TÓM tắt TIẾNG VIỆT giá trị đạo đức truyền thông với việc xây dựng nhân cách thanh niên việt nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay

Mục đích nghiên cứu Làm rõ vai trò của giá trị đạo đức truyền thống và thực trạng vai trò của nó trong việc xây dựng nhân cách thanh niên, từ đó đề xuất phương hướng và giải pháp chủ yế

NGUYỄN THỊ MINH HẠNH

GI¸ TRÞ §¹O §øC TRUYÒN THèNG VíI VIÖC X¢Y DùNG NH¢N C¸CH THANH NI£N VIÖT NAM TRONG BèI C¶NH TOµN CÇU HãA HIÖN NAY

Công trình được hoàn thành tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn khoa học: 1 PGS.TS NGUYỄN THẾ KIỆT

2 TS TRẦN SỸ DƯƠNG

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Phản biện 3:

Luận án được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện

họp tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Vào hồi giờ ngày tháng năm 2018

Có thể tìm hiểu luận án tại Thư viện Quốc gia

và Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ở bất kỳ giai đoạn lịch sử nào, thanh niên luôn là gương mặt thể hiện sức sống của dân tộc, của văn hóa dân tộc và nhân loại Đây là lứa tuổi nhiều hoài bão và khát vọng, là nguồn lực nội sinh của đất nước, có tiềm năng to lớn hứa hẹn những đóng góp quý giá vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Thanh niên còn được nhìn nhận là một lực lượng xã hội đang trưởng thành, phát triển cả về thể lực và trí lực, là những chủ nhân tương lai của nước nhà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng khẳng định: Một năm khởi đầu từ mùa xuân Một đời khởi đầu từ tuổi trẻ Tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội Theo Người, đối với sự tồn vong, thịnh suy của một đất nước, thanh niên càng tỏ rõ vị trí to lớn của mình: Nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần là do các thanh niên

Thanh niên đang và sẽ là lực lượng chủ yếu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Điều này được thể hiện ở khả năng nhạy cảm với các vấn đề chính trị - xã hội, khả năng tiếp thu tri thức, tiếp thu cái mới trên các lĩnh vực khoa học, công nghệ, văn hóa, xã hội Ở nước ta hiện nay, quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong bối cảnh của xu thế toàn cầu hóa đang diễn ra hết sức nhanh chóng và mạnh mẽ đã đem lại những hiệu quả to lớn cả về kinh tế cũng như mọi mặt của đời sống xã hội Những thay đổi tích cực ấy đã tạo một luồng sinh lực mới vào bầu nhiệt huyết của thanh niên Với những thay đổi trong đời sống kinh tế, văn hóa tinh thần theo hướng ngày càng tốt đẹp hơn, lực lượng thanh niên Việt Nam tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, thấy rõ sự đúng đắn trong đường lối đổi mới đất nước Điều đó góp phần hình thành lớp thanh niên có niềm tin, có lý tưởng và đạo đức, lối sống trong sáng, lành mạnh, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng nhân cách thanh niên

Toàn cầu hóa đang trở thành xu thế tất yếu cho mọi quốc gia trong

đó có Việt Nam khi muốn hội nhập và phát triển Với những "luật chơi" sòng phẳng, toàn cầu hóa đang đặt ra bài toán về sự được - mất Cơ hội rất lớn, cái được rất nhiều, đó là sự tiếp cận và tranh thủ nguồn vốn, thành tựu khoa học, công nghệ từ những nền kinh tế phát triển; sự giao lưu những giá trị văn minh nhân loại…Tuy nhiên cũng cần tỉnh táo để nhận thức rằng, toàn cầu hóa không phải là cây gậy thần biến không thành có Ngược lại, bên cạnh những lợi ích mà toàn cầu hóa đem lại, chúng ta đang đứng trước khá nhiều nguy cơ: sự phụ thuộc về kinh tế, sự lai căng văn hóa, mất

bản sắc dân tộc…Trong đó không thể không kể đến nguy cơ về sự mất gốc, quay lưng với truyền thống đạo đức tốt đẹp của dân tộc

Trong điều kiện đó, sự ảnh hưởng của văn hóa, lối sống, đạo đức nước ngoài, đặc biệt là phương Tây đối với thế hệ thanh niên là tương đối

rõ ràng Bên cạnh những mặt tích cực, thì một bộ phận thanh niên có ý thức phấn đấu chưa cao, thờ ơ với các vấn đề chính trị - xã hội, phai nhạt

lý tưởng cách mạng, không xác định được mục tiêu, lý tưởng cuộc sống,

có biểu hiện suy thoái về đạo đức, lối sống, mắc tệ nạn xã hội, vi phạm pháp luật Mặt khác do cuộc đấu tranh ý thức hệ cũng đang diễn ra gay go

và quyết liệt, khi các thế lực thù địch trong và ngoài nước tìm mọi cách tấn công chúng ta toàn diện đặc biệt trong lĩnh vực chính trị, văn hóa, lối sống trước hết là đối với thế hệ trẻ nhằm phá hoại công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta Những sản phẩm phi văn hóa, đồi trụy, phi nhân tính tràn ngập vào nước ta làm tha hóa, biến chất một bộ phận thanh niên

Sự sa sút về thế giới quan, nhân sinh quan, phẩm chất đạo đức ngày càng

có chiều hướng gia tăng đã gây ra nỗi lo chung của toàn xã hội Từ đây đặt

ra hàng loạt vấn đề đối với thanh niên Làm thế nào để thanh niên Việt Nam đáp ứng được yêu cầu hết sức nặng nề nhưng vẻ vang mà đất nước đang đặt lên vai họ, làm thế nào để xây dựng được thế hệ thanh niên phát triển toàn diện, hiện đại vừa có đức vừa có tài, nhân cách phong phú trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế hiện nay

Cần chú ý là, phát huy vai trò giá trị đạo đức truyền thống đối với việc xây dựng nhân cách thanh niên trong bối cảnh toàn cầu hóa không chỉ xuất phát từ tình hình suy thoái đạo đức lối sống của một bộ phận thanh niên mà còn vì định hướng phát triển lâu dài trong tương lai với tầm nhìn

và hành động chiến lược Phát triển kinh tế và hiện đại hóa xã hội cần đến sức mạnh của kinh tế, nhưng xét đến cùng, kinh tế không có mục đích tự thân Không xây dựng được nền tảng tinh thần, đời sống tinh thần lành mạnh, xã hội không thể phát triển bền vững, thanh niên không thể lập thân lập nghiệp một cách lành mạnh và tìm thấy triển vọng tốt đẹp trong cuộc sống

Đây thực sự là vấn đề nóng hổi đặt ra trong quá trình xây dựng nhân cách cho thanh niên Việt Nam hiện nay

Đại hội XI của Đảng Cộng sản Việt Nam nhấn mạnh: "Chú trọng xây dựng nhân cách con người Việt Nam về lý tưởng, trí tuệ, đạo đức, lối sống, thể chất, lòng tự tôn dân tộc, trách nhiệm xã hội, ý thức chấp hành pháp luật, nhất là trong thế hệ trẻ" Ở đây, việc phát huy vai trò giá trị đạo đức truyền thống dân tộc để xây dựng nhân cách cho thanh niên được coi là

một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu trong sự nghiệp "trồng người" ở nước ta hiện nay

Để góp phần làm rõ những nội dung trên, tôi lựa chọn vấn đề "Giá trị đạo đức truyền thống với việc xây dựng nhân cách thanh niên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay" làm đề tài nghiên cứu của mình

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Làm rõ vai trò của giá trị đạo đức truyền thống và thực trạng vai trò của nó trong việc xây dựng nhân cách thanh niên, từ đó đề xuất phương hướng và giải pháp chủ yếu nhằm phát huy vai trò giá trị đạo đức truyền thống đối với việc xây dựng nhân cách thanh niên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Với mục đích trên, luận án có các nhiệm vụ cơ bản sau:

- Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài

- Làm rõ khái niệm nhân cách thanh niên; Nội dung, phương thức xây dựng nhân cách thanh niên Việt Nam hiện nay Phân tích làm rõ vai trò của giá trị đạo đức truyền thống đối với việc xây dựng nhân cách thanh niên trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay

- Phân tích tác động của toàn cầu hóa đến vai trò giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng nhân cách thanh niên Việt Nam hiện nay

- Làm rõ thực trạng vai trò giá trị đạo đức truyền thống đối với việc xây dựng nhân cách thanh niên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, nguyên nhân và những vấn đề đặt ra từ thực trạng đó

- Đề xuất phương hướng và giải pháp chủ yếu nhằm phát huy vai trò các giá trị đạo đức truyền thống đối với việc xây dựng nhân cách thanh niên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Luận án chủ yếu phân tích giá trị đạo đức truyền thống dân tộc và vai trò của nó đối với việc xây dựng nhân cách thanh niên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay

Về thời gian, luận án chỉ tập trung phân tích vai trò của giá trị đạo đức truyền thống đối với việc xây dựng nhân cách thanh niên Việt Nam trong

bối cảnh toàn cầu hóa ở Việt Nam từ năm 1986 đến nay

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lý luận

Luận án chủ yếu dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư

tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về giá trị đạo đức truyền thống, về nhân cách thanh niên, xây dựng nhân cách thanh

niên

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận án vận dụng phương pháp luận của CNDVBC và CNDVLS và

sử dụng tổng hợp các phương pháp: Lịch sử và logic, phân tích và tổng hợp, so sánh,…nhằm thực hiện mục đích mà đề tài đặt ra

5 Đóng góp mới của luận án

- Luận án góp phần xác định rõ vai trò của giá trị đạo đức truyền

thống đối với việc xây dựng nhân cách thanh niên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay

- Làm rõ thực trạng vai trò giá trị đạo đức truyền thống đối với việc xây dựng nhân cách thanh niên, trên cơ sở đó đề xuất phương hướng và giải pháp chủ yếu nhằm phát huy vai trò giá trị đạo đức truyền thống đối với việc xây dựng nhân cách thanh niên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài nghiên cứu

- Góp phần làm sáng tỏ vai trò, thực trạng và những giải pháp chủ yếu

nhằm phát huy vai trò giá trị đạo đức truyền thống với xây dựng nhân cách thanh niên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay

- Luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho các tổ chức, đoàn thể, cá nhân làm công tác thanh niên

- Luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong công tác nghiên cứu, giảng dạy trong các trường Đoàn, trường chính trị, trong hệ thống Học viện

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội

dung luận án gồm 4 chương, 11 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU

LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

1.1 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ NHÂN CÁCH THANH NIÊN, XÂY DỰNG NHÂN CÁCH THANH NIÊN, GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG VÀ VAI TRÒ CỦA NÓ TRONG VIỆC XÂY DỰNG NHÂN CÁCH THANH NIÊN

1.1.1 Các công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề nhân cách, nhân cách thanh niên, xây dựng nhân cách thanh niên

Liên quan đến vấn đề này, các nhà nghiên cứu triết học, xã hội học, tâm lý học, giáo dục học cũng rất quan tâm Dưới góc độ triết học, việc nghiên cứu nhân cách đã đạt được một số thành tựu đáng kể Điển hình là

các công trình: "Chủ nghĩa xã hội và nhân cách" của nhiều tác giả; "Triết

học xã hội" của A.G.Xpirkin; "Văn hoá thẩm mỹ và nhân cách" của Lương

Quỳnh Khuê; "Vai trò của gia đình trong việc xây dựng nhân cách con

người Việt Nam" của Lê Thi; "Giáo dục đạo đức đối với sự hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam trong giai đoạn hiện nay" của

Trần Sỹ Phán "Vai trò của đạo đức đối với sự hình thành nhân cách của

con người Việt Nam trong điều kiện đổi mới hiện nay" của tác giả Lê Thị

Thủy; "Giáo dục lý luận Mác - Lênin với việc hình thành và phát triển

nhân cách ở sinh viên Việt Nam trong điều kiện kinh tế thị trường hiện nay" của Hoàng Anh; "Văn hóa thanh niên và thanh niên với văn hóa dân tộc" của tác giả Dương Tự Đam Các công trình trên cũng đề cập đến

nhân cách thanh niên, xây dựng nhân cách thanh niên và những vai trò của giá trị đạo đức trong xây dựng nhân cách sinh viên (bộ phận của thanh niên) Đây là những tư liệu bổ ích cho nghiên cứu sinh kế thừa trong quá trình thực hiện luận án

1.1.2 Các công trình nghiên cứu liên quan đến giá trị đạo đức truyền thống, vai trò của giá trị đạo đức truyền thống đối với việc xây dựng nhân cách thanh niên hiện nay

Về giá trị đạo đức truyền thống, có nhiều tác giả đề cập, cuốn “Đạo

đức mới” của tác giả Vũ Khiêu (Chủ biên) Công trình “Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt Nam” của tác giả Trần Văn Giàu Cuốn:

"Đạo đức xã hội ở nước ta hiện nay - vấn đề và giải pháp" của Nguyễn Duy Quý; "Kế thừa và đổi mới các giá trị đạo đức truyền thống trong quá

trình chuyển sang nền kinh tế thị trường ở Việt Nam" của tác giả Nguyễn

Văn Lý; "Giá trị văn hóa truyền thống dân tộc với việc xây dựng nhân

cách sinh viên Việt Nam hiện nay" của tác giả Lương Gia Ban và Nguyễn

Thế Kiệt Các công trình trên đã đề cập đến các giá trị đạo đức truyền thống và vai trò của các giá trị đạo đức truyền thống với việc xây dựng đạo đức trong xã hội, với xây dựng đạo đức mới, xây dựng nhân cách cho sinh viên (là một bộ phận của thanh niên) Đây là những tư liệu bổ ích để

nghiên cứu sinh kế thừa trong quá trình thực hiện luận án

1.2 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN TOÀN CẦU HOÁ VÀ THỰC TRẠNG VAI TRÒ GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG NHÂN CÁCH THANH NIÊN TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẦU HOÁ

1.2.1 Các công trình nghiên cứu liên quan đến toàn cầu hóa và tác động của nó đến xây dựng nhân cách thanh niên

Có thể kể đến cuốn: Giá trị truyền thống trước những thách thức của

toàn cầu hóa của tác giả Đỗ Lan Hiền; "Một số thách thức của quá trình toàn cầu hóa đối với Việt Nam hiện nay" của tác giả Phạm Văn Đức;

"Toàn cầu hóa và một số vấn đề đặt ra đối với bản sắc văn hóa Việt Nam";

"Toàn cầu hóa hội nhập và phát triển bền vững, từ góc nhìn triết học

đương đại" của các tác giả Hồ Bá Thâm, Nguyễn Thị Hồng Diễm Đây là

những nội dung quí giá giúp cho nghiên cứu sinh triển khai nội dung về các nhân tố tác động đến phát huy giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng nhân cách thanh niên

1.2.2 Các công trình nghiên cứu liên quan đến thực trạng vai trò giá trị đạo đức truyền thống đối với việc xây dựng nhân cách thanh niên trong bối cảnh toàn cầu hoá

Trong các công trình: "Tìm hiểu tính cách dân tộc" của Nguyễn Hồng Phong; "Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt Nam" của Trần Văn Giàu; "Sự chuyển đổi các giá trị văn hoá trong văn hoá Việt

Nam" của tác giả Đỗ Huy, Trường Lưu; "Tìm hiểu giá trị văn hoá truyền thống trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa" của tác giả Nguyễn

Trọng Chuẩn, Phạm Văn Đức và Hồ Sỹ Quý; "Giá trị truyền thống trước

những thách thức của toàn cầu hoá" của tác giả Nguyễn Trọng Chuẩn,

Nguyễn Văn Huyên; "Từ cái thiện truyền thống đến cái thiện trong cơ chế

thị trường ở Việt Nam hiện nay" của Nguyễn Hùng Hậu; "Giá trị truyền thống trước những thách thức của toàn cầu hóa" của tác giả Nguyễn Đình

Tường; "Mấy vấn đề đạo đức trong điều kiện kinh tế thị trường ở nước ta

hiện nay" của tác giả Nguyễn Trọng Chuẩn, Nguyễn Văn Phúc; "Toàn cầu hoá trong bối cảnh châu Á - Thái Bình Dương - một số vấn đề triết học"

của Phạm Văn Đức; "Giá trị truyền thống với việc xây dựng đạo đức mới

cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay" của tác giả Ngô Thị Thu Ngà; "Kế thừa

và đổi mới các giá trị đạo đức truyền thống trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường ở Việt Nam" của tác giả Nguyễn Văn Lý; "Giá trị đạo đức truyền thống với việc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay" của tác giả Phùng Thu Hiền

Như vậy, có thể thấy, các giá trị truyền thống dân tộc là vấn đề luôn được nhiều học giả quan tâm nghiên cứu Các giá trị truyền thống dân tộc được nghiên cứu cả trong sự hình thành, tiếp biến và phát triển của chúng Các học giả cũng tập trung nghiên cứu về sự cần thiết phải đổi mới nội dung các giá trị đó khi điều kiện kinh tế, xã hội có sự biến đổi Đây là những tư liệu bổ ích cho nghiên cứu sinh kế thừa trong thực hiện luận án

1.3 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT HUY VAI TRÒ GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG NHÂN CÁCH CON NGƯỜI VIỆT NAM NÓI CHUNG, THANH NIÊN VIỆT NAM NÓI RIÊNG TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẦU HÓA

Đáng chú ý là các công trình nghiên cứu: "Sự biến đổi của thang giá

trị đạo đức trong nền kinh tế thị trường với việc xây dựng đạo đức mới cho

đội ngũ cán bộ quản lý ở nước ta hiện nay" của tác giả Nguyễn Chí Mỳ;

"Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, một nhu cầu phát triển của

xã hội hiện đại" của tác giả Lương Quỳnh Khuê; "Suy nghĩ về một hệ giá trị tinh thần trong thời kỳ đổi mới ở nước ta hiện nay" của tác giả Nguyễn

Tài Thư; "Một vài giải pháp duy trì và phát huy những giá trị đạo đức

truyền thống cho học sinh trong giai đoạn hiện nay" của tác giả Nguyễn

Xuân Thanh; “Đạo đức xã hội nước ta hiện nay – vấn đề và giải pháp”

của tập thể tác giả do Nguyễn Duy Quý (Chủ biên)…

Các công trình nghiên cứu trên đã đề cập đến phương hướng và những giải pháp cơ bản nhằm phát huy vai trò giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng nhân cách con người Việt Nam nói chung, nhân cách thanh niên nói riêng Đây là những gợi mở và tư liệu quí giá để nghiên cứu sinh

kế thừa trong quá trình thực hiện luận án, nhất là các giải pháp nhằm phát huy vai trò giá trị đạo đức truyền thống đối với việc xây dựng nhân cách thanh niên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay

1.4 KHÁI QUÁT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA LUẬN ÁN CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU

1.4.1 Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học liên quan đến đề tài luận án

Thứ nhất, các công trình khoa học đã làm rõ quan niệm về giá trị đạo

đức truyền thống, nhân cách và xây dựng nhân cách thanh niên

Thứ hai, trong các công trình đã công bố, các tác giả đã cố gắng phân

tích, làm rõ thực trạng vai trò giá trị văn hoá truyền thống trong xây dựng nhân cách con người Việt Nam, nhân cách sinh viên

Thứ ba, các công trình của các nhà khoa học đã đưa ra hệ thống giải

pháp nhằm phát huy giá trị đạo đức truyền thống trong giáo dục đạo đức cho sinh viên hay trong xây dựng lối sống cho sinh viên hiện nay Hệ thống các giải pháp đưa ra sâu sắc và toàn diện, mang tính khả thi

1.4.2 Những vấn đề đặt ra mà luận án tiếp tục nghiên cứu

Tác giả đưa ra một số vấn đề luận án cần tập trung nghiên cứu như sau:

- Luận án tiếp tục nghiên cứu, phân tích làm rõ một số vấn đề lý luận: khái niệm nhân cách thanh niên, nội dung, phương thức xây dựng nhân cách thanh niên Việt Nam Vai trò của giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trong việc xây dựng nhân cách thanh niên Việt Nam hiện nay

- Luận án tiếp tục nghiên cứu, phân tích tác động của toàn cầu hóa đến vai trò các giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng nhân cách thanh niên Việt Nam hiện nay Làm rõ thực trạng vai trò giá trị đạo đức

truyền thống đối với việc xây dựng nhân cách thanh niên trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay và những vấn đề đặt ra

- Luận án đề xuất phương hướng và một số giải pháp chủ yếu nhằm phát huy vai trò giá trị đạo đức truyền thống đối với việc xây dựng nhân

cách thanh niên trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay

Chương 2 GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG VỚI VIỆC XÂY DỰNG NHÂN CÁCH THANH NIÊN VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẦU HÓA HIỆN NAY - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN

2.1 NHÂN CÁCH THANH NIÊN, XÂY DỰNG NHÂN CÁCH THANH NIÊN

2.1.1 Nhân cách và cấu trúc nhân cách

2.1.1.1 Nhân cách

Nhân cách, đã từ lâu là đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học xã hội và nhân văn, song để giải quyết những vấn đề chung nhất về nhân cách trước hết đó là nhiệm vụ của triết học Từ quan điểm duy vật

lịch sử, tác giả cho rằng: Nhân cách là tổng thể những phẩm chất đạo đức,

năng lực, thể chất và tinh thần được hình thành một cách cụ thể qui định những giá trị và hành vi xã hội của từng cá nhân được thể hiện và thực hiện trong lao động, học tập, hoạt động giao tiếp, ứng xử, hoạt động xã hội của mỗi cá nhân

2.1.1.2 Cấu trúc nhân cách

Hiện nay khi bàn về cấu trúc của nhân cách, có nhiều cách chia khác nhau do phương pháp tiếp cận khác nhau Tác giả luận án đồng ý với quan điểm cho rằng cấu trúc của nhân cách là sự thống nhất giữa đức và tài

“Đức” được thể hiện ở những phẩm chất chủ yếu (phẩm chất xã hội, phẩm chất đạo đức cá nhân, tính kỷ luật, tính phê phán…) “Tài” là năng lực hình thành các hoạt động được giao với chất lượng, hiệu quả cao (năng lực xã hội hoá, năng lực chủ thể hoá, năng lực hành động, năng lực giao lưu…)

2.1.1.3 Tính quy luật của sự hình thành nhân cách

Theo Glezecman, tính quy luật cũng là quy luật nhưng nó ở phạm vi hẹp hơn và mức độ thấp hơn Trong quá trình hình thành nhân cách cũng phải tuân theo những vấn đề có tính quy luật sau:

Thứ nhất, sự hình thành và phát triển nhân cách là quá trình thống

nhất giữa cá nhân và xã hội

Thứ hai, sự hình thành và phát triển nhân cách là quá trình thống

nhất giữa những điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan

Thứ ba, sự hình thành và phát triển nhân cách là quá trình thống nhất

giữa giáo dục và tự giáo dục

2.1.2 Nhân cách thanh niên và nội dung, phương thức xây dựng nhân cách thanh niên

2.1.2.1 Nhân cách thanh niên

Nhân cách ở thanh niên là tổng thể những phẩm chất đạo đức, năng lực, thể chất và tinh thần được hình thành một cách lịch sử - cụ thể, qui định giá trị và những hành vi xã hội của thanh niên, được thể hiện và thực hiện trong hoạt động học tập, lao động; hoạt động giao tiếp, ứng xử; hoạt động xã hội của cá nhân mỗi thanh niên

2.1.2.2 Xây dựng nhân cách thanh niên

Xây dựng nhân cách thanh niên là quá trình tác động chủ động, tích cực, có mục tiêu, có kế hoạch với hình thức đa dạng bằng nhiều con đường của các chủ thể tới nhân cách ở thanh niên, nhằm làm cho toàn bộ những phẩm chất đạo đức, năng lực, thể chất và tinh thần thanh niên ngày càng tốt hơn, hoàn thiện hơn đáp ứng yêu cầu thực tiễn

2.1.2.3 Nội dung và phương thức xây dựng nhân cách thanh niên Việt Nam hiện nay

Thứ nhất: Nội dung xây dựng nhân cách thanh niên

Một là, xây dựng thế giới quan khoa học và nhân sinh quan cách

mạng cho thanh niên

Hai là, xây dựng cho thanh niên có những phẩm chất đạo đức tiến

bộ, phẩm chất chính trị vững vàng, có ý chí, niềm tin và kiên định vào công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta

Ba là, giáo dục cho thanh niên sống có lý tưởng, hoài bão, có kỷ

cương, tuân thủ pháp luật, hăng say lao động, học tập, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm và có cung cách ứng xử tinh tế, nhân văn

Bốn là, cần phải có năng lực, phẩm chất nhất định, cá nhân phát triển

toàn diện, nhân cách phong phú, đứng vững trước tác động tiêu cực của mặt trái kinh tế thị trường, toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, sự chống phá của các thế lực thù địch

Thứ hai, về phương thức xây dựng nhân cách thanh niên

Phương thức là cách thức mà con người sử dụng để thực hiện nhằm đạt được mục đích đề ra Đối với thanh niên, phương thức xây dựng nhân cách của họ chính là những công cụ được sử dụng để giải quyết những mục đích và nội dung trong quá trình xây dựng nhân cách thanh niên

2.2 GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG VÀ VAI TRÒ CỦA NÓ ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG NHÂN CÁCH THANH NIÊN TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẦU HÓA HIỆN NAY

2.2.1 Giá trị đạo đức truyền thống, phát huy vai trò giá trị đạo đức truyền thống

2.2.1.1 Giá trị đạo đức

Giá trị đạo đức là một trong những yếu tố cấu thành hệ thống các giá trị tinh thần của đời sống xã hội Giá trị đạo đức gắn với nhu cầu điều chỉnh quan hệ giữa cá nhân và xã hội theo hướng tạo nên sự thống nhất hài hòa giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội

2.2.1.2 Giá trị đạo đức truyền thống

Giá trị đạo đức truyền thống là một bộ phận trong hệ giá trị tinh thần của mỗi dân tộc, là toàn bộ những tư tưởng, tình cảm, thói quen đạo đức tốt đẹp mang tính ổn định tương đối và ăn sâu vào tâm lý, tập quán xã hội,

có tác động tích cực tới cộng đồng, được truyền từ thế hệ này nối tiếp thế

hệ khác và được mọi người tự nguyện noi theo

2.2.1.3 Phát huy vai trò giá trị đạo đức truyền thống

Phát huy vai trò giá trị đạo đức truyền thống là làm cho những giá trị

ấy tiếp tục tồn tại, thích nghi và phát triển phù hợp với sự biến đổi của thực tiễn Đây là một hoạt động có tính kế thừa, bao gồm việc bảo tồn những giá trị đã được thực tiễn kiểm nghiệm và phát triển chúng trong điều kiện lịch sử mới và góp phần quan trọng trong công cuộc xây dựng xã hội và con người

2.2.2 Giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc

Trong hệ thống giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc ta, giá trị đạo đức chiếm vị trí nổi bật Vì vậy, khi đề cập đến các giá trị văn hóa, giá trị tinh thần truyền thống, hầu hết các ý kiến đều nhấn mạnh đến giá trị đạo đức Trong các giá trị đạo đức truyền thống, chủ nghĩa yêu nước được khẳng định là giá trị hàng đầu, cốt lõi, giá trị định hướng các giá trị khác Một số phẩm chất đạo đức phổ biến của con người Việt Nam như tinh thần đoàn kết, lòng nhân ái, đức tính cần cù, tinh thần lạc quan… cũng thường được đề cập và coi đó là những giá trị đạo đức truyền thống quý báu của dân tộc ta

2.2.3 Vai trò của giá trị đạo đức truyền thống đối với việc xây dựng nhân cách thanh niên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay

- Giá trị đạo đức truyền thống là cơ sở, động lực góp phần hình thành nhân sinh quan tiến bộ trong xây dựng và phát triển nhân cách thanh niên

- Giá trị đạo đức truyền thống là ngọn nguồn dân tộc, tạo nên niềm tin, sức mạnh tinh thần đối với việc xây dựng nhân cách thanh niên trong bối cảnh toàn cầu hóa

- Giá trị đạo đức truyền thống góp phần tích cực vào quá trình xây dựng những phẩm chất đạo đức cá nhân trong nhân cách của thanh niên Việt Nam

- Giá trị đạo đức truyền thống có vai trò là "bộ lọc", "kháng thể" chống lại tác động tiêu cực của toàn cầu hóa và kinh tế thị trường

- Giá trị đạo đức truyền thống góp phần xây dựng nhân cách mới, gắn lý tưởng, ước mơ hoài bão với hành động trong thanh niên hiện nay

Chương 3 VAI TRÒ GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG NHÂN CÁCH THANH NIÊN VIỆT NAM TRONG

BỐI CẢNH TOÀN CẦU HÓA - THỰC TRẠNG

VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA

3.1 TOÀN CẦU HÓA VÀ TÁC ĐỘNG CỦA NÓ ĐỐI VỚI VAI TRÒ GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG TRONG XÂY DỰNG NHÂN CÁCH THANH NIÊN

3.1.1 Khái niệm toàn cầu hóa

Toàn cầu hóa là quá trình làm gia tăng mạnh mẽ các mối liên hệ gắn kết, tác động, phụ thuộc lẫn nhau; Là việc mở rộng quy mô và cường độ hoạt động giữa các khu vực, các quốc gia trên phạm vi toàn cầu mà trước hết và chủ yếu là trên lĩnh vực kinh tế

3.1.2 Những tác động của toàn cầu hóa đối với vai trò của giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng nhân cách thanh niên Việt Nam hiện nay

3.1.2.1 Tác động tích cực của toàn cầu hóa đối với vai trò của giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng nhân cách thanh niên

Thứ nhất, toàn cầu hóa tạo điều kiện thuận lợi cho việc xây dựng

nhân cách mới cho thanh niên vừa kế thừa giá trị đạo đức truyền thống dân tộc vừa tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại

Thứ hai, toàn cầu hóa góp phần tích cực cho việc rèn luyện tính

cần cù, say mê trong truyền thống dân tộc, kích thích sự tìm tòi, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm trong lao động, học tập của thanh niên góp phần xây dựng phẩm chất đạo đức cá nhân

Thứ ba, toàn cầu hóa tạo điều kiện cho thanh niên tự khẳng định, đề

cao vai trò trách nhiệm cá nhân trong đời sống cộng đồng, trách nhiệm với

Tổ quốc và nhân dân