Bài 19 Từ trường

Thí nghiệm về tương tác từ a./ Tương tác giữa nam châm với nam châm b./ Tương tác giữa nam châm và dịng điện Năm 1820 , trong buổi báo cáo với sinh viên , nhà vật lý học người Đan Mạch

Câu hỏi :

N S

2 Nêu hiểu biết của em về sự t ơng tác giữa các điện tích ?

- Các điện tích luôn t ơng tác với nhau, các điện tích cùng

dấu đẩy nhau, các điện tích khác dấu hút nhau

3 Định nghĩa điện tr ờng?

- Điện tr ờng là môi tr ờng vật chất tồn tại xung quanh điện

tích và tác dụng lực điện lên điện tích khác đặt trong nó

1 Nêu đặc điểm của một thanh nam châm?

- Có từ tính

- Có 2 cực : Bắc và Nam

N S

Bắc

Nam

 Các nam châm mà ta

thường gặp có hai cực, một

cực gọi là cực Bắc, kí hiệu N

Cực kia gọi là cực Nam, kí

hiệu là S Thực tế ta còn gặp

những nam châm có số cực

lớn hơn 2 Nhưng không có

nam châm nào mà số cực là

một số lẻ.

NAM CHÂM

GIÁO VIÊN: NGUYỄN HỒNG LĨNH

NỘI DUNG BÀI HỌC

2 - Đường sức từ , đặc điểm của đường sức từ

3 - Đường sức từ trong các trường hợp đơn giản

III./ TỪ TRƯỜNG TRÁI ĐẤT

Kết luận: Hai nam châm có t ơng tác với nhau: các cực cùng tên thì

đẩy nhau, các cực khác tên thì hút nhau T ơng tác đó gọi là t ơng tác

từ, lực t ơng tác gọi là lực từ.

ThÝ nghiƯm: (ThÝ nghiƯm ¥cxtet)

1 Thí nghiệm về tương tác từ

a./ Tương tác giữa nam châm với nam châm

b./ Tương tác giữa nam châm và dịng điện

Năm 1820 , trong buổi báo cáo với sinh viên , nhà vật lý học người Đan Mạch - Oserted đã vô tình đặt một nam châm thử gần một dây dẫn có dòng điện chạy qua , một sinh viên đã nhận thấy kim nam châm thử bị lệch và hỏi Oserted tại sao.Từ đó ông nghiên cứu hiện tượng này

ThÝ nghiÖm: (ThÝ nghiÖm ¥cxtet)

1 Thí nghiệm về tương tác từ

a./ Tương tác giữa nam châm với nam châm

b./ Tương tác giữa nam châm và dòng điện

c./ Tương tác giữa 2 dây dẫn có dòng điện chạy qua

ThÝ nghiÖm:

§Æt 2 d©y dÉn th¼ng dÔ uèn, song song gÇn nhau.

• Cho 2 dßng ®iÖn ch¹y trong 2 d©y dÉn

Acqui

K

+ Cho 2 dßng ®iÖn ch¹y ng îc chiÒu trong 2 d©y dÉn

KÕt qu¶: Chóng ®Èy nhau.

Khi dòng điện chạy qua

đã gây ra tác dụng gì đối

với 2 dây?

đó một lần nữa lại chứng tỏ rằng hiện t ợng điện và hiện t ợng từ có liên quan với nhau.

Khi dũng điện chạy qua

đó gõy ra tỏc dụng gỡ đối

với 2 dõy?

Hóy nờu nhận xột về sự tương tỏc giữa nam chõm và dũng điện, giữa dũng điện và dũng điện ?

* K ết luận: Giữa nam châm với nam châm, giữa dòng điện và nam châm, giữa các dòng điện với nhau có sự t ơng tác chung một bản chất và gọi là t ơng tác từ Lực t ơng tác trong các tr ờng hợp đó là lực từ.

• T ơng tác từ là t ơng tác giữa các điện tích chuyển động có h ớng, lực t ơng tác trong các tr ờng hợp đó là lực từ.

a./ Tương tỏc giữa nam chõm với nam chõm

b./ Tương tỏc giữa nam chõm và dũng điện

c./ Tương tỏc giữa 2 dõy dẫn cú dũng điện chạy qua

* Chú ý: T ơng tác điện và t ơng tác từ.



Acqui

K

- Giữa hai hạt mang điện bao giờ cũng có t ơng tác điện,

dù chúng đứng yên hay chuyển động

- T ơng tác từ chỉ xảy ra giữa các hạt mang điện chuyển

động và không có gì liên quan đến điện tr ờng của các điện

tích.

Có t ơng tác điện thì ch a chắc có t ơng tác từ, nh ng có t ơng

tác từ thì chắc chắn có t ơng tác điện.

a./ Tương tỏc giữa nam chõm với nam chõm

b./ Tương tỏc giữa nam chõm và dũng điện

c./ Tương tỏc giữa 2 dõy dẫn cú dũng điện chạy qua

2 Khái niệm từ tr ờng

a./ Tương tỏc giữa nam chõm với nam chõm

b./ Tương tỏc giữa nam chõm và dũng điện

c./ Tương tỏc giữa 2 dõy dẫn cú dũng điện chạy qua

Từ tr ờng là một dạng vật chất tồn tại trong không gian mà biểu hiện cụ thể là sự xuất hiện của lực từ tác dụng lên một

điện tích hay một nam châm đặt trong nó

Qua các thí nghiệm, em hãy cho biết từ tr ờng là gì?

Quy ớc: H ớng của từ tr ờng tại một điểm là h ớng Nam – Bắc của kim nam châm nhỏ nằm cân bằng tại điểm đó

1 Các thí nghiệm

a Thí nghiệm đối với dây dẫn thẳng

Cho 1 dòng điện thẳng

xuyên qua 1 mắt phẳng,

rắc mạt sắt lên, gõ nhẹ,

ta được từ phổ

1 Các thí nghiệm

a Thí nghiệm đối với dây dẫn thẳng

b Thí nghiệm đối với dòng điện trong dây dẫn tròn

I

1 Các thí nghiệm

c Thí nghiệm đối với dịng điện qua ống dây

a Thí nghiệm đối với dây dẫn thẳng

b Thí nghiệm đối với dịng điện trong dây dẫn trịn

Cho ống dây dẫn mang dòng điện xuyên qua mặt phẳng, rắc mạt sắt lên, gõ nhẹ, ta có từ phổ như hình vẽ :

Qua c¸c thÝ nghiÖm, em h·y cho biÕt đường sức từ lµ

đường như thế nào?

1 Các thí nghiệm

2 Kh ái niệm đường sức từ

Đường sức từ là những đường vẽ ở trong không gian có từ trường, sao cho tiếp tuyến tại mỗi điểm có hướng trùng với hướng của từ trường tại điểm đó

Chi ều của đường sức từ đối với nam châm: hướng

ra từ cực bắc, hướng vào cực nam

1 Các thí nghiệm

2 Kh ái niệm đường sức từ

3 Các ví dụ về đường sức từ

I

Chiều của các đường sức

 Qui tắc nắm tay phải

Giơ ngón tay cái của bàn tay phải hướng theo chiều dòng điện, khum bốn ngón kia xung quanh dây dẫn thì chiều từ cổ tay đến các ngón tay là chiều của đường sức từ

: SGK

Nhờ có t ơng tác từ giữa các nam châm, nam châm với sắt, nam châm với dòng điện và giữa dòng điện với nhau mà các cuộn dây đ ợc ứng dụng nhiều trong kỹ thuật.

Nam châm có mặt ở hầu hết các máy móc, thiết bị điện tử, thiết bị tự động Bản thân từ tr ờng có ý nghĩa to lớn trong

kỹ thuật, ng ời ta tìm cách biến từ thành điện phục vụ đời sống: Máy phát điện xoay chiều một pha, máy phát điện một chiều, máy phát điện xoay chiều 3 pha

Ứng dụng của từ trường

Từ tr ờng có mang năng

l ợng không? Tại sao

Có! Vì khi đặt kim nam châm trong đó thì

Kim nam châm bị dịch chuyển nên

Từ tr ờng có sinh công

Treo một quả cầu bấc lại gần 1 nam châm thấy nó bị hút về phía nam châm với hiện t ợng này một học sinh đã kết luận: Nam châm có tác dụng lực lên điện tích đứng yên

Điều này có mâu thuẫn với lý thuyết t ơng tác từ không?

Kết luận trên là sai Đó là t

ơng tác điện, nam châm nhiễm điện do h ởng ứng

Củng cố

a) Lực tương tác giữa hai nam châm

c) Lực tương tác giữa hai dây dẫn mang dòng điện

d) Tất cả các câu trên đều đúng.

Câu 2 : Chọn câu đúng trong các

câu sau?

b) Từ trường giống điện trường ở đặc điểm tác dụng một lực lên bất kỳ một hạt điện tích nào nằm trong nó

a) Từ trường là dạng vật chất đặt biệt tồn tại xung quanh hạt mang điện tích

c) Khi một hạt mang điện tích chuyển động qua môi trường xung quanh nam châm sẽ chịu một lực tác dụng lên hạt điện tích đó d) Tất cả các câu trên đều đúng.



CỦNG CỐ

Kính chúc các thầy cô giáo

Sức khoẻ - Hạnh phúc

Giáo viên: NGUYỄN HỒNG LĨNH