQUẬN NGŨ HÀNH SƠN GIAI ĐOẠN 2012-2016
2.2.1 Thực trạng cơ cấu nguồn nhân lực du lịch
a Cơ cấu nguồn nhân lực du lịch theo lĩnh vực ngành
Theo số liệu bảng 2.6, số lượng nguồn nhân lực du lịch trên địa bàn quận Ngũ Hành Sơn tăng rất nhanh, năm 2016 là 14.042 người, tăng gấp 3,2 lần so với năm 2012 với tốc độ tăng bình quân