Giá trị nhân văn việt nam trong bối cảnh toàn cầu hóa

Giá trị nhân văn Việt Nam trong bối cảnh toàn cẩu hóahọc công nghệ, sự m ở rộ n g thị trường quốc tế, m ờ rộng giao lưu quốc tế đã phá vỡ tính chất cát cứ, biệt lập trong phạm vi quốc gi

GIÁ TRỊ NHÂN VĂN VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẨU HÓA

Đậu Thị H ố n g ”

Toàn cầu hóa là xu h ư ớ n g tất yếu, khách quan của n h ân loại tro n g thời đại ngày nay, đ ồ n g thời cũng là m ột trong n h ữ n g vấn đề được quan tâm đến nhiều n h ấ t trên các diễn đàn quốc tế củng n h ư ở Việt Nam trong vài thập niên trở lại đây Thực tế chỉ ra rằn g toàn cầu hóa

có tác đ ộ n g hai m ặt tới sự p h á t triển của bất kỳ m ột quốc gia nào trên thế giới trong đó có n h ữ n g vấn đề liên q uan đến p h át triển con người

và n h ữ n g giá trị n h ân văn của con người

Giá trị n h â n văn là m ộ t trong n h ữ n g giá trị căn bản, là m ục tiêu hướng tới của n h â n loại m ọi thời đại; nó n h ư là chất keo kết d ín h

n h ữ n g con người khác n h a u về sắc tộc, tô n giáo nhằm giải q u y ết

n h ữ n g v i n đề m an g tín h thời đại Các giá trị n h â n văn, h ay cao h ơ n

là chủ nghĩa n h ân v ăn đã x u ất hiện từ rất lâu tro n g lịch sử p h á t triển của con người Nó là hệ th ố n g quan điểm thể h iện tình th ư ơ n g yêu con người, coi trọng n h â n p h ẩm , coi trọ n g quy ền được p h á t triển của con người, coi lợi ích con n gư ờ i là tiêu ch u ẩn đ á n h giá các q u an h ệ xã hội N ói tóm lại, đó là ca ngợi và tôn vinh các giá trị "N gười" của con người N gày nay, việc h ư ớ n g đ ến n h ữ n g giá trị ch u n g đó vẫn là m ục đích của sự p h á t triển v ă n hóa n h ân loại Ở h ư ớ n g n g h iên cứu này,

c h ú n g tôi tiếp cận khái n iệm giá trị n h â n văn từ hai cấp độ: n h â n loại

và quốc gia dân tộc

* ThS NCS., Khoa Iriế t học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và N h ân văn, Đ ại học

Q uốc gia Hà Nội.

G iảng viên Khoa Lý lu ận C h ín h trị - Đại học H à Tĩnh.

Đậu Thị Hóng

1 TOÀN CẨU HÓA VÀ NHỬNG VẤN ĐÊ ĐẶT RA ĐÒI VỚI GIÁ TRỊ NHÃN VĂN

1.1 Toàn cầu hóa

Toàn cầu hóa k h ô n g p h ải là hiện tư ợ n g mới m ẻ, m à trái lại, nó

đ ã có m ầm m ống xuất hiện ở thế kỷ XV và diễn ra m ạ n h mẽ h ơ n vào cuối th ế kỷ XIX Xuất hiện từ n h ữ n g n ăm 1960, "toàn cầu hóa" đã trở

th à n h m ộ t trong n h ữ n g khái niệm được sử d ụ n g rộ n g rãi n h ất tro n g các n g à n h khoa học xã hội đ ư ơ n g đại và đ ồ n g thời là m ột tro n g n h ữ n g vấn đề gây n h iều tran h cãi n h ấ t trong giới học thuật Toàn cầu hóa có thể h iểu là m ột hiện tượng gắn liền với sự gia tăng về số lượng cũng

n h ư cư ờ n g độ của các cơ chế, tiến trình và h o ạt đ ộ n g n h ằm thúc đẩy

sự p h ụ th u ộ c lẫn n h au giữa các quốc gia trên thế giới cũ n g n h ư sự hội

n h ậ p k in h tế và chính trị ở cấp độ toàn cầu Tôn N gũ Viên trong cuốn sách Toàn cầu hóa, nghịch lý của thế giới tư bản chủ nghĩa q u an niệm, toàn cầu hóa là quá trình h ìn h th à n h m ột ch ỉn h thể th ố n g n h ất, toàn thế giới Đó là sự ản h hưởng, tác độn g , xâm n h ậ p lẫn n h a u xuyên 'biên giới tro n g các lĩn h vực khác n h a u của đời sống xã hội, trước hết và chủ yếu trên lĩnh vực kinh tế và vận h à n h tro n g m ột trật tự h ệ thống toàn cầu Tác giả Lê H ữ u N ghĩa củ n g cho rằn g , toàn cầu hóa, xét về bản chất là q u á trìn h tăng lên m ạ n h m ẽ n h ữ n g m ối liên hệ, sự ản h hưởng, tác đ ộ n g lẫn n h a u của tất cả các k h u vực, các quốc gia, các dân tộc trên toàn thế giới [Lê H ữ u N ghĩa, Trần Khắc Viện, 2007]

Cho đ ế n nay, vẫn đ an g còn n h iề u n h ữ n g ý kiến khác nhau thậm chí là trái chiều về n g u ồ n gốc và b ản chất của quá trình toàn cầu hoá

Có ý kiến cho rằn g xu thế của toàn cầu hóa b ắt n g u ồ n từ sự phát triển của các lực lư ợng sản xuất từ tín h chất xã hội của lực lư ợ ng sản xuất trên p h ạ m vi quốc tế C ùng với sự p h á t triển của lực lư ợ ng sản xuất

xã hội, sự p h á t triển của sản xuất và trao đổi h à n g hóa, sự m ở rộng thị

ữ ư ờ n g , thì các m ối q u an hệ cũ n g d ần v ư ợ t ra khỏi p h ạm vi quốc gia,

h ìn h th à n h các mối q uan hệ quốc tế và cũ n g từ đó, quá trìn h quốc tế hóa được b ắt đầu N h ữ n g người theo q u a n niệm này cho rằng với sự

ra đời của C hủ nghĩa Tư bản từ thế kỷ 16 cù n g với n h ữ n g p h á t kiến về địa lý, n h ữ n g cuộc chiến tran h xâm chiếm th u ộ c địa, sự p h á t ừiển đại công n g h iệp , sự p h á t triển sản xuất n h ờ áp d ụ n g các th à n h tựu khoa

Giá trị nhân văn Việt Nam trong bối cảnh toàn cẩu hóa

học công nghệ, sự m ở rộ n g thị trường quốc tế, m ờ rộng giao lưu quốc

tế đã phá vỡ tính chất cát cứ, biệt lập trong phạm vi quốc gia, m ở rộng phạm vi hoạt động kinh t ế thì quá trình toàn cầu hóa m an h n h a dưới

xu thế quốc tế hóa Từ n h ữ n g năm 80 tới nay, xu thế quốc tế hóa được gọi bằng m ột tên mới là to àn cầu hóa

Một q u an niệm rất đ á n g lưu tâm đó là của Friedm an tro n g Chiếc Lexus và cây ôliu 1999, khi ô ng chọn thời điểm bức tường Berlin sụp đổ năm 1989 và d ù n g h ìn h tư ợng "thế giới tròn 10 tuổi" để chỉ toàn cầu hóa [Thomas L Friedm an, 2005] N ăm 2005, trong tác p h ẩm tiếp theo

Thế giới phẳng: Tóm lược lịch sử thế giới thế kỷ X X I, Friedm an tiếp tục khẳng đ ịn h ý nghĩa của giai đoạn lịch sử hiện đại này bằng việc chọn thời điểm năm 2000 với sự ra đời của Internet và thư ơ ng mại đ iện tử làm mốc để đ á n h giá Theo Friedm an, hiện thời thế giới đ ang ở tro n g giai

đo ạn toàn cầu hóa "ba chấm không" (3.0), nghĩa là, "chúng ta đ an g ở trong m ột hệ thống quốc tế mới Hệ th ố n g này có logic, có quy luật,

có áp lực và có đ ộ n g lực riêng của nó - nó đ án g được gọi b ằn g cái tên riêng - toàn cầu hóa" [Thom as L Friedm an, 2006, tr26-27], Trong quá trình toàn cầu hóa nổi lên xu hướng liên kết kinh tế d ẫn đ ến sự ra đời của tổ chức kinh tế, chính trị, thư ơ ng m ại, tài chính quốc tế và k h u vực

C ủng trong quá ữ ìn h to à n cầu hóa về k in h tế đã tác đ ộ n g m ạ n h m ẽ

đ ến chính trị dẫn đến sự ra đời của các tổ chức chính trị quốc tế và từ

đó hình thành luật p h á p quốc tế N h ư vậy, k h ô n g có toàn cầu hóa kinh

tế một cách th u ầ n nhất, toàn cầu hóa còn là quá trình được m ở rộng tới mọi lĩnh vực khác của đời sống xã hội, trong đó có văn hóa

D ù các q uan niệm có khác n h au th ậm chí là trái ngược n h a u n h ư n g không thể p h ủ n h ậ n xu h ư ớ n g toàn cầu hóa hiện nay là m ột thực tế

đ an g diễn ra và nó đ a n g tác độn g hết sức m ạn h mẽ đến đời sống của cộng đồn g n h â n loại, đ ế n tất cả các quốc gia dân tộc, cũng n h ư đ ến cuộc sống của từ n g cá n h ân Sự tác đ ộ n g đó m ang tính hai m ặt, vừa là độn g lực thúc đẩy sự p h á t triển của n h iề u m ặt đời sống xã hội, n h ư n g

nó củng hàm chứa n h ữ n g n g u y cơ của sự tiến bộ n h ân loại tro n g đó có việc làm k h ủ n g h o ản g n h iề u hệ giá trị của các d ân tộc và con người, nổi

b ật là vấn đề k h ủ n g h o ả n g giá trị n h ân văn

Đậu Thị Hóng

M ột điều k h ô n g ai có thể p h ủ n h ận là toàn cầu hóa thúc đ ẩ y sự xích lại gần n h a u của các dân tộc, tạo ra mối giao lư u ngày càng chặt chẽ giữa n h ữ n g con người khác n h au ở các quốc gia, d ân tộc, các nền

v ăn hóa từ đó làm cho con người trên trái đ ất hiểu n h a u hơn C h ín h quá trìn h toàn cầu hóa góp p h ần n â n g cao dân trí và sự tự k h ẳn g đ ịn h của các d â n tộc, của các quốc gia và của con người Có thể k h ẳn g định,

ch ín h n h ờ quá trình toàn cầu hóa, con người có được n h ữ n g tiền đề về

cả vật c h ất lẫn tinh th ần cho sự p h át triển toàn diện của chính m ình

N ói đ ế n tác đ ộ n g của toàn cầu hóa không ai k h ô n g nhắc đ ế n sự tác đ ộ n g về m ặt văn hóa Trong công bố mới của Texas U niversity vào

th á n g 5/2015 về cách tiếp cận cấu trúc của văn hóa th ì khái niệm văn hóa đư ợc chia th à n h các m ức độ (các tầng) sâu, n ô n g và các cấp độ Theo cách tiếp cận này, ở tầng sâu n h ấ t tro n g cấu trú c văn hóa đó là các giá trị (values) là cốt lõi của m ột n ền văn hóa; tần g th ứ 2 là các nghi thức, tầ n g th ứ 3 là các n h â n vật và tần g th ứ 4 là các biểu tượng N h ư vậy, giá trị chính là m ột bộ p h ậ n rất q u an trọng cấu th à n h nên văn hóa

n h â n loại nói ch u n g và văn hóa dân tộc nói riêng Trong tổng thể các giá trị đó, ch ú n g tôi q uan tâm tới vấn đề giá trị n h â n văn trong quá trìn h to à n cầu hóa và hội n h ậ p quốc tế

1.2 Tác động của toàn cẩu hóa đến giá trị nhân văn

Giá trị n h â n văn rộ n g lớn hơn là chủ nghĩa n h ân văn bao gồm tất

cả n h ữ n g cố gắng, tư tư ởng và trào lưu lấy con người làm tru n g tâm

để thực h iệ n các m ục tiêu vì sự tự do giải p h ó n g con người, đề cao vẻ

đ ẹp của con người, xuất p h á t từ sự tôn trọng giá trị con người, tin vào sức sáng tạo vô biên của con người, yêu con người và cuộc sống trần gian, ch ủ trư ơ n g p h á t triển mọi khả n ăn g con người và xã hội Xét về thực chất, n h â n v ăn là m ột giá trị m an g tính ph ổ quát, là sự tổng hợp các yếu tố C hân - Thiện - Mỹ; nó thuộc về bản chất người và là biểu hiện của k h á t v ọng vư ơn lên và hoàn thiện k h ông n g ừ n g của chính con người Vì thế, chủ nghĩa n h ân văn bao giờ củng là lý tưởng và

m ục tiêu m à loài người h ằn g vươn tới và ngày càng th ể hiện sức sống

m ãn h liệt của m ìn h tro n g suốt tiến trìn h đi lên của xã hội loài người, là

m ột tro n g n h ữ n g tiêu chí q uan trọng thể hiện sự p h át triển và tiến bộ

Giá lrị nhân văn Việt Nam trong bối cảnh toàn cẩu hóa

xã hội C hính vì vậy, cùng với sự tiến bộ của xã hội thì các lĩnh vực hoạt động xã hội đều hướng tới các giá trị vì con người và gắn với các giá trị

n hân văn

Vậy toàn cầu hóa tác độn g n h ư thế nào đến hệ giá trị n h â n văn của n h â n loại? Câu trả lời k h ông chỉ đơn giản nằm ở việc ch ú n g ta

n hận th ứ c sự ản h hư ở ng của toàn cầu hóa đến các hệ giá trị tro n g đó

có giá trị n h â n văn, mà còn là việc chúng ta hiểu được bản chất của quá trình toàn cầu hóa trong đó có toàn cầu hóa về văn hóa

Trước h ết chúng ta cần k h ẳ n g đ ịn h rằng toàn cầu hóa tạo thêm

n h ữ n g tiền đề rất quan trọng cho sự p h á t triển của n h ân loại Thực tế

đã ch ứ n g m inh quá trình toàn cầu hóa đ an g tác đ ộ n g h ết sức m ạn h

mẽ đến các quốc gia dân tộc, đ ến đời sống của cả cộng đ ồ n g n h â n loại, cũng n h ư đến đời sống của từ ng con người trên thế giới Toàn cầu hóa góp p h ần thúc đẩy nền kinh tế của các nước có bước p h á t triển m ạn h

mẽ, đời sống vật chất, tin h th ần của con người được n ân g cao N h ữ n g vấn đề về p h át triển con người đặc biệt là quyền con người được chú trọng h ơ n bao giờ hết

Bên cạnh việc tạo ra m ột khối lư ợ ng vật chất k h ổ n g lồ cho xã hội thì nó còn th ú c đẩy sự p h á t triển của khoa học, kỹ th u ậ t, vũ k h í ,

và ngược lại, n h ữ n g yếu tố đó có tác đ ộ n g đ ến xã hội Sự thao tú n g của m ột bộ p h ậ n cá n h â n hoặc quốc gia n h ằm điều k h iển để p h ụ c

v ụ q u y ền lợi cho th iểu số thì nó sẽ tạo ra m ột loạt các h ệ quả cho sự

p h á t triển: đó là sự suy thoái về đạo đức con người, tín h N gười của con ngư ời n gày càng m ờ n h ạ t tro n g xã hội h iện nay Sự quá coi trọ n g

n h ữ n g lợi thế về kinh tế và sự tu y ệt đối hóa các giá trị k in h tế, xem

đó là cốt lõi của các giá trị h iện đại m à xem n h ẹ các giá trị n h â n văn của con người h ay sự tu y ệ t đối hóa sức m ạn h trí tuệ, sức m ạ n h của khoa học công nghệ đ a n g làm phá vỡ sự hài hòa của m ôi trư ờ n g xã hội, ả n h h ư ở n g tới sự p h á t triển n h â n cách con người N h ữ n g vấn đề bức xúc về sự p h á t triển n h â n cách con người tro n g đó n h ữ n g p h ẩm

c h ất n h ư n h â n ái, n h â n v ăn càng được đề cao h ơ n bao giờ h ết là m in h

c h ứ n g cho tìn h trạn g xã hội x u ố n g dốc về các giá trị n h â n v ăn của

n h â n loại

Đậu Thị Hổnng

Xét từ góc độ này, ngay cả n h ữ n g khiếm k huyết của toàn cầu hcóa tuy có hại n h ư n g nó đã góp p h ần vào việc đặt ra hoặc cảnh báo rthữ m g vấn đề lớn của xã hội hiện tại và tư ơng lai đ ồng thời m ở ra các giải p h á ip khắc phục n h ữ n g h ạn chế đó Sự p h át triển bền v ữ ng kinh tế xã hội vcới

sự tôn vinh con người là ngu ồ n lực chính, với mối quan tâm đặc biệt tcới môi ữ ư ờ n g sinh thái cũ n g xuất p h á t từ tiến trìn h toàn cầu hóa Q uaan niệm về p h á t triển bền v ữ ng trong đó lấy sự p h á t triển của con ngưcời làm m ục tiêu của sự p h á t triển cũng xuất p h át từ n h ữ n g thực tế của ssự

p h át triển k h ô n g tương thích trong xã hội loài người n h ữ n g thế kỷ vừia qua Bên cạnh đó, n h ữ n g vấn đề m ang tính toàn cầu mà ở p h ạm vi mcỗi quốc gia k h ông thể kiểm soát được n h ư môi trư ờng sinh thái, b ện h tậật,

an ninh, n h â n q u y ề n .thì chính quá trình toàn cầu hóa sẽ giúp các qucốc gia tạo được sức m ạn h tập thể có thể giải quyết thỏa đáng

Sự p h á t triển k h ô n g tư ơ ng thích giữa giá trị vật chất và giá trị tim h

th ần của loài người đ a n g đ ặ t ra yêu cầu cần p h ụ c h ư n g ch ủ nghĩa nhâan văn m ột cách m ạ n h m ẽ và có tín h chất đổi mới Đó k h ô n g đ ơ n giảan

là thuộc về lĩnh vực đạo đức m à h ơ n h ế t nó còn là m ột triết lý về cojn người và n h â n loại d ù ở p h ư ơ n g Đ ông hay P h ư ơ n g Tây, nó h ư ớ n g tcới

m ột chủ n g h ĩa n h â n văn n h â n loại lấy tiêu chí giải p h ó n g và p h á t triểển con người làm m ục tiêu của sự p h á t triển và tiến bộ xã hội Tuy nhiêrn,

m u ố n đạt được điều n ày cần xây d ự n g và h oàn thiện các giá trị nhâan văn của từ n g dân tộc n h ằm làm p h o n g p h ú và bổ su n g th êm triết 1 lý

n h â n văn của n h â n loại

N h ư vậy, qu á trìn h to àn cầu hó a đã và đ a n g đ em lại n h ữ n g ccơ hội cho sự hội n h ậ p và p h á t triển của các d â n tộc trên th ế giới, n h ư m g

đ ồ n g thời cũ n g đ ặ t ra n h ữ n g th ách thứ c k h ô n g n h ỏ cho sự p h á t triể m của th ế giới nói c h u n g tro n g đó có các quốc gia, d ân tộc n h ấ t là đcối với các nư ớ c đ a n g p h á t triển H iện nay, quá trìn h to àn cầu hóa đ a n ig

d iễn ra m ạ n h m ẽ trên tấ t cả các lĩn h vực của xã hội, đ ặt ra cho các d â m tộc phải ch ủ đ ộ n g để th ích ứ n g với sự th a y đổi phứ c tạp của th ế giớíri, làm thế n ào để h ạ n chế n h ữ n g tác đ ộ n g tiêu cực đ ồ n g thời p h á t h m y thế m ạ n h của d â n tộc m ìn h , n ắm b ắ t thờ i cơ to àn cầu h ó a tạo đ ộ n ig lực cho sự p h á t triển

(Giá trị nhản văn Việt Nam trong bổi cảnh toàn cáu hóa

2 GIÁ TRỊ NHÂN VĂN VIỆT NAM TRƯỚC THÁCH THỬC CỦA TOÀN CẨU HÓA

2.1 Giá trị nhân văn Việt Nam

Giá trị n hân văn là khát vọng chung của loài người trên trái đất, là

m ục đích chung của sự ph át triển nền văn hóa các dân tộc; tuy nhiên nội

d u n g của nó lại m ang tính lịch sử và tính dân tộc, nó gắn liền với sự phát triển của mỗi xã hội trong từ ng giai đoạn lịch sử n h ất định, với đặc thù của n h ữ n g lối tư d u y riêng biệt Ví dụ, do đặc thù các dân tộc châu Âu phải sống trong môi trường cạnh tran h khốc liệt nên giá trị cá n h ân luôn được đề cao; trong khi người châu Á với đặc th ù ph ư ơ n g thức sản xuất châu Á lại đề cao các giá trị tập thể, giá trị tru y ền thống, giá trị lịch sử Đối với truyền thống văn hóa Việt Nam, tình thần n hân văn là giá trị

cơ bản và cốt lõi, nó thể hiện bản sắc, trí tuệ, phẩm chất và bản lĩnh của con người Việt Nam Tinh thần n h ân văn ấy được hình th àn h và phát triển trong điều kiện đặc biệt của không gian m ang đặc trưng p h ư ơ n g thức sản xuất châu Á, trong khoảng thời gian dài của quá trình d ự n g nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam Truyền thống n h ân văn đó được thể hiện dưới nhiều nội d u n g pho n g p h ú n h ư n g được khái quát ở hai đặc tính nổi trội đó là tình yêu thương con người sâu sắc, rộng lớn; thái độ đề cao, tôn trọng con người và n h ữ n g giá trị tốt đẹp của con người

Dân tộc Việt N am luôn p h ải đ ư ơ n g đ ầ u với n h ữ n g th ử thách khắc

n g h iệt của thiên n h iên cũng n h ư kẻ th ù xâm lược n ên m ộ t cách rất hiển nhiên, con người tro n g cộng đ ồ n g d â n tộc Việt N am từ xưa đến

n a y đã h ìn h th à n h lối sống n h â n ái, vị tha, n ư ơ n g tựa, đ ù m bọc lẫn

n h a u với p h ư ơ n g châm xử thế là "th ư ơ n g ngư ời n h ư thể th ư ơ n g thân",

"lá lành đ ù m lá rá c h " Tình yêu thư ơ ng ấy trước h ết d à n h cho n h ữ n g con người trong cộng đ ồ n g d ân tộc m ình; đ ồ n g thời, cũng d à n h cho

cả n h ữ n g người ở bên kia chiến tu y ến n h ư n g đã biết ăn n ă n hối cải để

n â n g đ ỡ họ, giúp họ trở về với lẽ phải, với chính nghĩa Khi ấy, tình

y êu thư ơ ng con người của d ân tộc Việt N am đã chuyên chở tin h th ần

k h o an d u n g m ang tính n h ân loại

Thái độ tôn trọng, đề cao con người và n h ữ n g giá trị tốt đ ẹp của nền văn hoá Việt N am thấm đẫm tinh thần n hân văn trước hết vì nó luôn đặt

Đậu Thị Hổng

con người ở vị trí trung tâm , luôn coi con người là sự kết tinh n h ữ n g gì tình tuý nhất của tạo hoá Từ nhữ ng câu tục ngữ, ca dao truyền m iệng

"người ta là hoa của đất", "người sống đống vàng", "một m ặt người bằng

m ười m ặt của" đ ến n h ữ n g câu chuyện cổ tích, huyền thoại m ang dáng dấp và suy tư của người Việt Kế thừa truyền thống tốt đẹp đó, nhiều triều đại phong kiến Việt N am độc lập ữong lịch sử với phư ơng châm "lấy dân làm gốc" trong việc ban h àn h các chủ trương, chính sách từ kinh tế, xã hội, văn hoá, pháp luật đến an ninh, quốc phòng, ngoại giao N h ữ n g chính sách của các triều đại pho n g kiến n h ư "khoan, giàn, an, lạc" của Triều Khúc Thừa Dụ, “n gụ binh ư nông" của Triều Lý, "Khoan thư sức dân để làm kế bền gốc, sâu rễ" của triều Trần hay quan niệm "dân n h ư nước có thể đẩy thuyền, lật thuyền" của Triều L ê đã thể hiện được thái độ tôn trọng con người h ết sức căn bản N hữ ng tư tưởng của các nhà tư tưởng nổi tiếng n hư N guyễn Trãi, N guyễn Du, N guyễn Đình C hiểu cúng thể hiện rất rõ thái độ yêu thương, trân trọng n h ữ n g giá trị của con người; tất cả tạo thành truyền thống quý báu vun đắp nên giá trị n h ân văn Việt Nam Và đỉnh cao của chủ nghĩa n hân văn Việt Nam, là chủ nghĩa nhân văn trong tư tưởng chính trị Hồ Chí M inh hướng tới giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người và gắn liền với mục tiêu"độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội"; khẳng định con người là vốn quý nhất, coi con người vừa là mục tiêu vừa là động lực của sự pM t triển.

2.2 Sự biên đổi của giá trị nhân văn Việt Nam trước toàn cấu hóa

N h ư ch ú n g tôi đã k h ẳn g đ ịn h ở trên, quá trình hội n h ậ p quốc tế

là m ộ t quá trìn h hai chiều: chủ đ ộ n g và bị động, tu ân th ủ và sáng tạo;

và tro n g quá trình đó, k h ô n g có m ột quốc gia nào lại có thể phát triển tro n g sự k hép kín, biệt lập, tách rời với thế giới N h ư vậy, văn hóa nói

c h u n g và các giá trị tin h th ầ n của con người nói riêng sẽ có sự cọ xát, va

đ ập , tiếp th u và giữ gìn

Từ khi thực h iện chính sách m ở cửa, đặc biệt từ khi chính thức hoà m ình vào quá trìn h toàn cầu hóa, hội n h ập quốc tế, Việt Nam đã

k h ô n g n g ừ n g vận đ ộ n g và có n h ữ n g sự chuyển biến sâu sắc trến hầu

k h ắ p các p h ư ơ n g d iện của xã hội Sự chuyển biến ấy k h ô n g đ ơ n thuần chỉ thể hiện trên p h ư ơ n g diện kinh tế hay chính trị, mà nó còn thể hiện

Giá t ị nhân văn Việt Nam trong bối cảnh toàn cẩu hóa

một cách đ ậm nét trên p h ư ơ n g diện văn hóa Xét về m ặt văn hóa, toàn cầu hóa đ an g tác động đ ế n n h ữ n g giá trị tru y ền th ố n g tốt đ ẹp theo hai huớng: m ột m ặt, nó tạo đ iều kiện th u ận lợi cho d ân tộc ta hình thành

và p h át triển n h ữ n g giá trị văn hóa mới, cùng với việc p h ụ c hồi, p h át huy các giá trị văn hoá; n ề n văn hoá Việt N am có điều kiện tiếp th u các giá trị mới của nền vãn hoá thế giới và ngày càng trở n ên đa dạng, phong phú; m ặt khác, cù n g với n h ữ n g tác độn g tích cực, toàn cầu hoá củng gây ra n h ữ n g hệ quả tiêu cực đối với nền văn hoá Việt Nam như: một số giá trị văn hoá tru y ền th ố n g không được bảo tồn, gìn giữ; m ột

số người thay đổi n h an h chóng lối sống, tha hoá đạo đ ứ c, n ó chứa đựng nguy cơ phá vỡ hoặc làm băng hoại n h ữ n g giá trị văn hóa trong

đó có giá trị n h â n văn của d ân tộc

Sự tác đ ộ n g tích cực của quá trình toàn cầu hóa đối với việc p h át huy giá trị n h â n văn Việt N am là điều không thể bàn cãi Trước hết, giá trị nhân văn Việt Nam được khẳng định và tôi luyện hơn trong thế giới toàn cầu hóa. Toàn cầu hóa đã tạo điều kiện th u ận lợi cho dân tộc ta phát h u y

n h ữ ng thế m ạn h n h ân văn nhằm khẳn g đ ịn h được cốt cách con người Việt N am , k h ẳn g định được bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam N hờ toàn cầu hóa, chúng ta tiếp cận được n h ữ n g th à n h tự u của cuộc cách

m ạng khoa học và công nghệ, đặc biệt là công nghệ điện tử và tin học làm cho tác p h o n g của con người khẩn trư ơng hơn, linh hoạt hơn để theo kịp với tốc độ của m áy móc, n h ịp độ gia tăng của thông tin, của tri thức C hính khối lư ợng vật chất trong xã hội tăng lên n h ờ quá trình toàn cầu hóa đặc biệt là toàn cầu hóa về kinh tế mà chú n g ta có thể giải quyết được n h iều n h ữ n g vấn đề về con người và xã hội Sự phát triển toàn diện về con người được chú trọng, các chính sách về con người được đ ề cao, n h ữ n g giá trị n h â n văn tiến bộ của các n ền văn hóa khác (đặc biệt là v ăn hóa p h ư ơ n g Tây) được tru y ền bá vào Việt N am và tạo

ra n h ữ n g n h ậ n thức mới p h ù hợp với thời đại Nó trở th àn h một xun g lực quan trọ n g để ch ú n g ta n h ìn n h ận rõ hơn và h oàn thiện về vãn hóa Việt N am , về giá trị n h â n văn Việt Nam

H ơn nữ a, quá trình toàn cầu hóa giúp chúng ta có cơ hội phát triển phong phú và sâu sắc hơn n h ữ n g giá trị nhân văn của dân tộc. Chính n h ờ

Đậu Thị Hóng

quá trìn h hội n h ập về văn hóa, ch ú n g ta n h ận thức được rằ n g trong tiến trìn h p h át triển, cần tạo nên n g u ồ n nội lực đ ủ m ạnh để có th ể p h ù hợp với yêu cầu của quá trìn h toàn cầu hóa về kinh tế, quốc tế h ó a và văn hóa Theo Rober H olton, dòn g chảy giao thoa văn hó a to à n cầu này sẽ d ẫ n đến kết quả xuất hiện n h ữ n g quan điểm về bảo tồ n v ă n hóa dưới tác đ ộ n g của toàn cầu hóa M ột trong n h ữ n g khía cạnh đ á n g chú

ý n h ấ t của toàn cầu hóa là "sự đ án h giá lại về k hu vực/ địa p h ư ơ n g , làm cơ sở cho sự tư ơ ng tác xã hội và trọng tâm cho cả bản sắc ch ín h trị, văn hóa"[ John Kleinen, 2007, tr22] Vì vậy, việc bảo tồn n h ữ n g giá trị tru y ề n th ố n g sẽ tái d ự n g , diễn giải lại bản sắc văn hóa d ân tộc, ch ố n g lại n h ữ n g hình thức đ ồ n g n h ấ t hóa của toàn cầu Và toàn cầu hóa b ằng cách đó là đ ộ n g lực giúp ch ú n g ta n h ận thức được tầm q u an trọ n g của việc bảo tồn và p h á t h u y các giá trị văn hóa của dân tộc tạo đ ộ n g lực cho quá trình p h á t triển trong đó có giá trị n h â n văn dân tộc

Bên cạnh đó, toàn cầu hóa là cơ hội để các giá trị nhân văn của dân tộc Việt N a m được chọn lọc và lan tỏa nhanh hơn đến các dân tộc trên thế giới,

giúp th ế giới biết về m ộ t d ân tộc Việt N am an h d ũng, b ất k h u ấ t và tràn đ ầ y lòng n h â n ái, yêu thư ơng con người với n h ữ n g giá trị đ ẹ p đẽ Trước n h ữ n g tác đ ộ n g của toàn cầu hóa, các yếu tố, đặc điểm của chủ nghĩa n h â n văn Việt N am có cơ hội được thẩm đ ịn h từ đó khắc p hục

n h ữ n g m ặt k h ô n g còn p h ù hợp, thích ứng; giữ gìn và p h át h u y n h ữ n g yếu tố tích cực cho sự p h á t triển của con người và đ ất nước

M ặt khác, toàn cầu hóa cũng tạo ra vô số n h ữ n g hệ quả không

m ong m u ố n tro n g sự tiến bộ của xã hội xét riêng góc độ giá trị n h ân văn và tạo ra n h ữ n g th ách thức đối với giá trị n h â n văn Việt N am

M ộ t là, toàn cầu hóa có th ể làm m ờ nìiạt, xói mòn những đặc điểm tích cực của giá trị nhân văn Việt N am N guy cơ m ờ n h ạ t d ần các giá trị truyền

th ố n g tro n g đó có giá trị n h â n văn đ an g ngày càng thể hiện rõ C ùng với cơ chế thị trường, toàn cầu hóa đã kéo theo vô số n h ữ n g tệ nạn, tiêu cực tro n g xã hội N h ữ n g tệ n ạ n đó làm què quặt cả thể xác và tâm hồn của n h iề u bộ p h ậ n tro n g đó đ á n g chú ý là tầng lớp th an h niên, cán bộ,

đ ản g viên Sự th ờ ơ, vô cảm của con người trước các vấn đề của cộng đồng, n h â n loại; tư tư ở n g coi trọng vật chất, đề cao lối sống cá n hân