ĐỊA LÝ DU LỊCH A. TÀI NGUYÊN DU LỊCH NHÂN VĂN: Các đối tượng dân tộc học I. Khái niệm Tài nguyên du lịch nhân văn ( Theo luật du lịch ): Tài nguyên du lịch nhân văn bao gồm truyền thống văn hóa, các yếu tố văn hóa, văn nghệ dân gian, di tích lịch sử, cách mạng, khảo cổ, kiến trúc, các công trình lao động , sáng tạo của con người và các di sản văn hóa vật thể, phi vật thể khác có thể sử dụng pục vụ cho mục đích du lịch.
Trang 1ĐỊA LÝ DU LỊCH
A TÀI NGUYÊN DU LỊCH NHÂN VĂN: Các đối tượng dân tộc học
I Khái niệm
- Tài nguyên du lịch nhân văn ( Theo luật du lịch ): Tài nguyên du lịch nhân văn bao gồm truyền thống văn hóa, các yếu tố văn hóa, văn nghệ dân gian, di tích lịch sử, cách mạng, khảo cổ, kiến trúc, các công trình lao động , sáng tạo của con người và các di sản văn hóa vật thể, phi vật thể khác có thể sử dụng pục vụ cho mục đích
du lịch
- Mỗi dân tộc có những điều kiện sinh sống, đặc điểm văn hóa, phong tục, tập quán, hoạt động sản xuất mang sắc thái riêng của mình trên địa bàn cư trú nhất định, tạo nên sức hấp dẫn mạnh mẽ với khách du lịch
Các đối tượng du lịch gắn với dân tộc học có giá trị với du lịch là các tập tục lạ về cư trú, về tổ chức xã hội, về thói quen ăn uống, sinh hoạt , về kiến trúc cổ, các nét truyền thống trong quy hoạch cư trú và xây dựng, trang phục, dân tộc…
II Phân loại các đối tượng dân tộc học
Chia thành 2 loại: Yếu tố vật thể và yếu tố phi vật thể
Yếu tố vật thể bao gồm:
+ Các bảo tàng + Kết cấu làng bản + Nhà cửa
+ Trang phục + Ẩm thực + Các công trình kiến trúc …
Trang 2VD: - Nhà mồ ở Tây Nguyên
- Trang phục các dân tộc
- Ẩm thực dân tộc
Yếu tố phi vật thể:
+ Nền văn học dân gian ( ca dao, hò, vè, các thể loại truyện kể, sử thi,…)
+ Nền âm nhạc dân gian ( các loại hình dân ca , nhạc cổ truyền gắn với các loại nhạc cụ dân tộc trong các hình thức diễn xướng)
+ Các phong tục tập quán, luật tục + Lễ hội
+ Các hình thái tín ngưỡng dân gian, tôn giáo khác VD: - Văn hóa người Khơ me Nam Bộ hài hòa, bí ẩn trong lớp vỏ Phật Giáo
- Văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên
III Vai trò đối với phát triển du lịch
- Trải dài từ Bắc vào Nam với dáng hình lưỡi gươm mở, nước Việt Nam bao gồm nhiều vùng sinh thái, văn hoá khác nhau Trên đó
là sự cộng cư cuả 54 tộc người cùng chung sống hoà hợp, đoàn kết và thân ái, điều đó khẳng định Việt Nam là quốc gia thống nhất trong đa dạng văn hoá Điều kiện tự nhiên, xã hội, lịch sử của các vùng đã tạo nên những nét tương đồng, có những nét dị biệt, do vậy chu trình vận động của văn hoá nước ta cũng được cảm nhận dưới hai chiều cảm quan và nhãn quan luôn chịu sự tác động của những điều kiện kể trên
- Chúng ta đang sống trong bối cảnh mà mối quan hệ quốc tế ngày càng mở rộng và trở thành xu thế chung của nhân loại Trong bối cảnh ấy du lịch đã và đang trở thành nhịp cầu nối liền khoảng cách vùng miền và giữa các quốc gia, dân tộc, mối quan hệ, giao lưu và
Trang 3hiểu biết lẫn nhau giữa các cộng đồng, các cá nhân trong đời sống văn hoá, xã hội
- Mặt khác, hoạt động kinh tế du lịch đã và đang trở thành một ngành kinh tế quan trọng ở nhiều nước trên thế giới Vai trò đối với phát triển DL:
1 Xây dựng các khu bảo tàng dân tộc học trở thành một trong những điểm đến hấp dẫn du khách trong và ngoài nước là bởi khi đến thăm quan bảo tàng du khách sẽ có cơ hội tìm hiểu về lịch sử cũng như văn hóa của đồng bào 54 dân tộc anh em tại Việt Nam tổ chức tour du lịch nhằm phát triển du lịch gắn liền với học tập giúp các em học sinh không chỉ được đi du lịch, vui chơi mà còn có thể nâng cao hiểu biết, nâng cao kĩ năng làm việc nhóm, kĩ năng thuyết trình trước đám đông, tạo môi trường vui chơi kết hợp học tập hiệu quả, bổ ích và lành mạnh cho các em học sinh
2 Những nơi gìn giữ và bảo tồn đc các giá trị dân tộc học nhất là các phong tục tập quán đậm đà bản sắc dân tộc từ ngàn đời sẽ là nơi thu hút hàng nghìn các du khách trong và ngoài nước đến tìm hiểu và du lịch nơi miền đất đó thúc đấy phát trỉnh các ctrinh du lịch cũng như quảng bá các phong tục và bản sắc dân tộc phong phú mà độc đáo của các tộc ng Việt Nam
3 Những món quà lưu niệm hay những đặc sản ẩm thực tại các điểm
du lịch, Dân tộc học sẽ vừa là món quà kỉ niệm dấu ấn đặc biệt của miền đến đồng thời giúp pt nên kinh tế nc nhà hơn hết đối vs du khác
nc ngoài thi đó vừa là món quà kỉ niệm vừa là sản phẩm quảng cáo để cho du khách nc ngoài nhớ và giơi thiệu vs mọi ng về bản sắc dân tộc Việt Nam
IV Thực trạng khai thác tài nguyên ở Việt Nam
Trang 4- Việt Nam có 54 dân tộc anh em còn giữ nguyên vẹn những phong tục, tập quán, hoạt động văn hóa- văn nghệ đặc sắc
- Còn có những món ăn dân tộc độc đáo và nghệ thuật chế biến tinh xảo, hấp dẫn
- Công trình kiến trúc có giá trị và hấp dẫn khách du lịch
- Việt Nam là nơi giao lưu của các nền văn hóa cùng các luồng di cư của các tộc người trong khu vực Ở đây có đủ 5 ngữ hệ lớn trong khu vực Đông Nam Á => tạo nên sự đa dạng trong văn hóa của các dân tộc, làm thành bức thảm muôn màu văn hóa của dân tộc
=> tạo thành sản phẩm du lịch có giá trị hấp dẫn khách du lịch
Vùng du lịch Bắc Bộ là nơi cư trú của hơn 30 dân tộc anh em như
Việt, Mông, Dao…Chính vì vậy, ở đây có các hình thức sinh hoạt văn hóa truyền thống , các lễ hội phong tục hết sức đa dạng và phong phú
VD: - Phiên chợ Bắc Hà đầy màu sắc :
+ Ở chợ có rất nhiều mặt hàng : hoa quả, nấm hương, mộc nhĩ, măng khô, song mây, gạo, ngô, rượu ngô cùng bao thứ sản vật khác của núi rừng: nấm linh chi, thuốc bắc …hàng nông lâm, thổ sản, thực phẩm bạt ngàn …
+ Hàng thổ cẩm, váy áo… chủ yếu là hàng hóa sản xuất tại chỗ, có những cô gái mải miết khâu áo, tay đưa kim thoăn thoắt, duyên dáng
+ Đặc sản vùng này: rượu San Lùng, rượu ngô Bắc Hà Ai lên Bắc
Hà mà chưa ăn thắng cố, uống rượu ngô thì coi như chưa đến Bắc Hà
Đa phần cánh đàn ông mặc áo chàm, chân đi đất, ngồi quanh chảo thắng cố giữa chợ, rượu ngô rót Bắc Hà tràn ra các bát sành trong
Trang 5vắt Ắt hẳn , du khách khi đến với nơi này thì không thể quên được những thú vị, ấn tượng mà nó đem lại
Vùng du lịch Bắc Trung Bộ
Đây là nơi cư trú của nhiều dân tộc, các dân tộc thiểu số nơi đây chủ yếu thuộc các dân tộc gié triêng, Xơ đăng, Vân Kiều, Tà ôi ,
có nền văn hóa đặc sắc, thể hiện trong truyền thống canh tác, kiên trúc nhà cửa, trang phục, nghề thủ công truyền thống,
Nét đặc trưng về văn hóa, phong tục tập quán, sản xuất sinh hoạt nơi đây là tài nguyên du lịch nhân văn quý giá, là sản phẩm du lịch
có sức hấp dẫn cao đối với du khách Tuy nhiên , trong cuộc sống hiện tại, nhiều nét văn hóa của đồng bào bị mai một, vì thế, cần có những chính sách thích hợp, để khôi phục và phát triển vốn văn hóa cổ truyền thống
Vùng du lịch Nam Trung Bộ, Nam Bộ:
- Các dân tộc thiểu số có nền văn hóa đặc săc, dù là nhóm dân tộc cư trú ở vùng Tây Nguyên hay nhóm dân tộc Chăm đều đã để lại nhiều công trình văn hóa kiến trúc có giá trị trong du lịch
- Nếu như các dân tộc ở Tây Nguyên thu hút khách du lịch bằng nền văn hóa nhà rông, nhà mồ hay nghệ thuật điêu khắc độc đáo cùng với văn hóa cồng chiêng, những lễ hội đậm sắc màu thì tộc người Chăm lại hấp dẫn du khách bằng lịch sử huyền thoại và những tháp Chăm kì vĩ Người Khmer ở Nam Bộ lại có lễ hội gắn với sông nước và các phong tục tập quán canh tác nông ieejhieejp lâu đời
+ Tháp Chăm, hay còn gọi là tháp Chàm, là một dạng công trình
thuộc thể loại kiến trúc đền tháp Champa, thuộc kiến trúc tôn giáo tín ngưỡng của dân tộc Chàm (còn gọi là dân tộc Chăm Các tháp Chăm là một khối kiến trúc xây dựng bằng gạch nung màu đỏ sẫm
Trang 6lấy từ đất địa phương, phía trên mở rộng và thon vút hình bông hoa Mặt bằng tháp đa số là hình vuông có không gian bên trong chật hẹp thường có cửa duy nhất mở về hướng Đông (hướng Mặt Trời mọc) Trần được cấu tạo vòm cuốn, trong lòng tháp đặt một
bệ thờ thần bằng đá Nghệ thuật chạm khắc, đẽo gọt công phu hình hoa lá, chim muông, vũ nữ, thần thánh thể hiện trên mặt tường ngoài của tháp Các viên gạch liên kết với nhau rất rắn chắc, bền vững tới hàng chục thế kỷ…v.v
+ Không gian văn hóa Cồng Chiêng Tây Nguyên
Được UNESCO công nhận là Kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể nhân loại vào ngày 15 tháng 11 năm 2005 Sau Nhã nhạc cung đình Huế, đây là di sản thứ hai của Việt Nam được nhận danh hiệu này Hiện tại, ở các vùng có cồng chiêng như ở Tây nguyên, Lễ hội Cồng chiêng được tổ chức hàng năm là một hoạt động vừa có ý nghĩa bảo tồn bản sắc văn hóa vừa là một sản phẩm du lịch ăn khách
Có thể nói văn hóa dân tộc của vùng Nam Trung Bộ và Nam Bộ là một tài sản quý giá, một tài nguyên du lịch quan trọng và là tiền đề
để phát triển du lịch
V Các loại hình du lịch có thể khai thác
1 Du lịch văn hóa
- Là loại hình du lịch mà du khách muốn dược thẩm nhận bề dày lịch sử của một nước, một vùng thông qua những di tích lịch sử văn hóa, những phong tục tập quán, lễ hội cò hiện diện
- Lế hội của các dân tộc vô cùng đa dạng:
+ Lễ hội đâm trâu của một số dân tộc Tây Nguyên là một lễ hội nhằm mục đích tế thần linh hoặc những người đã có công chủ trì
Trang 7thành lập buôn làng, ăn mừng chiến thắng, ăn mừng mùa màng bội thu hay ăn mừng các sự kiện quan trọng khác Đây là một trong những lễ hội truyền thống của các dân tộc Tây Nguyên ở Việt Nam
• Đã trở thành một nét văn hóa đặc trưng, cứ mỗi độ xuân về là đồng bào các dân tộc Lai Châu lại nô nức bước vào mùa lễ hội trong không khí vui tươi, rực rỡ sắc màu văn hóa Xuất phát từ truyền thống canh tác nông nghiệp, mùa xuân là thời điểm nông nhàn, vừa kết thúc một năm lao động vất vả
Đây thời điểm để bà con nghỉ ngơi vui chơi, tổ chức lễ hội để tạ
ơn trời đất và cầu chúc cho một năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi
2 Du lịch tham quan, mua sắm
- Khách du lịch sẽ được tham quan những địa điểm đẹp nổi tiếng trong vùng, mua sắm những vật dụng trang phục truyền thống của người dân tộc về làm quà
- Tham quan nhà sàn, các bảo tàng dân tộc học
- Tham quan không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên
- Tham quan nhà mồ Tây Nguyên
3 Du lịch lễ hội
- Các lễ hội diễn ra từ ngay sau Tết Nguyên đán và kéo dài tới
tháng 3 âm lịch như Lễ hội Gầu Tào Cha, Lễ hội Đền Vua Lê Lợi (Thị xã Lai Châu); Lễ hội Xòe Chiêng (huyện Than Uyên), Ngày hội Văn hóa – Thể thao các dân tộc huyện Tam Đường; Ngày hội
Trang 8dân tộc Mông huyện Tam Đường; Lễ hội Nàng Han, Lễ hội Then Kin Pang (huyện Phong Thổ)
- Để tạo điều kiện thuận lợi cho nhân dân và du khách tới tham quan, thưởng thức, các địa điểm được chọn để tổ chức lễ hội rất thuận tiện về mặt giao thông Đặc biệt, trong vài năm gần đây, có một số môn thể thao truyền thống được khôi phục đã đem lại sức hút lớn cho các lễ hội như: Đua ngựa đường đèo, chọi trâu, bắn cung đá v.v Đến với Lai Châu vào dịp này, du khách dễ dàng được tìm hiểu và khám phá những nét văn hóa đặc trưng nhất của đồng bào nơi đây bởi những nét văn hóa thưởng được thể hiện khá
rõ nét tại các lễ hội truyền thống Trong chuyến du lịch của mình, rất nhiều du khách nước ngoài đã được các doanh nghiệp lữ hành
tổ chức cho dừng chân để thưởng thức miễn phí và được hòa mình cùng với bà con các dân tộc tại lễ hội ở Lai Châu và họ đã cảm thấy vô cùng thích thú Các lễ hội tổ chức vào dịp đầu xuân này đã thu hút hàng chục nghìn bà con nhân dân trong tỉnh và du khách tới tham quan và thưởng thức/
4 Du lịch nghỉ dưỡng, chữa bệnh: Khách du lịch sẽ được tận hưởng
dịch vụ tốt, được sử dụng những bài thuốc chữa bệnh cổ truyền của người dân tộc,
5 Du lịch nghiên cứu-học tập: là loại hình du lịch kết hợp với học tập nghiên cứu nhằm đáp ứng những nhu cầu cần thiết về những hiểu biết về các dân tộc ít người ở Việt Nam cho sinh viên, các nhà khoa học và cả khách du lịch có nhu cầu
Trang 96 Du lịch ẩm thực: đem đến cho khách du lịch những món ăn mang
đậm màu sắc dân tộc, những món ăn ngon độc đáo mà không ở đâu có
7 Du lịch sinh thái: đưa khách du lịch vào sống giữa bản làng người
dân tộc, để khách du lịch tận hưởng cảm giác được sống trong một môi trường hoàn toàn trong lành
VI Kết luận
- Mỗi một dân tộc có những điều kiện sinh sống, những đặc điểm văn hoá, phong tục tập quán, hoạt động sản xuất mang những sắc thái riêng của mình và có những địa bàn cư trú nhất định Những đặc thù của từng dân tộc có sức hấp dẫn riêng đối với khách du lịch.=> vì thế chúng ta cần bảo tồn, gìn giữ những giá trị văn hóa dân tộc không những phục vụ cho du lịch mà còn phục vụ cho sự phát triển khác của đất nước
- Các đối tượng do con người tạo ra bị phá huỷ chậm hơn so với tài nguyên du lịch tự nhiên, chẳng hạn như thực động vật – nguồn nước
Khác với tài nguyên du lịch tự nhiên, tài nguyên du lịch nhân văn không có khả năng tự phục hồi Ngày nay những tổn thất ngày càng hạn chế nhờ các giải pháp công trình – công nghệ và phục chế Song do sự phát triển rộng rãi của du lịch đã dẫn đến sự phá huỷ hoàn toàn hay từng phần những giá trị du lịch của nhiều tài nguyên du lịch nhân văn
Để tránh những hậu quả xấu do sử dụng không hợp lý, do lượng khách đến thăm quá tải, do ô nhiễm môi trường… cần có những quy định cụ thể về nội quy tham quan các đối tượng này, có các
Trang 10biện pháp quy hoạch lãnh thổ ở các địa phương có một hay một nhóm đối tượng văn hoá – lịch sử, để bảo vệ các tài nguyên này không bị thất thoát, xuống cấp